Bharata: Natyasastra 22

विधिवद्वासकं कुर्यान्नायिका नायकागमे । प्रतीक्षमाणा च ततो नालिकाशब्दमादिशेत्

vidhivadvāsakaṃ kuryānnāyikā nāyakāgame / pratīkṣamāṇā ca tato nālikāśabdamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा तु नालिकाशब्दं नायकागमविक्लवा । विषण्णा वेपमाना च गच्छेत्तोरणमेव च

śrutvā tu nālikāśabdaṃ nāyakāgamaviklavā / viṣaṇṇā vepamānā ca gacchettoraṇameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोरणं वामहस्तेन कवाटं दक्षिणेन च । गृहीत्वा तोरणाश्लिष्टा संप्रतीक्षेत नायकम्

toraṇaṃ vāmahastena kavāṭaṃ dakṣiṇena ca / gṛhītvā toraṇāśliṣṭā saṃpratīkṣeta nāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्कां चिन्तां भयं चैव प्रकुर्यात्तोरणाश्रिता । अदृष्ट्वा रमणं नारी विषण्णा च क्षणं भवेत्

śaṅkāṃ cintāṃ bhayaṃ caiva prakuryāttoraṇāśritā / adṛṣṭvā ramaṇaṃ nārī viṣaṇṇā ca kṣaṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घं चैव विनिःश्वस्य नयनाम्बु निपातयेत् । सन्नं च हृदयं कृत्वा विसृजेतदङ्गमासने

dīrghaṃ caiva viniḥśvasya nayanāmbu nipātayet / sannaṃ ca hṛdayaṃ kṛtvā visṛjetadaṅgamāsane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याक्षेपाद्विमृशेच्चापि नायकागमनं प्रति । तैस्तैर्विचारणोपायैः शुभाशुभसमुत्थितैः

vyākṣepādvimṛśeccāpi nāyakāgamanaṃ prati / taistairvicāraṇopāyaiḥ śubhāśubhasamutthitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुकार्येण मित्रैर्वा मन्त्रिणा राज्यचिन्तया । अनुबद्धः प्रियं किं नु वृतो वल्लभयापि वा

gurukāryeṇa mitrairvā mantriṇā rājyacintayā / anubaddhaḥ priyaṃ kiṃ nu vṛto vallabhayāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पातान्निर्दिशेच्चापि शुभाशुभसमुत्थितान् । निमितैरात्मसंस्थैस्तु स्फुरितैः स्पन्दिअतैस्तथा

utpātānnirdiśeccāpi śubhāśubhasamutthitān / nimitairātmasaṃsthaistu sphuritaiḥ spandiataistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोभनेषु तु कार्येषु निमित्तं वामतः स्त्रियाः । अनिष्टेष्वथ सर्वेषु निमित्तं दक्षिणं भवेत्

śobhaneṣu tu kāryeṣu nimittaṃ vāmataḥ striyāḥ / aniṣṭeṣvatha sarveṣu nimittaṃ dakṣiṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सव्यं नेत्रं ललाटं च भ्रूनासोष्ठं तथैव च । उरुबाहुस्तनं चैव स्फुरेद्यदि समागमः

savyaṃ netraṃ lalāṭaṃ ca bhrūnāsoṣṭhaṃ tathaiva ca / urubāhustanaṃ caiva sphuredyadi samāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषमन्यथाभावे दुर्निमित्तं विनिर्दिशेत् । दर्शने दुर्निमित्तस्य मोहं गच्छेत्क्षणं ततः

eteṣamanyathābhāve durnimittaṃ vinirdiśet / darśane durnimittasya mohaṃ gacchetkṣaṇaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनागमे नायकस्य कार्यो गण्डाश्रयः करः । भूषणे चाप्यवज्ञानं रोदनं च समाचरेत्

anāgame nāyakasya kāryo gaṇḍāśrayaḥ karaḥ / bhūṣaṇe cāpyavajñānaṃ rodanaṃ ca samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चेच्छोभनं तत्स्यान्निमित्तं नायकागमे । सूच्यो नायिकयासन्नो गन्धाघ्राणेन नायकः

atha cecchobhanaṃ tatsyānnimittaṃ nāyakāgame / sūcyo nāyikayāsanno gandhāghrāṇena nāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा चोत्थाय संहृष्टा प्रत्युद्गच्छेद्यथाविधि । ततः कान्तं निरीक्षेत प्रहर्षोत्फुल्ललोचना

dṛṣṭvā cotthāya saṃhṛṣṭā pratyudgacchedyathāvidhi / tataḥ kāntaṃ nirīkṣeta praharṣotphullalocanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि स्यादपराद्धस्तु कृतैस्तैस्तैरुपक्रमैः । उपालम्भकृअतैर्वाक्यैरुपालभ्यस्तु नायकः

yadi syādaparāddhastu kṛtaistaistairupakramaiḥ / upālambhakṛatairvākyairupālabhyastu nāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानापमानसंमोहैरवहित्थभयक्रमैः । वचनस्य समुत्पत्तिः स्त्रीणामीर्ष्याकृता भवेत्

mānāpamānasaṃmohairavahitthabhayakramaiḥ / vacanasya samutpattiḥ strīṇāmīrṣyākṛtā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्रंभस्नेहरागेषु सन्देहे प्रणये तथा । परितोषे च घर्षे च दाक्षिण्याक्षेपविभ्रमे

visraṃbhasneharāgeṣu sandehe praṇaye tathā / paritoṣe ca gharṣe ca dākṣiṇyākṣepavibhrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मार्थकामयोगेषु प्रच्छन्नवचनेषु च । हास्ये कुतूहले चैव संभ्रमे व्यसने तथा

dharmārthakāmayogeṣu pracchannavacaneṣu ca / hāsye kutūhale caiva saṃbhrame vyasane tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीपुंसयोः क्रोधकृते पृथङ्मिश्रे तथापि वा । अनाभाष्यो ऽपि संभाष्यः प्रिय एभिस्तु कारणैः

strīpuṃsayoḥ krodhakṛte pṛthaṅmiśre tathāpi vā / anābhāṣyo 'pi saṃbhāṣyaḥ priya ebhistu kāraṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र स्नेहो भवेत्तत्र हीर्ष्या मदनसंभवा । चतस्रो योनयस्तस्याः कीर्त्यमाना निबोधत

yatra sneho bhavettatra hīrṣyā madanasaṃbhavā / catasro yonayastasyāḥ kīrtyamānā nibodhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैमनस्यं व्यलीकं च विप्रियं मन्युरेव च । एतेषां संप्रवक्ष्यामि लक्षणानि यथाक्रमम्

vaimanasyaṃ vyalīkaṃ ca vipriyaṃ manyureva ca / eteṣāṃ saṃpravakṣyāmi lakṣaṇāni yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्राखेदालसगतिं सचिह्नं सरसव्रणम् । एवविधं प्रियं दृष्ट्वा वैमनस्यं भवेत् स्त्रियाः

nidrākhedālasagatiṃ sacihnaṃ sarasavraṇam / evavidhaṃ priyaṃ dṛṣṭvā vaimanasyaṃ bhavet striyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्राभ्यसूयितावेक्षणेन रोषप्रकम्पमानाङ्ग्या । साध्विति सुष्ठ्विति वचनैः शोभत इत्येवमभिनेयम्

nidrābhyasūyitāvekṣaṇena roṣaprakampamānāṅgyā / sādhviti suṣṭhviti vacanaiḥ śobhata ityevamabhineyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुधा वार्यमाणो ऽपि यस्तस्मिन्नेव दृश्यते । संघर्षमत्सरात्तत्र व्यलीकं जायते स्त्रियाः

bahudhā vāryamāṇo 'pi yastasminneva dṛśyate / saṃgharṣamatsarāttatra vyalīkaṃ jāyate striyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वोरसि वामकरं दक्षिणहस्तं तथा विधुन्वन्त्या । चरणविनिष्ठम्भेन च कार्यो ऽभिनयो व्यलीके तु

kṛtvorasi vāmakaraṃ dakṣiṇahastaṃ tathā vidhunvantyā / caraṇaviniṣṭhambhena ca kāryo 'bhinayo vyalīke tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्त्या त्वयि जीवामि दासो ऽहं त्वं च मे प्रिया । उक्त्वैवं यो ऽन्यथा कुर्याद्विप्रियं तत्र जायते

jīvantyā tvayi jīvāmi dāso 'haṃ tvaṃ ca me priyā / uktvaivaṃ yo 'nyathā kuryādvipriyaṃ tatra jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूतीलेखप्रतिवचनभेदनैः क्रोधहसितरुदितैश्च । विप्रियकरणे ऽभिनयः सशिरःकम्पैश्च कर्तव्यः

dūtīlekhaprativacanabhedanaiḥ krodhahasitaruditaiśca / vipriyakaraṇe 'bhinayaḥ saśiraḥkampaiśca kartavyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिपक्षसकाशात्तु यः सौभाग्यविकत्थनः । उपसर्पेत् सचिन्ह्नस्तु मन्युस्तत्रोपजायते

pratipakṣasakāśāttu yaḥ saubhāgyavikatthanaḥ / upasarpet sacinhnastu manyustatropajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वलयपरिवर्तनैरथ सुशिथलमुत्क्षेपेणेन रशनायाः । मन्युस्त्वभिनेतव्यः सशङ्कितं बाष्पपूर्णाक्ष्या

valayaparivartanairatha suśithalamutkṣepeṇena raśanāyāḥ / manyustvabhinetavyaḥ saśaṅkitaṃ bāṣpapūrṇākṣyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा स्थितं प्रियतमं सशङ्कितं सापराधमतिलज्जम् । ईर्ष्यावचनसमुत्थैः खेदयितव्यो ह्युपालम्भैः

dṛṣṭvā sthitaṃ priyatamaṃ saśaṅkitaṃ sāparādhamatilajjam / īrṣyāvacanasamutthaiḥ khedayitavyo hyupālambhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च निष्ठुरमभिभाष्यो न चाप्यतिक्रोधनस्तु परिहासः । बाष्पोन्मिश्रैर्वचनैरात्मोपन्याससंयुक्तैः

na ca niṣṭhuramabhibhāṣyo na cāpyatikrodhanastu parihāsaḥ / bāṣponmiśrairvacanairātmopanyāsasaṃyuktaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्याङ्गुल्यङ्गुष्ठाग्रविच्यवात्पाणिनोरसि कृतेन । उद्वर्तितनेत्रतया प्रततैरभिवीक्षणैश्चापि

madhyāṅgulyaṅguṣṭhāgravicyavātpāṇinorasi kṛtena / udvartitanetratayā pratatairabhivīkṣaṇaiścāpi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटिहस्तविवर्तनया विच्छिन्नतया तथाञ्जलेः करणात् । मूर्धभ्रमणनिहञ्चितनिपातसंश्लेअष्णाच्चापि

kaṭihastavivartanayā vicchinnatayā tathāñjaleḥ karaṇāt / mūrdhabhramaṇanihañcitanipātasaṃśleaṣṇāccāpi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवहित्थवीक्षणाद्वा अङ्गुलिभङ्गेन तर्जनैललितैः । एभिर्भावविशेषैरनुनयनेष्वभिनयः कार्यः

avahitthavīkṣaṇādvā aṅgulibhaṅgena tarjanailalitaiḥ / ebhirbhāvaviśeṣairanunayaneṣvabhinayaḥ kāryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोभसे साधु दृष्टो ऽसि गच्छ त्वं किंं विलम्बसे । मा मां स्प्राक्षीः प्रिया यत्र तत्र या ते हृदि स्थिता

śobhase sādhu dṛṣṭo 'si gaccha tvaṃ kiṃṃ vilambase / mā māṃ sprākṣīḥ priyā yatra tatra yā te hṛdi sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छेत्युक्त्वा परावृत्य विनिवृत्तान्तरेण तु । केनचिद्वचनार्थेन प्रहर्षं योजयेत्पुनः

gacchetyuktvā parāvṛtya vinivṛttāntareṇa tu / kenacidvacanārthena praharṣaṃ yojayetpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रभसग्रहणाच्चापि हस्ते वस्त्रे च मूर्धनि । कार्यं प्रसादनं नार्या ह्यपराधं समीक्ष्य तु

rabhasagrahaṇāccāpi haste vastre ca mūrdhani / kāryaṃ prasādanaṃ nāryā hyaparādhaṃ samīkṣya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्ते वस्त्रे ऽथ केशान्ते नार्याप्यथ गृहीतया । कान्तमेवोपसर्पन्त्या कर्तव्यं मोक्षणं शनैः

haste vastre 'tha keśānte nāryāpyatha gṛhītayā / kāntamevopasarpantyā kartavyaṃ mokṣaṇaṃ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीतायाथ केशान्ते हस्ते वस्त्रे ऽथवा पुनः । हुं मुञ्चेत्युपसर्पन्त्या वाच्यः स्पर्शालसं प्रियः

gṛhītāyātha keśānte haste vastre 'thavā punaḥ / huṃ muñcetyupasarpantyā vācyaḥ sparśālasaṃ priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादाग्रस्थितया नार्या किंचित्कुट्टमितोत्कटम् । अश्वक्रान्तेन कर्तव्यं केशानां मोक्षणं शनैः

pādāgrasthitayā nāryā kiṃcitkuṭṭamitotkaṭam / aśvakrāntena kartavyaṃ keśānāṃ mokṣaṇaṃ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमुच्यमाने केशान्ते संजातस्वेदलेशया । हं हु मुञ्चापसर्पेति वाच्यः स्पर्शालसाङ्गया

amucyamāne keśānte saṃjātasvedaleśayā / haṃ hu muñcāpasarpeti vācyaḥ sparśālasāṅgayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छेति रोषवाक्येन गत्वा प्रतिनिवृत्य च । केनचिद्वचनार्थेन वाच्यं यास्यसि नेति च

gaccheti roṣavākyena gatvā pratinivṛtya ca / kenacidvacanārthena vācyaṃ yāsyasi neti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधूननेन हस्तेन हुंकारं संप्रयोजयेत् । स चावधूनने कार्यः शपथैर्व्याज एव च

vidhūnanena hastena huṃkāraṃ saṃprayojayet / sa cāvadhūnane kāryaḥ śapathairvyāja eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्ष्णोः संवरणे कार्यं पृष्ठतश्चोपगूहनम् । नार्यास्त्वपहृते वस्त्रे दीपच्छादनमेव च

akṣṇoḥ saṃvaraṇe kāryaṃ pṛṣṭhataścopagūhanam / nāryāstvapahṛte vastre dīpacchādanameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् खेदयितव्यस्तु यावत्पादगतो भवेत् । ततश्चरणयोर्याते कुर्याद्दूतीनिरीक्षणम्

tāvat khedayitavyastu yāvatpādagato bhavet / tataścaraṇayoryāte kuryāddūtīnirīkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाप्यालिङ्गयेच्चैव नायिका नायकं ततः । रतिभोगगता हृष्टा शयनाभिमुखी व्रजेत्

utthāpyāliṅgayeccaiva nāyikā nāyakaṃ tataḥ / ratibhogagatā hṛṣṭā śayanābhimukhī vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्गीतविधानेन सुकुमारेण योजयेत् । यदा शृङ्गारसंयुक्तं रतिसम्भोगकारणम्

etadgītavidhānena sukumāreṇa yojayet / yadā śṛṅgārasaṃyuktaṃ ratisambhogakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा चाकाशपुरुषपरस्थवचनाश्रयम् । भवेत्काव्यं तदा ह्येष कर्तव्यो ऽभिनयः स्त्रिया

yadā cākāśapuruṣaparasthavacanāśrayam / bhavetkāvyaṃ tadā hyeṣa kartavyo 'bhinayaḥ striyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदन्तपुरसम्बन्धं कार्यं भवति नाटके । शृङ्गाररससंयुक्तं तत्राप्येष विधिर्भवेत्

yadantapurasambandhaṃ kāryaṃ bhavati nāṭake / śṛṅgārarasasaṃyuktaṃ tatrāpyeṣa vidhirbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कार्यं शयनं रङ्गे नाट्यधर्मं विजानता । केनचिद्वचनार्थेन अङ्कच्छेदो विधीयते

na kāryaṃ śayanaṃ raṅge nāṭyadharmaṃ vijānatā / kenacidvacanārthena aṅkacchedo vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वा शयीतार्थवशादेकाकी सहितो ऽपि वा । चुम्बनालिङ्गनं चैव तथ गुह्यं च यद्भवेत्

yadvā śayītārthavaśādekākī sahito 'pi vā / cumbanāliṅganaṃ caiva tatha guhyaṃ ca yadbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्तच्छेद्यं नखच्छेद्यं नीवीस्रंसनमेव च । स्तनान्तरविमर्दं च रङ्गमध्ये न कारयेत्

dantacchedyaṃ nakhacchedyaṃ nīvīsraṃsanameva ca / stanāntaravimardaṃ ca raṅgamadhye na kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोजनं सलिलक्रीडा तथा लज्जाकरं च यत् । एवंविधं भवेद्यद्यत्तत्तद्रङ्गे न कारयेत्

bhojanaṃ salilakrīḍā tathā lajjākaraṃ ca yat / evaṃvidhaṃ bhavedyadyattattadraṅge na kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितापुत्रस्नुषाश्वश्रूदृश्यं यस्मात्तु नाटकम् । तस्मादेतानि सर्वाणि वर्जनीयानि यत्नतः

pitāputrasnuṣāśvaśrūdṛśyaṃ yasmāttu nāṭakam / tasmādetāni sarvāṇi varjanīyāni yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्यैः सातिशयैः श्रव्यैर्मधुरैर्नातिनिष्ठुरैः । हितोपदेशसंयुक्तैस्तज्ज्ञः कुर्यात्तु नाटकम्

vākyaiḥ sātiśayaiḥ śravyairmadhurairnātiniṣṭhuraiḥ / hitopadeśasaṃyuktaistajjñaḥ kuryāttu nāṭakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमन्तःपुरकृतः कार्यस्त्वभिनयो बुधः । समागमे ऽथ नारीणां वाच्यानि मदनाश्रये

evamantaḥpurakṛtaḥ kāryastvabhinayo budhaḥ / samāgame 'tha nārīṇāṃ vācyāni madanāśraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियेषु वचनानीह यानि तानि निबोधत । प्रिअयः कान्तो विनीतश्च नाथः स्वाम्यथ जीवितम्

priyeṣu vacanānīha yāni tāni nibodhata / priayaḥ kānto vinītaśca nāthaḥ svāmyatha jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दनश्चेत्यभिप्रीते वचनानि भवन्ति हि । दुःशीलो ऽथ दुराचारः शठो वामो विकत्थनः

nandanaścetyabhiprīte vacanāni bhavanti hi / duḥśīlo 'tha durācāraḥ śaṭho vāmo vikatthanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्लज्जो निष्ठुरश्चैअव प्रियः क्रोधे ऽभिधीयते । यो विप्रियं न कुरुते न चायुक्तं प्रभाषते

nirlajjo niṣṭhuraścaiava priyaḥ krodhe 'bhidhīyate / yo vipriyaṃ na kurute na cāyuktaṃ prabhāṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथार्जवसमाचारः स प्रियस्त्वभिधीयते । अन्यनारीसमुद्भूतं चिह्नं यस्य न दृष्यते

tathārjavasamācāraḥ sa priyastvabhidhīyate / anyanārīsamudbhūtaṃ cihnaṃ yasya na dṛṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधरे वा शरीरे वा स कान्त इति भाष्यते । संक्रुद्धे ऽपि हि यो नार्या नोत्तरं प्रतिपद्यते

adhare vā śarīre vā sa kānta iti bhāṣyate / saṃkruddhe 'pi hi yo nāryā nottaraṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परुषं वा न वदति विनीतः साऽभिधीयते । हितैषी रक्षणे शक्तो न मानी न च मत्सरी

paruṣaṃ vā na vadati vinītaḥ sā'bhidhīyate / hitaiṣī rakṣaṇe śakto na mānī na ca matsarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वकार्येष्वसंमूढः स नाथ इति संज्ञितः । सामदानार्थसंभोगैस्तथा लालनपालनैः

sarvakāryeṣvasaṃmūḍhaḥ sa nātha iti saṃjñitaḥ / sāmadānārthasaṃbhogaistathā lālanapālanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारीं निषेवते यस्तु स स्वामीत्यभिधीयते । नारीप्सितैरभिप्रायैर्निपुणं शयनक्रियाम्

nārīṃ niṣevate yastu sa svāmītyabhidhīyate / nārīpsitairabhiprāyairnipuṇaṃ śayanakriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोति यस्तु संभोगे स जीवितमिति स्मृतः । कुलीनो धृतिमान्दक्षो दक्षिणो वाग्विशारदः

karoti yastu saṃbhoge sa jīvitamiti smṛtaḥ / kulīno dhṛtimāndakṣo dakṣiṇo vāgviśāradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लाघनीयः सखीमध्ये नन्दनः सो ऽभिधीयते । एते वचनविन्यासा रतिप्रीतिकराः स्मृताः

ślāghanīyaḥ sakhīmadhye nandanaḥ so 'bhidhīyate / ete vacanavinyāsā ratiprītikarāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चाप्रीतिवाक्यानि गदतो मे निबोधत । निष्ठुरश्चाहिष्णुश्च मानि धृष्टो विकत्थनः

tathā cāprītivākyāni gadato me nibodhata / niṣṭhuraścāhiṣṇuśca māni dhṛṣṭo vikatthanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनवस्थितचित्तश्च दुःशील इति स स्मृतः । ताडनं बन्धनं चापि यो विमृश्य समाचरेत्

anavasthitacittaśca duḥśīla iti sa smṛtaḥ / tāḍanaṃ bandhanaṃ cāpi yo vimṛśya samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा परुषवाक्यश्च दुराचारः स तन्यते । वाचैअव मधुरो यस्तु कर्मण नोपपादकः

tathā paruṣavākyaśca durācāraḥ sa tanyate / vācaiava madhuro yastu karmaṇa nopapādakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योषितः किञ्चिदप्यर्थं स शठः परिभाष्यते । वार्यते यत्र यत्रार्थे तत्तदेव करोति यः

yoṣitaḥ kiñcidapyarthaṃ sa śaṭhaḥ paribhāṣyate / vāryate yatra yatrārthe tattadeva karoti yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपरीतनिवेशी च स वाम इति संज्ञितः । सरसव्रणचिह्नो यः स्त्रीसौभाग्यविकत्थनः

viparītaniveśī ca sa vāma iti saṃjñitaḥ / sarasavraṇacihno yaḥ strīsaubhāgyavikatthanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिमानी तथा स्तब्धो विकत्थन इति स्मृतः । वार्यमाणो दृढतरं यो नारीमुपसर्पति

atimānī tathā stabdho vikatthana iti smṛtaḥ / vāryamāṇo dṛḍhataraṃ yo nārīmupasarpati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सचिह्नाः सापराधश्च स निर्लज्ज इति स्मृतः । यो ऽपराद्धस्तु सहसा नारीं सेवितुमिच्छति

sacihnāḥ sāparādhaśca sa nirlajja iti smṛtaḥ / yo 'parāddhastu sahasā nārīṃ sevitumicchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रसादनबुद्धिश्च निष्ठुरः सो ऽभिधीयते । एते वचनविन्यासाः प्रियाप्रियविभाषिताः

aprasādanabuddhiśca niṣṭhuraḥ so 'bhidhīyate / ete vacanavinyāsāḥ priyāpriyavibhāṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नर्तकीसंश्रिताः कार्या बहवो ऽन्ये ऽपि नाटके । एष गीतविधाने तु सुकुमारे विधिर्भवेत्

nartakīsaṃśritāḥ kāryā bahavo 'nye 'pi nāṭake / eṣa gītavidhāne tu sukumāre vidhirbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गाररससंभूतो रतिसंभोगखेदनः । यच्चैवाकाशपुरुषं परस्थवचनाश्रयम्

śṛṅgārarasasaṃbhūto ratisaṃbhogakhedanaḥ / yaccaivākāśapuruṣaṃ parasthavacanāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गार एवं वाच्यं स्यात्तत्राप्येष क्रमो भवेत् । यद्वा पुरुसंबन्धं कार्यं भवति नाटके

śṛṅgāra evaṃ vācyaṃ syāttatrāpyeṣa kramo bhavet / yadvā purusaṃbandhaṃ kāryaṃ bhavati nāṭake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गाररससंयुक्तं तत्राप्येष क्रमो भवेत् । एवमन्तःपुरगतः प्रयोज्यो ऽभिनयो भवेत्

śṛṅgārarasasaṃyuktaṃ tatrāpyeṣa kramo bhavet / evamantaḥpuragataḥ prayojyo 'bhinayo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्याङ्गनानां तु विधिं व्याख्यास्यम्यनुपूर्वशः । नित्यमेवोज्वलो वेषो नित्यं प्रमुदितं मनः

divyāṅganānāṃ tu vidhiṃ vyākhyāsyamyanupūrvaśaḥ / nityamevojvalo veṣo nityaṃ pramuditaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यमेव सुखः कालो देवानां ललिताश्रयः । न चैर्ष्या नैव च क्रोधो नासूया न प्रसादनम्

nityameva sukhaḥ kālo devānāṃ lalitāśrayaḥ / na cairṣyā naiva ca krodho nāsūyā na prasādanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यानां दृष्यते पुंसां शृङ्गारे योषितां तथा । ये भावा मानुषाणां स्युर्यदङ्गं यच्च चेष्टितम्

divyānāṃ dṛṣyate puṃsāṃ śṛṅgāre yoṣitāṃ tathā / ye bhāvā mānuṣāṇāṃ syuryadaṅgaṃ yacca ceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं तदेव कर्तव्यं दिव्यैर्मानुषसङ्गमे । यदा मानुषसंभोगो दिव्यानां योषितां भवत्

sarvaṃ tadeva kartavyaṃ divyairmānuṣasaṅgame / yadā mānuṣasaṃbhogo divyānāṃ yoṣitāṃ bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा सर्वाः प्रकर्तव्या ये भावा मानुषाश्रयाः । शापभ्रंशात्तु दिव्यानां तथा चापत्यलिप्सया

tadā sarvāḥ prakartavyā ye bhāvā mānuṣāśrayāḥ / śāpabhraṃśāttu divyānāṃ tathā cāpatyalipsayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यो मानुषसंयोगः शृङ्गाररससंश्रयः । पुष्पैर्भूषणजैः शब्दैरदृश्यापि प्रलोभयेत्

kāryo mānuṣasaṃyogaḥ śṛṅgārarasasaṃśrayaḥ / puṣpairbhūṣaṇajaiḥ śabdairadṛśyāpi pralobhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः संदर्शनं दत्त्वा क्षणादन्तरिता भवेत् । वस्त्राभरणमाल्याद्यैर्लेखसंप्रेषणैरपि

punaḥ saṃdarśanaṃ dattvā kṣaṇādantaritā bhavet / vastrābharaṇamālyādyairlekhasaṃpreṣaṇairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृशैरुपचारैस्तु समुन्माद्यस्तु नायकः । उन्मादनात्समुद्भूतः कामो रतिकरो भवेत्

īdṛśairupacāraistu samunmādyastu nāyakaḥ / unmādanātsamudbhūtaḥ kāmo ratikaro bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावोपगतो यस्तु नासावत्यर्थभाविकः । एवं राजोपचारो हि कर्तव्यो ऽभ्यन्तराश्रयः

svabhāvopagato yastu nāsāvatyarthabhāvikaḥ / evaṃ rājopacāro hi kartavyo 'bhyantarāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.