इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृसुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे त्रयोविंशो ऽध्यायः। अथ चतुर्विंशो ऽध्यायः। उत्सवः अतःपरं प्रवक्ष्यामि देवेशस्योत्सवक्रमम् । वर्षदं सर्वलोकस्य शान्तिदं सर्वपुष्टिदम्
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛsuproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre trayoviṃśo 'dhyāyaḥ. atha caturviṃśo 'dhyāyaḥ. utsavaḥ ataḥparaṃ pravakṣyāmi deveśasyotsavakramam / varṣadaṃ sarvalokasya śāntidaṃ sarvapuṣṭidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञां विजयदानाय शत्रूणां नाशहेतवे । व्याधिदुर्भिक्षशा न्त्यर्थमुत्सवं कारयेद्बुधः
rājñāṃ vijayadānāya śatrūṇāṃ nāśahetave / vyādhidurbhikṣaśā ntyarthamutsavaṃ kārayedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालश्रद्धानिमित्तार्था(ख्या)उत्सवास्त्रिविधास्स्मृताः । मासेतु यस्मिन् कस्मिंश्छित्प्रतिसंवत्सरं चरेत्
kālaśraddhānimittārthā(khyā)utsavāstrividhāssmṛtāḥ / māsetu yasmin kasmiṃśchitpratisaṃvatsaraṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन् समयेचैव स तु कालोत्सवो भवेत् । इष्टमासे दिने चेष्टे श्रद्धया क्रियते तु यः
ekasmin samayecaiva sa tu kālotsavo bhavet / iṣṭamāse dine ceṣṭe śraddhayā kriyate tu yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु श्रद्धोत्सवोज्ञेय स्तस्मात्कालोत्सवो गुरुः । भयप्रदनिमित्तेषु तथानावृष्टिकादिषु
sa tu śraddhotsavojñeya stasmātkālotsavo guruḥ / bhayapradanimitteṣu tathānāvṛṣṭikādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियते तत्र शान्त्यर्थं स निमित्तोत्सवस्स्मृतः । प्रतिष्ठादिवसे तीर्थं प्रति संवत्करं चरेत्,
kriyate tatra śāntyarthaṃ sa nimittotsavassmṛtaḥ / pratiṣṭhādivase tīrthaṃ prati saṃvatkaraṃ caret,
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालोत्सव इतिज्ञेयश्शान्त्यर्थं सप्रकीर्तितः । राजराष्ट्राभिवृद्ध्यर्थं राज्ञां चैवाभिवृद्धये
kālotsava itijñeyaśśāntyarthaṃ saprakīrtitaḥ / rājarāṣṭrābhivṛddhyarthaṃ rājñāṃ caivābhivṛddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्मनश्चैव पुत्राणां कुर्यादुक्तेषु मङ्गलम् । राज्ञो जन्मदिने चैव यस्स श्रद्धोत्सवो भवेत्
atmanaścaiva putrāṇāṃ kuryādukteṣu maṅgalam / rājño janmadine caiva yassa śraddhotsavo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्भुताद्युद्भवेशान्तिस्सतु नैमित्तिकोत्सवः । ग्रामादौ चोत्सवस्स्याच्चेत्क्रमेणैवं तु कारयेत्
adbhutādyudbhaveśāntissatu naimittikotsavaḥ / grāmādau cotsavassyāccetkrameṇaivaṃ tu kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदुःखार्तिशान्त्यर्थमादौ काल्युत्सवं चरेत् । अन्वेषां क्रूरदेवानां शिष्टभूतगणस्य च
sarvaduḥkhārtiśāntyarthamādau kālyutsavaṃ caret / anveṣāṃ krūradevānāṃ śiṣṭabhūtagaṇasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्त्यर्थं कारयेत्पश्छास्त्रोक्तं शङ्करोत्सवम् । विशस्त्रिगणसान्त्यर्थं सौम्यमार्गेण वास्तुषु
śāntyarthaṃ kārayetpaśchāstroktaṃ śaṅkarotsavam / viśastrigaṇasāntyarthaṃ saumyamārgeṇa vāstuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रसेनेश संयुक्तं कुर्याद्दुर्गोत्सवं पुनः । सर्वेषामपि देवानां मुनीनामपि सर्वशः
cakraseneśa saṃyuktaṃ kuryāddurgotsavaṃ punaḥ / sarveṣāmapi devānāṃ munīnāmapi sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितॄणां च ग्रहाणां च तत्पत्नीनां च सर्वशः । द्विजानामपि शान्त्यर्थं लोकानामपि सर्वशः
pitṝṇāṃ ca grahāṇāṃ ca tatpatnīnāṃ ca sarvaśaḥ / dvijānāmapi śāntyarthaṃ lokānāmapi sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्ट्यर्थं कारयेत्पश्चाद्देवेशस्योत्सवं क्रमात् । अन्यधा चेद्विनाशस्स्यात्सर्वेषां च न संशयः
puṣṭyarthaṃ kārayetpaścāddeveśasyotsavaṃ kramāt / anyadhā cedvināśassyātsarveṣāṃ ca na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्परिहरेद्विद्वान् ग्रामादौतं विशेषतः । विषुवायनभूपर्क्षप्रतिष्ठाकर्तृभेषु च
tasmātpariharedvidvān grāmādautaṃ viśeṣataḥ / viṣuvāyanabhūparkṣapratiṣṭhākartṛbheṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहणेमासनक्षत्रे विष्णुपञ्चदिनेषु च । उत्सवस्यान्तदिवसे तेषु तीर्थं प्रकल्पयेत्
grahaṇemāsanakṣatre viṣṇupañcadineṣu ca / utsavasyāntadivase teṣu tīrthaṃ prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेष्वेकं परिग्राह्यं यजमानस्य चेच्छया । विषुवे चायने चैव ग्रहणे सोमसूर्ययोः
eteṣvekaṃ parigrāhyaṃ yajamānasya cecchayā / viṣuve cāyane caiva grahaṇe somasūryayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तत्काले प्रकुर्वीत तीर्थस्नारन्तु नान्यधा । अन्यर्क्षेष्वथ पूर्वाह्णेमध्याह्ने वा गुणान्विते
tattatkāle prakurvīta tīrthasnārantu nānyadhā / anyarkṣeṣvatha pūrvāhṇemadhyāhne vā guṇānvite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन्नेव मासेतु यदि तीर्थदिनद्वयम् । तयोरन्त्यदिने तीर्थमिति पूर्वजदर्शनम्
ekasminneva māsetu yadi tīrthadinadvayam / tayorantyadine tīrthamiti pūrvajadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेव यदि सूर्यस्य विद्धं चेत्संक्रमादिभिः । वर्जनीयं तथा पूर्वं प्रशस्तमभिधीयते
tadeva yadi sūryasya viddhaṃ cetsaṃkramādibhiḥ / varjanīyaṃ tathā pūrvaṃ praśastamabhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारद्वयानुषक्ते चेत् तिथौ स्यात्तुपरे तथा । अधिमासः परित्याज्यः कालोत्सवविधौहरेः
vāradvayānuṣakte cet tithau syāttupare tathā / adhimāsaḥ parityājyaḥ kālotsavavidhauhareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्कवारर्क्ष संयोगस्सर्वदा संप्रशस्यते । श्रवणद्वादशीयोगस्सर्वकर्मफलप्रदः
arkavārarkṣa saṃyogassarvadā saṃpraśasyate / śravaṇadvādaśīyogassarvakarmaphalapradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगाश्च सुप्रशस्तास्स्युस्सिद्धामृतवराह्वयाः । तिथिद्वयानुषक्तं चे ऽन्नक्षत्रं स्यात्परे ऽहनि
yogāśca supraśastāssyussiddhāmṛtavarāhvayāḥ / tithidvayānuṣaktaṃ ce 'nnakṣatraṃ syātpare 'hani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्मिन् दिवसे स्याच्चेद्यावच्च दशनाडिकाः । हीनं चेत् पूर्वदिवसे संकल्प्यावभृथं चरेत्
parasmin divase syāccedyāvacca daśanāḍikāḥ / hīnaṃ cet pūrvadivase saṃkalpyāvabhṛthaṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमं तु त्रिसप्ताहं मध्यमं स्याच्चतुर्दश । नवाहं वाथसप्ताहम् अधमं परिचक्षते
uttamaṃ tu trisaptāhaṃ madhyamaṃ syāccaturdaśa / navāhaṃ vāthasaptāham adhamaṃ paricakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिगुणान्युत्सवाहानि कृत्वादौ घोषणं चरेत् । मध्यमे द्विगुणादौ स्यादुत्सवादि दिने ऽधमे
triguṇānyutsavāhāni kṛtvādau ghoṣaṇaṃ caret / madhyame dviguṇādau syādutsavādi dine 'dhame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवावभृथात्पूर्वमेकविंशतिके दिने । ध्वजस्यारोहणं कृत्वा सर्वमुत्सवमाचरेत्
athavāvabhṛthātpūrvamekaviṃśatike dine / dhvajasyārohaṇaṃ kṛtvā sarvamutsavamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राहुदर्शनसंक्रान्त्योः स्नानं श्रेष्ठं निशास्वपि । क्रियां समाप्य मध्याह्ने रात्रौचेत्सकलं बुधः
rāhudarśanasaṃkrāntyoḥ snānaṃ śreṣṭhaṃ niśāsvapi / kriyāṃ samāpya madhyāhne rātraucetsakalaṃ budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्कालं विनोदेव नीत्वा तत्तीर्थमाचरेत् । पक्षन्त्रयोदशाहं वा दिनान्येकादश क्रमात्
tāvatkālaṃ vinodeva nītvā tattīrthamācaret / pakṣantrayodaśāhaṃ vā dinānyekādaśa kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवाहं वाथ सप्ताहं पञ्चाहमथ वा पुनः । त्रिदिनं द्विदिनं चैव कुर्यादेकाहमेव वा
navāhaṃ vātha saptāhaṃ pañcāhamatha vā punaḥ / tridinaṃ dvidinaṃ caiva kuryādekāhameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ध्वजारोहणं कुर्यात्त्षहादौतु विशेषतः । उत्सवस्य दिनादौतु घोषये द्विधिपूर्वकम्
na dhvajārohaṇaṃ kuryāttṣahādautu viśeṣataḥ / utsavasya dinādautu ghoṣaye dvidhipūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घोषणादिवसात्पूर्यं कालयेदङ्कुरार्ऽपणम् । ध्वजदण्डं ततोवक्ष्ये विप्रादीनां यथाक्रमम्
ghoṣaṇādivasātpūryaṃ kālayedaṅkurār'paṇam / dhvajadaṇḍaṃ tatovakṣye viprādīnāṃ yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेणुं च जातिवृक्षं च चंपकं क्रमुकं तथा । ध्वजदण्डार्थमाहृत्य सर्वेषां क्रमुकं तु वा
veṇuṃ ca jātivṛkṣaṃ ca caṃpakaṃ kramukaṃ tathā / dhvajadaṇḍārthamāhṛtya sarveṣāṃ kramukaṃ tu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यैर्वाशुभवृक्षैर्वाकारयेदिति के च न । चतुर्विंशाङ्गुलं नाहं ध्वजदण्डमथोत्तमम्
anyairvāśubhavṛkṣairvākārayediti ke ca na / caturviṃśāṅgulaṃ nāhaṃ dhvajadaṇḍamathottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्तु द्व्यङ्गुलं हीनं ध्वजदण्डन्तु मध्यमम् । विंशत्यङ्गुलनाहे तदधमं दण्डमुच्यते
tasmāttu dvyaṅgulaṃ hīnaṃ dhvajadaṇḍantu madhyamam / viṃśatyaṅgulanāhe tadadhamaṃ daṇḍamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथालाभपरीणाहमवक्रं परिगृह्य च । ध्वजदण्डमृजुं कुर्वाद्विमानसमयायतम्
yathālābhaparīṇāhamavakraṃ parigṛhya ca / dhvajadaṇḍamṛjuṃ kurvādvimānasamayāyatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमानस्याधिकं कुर्यात् पादहीन मथार्ऽधकम् । अध्यर्थं वाधिपादं वा मूलादग्रं क्रमात्कृशम्
vimānasyādhikaṃ kuryāt pādahīna mathār'dhakam / adhyarthaṃ vādhipādaṃ vā mūlādagraṃ kramātkṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेणुकं यदि संग्राह्यं भूतवेदांगुलायतम् । षडङ्गुलपरीणाहं वेणुदण्डं सुसंस्थितम्
veṇukaṃ yadi saṃgrāhyaṃ bhūtavedāṃgulāyatam / ṣaḍaṅgulaparīṇāhaṃ veṇudaṇḍaṃ susaṃsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये द्वियमं हित्वा तन्मध्ये वलयं दृढम् । तालद्वयमथायामं यममात्रन्तु विस्तृतम्
tanmadhye dviyamaṃ hitvā tanmadhye valayaṃ dṛḍham / tāladvayamathāyāmaṃ yamamātrantu vistṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सेधं भागमुद्दिष्टं दारुभिर्याज्ञिकैस्तुवा । तच्चतुर्थांशकं कृत्वा मूले ऽग्रेद्व्यंशकन्त्यजेत्
utsedhaṃ bhāgamuddiṣṭaṃ dārubhiryājñikaistuvā / taccaturthāṃśakaṃ kṛtvā mūle 'gredvyaṃśakantyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्ये द्व्यंशं तु कर्तव्यं सुषिरद्वयसंयुतम् । शकलानि त्रीणियोज्य मूलमध्याग्रतःक्रमात्
madhye dvyaṃśaṃ tu kartavyaṃ suṣiradvayasaṃyutam / śakalāni trīṇiyojya mūlamadhyāgrataḥkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षाल्यमूलमन्त्रेण तन्मन्त्रैःप्रोक्षणं चरेत् । दशदर्भयुतं कूर्चमग्रेचैव तु योजयेत्
prakṣālyamūlamantreṇa tanmantraiḥprokṣaṇaṃ caret / daśadarbhayutaṃ kūrcamagrecaiva tu yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्भमालान्तरावेष्ट्य दण्डोचाश्वद्थपत्रयुक् । मध्याङ्गुलिपरीणाहं दण्डद्विगुणमायतम्
darbhamālāntarāveṣṭya daṇḍocāśvadthapatrayuk / madhyāṅguliparīṇāhaṃ daṇḍadviguṇamāyatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डाग्रे तत्र संयोज्य रज्जुं तत्रैव बन्धयेत् । संव्यपोह्य चतुस्तालं पृष्ठे यूधाधिपस्यतु
daṇḍāgre tatra saṃyojya rajjuṃ tatraiva bandhayet / saṃvyapohya catustālaṃ pṛṣṭhe yūdhādhipasyatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खानयित्वा ध्वजस्थानं त्रितालं गाढयेव च । मेदिनीं तु समभ्यर्च्य रत्नं बीजानि च क्षिपेत्
khānayitvā dhvajasthānaṃ tritālaṃ gāḍhayeva ca / medinīṃ tu samabhyarcya ratnaṃ bījāni ca kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयित्वा ध्वजं तत्र ध्वजमन्त्रेण मन्त्रवित् । देवदेवं समीक्ष्यैव यष्टिं तत्प्र मुखे न्यसेत्
sthāpayitvā dhvajaṃ tatra dhvajamantreṇa mantravit / devadevaṃ samīkṣyaiva yaṣṭiṃ tatpra mukhe nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्वजदण्डमृजुं कुर्याद्दृढं तत्रैव कारयेत् । मूलं त्रितालमुत्सेधं तदध्यर्धन्तु विस्तृतम्
dhvajadaṇḍamṛjuṃ kuryāddṛḍhaṃ tatraiva kārayet / mūlaṃ tritālamutsedhaṃ tadadhyardhantu vistṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदूर्ध्वे रत्निमात्रन्तु साष्टपत्रं सकर्णिकम् । शुद्धकार्पासवस्त्रन्तु समाहृत्य नवं दृढम्
tadūrdhve ratnimātrantu sāṣṭapatraṃ sakarṇikam / śuddhakārpāsavastrantu samāhṛtya navaṃ dṛḍham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमं षोडशं हस्तं मध्यमं तिथिहस्तकम् । अधमं चतुर्दशं हस्तं त्रिविधं वस्त्रमुच्यते
uttamaṃ ṣoḍaśaṃ hastaṃ madhyamaṃ tithihastakam / adhamaṃ caturdaśaṃ hastaṃ trividhaṃ vastramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चतालं चतुस्तालं त्रितालं विस्तृतं क्रमात् । अग्रं पादं विदित्वा तु मुखं पृष्ठं तथैव च
pañcatālaṃ catustālaṃ tritālaṃ vistṛtaṃ kramāt / agraṃ pādaṃ viditvā tu mukhaṃ pṛṣṭhaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्भागं पटं कुर्यादेकभागं शिरो भवेत् । वीशस्थानं द्विभागं तु पुच्छमेकांशमुच्यते
caturbhāgaṃ paṭaṃ kuryādekabhāgaṃ śiro bhavet / vīśasthānaṃ dvibhāgaṃ tu pucchamekāṃśamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमस्याग्रमूलं च यष्टिं सम्यक् प्रयोजयेत् । तन्मध्ये तु लिखेद्वीशं पञ्चवर्णैरलङ्कृतम्
madhyamasyāgramūlaṃ ca yaṣṭiṃ samyak prayojayet / tanmadhye tu likhedvīśaṃ pañcavarṇairalaṅkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवबेरस्य कण्ठास्त मुत्तमे चोत्तमं भवेत् । अधमे ऽन्त्यन्तु नाभ्यन्तं तयोर्मध्येष्टधा भवेत्
dhruvaberasya kaṇṭhāsta muttame cottamaṃ bhavet / adhame 'ntyantu nābhyantaṃ tayormadhyeṣṭadhā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकै मगथमान्तं च नवधा मानमुच्यते । ध्वजदण्डस्य वीशस्य षट् शुभानि निरीक्षयेत्
ekai magathamāntaṃ ca navadhā mānamucyate / dhvajadaṇḍasya vīśasya ṣaṭ śubhāni nirīkṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानानुकूले च नक्षत्रे च विशेषतः । नवार्धतालमानं वा नवतालमथापि वा
yajamānānukūle ca nakṣatre ca viśeṣataḥ / navārdhatālamānaṃ vā navatālamathāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिभङ्गं नतं चैव भङ्गत्रयसमन्वितम् । वामपादे समाकुञ्च्य दक्षिणं संप्रसार्य च
atibhaṅgaṃ nataṃ caiva bhaṅgatrayasamanvitam / vāmapāde samākuñcya dakṣiṇaṃ saṃprasārya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्चित्संकुचितं पीठात्पर्ष्णीपार्श्वं समुद्धृतम् । पक्षद्वयसमायुक्तं करण्डमुकुटान्वितम्
kiñcitsaṃkucitaṃ pīṭhātparṣṇīpārśvaṃ samuddhṛtam / pakṣadvayasamāyuktaṃ karaṇḍamukuṭānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामं श्वेतं तथा कृष्णं रक्तं पीतं तथैव तु । एतैस्तु पञ्चभिर्वर्णैरनुरूपैस्तु शोभनैः
śyāmaṃ śvetaṃ tathā kṛṣṇaṃ raktaṃ pītaṃ tathaiva tu / etaistu pañcabhirvarṇairanurūpaistu śobhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरुडं प्राञ्जलिं कुर्यात्किञ्चित्कं प्रेक्षयेद्बुधः । भूषणैर् अष्टनागैश्च वामहस्ते त्वनन्तकः
garuḍaṃ prāñjaliṃ kuryātkiñcitkaṃ prekṣayedbudhaḥ / bhūṣaṇair aṣṭanāgaiśca vāmahaste tvanantakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुकिर्यज्ञ सूत्रन्तु कटीसूत्रन्तु तक्षकम् । हारं कर्कोटकं चैव पद्मं दक्षिणकर्णके
vāsukiryajña sūtrantu kaṭīsūtrantu takṣakam / hāraṃ karkoṭakaṃ caiva padmaṃ dakṣiṇakarṇake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महापद्मं वामकर्णे शङ्ख च शिरसि क्रमात् । गुलिकं दक्षिणे हस्ते क्रमात्सर्वविभूषणम्
mahāpadmaṃ vāmakarṇe śaṅkha ca śirasi kramāt / gulikaṃ dakṣiṇe haste kramātsarvavibhūṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्ध्नश्चोपरि कर्तव्यं श्वेतछत्रं तु सुन्दरम् । पार्श्वयोरुभयोश्चापि चामरद्वय संयुतम्
mūrdhnaścopari kartavyaṃ śvetachatraṃ tu sundaram / pārśvayorubhayoścāpi cāmaradvaya saṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादपार्श्वद्वयेचैव दीपद्वय समन्वितम् । पूर्णकुंभं तयोर्मध्ये लिखित्वा तु विशेषतः,
pādapārśvadvayecaiva dīpadvaya samanvitam / pūrṇakuṃbhaṃ tayormadhye likhitvā tu viśeṣataḥ,
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याधस्शङ्खचक्रे च समालिख्य विशेषतः । मुक्तादामाद्यलङ्कृत्य पार्श्वयोः कदलीकृतम्
tasyādhasśaṅkhacakre ca samālikhya viśeṣataḥ / muktādāmādyalaṅkṛtya pārśvayoḥ kadalīkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वस्मिन्नेव दिवसे कृत्वा नयनमोक्षणम् । देवालयस्याभिमुखे प्रपायां मण्डपे-थ वा
pūrvasminneva divase kṛtvā nayanamokṣaṇam / devālayasyābhimukhe prapāyāṃ maṇḍape-tha vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चवर्णैरलङ्कृत्य वितानस्तंभवेष्टनैः । शालिराशिं च कृत्वैव तत्पटन्तु सुसन्न्यसेत्
pañcavarṇairalaṅkṛtya vitānastaṃbhaveṣṭanaiḥ / śālirāśiṃ ca kṛtvaiva tatpaṭantu susannyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वास्तुहोमं ततःकृत्वा पर्यग्नीकरणं चरेत् । पुण्याहं वाचयित्वैव प्रोक्षयेत्पञ्चगव्यकैः
vāstuhomaṃ tataḥkṛtvā paryagnīkaraṇaṃ caret / puṇyāhaṃ vācayitvaiva prokṣayetpañcagavyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐशान्यामग्निकुण्डे तु चौवासन विधानतः । आघारं विधिवद्धुत्वा वैष्णवं च सुहूयते
aiśānyāmagnikuṇḍe tu cauvāsana vidhānataḥ / āghāraṃ vidhivaddhutvā vaiṣṇavaṃ ca suhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हैमपात्रस्थवर्णेन हैमतूल्या विशेषतः । तन्मन्त्रं च समुच्चार्य नयनोन्मिलनं चरेत्
haimapātrasthavarṇena haimatūlyā viśeṣataḥ / tanmantraṃ ca samuccārya nayanonmilanaṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गहोमं ततःकृत्वा दर्शनीयैश्च दर्शयेत् । विष्णुसूक्तं च हुत्वातु तथा पुरुषसूक्तकैः
aṅgahomaṃ tataḥkṛtvā darśanīyaiśca darśayet / viṣṇusūktaṃ ca hutvātu tathā puruṣasūktakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याहृत्यंन्तं च हुत्वातु ततः कुंभं प्रगृह्यच । तन्तुना परिवेष्टै व कूर्चयुक्तं सहाक्षतम्
vyāhṛtyaṃntaṃ ca hutvātu tataḥ kuṃbhaṃ pragṛhyaca / tantunā pariveṣṭai va kūrcayuktaṃ sahākṣatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वदन्वै विष्णुगायत्रीं गायत्रीं गरुडस्य च । "इषे त्वोर्ज्येऽत्वादि जपन् "आप उन्दन्त्विऽति क्रमात्
vadanvai viṣṇugāyatrīṃ gāyatrīṃ garuḍasya ca / "iṣe tvorjye'tvādi japan "āpa undantvi'ti kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पुरुषसूक्तं च मन्त्रानपि च वैष्मवान् । कूर्चेनैव तु तत्तोयमभिमृश्य समाहितः
tataḥ puruṣasūktaṃ ca mantrānapi ca vaiṣmavān / kūrcenaiva tu tattoyamabhimṛśya samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदंबुना कुशाग्रेण प्रोक्षणैः प्रोक्षणं चरेत् । अपो हिरण्यवर्णाभिः पवमानादिभिस्त्रिभिः
tadaṃbunā kuśāgreṇa prokṣaṇaiḥ prokṣaṇaṃ caret / apo hiraṇyavarṇābhiḥ pavamānādibhistribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"शन्नो देवीऽरभीत्युक्त्वा पुरुषसूक्तेन वैष्णपैः । शुद्ध्यर्थं प्रोक्षयित्वा तु पुण्याहमपि वाचयेत्
"śanno devī'rabhītyuktvā puruṣasūktena vaiṣṇapaiḥ / śuddhyarthaṃ prokṣayitvā tu puṇyāhamapi vācayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिषिच्य पावकं पश्चात्तन्मन्त्रेण सुहूयताम् । सायमर्चावसाने तु कुंभपूजां समाचरेत्
pariṣicya pāvakaṃ paścāttanmantreṇa suhūyatām / sāyamarcāvasāne tu kuṃbhapūjāṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलशैस्सप्तभिः प्रोक्ष्य बद्ध्वाप्रतिसरं ततः । अण्डजादीनि पञ्चैव धान्यान्यास्तीर्य वस्त्रयुक्
kalaśaissaptabhiḥ prokṣya baddhvāpratisaraṃ tataḥ / aṇḍajādīni pañcaiva dhānyānyāstīrya vastrayuk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शयने शाययेच्चैव देववादे शिरस्तथा । हौत्रं प्रशंस्य तत्काले होता हौत्रक्रमेण वै
śayane śāyayeccaiva devavāde śirastathā / hautraṃ praśaṃsya tatkāle hotā hautrakrameṇa vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैनतेयस्य मन्त्रेण तन्मूर्त्यावाहनं चरेत् । मूर्तिमन्त्रैस्समावाह्य निरुप्याज्याहुतीर्यजेत्
vainateyasya mantreṇa tanmūrtyāvāhanaṃ caret / mūrtimantraissamāvāhya nirupyājyāhutīryajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"शतधारं कदाऽवीति वीशमन्त्रमुदाहृतम् । तथाद्वादशपर्यायं वैष्णवं च सुहूयताम्
"śatadhāraṃ kadā'vīti vīśamantramudāhṛtam / tathādvādaśaparyāyaṃ vaiṣṇavaṃ ca suhūyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याहृत्यन्तं च कृत्वा तु रात्रिशेषं व्यपोह्य च । आग्नेय्यां न्यस्य भेर्यां च नन्दिकेश्वरमाह्वयेत्
vyāhṛtyantaṃ ca kṛtvā tu rātriśeṣaṃ vyapohya ca / āgneyyāṃ nyasya bheryāṃ ca nandikeśvaramāhvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः प्रभाते धर्मात्वास्नात्मास्नानविधानतः । मुहूर्ते समनुप्राप्ते हृदि बीजाक्षरं न्यसेत्
punaḥ prabhāte dharmātvāsnātmāsnānavidhānataḥ / muhūrte samanuprāpte hṛdi bījākṣaraṃ nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुंभाच्छक्तिं समावाह्यचार्ऽचयित्वा विधानतः । पुण्याहं वाचयित्वैव समभ्यर्च विवेदयेत्
kuṃbhācchaktiṃ samāvāhyacār'cayitvā vidhānataḥ / puṇyāhaṃ vācayitvaiva samabhyarca vivedayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निं प्रज्वाल्य तन्मन्त्रैर्जुहुयाद्दशशःक्रमात् । अन्तहोमं वाचयित्वैव समभ्यर्च्य निवेदयेत्
agniṃ prajvālya tanmantrairjuhuyāddaśaśaḥkramāt / antahomaṃ vācayitvaiva samabhyarcya nivedayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपलिप्य पटं पश्चात्पञ्चवर्णैरलङ्कृतम् । धूपदीपैरलङ्कृत्य शालिपीधं प्रकल्पयेत्
upalipya paṭaṃ paścātpañcavarṇairalaṅkṛtam / dhūpadīpairalaṅkṛtya śālipīdhaṃ prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुरश्रं समं कृत्वा विस्तारं चैकभागकं । शाल्यर्धं तण्डुलं प्रोक्तं तदर्धं तिलमाहरेत्
caturaśraṃ samaṃ kṛtvā vistāraṃ caikabhāgakaṃ / śālyardhaṃ taṇḍulaṃ proktaṃ tadardhaṃ tilamāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रं पश्चिमतो न्यस्य धान्यपीठोपरि स्थितम् । तस्यैवोत् तरतः पार्श्वेविष्वक्सेनं तथैव च
cakraṃ paścimato nyasya dhānyapīṭhopari sthitam / tasyaivot tarataḥ pārśveviṣvaksenaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धान्यपीठे सुसंस्थाप्य गरुडं पश्चिमामुखम् । न्यस्य भेरीं च पार्श्वे यष्टिं सुसन्न्यसेत्
dhānyapīṭhe susaṃsthāpya garuḍaṃ paścimāmukham / nyasya bherīṃ ca pārśve yaṣṭiṃ susannyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदेवं सुसंपूज्य द्विगुणं पूजयेत्ततः । द्विगुणं हविरेवोक्तं देवीभ्यां च तथा भवेत्
devadevaṃ susaṃpūjya dviguṇaṃ pūjayettataḥ / dviguṇaṃ havirevoktaṃ devībhyāṃ ca tathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रादीनां पृथक्कुर्यादासनादीन् पृथक् पृथक् । नन्दीश्वरं तथाभ्यर्च्य हविर्भिश्च निवेदयेत्
cakrādīnāṃ pṛthakkuryādāsanādīn pṛthak pṛthak / nandīśvaraṃ tathābhyarcya havirbhiśca nivedayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यो यष्टिमादाय "भूर्भुवस्सुवऽ रीरयन् । "उप श्वासयऽ मन्त्रं च जप्त्वा भेरीं सुताडयेत्
ācāryo yaṣṭimādāya "bhūrbhuvassuva' rīrayan / "upa śvāsaya' mantraṃ ca japtvā bherīṃ sutāḍayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वादकस्तु शुचिर्भूत्वा वस्त्रमाल्याद्यलङ्कृतः । सर्ववाद्यसमायुक्तं भेरीमादाय शास्त्रवित्
vādakastu śucirbhūtvā vastramālyādyalaṅkṛtaḥ / sarvavādyasamāyuktaṃ bherīmādāya śāstravit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रोक्तेन विधानेन चक्राग्रेताडयेत्तदा । द्रोणैर्द्रेणार्धकैर्वापि आढकैर्वाथ तण्डुलैः
śāstroktena vidhānena cakrāgretāḍayettadā / droṇairdreṇārdhakairvāpi āḍhakairvātha taṇḍulaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाचयित्वा कटाहेतु प्रक्षिपेद्बलिमुत्तमम् । मुद्गनिष्पावतिल्वांश्च लाजापूपौप्रगृह्य च
pācayitvā kaṭāhetu prakṣipedbalimuttamam / mudganiṣpāvatilvāṃśca lājāpūpaupragṛhya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटाहे तु सुसन्न्यस्य शिष्यस्तं शिरसा वहेत् । अभिवन्द्य ध्वचं पूर्वमादाय समलङ्कृतम्
kaṭāhe tu susannyasya śiṣyastaṃ śirasā vahet / abhivandya dhvacaṃ pūrvamādāya samalaṅkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथे वा शिबिकायां वा मन्त्रेणारोप्य मङ्गलैः । सह पुष्पं बलिं पात्रे संगृह्यानुगतं पुनः
rathe vā śibikāyāṃ vā mantreṇāropya maṅgalaiḥ / saha puṣpaṃ baliṃ pātre saṃgṛhyānugataṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रवीशामितान् पश्चान्नाथवद्गमयेत्तदा । आचार्यः पुरतो गत्वा सर्ववाद्यसमायुतम्
cakravīśāmitān paścānnāthavadgamayettadā / ācāryaḥ purato gatvā sarvavādyasamāyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भगेहस्थदेवानां ब्रह्मादीनां यथाक्रमम् । द्वारेषु द्वारपालेभ्यो धामपालेभ्य एव च
garbhagehasthadevānāṃ brahmādīnāṃ yathākramam / dvāreṣu dvārapālebhyo dhāmapālebhya eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येषां परिवाराणां स्वेस्वेस्थाने बलिं क्षिपेत् । आलयस्य बहिर्गत्वा ग्रामे सर्वत्र घोषयेत्
anyeṣāṃ parivārāṇāṃ svesvesthāne baliṃ kṣipet / ālayasya bahirgatvā grāme sarvatra ghoṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमे चालयं यत्र ब्रह्मादीशान्तमाचरेत् । यस्यां दिशि भवेद्धाम तद्दिगादि बलिं क्षिपेत्
madhyame cālayaṃ yatra brahmādīśāntamācaret / yasyāṃ diśi bhaveddhāma taddigādi baliṃ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सवभ्रमणं कुर्यात्प्रादक्षिण्यक्रमेण नै । ग्रामं गत्वातु संप्राप्य संधौ संधौ विशेषतः
utsavabhramaṇaṃ kuryātprādakṣiṇyakrameṇa nai / grāmaṃ gatvātu saṃprāpya saṃdhau saṃdhau viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यात्वा बुद्ध्वाधिपान्मन्त्री भूम्यामावाह्य पूर्ववत् । अर्घ्यान्तं च समभ्यर्च्य मुष्ट्यन्नं नामभिर्ददेत्
dhyātvā buddhvādhipānmantrī bhūmyāmāvāhya pūrvavat / arghyāntaṃ ca samabhyarcya muṣṭyannaṃ nāmabhirdadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधौ तत्संधिमादाय प्राच्यां "भूतेभ्यऽइत्यपि । देवेभ्यो दक्षिणे पश्चा द्राक्षनेभ्यश्च पश्चिमे
saṃdhau tatsaṃdhimādāya prācyāṃ "bhūtebhya'ityapi / devebhyo dakṣiṇe paścā drākṣanebhyaśca paścime
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागेभ्यश्चोत्तरे चाथ ऊर्ध्वायां दिशि चक्रमात् । "ये भूताऽइति मन्त्रेण पूर्वं दद्याज्जलं पुनः
nāgebhyaścottare cātha ūrdhvāyāṃ diśi cakramāt / "ye bhūtā'iti mantreṇa pūrvaṃ dadyājjalaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पं बलिं तथाधावं संदद्याच्चक्रसन्निधौ । यस्यां दिशि विमानं वा ब्रह्माद्येव बलिं ददेत्
puṣpaṃ baliṃ tathādhāvaṃ saṃdadyāccakrasannidhau / yasyāṃ diśi vimānaṃ vā brahmādyeva baliṃ dadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचरेदथ वा तस्य दिगीशाद्यं बलिं क्रमात् । पश्चिमस्थ विमानं चेद्वरुणादि बलिं क्षिपेत्
ācaredatha vā tasya digīśādyaṃ baliṃ kramāt / paścimastha vimānaṃ cedvaruṇādi baliṃ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वा ग्राममध्ये चेद्दत्वा ब्रह्मबलिं पुरः । ततोदिक्पालकानां च तथा भूतबलिं क्षिपेत्
atha vā grāmamadhye ceddatvā brahmabaliṃ puraḥ / tatodikpālakānāṃ ca tathā bhūtabaliṃ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिगीशयोर्द्वयोर्मध्ये महावीथ्यां विशेषतः । संधिर्यदि भवेत्तत्र भूतानां च बलिं क्षिपेत्
digīśayordvayormadhye mahāvīthyāṃ viśeṣataḥ / saṃdhiryadi bhavettatra bhūtānāṃ ca baliṃ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संध्यन्तरगतां संधिमाचरेद्यदि मोहतः । कर्मणो वास्तुजातानामनर्धं भवति ध्रुवम्
saṃdhyantaragatāṃ saṃdhimācaredyadi mohataḥ / karmaṇo vāstujātānāmanardhaṃ bhavati dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रागन्तं पश्चिमाद्यं च एकवीथिं च दण्डकम् । कुर्यात्तत्रैव चक्राद्यैः पश्चिमाद्यं बलिं ततः
prāgantaṃ paścimādyaṃ ca ekavīthiṃ ca daṇḍakam / kuryāttatraiva cakrādyaiḥ paścimādyaṃ baliṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरुणनिरृति वायुभ्यः पश्चिमे तु बलिं तथा । धात्रे यमकुबेराभ्यां सधौ मध्ये बलिं क्षिपेत्
varuṇanirṛti vāyubhyaḥ paścime tu baliṃ tathā / dhātre yamakuberābhyāṃ sadhau madhye baliṃ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रवापकरुद्रेभ्यः प्राच्यां दद्यात्ततः क्रमात् । उदगन्तैकवीथिश्चेद्दक्षिणाद्यं बलिं क्षिपेत्
indravāpakarudrebhyaḥ prācyāṃ dadyāttataḥ kramāt / udagantaikavīthiśceddakṣiṇādyaṃ baliṃ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमनीलानलेभ्यश्च दक्षिणे मध्यमे ऽपि च । ब्रह्मवारुण शक्रेभ्यश्चोत्तरे च बलिं तथा
yamanīlānalebhyaśca dakṣiṇe madhyame 'pi ca / brahmavāruṇa śakrebhyaścottare ca baliṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुबिल पवने शेभ्यो बलिं दद्यात्क्रमेण च । नद्यादिषु विमानं चेत्परितः प्राङ्गणे ददेत्
kubila pavane śebhyo baliṃ dadyātkrameṇa ca / nadyādiṣu vimānaṃ cetparitaḥ prāṅgaṇe dadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं क्षिप्त्वा बलिं धीमान् पुनस्तस्य च तस्य च । मन्त्रमुच्चार्य पूर्वोक्तं गद्यपद्यैश्च घोषयेत्
pūrvaṃ kṣiptvā baliṃ dhīmān punastasya ca tasya ca / mantramuccārya pūrvoktaṃ gadyapadyaiśca ghoṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगरादौ तु गद्यैश्च प्रशंस्योपांशुना बुधः । तत्तन्मन्त्रं समुच्चार्य घोषयेत्पटहादिभिः
nagarādau tu gadyaiśca praśaṃsyopāṃśunā budhaḥ / tattanmantraṃ samuccārya ghoṣayetpaṭahādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रियतां भगवान्विष्णुस्सर्वलोकेश्वरो हरिः । ब्रह्मेशाभ्यां च सहितश्चोत्सवे नः प्रसीदतु
"priyatāṃ bhagavānviṣṇussarvalokeśvaro hariḥ / brahmeśābhyāṃ ca sahitaścotsave naḥ prasīdatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाश्च ऋषयस्सर्वे पितरश्च ग्रहादयः । विष्णुलोकगतास्सर्वेनानालोकनिवासिनः
devāśca ṛṣayassarve pitaraśca grahādayaḥ / viṣṇulokagatāssarvenānālokanivāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेन्ये देवतास्सर्वाः परिवारगणैस्सह । विश्वे ते विष्णुयागे ऽर्स्मि समागच्छन्तु सादराः
sarvenye devatāssarvāḥ parivāragaṇaissaha / viśve te viṣṇuyāge 'rsmi samāgacchantu sādarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हव्यं बलिं समादाय भुञ्जन्तु शुभदायिनःऽ । इत्युक्त्वा घोषयेत्संधौ चक्रस्याभिमुखे पुनः
havyaṃ baliṃ samādāya bhuñjantu śubhadāyinaḥ' / ityuktvā ghoṣayetsaṃdhau cakrasyābhimukhe punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.