इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्ते भृगुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे चतुर्विंशो ऽध्यायः। अथ पञ्चविंशो ऽध्यायः। उत्सवविधिः अथोत्सवविधिं वक्ष्ये देवदेवस्य शार्ङ्गिणः । आरंभदिवसात्पूर्वं यजमानो मुद्न्वितः
iti śrīvaikhānase bhagavacchāste bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre caturviṃśo 'dhyāyaḥ. atha pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ. utsavavidhiḥ athotsavavidhiṃ vakṣye devadevasya śārṅgiṇaḥ / āraṃbhadivasātpūrvaṃ yajamāno mudnvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वोक्तगुणसंपन्नं वरयित्वा गुरुं तथा । द्विगुणाराधनायैकमेकं कुंभार्चनाय च
pūrvoktaguṇasaṃpannaṃ varayitvā guruṃ tathā / dviguṇārādhanāyaikamekaṃ kuṃbhārcanāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
होमार्थं बलिदानार्थं तथा स्थानार्चनाय च । वृणेत्पदार्थिनः पञ्च तावतः परिचारकान्
homārthaṃ balidānārthaṃ tathā sthānārcanāya ca / vṛṇetpadārthinaḥ pañca tāvataḥ paricārakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यमुपसंगम्य संपूज्य च विधानतः । "कर्मेदं मे कुरुऽष्वेति याचयेद्विनयान्वितः
ācāryamupasaṃgamya saṃpūjya ca vidhānataḥ / "karmedaṃ me kuru'ṣveti yācayedvinayānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यः सह शिष्यैस्तु कृत्वा केशादिवापनम् । स्नात्वा स्नानविधानेन धृत्वा धौतं यथाविधि
ācāryaḥ saha śiṣyaistu kṛtvā keśādivāpanam / snātvā snānavidhānena dhṛtvā dhautaṃ yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वपुण्ड्रधरस्सम्यक् संध्यादीन् समुपास्य च । ब्रह्मयज्ञं च कृत्वैव तथा देवर्षि तर्पणम्
ūrdhvapuṇḍradharassamyak saṃdhyādīn samupāsya ca / brahmayajñaṃ ca kṛtvaiva tathā devarṣi tarpaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जपेद्द्वादशसूक्तानि नारायणमथारुणम् । आलये संप्रविश्यैव देवेशं संप्रणम्य च
japeddvādaśasūktāni nārāyaṇamathāruṇam / ālaye saṃpraviśyaiva deveśaṃ saṃpraṇamya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवं विशेषतो ऽभ्यर्च्य कार्यं तस्मै निवेदयेत् । यजमानो ऽपि धर्मात्मा नित्यकर्म समाप्यच
devaṃ viśeṣato 'bhyarcya kāryaṃ tasmai nivedayet / yajamāno 'pi dharmātmā nityakarma samāpyaca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवालयं प्रविश्चैव पुण्याहं कारयेत्ततः । श्रीवैखानस सूत्रोक्त मधुपर्मविधानतः
devālayaṃ praviścaiva puṇyāhaṃ kārayettataḥ / śrīvaikhānasa sūtrokta madhuparmavidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यमृत्विजश्चैव संपूज्य विधिना ततः । अलङ्कुर्याच्च गन्थाद्यैर्धूपदीपादिभिस्तथा
ācāryamṛtvijaścaiva saṃpūjya vidhinā tataḥ / alaṅkuryācca ganthādyairdhūpadīpādibhistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नववस्त्रोत्तरीयाद्यैस्तथा पञ्चाङ्गभूषणैः । पञ्चाङ्गभूषणं वक्ष्ये यथा कुर्यादतन्द्रितः
navavastrottarīyādyaistathā pañcāṅgabhūṣaṇaiḥ / pañcāṅgabhūṣaṇaṃ vakṣye yathā kuryādatandritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशनिष्कप्रमाणेन कुण्डलाभरणं पृथक् । षण्णिष्कमानं कटकमङ्गदं चांगुलीयकम्
daśaniṣkapramāṇena kuṇḍalābharaṇaṃ pṛthak / ṣaṇṇiṣkamānaṃ kaṭakamaṅgadaṃ cāṃgulīyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकविंशतिनिष्काढ्यं कटीसूत्रं सलक्षणम् । तदर्धांशप्रमाणेव ग्रीवालङ्करणं पृथक्
ekaviṃśatiniṣkāḍhyaṃ kaṭīsūtraṃ salakṣaṇam / tadardhāṃśapramāṇeva grīvālaṅkaraṇaṃ pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टनिष्क प्रमाणेव यज्ञसूत्रं च कारयेत् । अनेन विधिना कुर्याद्गुरोरर्धार्धमृत्विजाम्
aṣṭaniṣka pramāṇeva yajñasūtraṃ ca kārayet / anena vidhinā kuryādgurorardhārdhamṛtvijām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यः प्रोक्ष्यचात्मानं यजमानमथर्त्विजः । प्राश्नीयात्पञ्चगव्यं च पदार्थिभ्यश्चसादरम्
ācāryaḥ prokṣyacātmānaṃ yajamānamathartvijaḥ / prāśnīyātpañcagavyaṃ ca padārthibhyaścasādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानाय दद्याच्च मन्त्रपूर्वं विशेषतः । ततः पद्माग्निमाधाय परिषिच्य च पावकम्
yajamānāya dadyācca mantrapūrvaṃ viśeṣataḥ / tataḥ padmāgnimādhāya pariṣicya ca pāvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्देवादि चतुस्सूक्तान्याज्येन जुहुयाद्गुरुः । वैश्वानरेण सूक्तेन चोपतिष्ठेद्धुताशनम्
yaddevādi catussūktānyājyena juhuyādguruḥ / vaiśvānareṇa sūktena copatiṣṭheddhutāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षपयित्वा ततः पापं कर्मार्हास्ते भवन्त्यतः । कूश्माण्डहोम इत्युक्तस्सर्वपापप्रणाशनः
kṣapayitvā tataḥ pāpaṃ karmārhāste bhavantyataḥ / kūśmāṇḍahoma ityuktassarvapāpapraṇāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्काने दीक्षितास्सर्वे विधिमन्त्रपुरस्सरम् । बद्ध्वा प्रतिसरं हस्ते पश्चात्कुर्युःक्रियामपि
tatkāne dīkṣitāssarve vidhimantrapurassaram / baddhvā pratisaraṃ haste paścātkuryuḥkriyāmapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततःप्रभृति सर्वे ते शुद्ध दन्तनखास्तथा । हविष्यभोजिनो दान्ता स्त्रिकालस्नायिनो ऽपि च
tataḥprabhṛti sarve te śuddha dantanakhāstathā / haviṣyabhojino dāntā strikālasnāyino 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जितेन्द्रिया भवेयुस्ते तथा ऽधश्सायिनो ऽपि च । स्त्रीशूद्राभ्यामसंभाष्य नारायणपरायणाः
jitendriyā bhaveyuste tathā 'dhaśsāyino 'pi ca / strīśūdrābhyāmasaṃbhāṣya nārāyaṇaparāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत्कालं भवेद्दीक्षा तावच्छुद्धा इमे स्मृताः । सूतके मृतके वापि तेषां नाशौच इष्यते
yāvatkālaṃ bhaveddīkṣā tāvacchuddhā ime smṛtāḥ / sūtake mṛtake vāpi teṣāṃ nāśauca iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवक्ष्येंकुरार्थन्तु मृत्तिकाग्रहणे विधिम् । शान्त चक्रे समभ्यर्च्य हवींष्यपि निवेद्य च
athavakṣyeṃkurārthantu mṛttikāgrahaṇe vidhim / śānta cakre samabhyarcya havīṃṣyapi nivedya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्वक्सेनं समादाय यानमारोप्य नाथवत् । आचार्यः पुरतोगच्छे "द्विष्णुर्माऽमिति चोच्चरन्
viṣvaksenaṃ samādāya yānamāropya nāthavat / ācāryaḥ puratogacche "dviṣṇurmā'miti coccaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रस्य पश्चाद्गच्छेयुराचार्येण समन्विताः । आदर्शहेमकलशपूर्णकुंभांकुरादिभिः
cakrasya paścādgaccheyurācāryeṇa samanvitāḥ / ādarśahemakalaśapūrṇakuṃbhāṃkurādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्वजत्रयादिकान् सर्वान् पुरस्कृत्य पदार्थिनः । प्राच्यां सर्वसमृद्धिस्स्यादाग्नेय्यां धान्यनाशनम्
dhvajatrayādikān sarvān puraskṛtya padārthinaḥ / prācyāṃ sarvasamṛddhissyādāgneyyāṃ dhānyanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याम्ये जनविनाशस्स्यान्नैरृत्यां धननाशनम् । अनावृष्टिश्च वारुण्यां राजकोपश्च पावने
yāmye janavināśassyānnairṛtyāṃ dhananāśanam / anāvṛṣṭiśca vāruṇyāṃ rājakopaśca pāvane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्ये पुत्रसमृद्धिस्स्या दैशान्यां सुखदं भवेत् । एतानां तु दिशां मध्ये प्रशस्तां शुद्धमृत्तिकाम्
saumye putrasamṛddhissyā daiśānyāṃ sukhadaṃ bhavet / etānāṃ tu diśāṃ madhye praśastāṃ śuddhamṛttikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यस्साधनैर्युक्तो दिशं गत्वा सशिष्यकः । ग्रामदेवालयादारादारामे ऽत्र मनोरमे
ācāryassādhanairyukto diśaṃ gatvā saśiṣyakaḥ / grāmadevālayādārādārāme 'tra manorame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदीतटाकतीरे वा सीमामनतिलङ्घ्य च । प्रार्ध्य भूदेवतामन्त्रै श्शुद्धे देशे मृदं हरेत्
nadītaṭākatīre vā sīmāmanatilaṅghya ca / prārdhya bhūdevatāmantrai śśuddhe deśe mṛdaṃ haret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीशामितौ च चक्रं च स्थापयेत्प्राङ्मुखान् बुधः । प्राङ्मुखश्चोपलिप्यैव वृत्ताकारं समुल्लिखेत्
vīśāmitau ca cakraṃ ca sthāpayetprāṅmukhān budhaḥ / prāṅmukhaścopalipyaiva vṛttākāraṃ samullikhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्थानं च संप्रोक्ष्य "दधि क्राव्ण्णऽउच्चरन् । भूरूपं तु लिखित्वैव "भूमिर्भूऽम्नेति च ब्रुवन्
tatra sthānaṃ ca saṃprokṣya "dadhi krāvṇṇa'uccaran / bhūrūpaṃ tu likhitvaiva "bhūmirbhū'mneti ca bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्ववक्त्रां च शयितामैशान्यां न्यस्तमौलिकाम् । देवीं महीं तामभ्यर्च्य प्रोक्षणैः प्रोक्षणं चरेत्
ūrdhvavaktrāṃ ca śayitāmaiśānyāṃ nyastamaulikām / devīṃ mahīṃ tāmabhyarcya prokṣaṇaiḥ prokṣaṇaṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकादशोपचारैश्च मूर्तिमन्त्रैस्समर्चयेत् । पुण्याहं वाचयित्वातु मेदिन्यादि समुच्चरन्
ekādaśopacāraiśca mūrtimantraissamarcayet / puṇyāhaṃ vācayitvātu medinyādi samuccaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खनित्रे शेषमभ्यर्च्य वस्त्राद्यैस्समलङ्कृते । ललाटे सर्वदोषघ्नं बाह्वोर्बहुसुखप्रदम्
khanitre śeṣamabhyarcya vastrādyaissamalaṅkṛte / lalāṭe sarvadoṣaghnaṃ bāhvorbahusukhapradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तनद्वये वयोवृद्धिर्जठरे सर्वसंपदः । अधोभागे मृदं तस्या नाहरेत कदाचन
stanadvaye vayovṛddhirjaṭhare sarvasaṃpadaḥ / adhobhāge mṛdaṃ tasyā nāhareta kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संकल्प्य मनसा मेदिन्यादि तदा ब्रुवन् । "त्वां खनाऽमीति मन्त्रेण वाराहं मनसा स्मरन्
evaṃ saṃkalpya manasā medinyādi tadā bruvan / "tvāṃ khanā'mīti mantreṇa vārāhaṃ manasā smaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभाभ्याञ्चैव हस्ताभ्यां खनित्रेण खनेद्बुधः । महीं देवीमनुज्ञाप्य खनित्वा तालमात्रकम्
ubhābhyāñcaiva hastābhyāṃ khanitreṇa khanedbudhaḥ / mahīṃ devīmanujñāpya khanitvā tālamātrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपोह्यैव च तत्सर्वं तदधस्थ्सां मृदं हरेत् । वैष्णवं मन्त्रमुच्चार्य तत्रकार्यं समाचरेत्
apohyaiva ca tatsarvaṃ tadadhasthsāṃ mṛdaṃ haret / vaiṣṇavaṃ mantramuccārya tatrakāryaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पात्रमध्ये सुसन्न्यस्य पूर्ववच्छिरसिन्यसेत् । पश्चाद्देवीं समुद्वास्य चापटं तत्र पूरयेत्
pātramadhye susannyasya pūrvavacchirasinyaset / paścāddevīṃ samudvāsya cāpaṭaṃ tatra pūrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरसा धारयित्वातु पुरस्ताच्चक्रशान्तयोः । ग्रामं प्रदक्षिणं कृत्वा देवालयमुपाव्रजेत्
śirasā dhārayitvātu purastāccakraśāntayoḥ / grāmaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā devālayamupāvrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वस्मिन्नुत्तरे पार्श्वे वांकुरानर्पयेत्तधा । चक्रादीनभिषिच्यैव हविस्सम्यङ्निवेद्य च
pūrvasminnuttare pārśve vāṃkurānarpayettadhā / cakrādīnabhiṣicyaiva havissamyaṅnivedya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेस्वेस्थाने तु संस्थाप्य पश्चाद्यागं समारभेत् । अलयाभिमुखे वापि दक्षिणे वा मनोरमे
svesvesthāne tu saṃsthāpya paścādyāgaṃ samārabhet / alayābhimukhe vāpi dakṣiṇe vā manorame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमपावकयोर्मध्ये पावकांशे ऽथ वा चरेत् । ऐशान्यां वाथ वा केचित्सोमेशानान्तरे तथा
yamapāvakayormadhye pāvakāṃśe 'tha vā caret / aiśānyāṃ vātha vā kecitsomeśānāntare tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पयेद्यागशालां च प्रतिष्ठोक्तविधानतः । वेदिं तन्मध्यमे पङ्क्तौ वेदिमानेन कारयेत्
kalpayedyāgaśālāṃ ca pratiṣṭhoktavidhānataḥ / vediṃ tanmadhyame paṅktau vedimānena kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिष्ठाद्यर्धमानं वा रत्निमात्रोदयं क्रमात् । पञ्चाग्नीन् कल्पयेद्धीमानुत्सवे चोत्तमे तथा
pratiṣṭhādyardhamānaṃ vā ratnimātrodayaṃ kramāt / pañcāgnīn kalpayeddhīmānutsave cottame tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रेताग्नीन् कल्पयेद्विद्वान्मध्यमे चोत्सवेक्रमात् । अधमं यदि चेत्सभ्यं कल्पयेत्पूर्ववत्सुधीः
tretāgnīn kalpayedvidvānmadhyame cotsavekramāt / adhamaṃ yadi cetsabhyaṃ kalpayetpūrvavatsudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रेताग्निकल्पनं यत्र प्रधानं गार्हपत्यकम् । उभयोरन्ययोस्सभ्यं प्रधानं कल्पयेत्तथा
tretāgnikalpanaṃ yatra pradhānaṃ gārhapatyakam / ubhayoranyayossabhyaṃ pradhānaṃ kalpayettathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमियज्ञेव सर्वत्र शोधयेच्च यथाविधि । देवं देव्यौ समादाय स्नानश्वभ्रे गुरूत्तमः
bhūmiyajñeva sarvatra śodhayecca yathāvidhi / devaṃ devyau samādāya snānaśvabhre gurūttamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"परं रंऽहेति मन्त्रेण स्थापयेच्च विशेषतः । नित्यस्नानोक्तमार्गेण स्नापयित्वा हरिं परम्
"paraṃ raṃ'heti mantreṇa sthāpayecca viśeṣataḥ / nityasnānoktamārgeṇa snāpayitvā hariṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्थाने विष्टरं न्यस्य तदूर्ध्वे वस्त्रमास्तरेत् । देवं देव्यौ समादाय श्वेतवस्त्रैर्विभूष्य च
āsthāne viṣṭaraṃ nyasya tadūrdhve vastramāstaret / devaṃ devyau samādāya śvetavastrairvibhūṣya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुण्डलांगदहारादिभूषणैरपि भूषयेत् । श्वेतमाल्यैरलङ्कृत्य श्वेतगन्धानुलेपनैः
kuṇḍalāṃgadahārādibhūṣaṇairapi bhūṣayet / śvetamālyairalaṅkṛtya śvetagandhānulepanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पवित्रं चोत्तरीयञ्च गत्वा देवं प्रणम्य च । राजवच्चोपचारादीनाचरेद्देशिकोत्तमः,
pavitraṃ cottarīyañca gatvā devaṃ praṇamya ca / rājavaccopacārādīnācareddeśikottamaḥ,
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवकुभारोपणम् पूर्वोक्तविधिना धीमान् नव कुंभान् प्रगृह्यच । "इन्द्रं नरो नऽइत्युक्त्वातन्तुना वेष्टयेत्तथा
navakubhāropaṇam pūrvoktavidhinā dhīmān nava kuṃbhān pragṛhyaca / "indraṃ naro na'ityuktvātantunā veṣṭayettathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्यामुपरिपूर्वोक्तधान्यान्यास्तीर्य मन्त्रवित् । चतुस्सूत्रैर्नवपदं कृत्वा कुंभांश्च विन्यसेत्
vedyāmuparipūrvoktadhānyānyāstīrya mantravit / catussūtrairnavapadaṃ kṛtvā kuṃbhāṃśca vinyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुंभानद्भिः प्पपूर्यैव कुशकूर्चाक्षतादिकान् । मङ्गलान्यायुधं रत्नं प्रतिकुंभं पृथक् पृथक्
kuṃbhānadbhiḥ ppapūryaiva kuśakūrcākṣatādikān / maṅgalānyāyudhaṃ ratnaṃ pratikuṃbhaṃ pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायत्षा चैव निक्षिव्य मध्यकुंभे विशेषतः । द्व्यङ्गुलेन प्रमाणेन स्रुगादीन्यपि पूर्ववत्
gāyatṣā caiva nikṣivya madhyakuṃbhe viśeṣataḥ / dvyaṅgulena pramāṇena srugādīnyapi pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हानकेनैव कृत्वा तु विष्णुसूक्तेन निक्षिपेत् । आवेष्ट्य वस्त्रयुग्मेन सर्वानपि पृथक् पृथक्
hānakenaiva kṛtvā tu viṣṇusūktena nikṣipet / āveṣṭya vastrayugmena sarvānapi pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्या मधस्तात्पूर्वेतु वीशं वै पश्चिमामुखम् । सन्न्यस्य दक्षिणे पश्चाच्चक्रं चैवोत्तरामुखम्
vedyā madhastātpūrvetu vīśaṃ vai paścimāmukham / sannyasya dakṣiṇe paścāccakraṃ caivottarāmukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पङ्क्तीशं प्राङ्मुखं पश्चात्पश्चिमे चोत्तरे ऽथ वा । दक्षिणाभिमुखं शान्तं स्थण्डिलोपरि सन्न्यसेत्
paṅktīśaṃ prāṅmukhaṃ paścātpaścime cottare 'tha vā / dakṣiṇābhimukhaṃ śāntaṃ sthaṇḍilopari sannyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभावे गरुडादीनां स्थाने तत्र च तत्र च । कुंभान्त्सन्न्यस्य तन्मध्ये ध्यात्वैवावाहयेत्क्रमात्
abhāve garuḍādīnāṃ sthāne tatra ca tatra ca / kuṃbhāntsannyasya tanmadhye dhyātvaivāvāhayetkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत्तीर्थावसानं स्यात्तावत्कुंभेतु पार्षदान् । सायं प्रातर्विशेषेण पूजयेद्विधिवत्सुधीः
yāvattīrthāvasānaṃ syāttāvatkuṃbhetu pārṣadān / sāyaṃ prātarviśeṣeṇa pūjayedvidhivatsudhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चात्सभ्याग्निकुण्डे तु विधिनाघार माचरेत् । उत्तराभिमुख स्तिष्ठन् कुरुर्वेद्यास्तु दक्षिणे
paścātsabhyāgnikuṇḍe tu vidhināghāra mācaret / uttarābhimukha stiṣṭhan kururvedyāstu dakṣiṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणायामं ततःकृत्वा पूर्ववद्ध्यानमाचरेत् । प्रधानकुंभमध्ये तु विष्णुं देव्यौ च सान्वयौ
prāṇāyāmaṃ tataḥkṛtvā pūrvavaddhyānamācaret / pradhānakuṃbhamadhye tu viṣṇuṃ devyau ca sānvayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवादावाहयेन्मन्त्री प्रागादिषु यथाक्रमम् । पुरुषं कपिलं सत्यं यज्ञमच्युतमेव च
dhruvādāvāhayenmantrī prāgādiṣu yathākramam / puruṣaṃ kapilaṃ satyaṃ yajñamacyutameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणं चानिरुद्धं ततः पुण्यं समर्चयेत् । तं रुक्मवर्णं रक्तास्यं रक्तनेत्रं सुखोद्वहम्
nārāyaṇaṃ cāniruddhaṃ tataḥ puṇyaṃ samarcayet / taṃ rukmavarṇaṃ raktāsyaṃ raktanetraṃ sukhodvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किरीटहारकेयूरलंबयज्ञोपवीतिनम् । कौस्तुभोद्भासितोरस्कं श्रीवत्सांकं चतुर्भुजम्
kirīṭahārakeyūralaṃbayajñopavītinam / kaustubhodbhāsitoraskaṃ śrīvatsāṃkaṃ caturbhujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणेनैकहस्तेन भक्तानामभयप्रदम् । वामेनाप्यन्यहस्तेन स्वकट्यामवलंबितम्
dakṣiṇenaikahastena bhaktānāmabhayapradam / vāmenāpyanyahastena svakaṭyāmavalaṃbitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराभ्यां तु कराभ्यां तु शङ्खचक्रधरं परम् । शुकपिञ्छांबरधरं विष्णुं प्रणवरूपिणम्
parābhyāṃ tu karābhyāṃ tu śaṅkhacakradharaṃ param / śukapiñchāṃbaradharaṃ viṣṇuṃ praṇavarūpiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप्तहाटकसंकाशां पद्मपत्रायतेक्षणाम् । तिसृभिःपुष्पचूडूभिर्ललाटोपरि शोभिताम्
taptahāṭakasaṃkāśāṃ padmapatrāyatekṣaṇām / tisṛbhiḥpuṣpacūḍūbhirlalāṭopari śobhitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपद्मवामहस्तान्तां कक्ष्याबद्धघनस्तनीम् । प्रसारितेतरकरां प्रसन्नेन्दुनिभाननाम्
sapadmavāmahastāntāṃ kakṣyābaddhaghanastanīm / prasāritetarakarāṃ prasannendunibhānanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीवत्सांकितबीजान्तां फाल्गुनेचोत्तरोद्भवाम् । विष्णोर्दक्षिणपार्श्वस्थां हंसनिर्याख्यवाहिनीम्
śrīvatsāṃkitabījāntāṃ phālgunecottarodbhavām / viṣṇordakṣiṇapārśvasthāṃ haṃsaniryākhyavāhinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामभागे महीं श्यामां सर्वाभरणभूषिताम् । वैशाखे रेवतीजातां दधतीं दक्षिणे ऽंबुजम्
vāmabhāge mahīṃ śyāmāṃ sarvābharaṇabhūṣitām / vaiśākhe revatījātāṃ dadhatīṃ dakṣiṇe 'ṃbujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसारितेतरकरां प्रसन्नेन्दुनिभाननाम् । महाचातकमारूढां लक्ष्नीपूर्वाक्षरान्विताम्
prasāritetarakarāṃ prasannendunibhānanām / mahācātakamārūḍhāṃ lakṣnīpūrvākṣarānvitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषः प्राङ्मुखो ऽच्छाभः पीतवासाश्चतुर्भुजः । शङ्खचक्रधरश्श्रीमान् सर्वाभरणभूषितः
puruṣaḥ prāṅmukho 'cchābhaḥ pītavāsāścaturbhujaḥ / śaṅkhacakradharaśśrīmān sarvābharaṇabhūṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरदो ऽभयदः प्राच्यां श्रीभूमिसहितो हरिः । कपिलः प्राङ्मुखो ऽच्छाभो रक्तवस्त्रो ऽष्टबाहुयुक्
varado 'bhayadaḥ prācyāṃ śrībhūmisahito hariḥ / kapilaḥ prāṅmukho 'cchābho raktavastro 'ṣṭabāhuyuk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणेनैकहस्तेव भक्तानामभयप्रदः । अन्यैश्चक्रासिहलभृत्सर्वाभरणभूषितः
dakṣiṇenaikahasteva bhaktānāmabhayapradaḥ / anyaiścakrāsihalabhṛtsarvābharaṇabhūṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामेनाप्यन्यहस्तेन स्वकट्यामवलंब्य च । अन्यैश्संखधनुर्दण्डधरस्सुंदर विग्रहः
vāmenāpyanyahastena svakaṭyāmavalaṃbya ca / anyaiśsaṃkhadhanurdaṇḍadharassuṃdara vigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आग्नेय्यां दिशि गायत्षा सावित्षा च युतो हरिः । सत्योयाम्यमुखश्श्रीमानञ्जनाभश्चतुर्भुजः
āgneyyāṃ diśi gāyatṣā sāvitṣā ca yuto hariḥ / satyoyāmyamukhaśśrīmānañjanābhaścaturbhujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खचक्रधरस्यौम्यस्सर्वाभरणभूषितः । वरदो ऽभयदस्साधूरक्तवासा महाहनुः
śaṅkhacakradharasyaumyassarvābharaṇabhūṣitaḥ / varado 'bhayadassādhūraktavāsā mahāhanuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवीभ्यां धृतिपौष्णीभ्यां युतो याम्यदिशि प्रभुः । यज्ञः पश्चिमदिग्वक्त्रस्तप्तचामीकरप्रभः
devībhyāṃ dhṛtipauṣṇībhyāṃ yuto yāmyadiśi prabhuḥ / yajñaḥ paścimadigvaktrastaptacāmīkaraprabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तहस्तश्चतुश्श्रुङ्गो रक्तवासा द्विशीर्षकः । शङ्खचक्राज्यपात्रस्रुक्स्रुवानुपभृतं जुहूम्
saptahastaścatuśśruṅgo raktavāsā dviśīrṣakaḥ / śaṅkhacakrājyapātrasruksruvānupabhṛtaṃ juhūm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिभ्रत्त्रिपादो नैरृत्यां देवस्स्वाहास्वधायुतः । अच्युतः पश्चिमाशास्यः कनकाभश्चतुर्भुजः
bibhrattripādo nairṛtyāṃ devassvāhāsvadhāyutaḥ / acyutaḥ paścimāśāsyaḥ kanakābhaścaturbhujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खचक्रधरश्श्रीमान् सर्वाभरणभूषितः । वरदो ऽभयदस्साक्षी सर्वकर्मफलप्रदः
śaṅkhacakradharaśśrīmān sarvābharaṇabhūṣitaḥ / varado 'bhayadassākṣī sarvakarmaphalapradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तःपवित्रीक्षोणीभ्यां प्रतीच्यां श्यामलांबरः । नारायणः पश्चिमास्यस्स्फटिकाभश्चतुर्भुजः
yuktaḥpavitrīkṣoṇībhyāṃ pratīcyāṃ śyāmalāṃbaraḥ / nārāyaṇaḥ paścimāsyassphaṭikābhaścaturbhujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खचक्रधरश्श्रीमान् सर्वाभरणभूषितः । वरदो ऽभयदश्श्यामांबरश्श्रीवत्सचिह्नितः
śaṅkhacakradharaśśrīmān sarvābharaṇabhūṣitaḥ / varado 'bhayadaśśyāmāṃbaraśśrīvatsacihnitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संयुतः कमलेलाभ्यां वायव्यां जगतां पतिः । अनिरुद्ध उदीच्यास्यः प्रवालाभश्चतुर्भुजः
saṃyutaḥ kamalelābhyāṃ vāyavyāṃ jagatāṃ patiḥ / aniruddha udīcyāsyaḥ pravālābhaścaturbhujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तोत्संग आसीनः पुष्पांबरधरो हरिः । शङ्खचक्रधरश्श्रीमान् सर्वाभरणभूषितः
anantotsaṃga āsīnaḥ puṣpāṃbaradharo hariḥ / śaṅkhacakradharaśśrīmān sarvābharaṇabhūṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधत्स्वदक्षिणे वामे प्रमोदादायिनीं महीम् । वरदो ऽभयदो देव उदीच्यां सर्वसिद्धिदः
dadhatsvadakṣiṇe vāme pramodādāyinīṃ mahīm / varado 'bhayado deva udīcyāṃ sarvasiddhidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यःप्रागाननश्श्रीमां स्तरुणादित्यसन्निभः । श्रीवत्सवक्षा नित्यश्रीस्सर्वाभरणभूषितः
puṇyaḥprāgānanaśśrīmāṃ staruṇādityasannibhaḥ / śrīvatsavakṣā nityaśrīssarvābharaṇabhūṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्भुजश्शङ्खचक्रवरदाभयचिह्नितः । श्वेतवस्त्रोत्तरीयोपवीताद्यैस्समलङ्कृतः
caturbhujaśśaṅkhacakravaradābhayacihnitaḥ / śvetavastrottarīyopavītādyaissamalaṅkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्दिराधरणीनाथर् इशान्यां पुण्यपूरुषः । एतान् देवान् समावाह्य समभ्यर्च्याष्टविग्रहैः
indirādharaṇīnāthar iśānyāṃ puṇyapūruṣaḥ / etān devān samāvāhya samabhyarcyāṣṭavigrahaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीशानसायिपङ्क्तीशशान्तान् दिक्ष्वर्चयेत्क्रमात् । सायं प्रातर्विना कुंभैर्देवं वीशामितैस्सह
vīśānasāyipaṅktīśaśāntān dikṣvarcayetkramāt / sāyaṃ prātarvinā kuṃbhairdevaṃ vīśāmitaissaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेद्यामेव प्रतिष्ठाप्य पूजयेदिति के च न । होत्रप्रशंसनम् होता पश्चात्प्रधानाग्नौ हौत्रशंसनमाचरेत्
vedyāmeva pratiṣṭhāpya pūjayediti ke ca na / hotrapraśaṃsanam hotā paścātpradhānāgnau hautraśaṃsanamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिष्ठोक्तक्रमेणैव तदालयगतान् सुरान् । अवाह्य तत्क्रमेणैव निरुप्याज्याहुतीर्यजेत्
pratiṣṭhoktakrameṇaiva tadālayagatān surān / avāhya tatkrameṇaiva nirupyājyāhutīryajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिषिच्य पावकं पश्चाद्वैष्णवं जुहुयात्क्रमात् । वेद्यान्तु पश्चिमे वाथ वायव्यां वा विशेषतः
pariṣicya pāvakaṃ paścādvaiṣṇavaṃ juhuyātkramāt / vedyāntu paścime vātha vāyavyāṃ vā viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिण्डिलं कल्पयित्वात्र चास्तरेदण्डजादिकान् । यजमानसमायुक्तो गुरुर्देवं प्रणम्य च
sthiṇḍilaṃ kalpayitvātra cāstaredaṇḍajādikān / yajamānasamāyukto gururdevaṃ praṇamya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुसुमाञ्जलि मुत्सृज्य "प्रतद्विष्णुंऽरिति ब्रुवन् । देवीभ्यां सह देवेशमादाय स्थण्डिलोपरि
kusumāñjali mutsṛjya "pratadviṣṇuṃ'riti bruvan / devībhyāṃ saha deveśamādāya sthaṇḍilopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राङ्मुखं चैव संस्थाप्य पूजयेदष्टविग्रहैः । उत्सवप्रतिमाभावे स्नापने वा विशेषतः
prāṅmukhaṃ caiva saṃsthāpya pūjayedaṣṭavigrahaiḥ / utsavapratimābhāve snāpane vā viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नपनस्याव्यभावे तु कौतुके चाचरेत्तु वा । कौतुके यदि चेद्देव्यौ नैवादाय तथा चरेत्
snapanasyāvyabhāve tu kautuke cācarettu vā / kautuke yadi ceddevyau naivādāya tathā caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नादरेन्नित्यवैकल्यं विसर्गावाहने तथा । आचरेदुत्सवं विद्वान्नित्यार्चान्तु यथाक्रमम्
nādarennityavaikalyaṃ visargāvāhane tathā / ācaredutsavaṃ vidvānnityārcāntu yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्याच्चेन्नित्यवैकल्यं सर्वनाशो भवेद्ध्रुवम् । स्नापयेद्यदि चेद्विद्वान् मध्यमे चोत्सवस्य तु
kuryāccennityavaikalyaṃ sarvanāśo bhaveddhruvam / snāpayedyadi cedvidvān madhyame cotsavasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नपने यदि संप्राप्ते कौतुके स्नपनं चरेत् । स्नापनप्रतिमाभावे स्नपनं यदि चोत्सवे
snapane yadi saṃprāpte kautuke snapanaṃ caret / snāpanapratimābhāve snapanaṃ yadi cotsave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रास्ते स्नपने चात्र कौतुके चोत्सवं विना । अचरेदेव सांकर्यं नाचरेदुभयोरपि
saṃprāste snapane cātra kautuke cotsavaṃ vinā / acaredeva sāṃkaryaṃ nācaredubhayorapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सवे वर्तमाने तु कौतुके स्नपनं यदि । संभवेदुक्तकाले तु कर्मणी द्वे समाचरेत्
utsave vartamāne tu kautuke snapanaṃ yadi / saṃbhaveduktakāle tu karmaṇī dve samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराप्रवृत्तकार्ये तु दोषो नानेन संभवेत् । कातुके चेद्यथै काग्नौ बहुकर्मवदाचरेत्
purāpravṛttakārye tu doṣo nānena saṃbhavet / kātuke cedyathai kāgnau bahukarmavadācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहे त्रेताग्नि वन्नित्यं प्रणीयारोपणं विना । स्नापनोत्सवभेदे तु कौतुकेन दिनं दिनम्
gṛhe tretāgni vannityaṃ praṇīyāropaṇaṃ vinā / snāpanotsavabhede tu kautukena dinaṃ dinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरोहणं यदि भवेद्द्रुवे तत्कर्म पूर्वतः । आवाह्य कर्ममामन्ते तथा साये विसर्जयेत्
arohaṇaṃ yadi bhaveddruve tatkarma pūrvataḥ / āvāhya karmamāmante tathā sāye visarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पात्र रावाहनं नित्यमर्चनादौ विशेषतः । विसर्गं सायमर्चान्ते कौतुके तु यथा तथा
pātra rāvāhanaṃ nityamarcanādau viśeṣataḥ / visargaṃ sāyamarcānte kautuke tu yathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवौत्सवदीक्षान्ते समावाह्य ध्रुवात्सुधीः । विसर्गं नाचरेन्मध्ये दीक्षान्तेतु समाचरेत्
tathaivautsavadīkṣānte samāvāhya dhruvātsudhīḥ / visargaṃ nācarenmadhye dīkṣāntetu samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चनान्ते विशेषेण पुण्याहमपि वाचयेत् । हेमपात्रे तु सौवर्णं कौतुकं तण्डुलोपरि
arcanānte viśeṣeṇa puṇyāhamapi vācayet / hemapātre tu sauvarṇaṃ kautukaṃ taṇḍulopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्न्यस्य पूर्ववद्धीमान् बन्धयेद्दक्षिणेकरे । कुंभान् देव्यौच चक्रादीन् समाबद्ध्य समर्चयेत्
sannyasya pūrvavaddhīmān bandhayeddakṣiṇekare / kuṃbhān devyauca cakrādīn samābaddhya samarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिषिच्य पावकं पश्चाद्वैष्मवं विष्मुसूक्तकम् । जुहुयात्पौरुषं सूक्तं श्रीभूसूक्त समन्वितम्
pariṣicya pāvakaṃ paścādvaiṣmavaṃ viṣmusūktakam / juhuyātpauruṣaṃ sūktaṃ śrībhūsūkta samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनसंध्याधिदैवत्यं तिथिवारर्क्षदैवतम् । तथा मासाधिदै वत्यमब्ददै वत्यमेव च
dinasaṃdhyādhidaivatyaṃ tithivārarkṣadaivatam / tathā māsādhidai vatyamabdadai vatyameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदालयगतानां च जुहुयान्मूर्तिभिः क्रमात् । व्याहृत्यन्तं प्रधाने स्यात्तत आहवनीयके
tadālayagatānāṃ ca juhuyānmūrtibhiḥ kramāt / vyāhṛtyantaṃ pradhāne syāttata āhavanīyake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृसूक्तं दक्षिणाग्नौ च वैष्णवं तथा
nṛsūktaṃ dakṣiṇāgnau ca vaiṣṇavaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवसथ्ये महीसूक्तमेकाक्षरमतो यजेत् । जुहुयात्पैण्डरीकाग्ना "वतो देवादिऽ वैष्णवम्
avasathye mahīsūktamekākṣaramato yajet / juhuyātpaiṇḍarīkāgnā "vato devādi' vaiṣṇavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुसूक्तं पुरुषसूक्तं "यद्देवादिऽसमन्वितम् । पारमात्मिक मन्त्रांश्च ब्राह्ममैन्द्रं च वारुणम्
viṣṇusūktaṃ puruṣasūktaṃ "yaddevādi'samanvitam / pāramātmika mantrāṃśca brāhmamaindraṃ ca vāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जुहुयाद्विष्णुगायत्षा श्वेताब्जं च घृताप्लुतम् । अष्टोत्तरशतं चैव सर्वदोषोपशान्तये
juhuyādviṣṇugāyatṣā śvetābjaṃ ca ghṛtāplutam / aṣṭottaraśataṃ caiva sarvadoṣopaśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाग्निमथ वाधाय जुहुयादधमाधमम् । सभ्य होमं च पूर्वोक्तं वैष्णवादि विधानतः
ekāgnimatha vādhāya juhuyādadhamādhamam / sabhya homaṃ ca pūrvoktaṃ vaiṣṇavādi vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.