असतः देहस्य सद्भावो न विद्यते । सतश् चात्मनो नासद्भावः । उभयोः देहात्मनोर् उपलभ्यमानयोर् यथोपलब्धि तत्त्वदर्शिभिर् अन्तो दृष्टः निर्णयान्तत्वान् निरूपणस्य निर्णय इह अन्तशब्देनोच्यते । देहस्याचिद्वस्तुनो ऽसत्त्वम् एव स्वरूपम्; आत्मनश् चेतनस्य सत्त्वम् एव स्वरूपम् इति निर्णयो दृष्ट इत्यर्थः । विनाशस्वभावो ह्य् असत्त्वम् । अविनाशस्वभावश् च सत्त्वम् । यथा उक्तं भगवता पराशरेण, "तस्मान् न विज्ञानम् ऋते ऽस्ति किंचित् क्वचित् कदाचिद् द्विज वस्तुजातम्", "सद्भाव एवं भवतो मयोक्तो ज्ञानं यथा सत्यम् असत्यम् अन्यत्", "अनाशी परमार्थश् च प्राज्ञैर् अभ्युपगम्यते । तत् तु नाशि न संदेहो नाशिद्रव्योपपादितम्", "यत् तु कालान्तरेणापि नान्यसंज्ञाम् उपैति वै । परिणामादिसंभूतां तद् वस्तु नृप तच् च किम्" इति । अत्रापि "अन्तवन्त इमे देहाः", "अविनाशि तु तद् विद्धि" इति ह्य् उच्यते । तद् एव सत्त्वासत्त्वव्यपदेशहेतुर् इति गम्यते ॥ अत्र तु सत्कार्यवादस्याप्रस्तुतत्वान् न तत्परो ऽयं श्लोकः; देहात्मस्वभावाज्ञानमोहितस्य तन्मोहशान्तये ह्य् उभयोर् नाशित्वानाशित्वरूपस्वभावविवेक एव वक्तव्यः । स एव "गतासून् अगतासून्" इति च प्रस्तुतः । स एव च, "अविनाशि तु तद् विद्धि", "अन्तवन्त इमे देहाः" इति अनन्तरम् उपपाद्यते । अतो यथा उक्त एवार्थः
asataḥ dehasya sadbhāvo na vidyate / sataś cātmano nāsadbhāvaḥ / ubhayoḥ dehātmanor upalabhyamānayor yathopalabdhi tattvadarśibhir anto dṛṣṭaḥ nirṇayāntatvān nirūpaṇasya nirṇaya iha antaśabdenocyate / dehasyācidvastuno 'sattvam eva svarūpam; ātmanaś cetanasya sattvam eva svarūpam iti nirṇayo dṛṣṭa ityarthaḥ / vināśasvabhāvo hy asattvam / avināśasvabhāvaś ca sattvam / yathā uktaṃ bhagavatā parāśareṇa, "tasmān na vijñānam ṛte 'sti kiṃcit kvacit kadācid dvija vastujātam", "sadbhāva evaṃ bhavato mayokto jñānaṃ yathā satyam asatyam anyat", "anāśī paramārthaś ca prājñair abhyupagamyate / tat tu nāśi na saṃdeho nāśidravyopapāditam", "yat tu kālāntareṇāpi nānyasaṃjñām upaiti vai / pariṇāmādisaṃbhūtāṃ tad vastu nṛpa tac ca kim" iti / atrāpi "antavanta ime dehāḥ", "avināśi tu tad viddhi" iti hy ucyate / tad eva sattvāsattvavyapadeśahetur iti gamyate // atra tu satkāryavādasyāprastutatvān na tatparo 'yaṃ ślokaḥ; dehātmasvabhāvājñānamohitasya tanmohaśāntaye hy ubhayor nāśitvānāśitvarūpasvabhāvaviveka eva vaktavyaḥ / sa eva "gatāsūn agatāsūn" iti ca prastutaḥ / sa eva ca, "avināśi tu tad viddhi", "antavanta ime dehāḥ" iti anantaram upapādyate / ato yathā ukta evārthaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.