Ksemendra: Bharatamanjari 13

श्रीमतां हीनवित्तानां धीमतां जडचेतसाम् । तुल्यं निरनुरक्तो हि कालपण्यगृहे क्रयः

śrīmatāṃ hīnavittānāṃ dhīmatāṃ jaḍacetasām / tulyaṃ niranurakto hi kālapaṇyagṛhe krayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालानिलविलोलानां देहिनां भवकानने । द्रुमाणामिव जायन्ते मिथो नित्यं गमागमाः

kālānilavilolānāṃ dehināṃ bhavakānane / drumāṇāmiva jāyante mitho nityaṃ gamāgamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्मात्संगतो नाम यद्यकस्माद्विनश्यन्ति । शोकः किं तत्र जन्तूनां सततं हि गतागतम्

akasmātsaṃgato nāma yadyakasmādvinaśyanti / śokaḥ kiṃ tatra jantūnāṃ satataṃ hi gatāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वियोगेषु संतापः कार्यः किल विवेकिभिः । अभावानुभवे भावा भवे हि क्षणभङ्गिनः

na viyogeṣu saṃtāpaḥ kāryaḥ kila vivekibhiḥ / abhāvānubhave bhāvā bhave hi kṣaṇabhaṅginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्मकेनेति कथितं कथयित्वा मुनीश्वरः । विरराम समालोक्य गाढशोक युधिष्ठिरम्

aśmakeneti kathitaṃ kathayitvā munīśvaraḥ / virarāma samālokya gāḍhaśoka yudhiṣṭhiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथार्जुनेन प्रणयात्प्रेरितः पुष्करेक्षणः । भगवान्कैटभारातिर्धर्मसूनुभाषत

athārjunena praṇayātpreritaḥ puṣkarekṣaṇaḥ / bhagavānkaiṭabhārātirdharmasūnubhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषादं मा वृथा राजञ्शरीरोच्छोषणं कृथाः । तेषां हतानां वीराणां न शोकात्पुनरागमः

viṣādaṃ mā vṛthā rājañśarīrocchoṣaṇaṃ kṛthāḥ / teṣāṃ hatānāṃ vīrāṇāṃ na śokātpunarāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एके ऽद्य प्रातरपरे पश्चादन्ये पुनः परे । सर्वे निःसीम्नि संसारे यान्ति कः केन शोच्यते

eke 'dya prātarapare paścādanye punaḥ pare / sarve niḥsīmni saṃsāre yānti kaḥ kena śocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनमक्षयमात्मानं मोहात्सर्वो ऽभिमन्यते । यत्पुरःस्थितनाशो ऽपि नष्टञ्शोचति नश्वरः

nūnamakṣayamātmānaṃ mohātsarvo 'bhimanyate / yatpuraḥsthitanāśo 'pi naṣṭañśocati naśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते जनास्ते प्रभावाश्च ताश्च प्रज्वलिताः श्रियः । हेलया किल कालेन प्रापिताः स्मृतिशेषताम्

te janāste prabhāvāśca tāśca prajvalitāḥ śriyaḥ / helayā kila kālena prāpitāḥ smṛtiśeṣatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृञ्जयं नाम भूपालं भगवानेष नारदः । कृपयाश्वासयन्नूचे पुत्रशोकाकुलं पुरा

sṛñjayaṃ nāma bhūpālaṃ bhagavāneṣa nāradaḥ / kṛpayāśvāsayannūce putraśokākulaṃ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्प्राप्तावधिं पुत्रं यातं किमनुशोचसि । सर्वं जगत्सहास्माभिः पर्यन्ते न भविष्यति

rājanprāptāvadhiṃ putraṃ yātaṃ kimanuśocasi / sarvaṃ jagatsahāsmābhiḥ paryante na bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मतुत्तः पृथिवीपालः कालेन निधनं गतः । यस्यासन्भुवि गीर्वाणाः सेन्द्रा यज्ञसभासदाः

matuttaḥ pṛthivīpālaḥ kālena nidhanaṃ gataḥ / yasyāsanbhuvi gīrvāṇāḥ sendrā yajñasabhāsadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ववर्ष कनकं यस्मै वत्सरं पाकशासनः । अभूद्बृहस्पतिभ्राता संवर्तो यस्य याजकः

vavarṣa kanakaṃ yasmai vatsaraṃ pākaśāsanaḥ / abhūdbṛhaspatibhrātā saṃvarto yasya yājakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुहोत्रश्च महीनाथः कथाशेषत्वमागतः । यो यथार्थां वसुमतीं चक्रे काञ्चनवृष्टिभिः

suhotraśca mahīnāthaḥ kathāśeṣatvamāgataḥ / yo yathārthāṃ vasumatīṃ cakre kāñcanavṛṣṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहद्रथश्च नृपतिर्यातो ऽस्तं रथिनां वरः । यस्य यज्ञे सुरपतिः सोमं पीत्वा मुदं ययौ

bṛhadrathaśca nṛpatiryāto 'staṃ rathināṃ varaḥ / yasya yajñe surapatiḥ somaṃ pītvā mudaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिबिरौशीनरः पृथ्वीमेकच्छत्रां शशास यः । स धुर्यः सर्वदात्तॄणां प्रयातः कीर्तिशेषताम्

śibirauśīnaraḥ pṛthvīmekacchatrāṃ śaśāsa yaḥ / sa dhuryaḥ sarvadāttṝṇāṃ prayātaḥ kīrtiśeṣatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रेणाश्वमेधानां राजसूयशतेन च । ईजे यः सो ऽपि भरतः कालेन त्रिदिवं गतः

sahasreṇāśvamedhānāṃ rājasūyaśatena ca / īje yaḥ so 'pi bharataḥ kālena tridivaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च दाशराथी रामो दशकण्ठकुलान्तकः । यातः पर्यन्तपदवीं गीयमानगुणः सुरैः

sa ca dāśarāthī rāmo daśakaṇṭhakulāntakaḥ / yātaḥ paryantapadavīṃ gīyamānaguṇaḥ suraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगीरथश्च भूपालस्तपसा यस् जाह्नवी । अवाप शंकरशिरः स कालस्येच्छया गतः

bhagīrathaśca bhūpālastapasā yas jāhnavī / avāpa śaṃkaraśiraḥ sa kālasyecchayā gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि स्मृतिदशां प्राप्तो दिलीपः पृथिवीपतिः । यूपे हिरण्मये यस्य ननृतुस्त्रिदिवौकसः

so 'pi smṛtidaśāṃ prāpto dilīpaḥ pṛthivīpatiḥ / yūpe hiraṇmaye yasya nanṛtustridivaukasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोनिजश्च मांधाता स सर्वविजयी नृपः । गतः शक्रादयो देवा यस्यासन्कान्तविक्रमे

ayonijaśca māṃdhātā sa sarvavijayī nṛpaḥ / gataḥ śakrādayo devā yasyāsankāntavikrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातिरपि कालेन क्ष्मापालः प्रलयं गतः । देवासुररणे वीरो यो जघानामरद्विषः

yayātirapi kālena kṣmāpālaḥ pralayaṃ gataḥ / devāsuraraṇe vīro yo jaghānāmaradviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यशः शरीरमविशत्सो ऽम्बरीषश्च पार्थिवः । यस्य शासनमम्लानं नृपा माल्यमिवावहन्

yaśaḥ śarīramaviśatso 'mbarīṣaśca pārthivaḥ / yasya śāsanamamlānaṃ nṛpā mālyamivāvahan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशबिन्दुर्नरपतिः सो ऽप्यन्तपदमाश्रितः । अभूत्कोटिशतं यस्य पुत्राणां शक्रवर्चसाम्

śaśabindurnarapatiḥ so 'pyantapadamāśritaḥ / abhūtkoṭiśataṃ yasya putrāṇāṃ śakravarcasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतो गयश्च नृपतिर्यः काञ्चनमयीं महीम् । प्रददौ यस्य संख्यां च यज्ञानां न प्रचक्षते

gato gayaśca nṛpatiryaḥ kāñcanamayīṃ mahīm / pradadau yasya saṃkhyāṃ ca yajñānāṃ na pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयातो रन्तिदेवश्च यज्ञेषु पशुचर्मभिः । स्रुतैः प्रवर्तिता तेन पुण्या चर्मण्वती नदी

prayāto rantidevaśca yajñeṣu paśucarmabhiḥ / srutaiḥ pravartitā tena puṇyā carmaṇvatī nadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीतः स च भूपालः सगरो येन सागराः । षष्ट्या पुत्रसहस्राणां कृतास्तुरगरक्षिणाम्

atītaḥ sa ca bhūpālaḥ sagaro yena sāgarāḥ / ṣaṣṭyā putrasahasrāṇāṃ kṛtāsturagarakṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैन्यश्च यो धनुष्कोट्या पर्वतान्करोत्पृथक् । सो ऽपि शक्राधिपो राजा प्रियं तत्याज विग्रहम्

vainyaśca yo dhanuṣkoṭyā parvatānkarotpṛthak / so 'pi śakrādhipo rājā priyaṃ tatyāja vigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते चान्ये च भूपालाः कालेन कवलीकृताः । मा शचस्तव मद्वाक्यात्पुत्रः सृञ्जय जीवतु

ete cānye ca bhūpālāḥ kālena kavalīkṛtāḥ / mā śacastava madvākyātputraḥ sṛñjaya jīvatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा नारदो राज्ञः कनकष्ठीविनं सुतम् । तं सहस्रायुषं चक्रे जीवयित्वा कृपानिधिः

ityuktvā nārado rājñaḥ kanakaṣṭhīvinaṃ sutam / taṃ sahasrāyuṣaṃ cakre jīvayitvā kṛpānidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं स काञ्चनष्ठीवी सृञ्जयस्य सुतो ऽभवत् । पृष्टो धर्मसुतेनेति पुनरुचे चतुर्भुजः

kathaṃ sa kāñcanaṣṭhīvī sṛñjayasya suto 'bhavat / pṛṣṭo dharmasuteneti punaruce caturbhujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृञ्जयस्य क्षितिपतेस्तथा नारदपर्वतौ । देवर्षी तस्थतुर्गेहे मर्त्यलोकविहारिणौ

sṛñjayasya kṣitipatestathā nāradaparvatau / devarṣī tasthaturgehe martyalokavihāriṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्तव्यं हृद्गतं सर्वं मिथस्ताविति संविदम् । चक्रतुस्तत्र सहितौ प्रीत्या प्रणयशालिनौ

vaktavyaṃ hṛdgataṃ sarvaṃ mithastāviti saṃvidam / cakratustatra sahitau prītyā praṇayaśālinau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सॄञ्जयस्तत्सपर्यायै कन्यां लावण्यभूषणाम् । यथार्थनाम्नीं तनयां सुकुमारीं समादिशत्

sṝñjayastatsaparyāyai kanyāṃ lāvaṇyabhūṣaṇām / yathārthanāmnīṃ tanayāṃ sukumārīṃ samādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालां परिचरन्तीं तां हरिणीहारिलोचनाम् । निर्वर्णयन्ननिमिषो नारदो ऽबूत्स्मराकुलः

bālāṃ paricarantīṃ tāṃ hariṇīhārilocanām / nirvarṇayannanimiṣo nārado 'būtsmarākulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तस्य हृद्गतं भावं गूहमानस्य लज्जया । स्वस्रीयः पर्वतः क्षिप्रं बुबुधे ज्ञानचक्षुषा

taṃ tasya hṛdgataṃ bhāvaṃ gūhamānasya lajjayā / svasrīyaḥ parvataḥ kṣipraṃ bubudhe jñānacakṣuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्यादाभ्रंशकुपितः स शशापाथ मातुलम् । पतिर्वानररूपो ऽस्याः सुकुमार्या भविष्यसि

maryādābhraṃśakupitaḥ sa śaśāpātha mātulam / patirvānararūpo 'syāḥ sukumāryā bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेन रुषा शप्तः कोपात्तमपि नारदः । शशापाश्वर्गगो भूयाद्भवानिति सुतं स्वसुः

iti tena ruṣā śaptaḥ kopāttamapi nāradaḥ / śaśāpāśvargago bhūyādbhavāniti sutaṃ svasuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वितीर्णां सृञ्जयेनाथ कन्यां कालेन नारदः । तां प्राप्योद्वाहसमये क्षणाच्चासीत्तथविधः

vitīrṇāṃ sṛñjayenātha kanyāṃ kālena nāradaḥ / tāṃ prāpyodvāhasamaye kṣaṇāccāsīttathavidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि तद्विधमासाद्य भर्तारं नारदं सती । अनन्यमनसा मेने तं नेत्रामृतनिर्झरम्

sāpi tadvidhamāsādya bhartāraṃ nāradaṃ satī / ananyamanasā mene taṃ netrāmṛtanirjharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमयित्वा मिथः शापं प्रशान्ते मन्युविप्लवे । प्रीत्या बभूवतुः स्वस्थौ तौ परित्यज्य विक्रियाम्

śamayitvā mithaḥ śāpaṃ praśānte manyuviplave / prītyā babhūvatuḥ svasthau tau parityajya vikriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्तवानररूपं च सुकुमारी पतिव्रता । शङ्किता नारदं भेजे चिरेण ज्ञाततत्कथा

tyaktavānararūpaṃ ca sukumārī pativratā / śaṅkitā nāradaṃ bheje cireṇa jñātatatkathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः शेषां कथामेष स्वयं वदतु नारदः । इत्युक्त्वा विरते कृष्णे तमपृच्छद्युधिष्ठिरः

ataḥ śeṣāṃ kathāmeṣa svayaṃ vadatu nāradaḥ / ityuktvā virate kṛṣṇe tamapṛcchadyudhiṣṭhiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिस्तेनाब्रवीत्पृष्टस्तथाहं पर्वतानुगः । उषित्वा सृञ्जयगृहे परितोषमुपागतः

munistenābravītpṛṣṭastathāhaṃ parvatānugaḥ / uṣitvā sṛñjayagṛhe paritoṣamupāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मद्वरात्ततो राज्ञः सृञ्जयस्य सुतो गतः । यथार्थं काञ्चनष्ठीवी न सेहे तं शतक्रतुः

asmadvarāttato rājñaḥ sṛñjayasya suto gataḥ / yathārthaṃ kāñcanaṣṭhīvī na sehe taṃ śatakratuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं शिशुं जाह्नवीतीरे केलिसक्तं यदृच्छया । अघातयत्सुरपतिर्वज्रेण व्याघ्ररूपिणा

taṃ śiśuṃ jāhnavītīre kelisaktaṃ yadṛcchayā / aghātayatsurapatirvajreṇa vyāghrarūpiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृञ्जयस्तं हतं दृष्ट्वा पुत्रं राजीवलोचनम् । शुशोच विषमायासमूर्छाविह्वलमानसः

sṛñjayastaṃ hataṃ dṛṣṭvā putraṃ rājīvalocanam / śuśoca viṣamāyāsamūrchāvihvalamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलापमुखरं क्ष्मापं तं विलोक्याहमाकुलम् । कृपयाजीवयं तस्य स्वर्णष्ठीविनमात्मजम्

pralāpamukharaṃ kṣmāpaṃ taṃ vilokyāhamākulam / kṛpayājīvayaṃ tasya svarṇaṣṭhīvinamātmajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्वरात्स सहस्रायुर्भुक्त्वा वसुमतीमिमाम् । कालेन यातस्त्रिदिवं स्थायिनो न हि देहिनः

madvarātsa sahasrāyurbhuktvā vasumatīmimām / kālena yātastridivaṃ sthāyino na hi dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदेनेति कथिते व्यासेनापि मुहुर्मुहुः । बोधितो धर्मतनयः शोकार्तः पुनरब्रवीत्

nāradeneti kathite vyāsenāpi muhurmuhuḥ / bodhito dharmatanayaḥ śokārtaḥ punarabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोभान्धं पतितं धिङ्भामस्मिन्किल्बिषसंकटे । भोगाशया कृतो येन गुरुबन्धुसुतक्षयः

lobhāndhaṃ patitaṃ dhiṅbhāmasminkilbiṣasaṃkaṭe / bhogāśayā kṛto yena gurubandhusutakṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः पुनरिमां हुत्वा वह्नौ पातकिनीं तनुम् । क्षयं यास्यति मन्ये नो न भीष्मवधपातकम्

punaḥ punarimāṃ hutvā vahnau pātakinīṃ tanum / kṣayaṃ yāsyati manye no na bhīṣmavadhapātakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति शोकानलक्रान्तं विलपन्तं युधिष्ठिरम् । उवाच लोकस्थितये पराशरसुतो मुनिः

iti śokānalakrāntaṃ vilapantaṃ yudhiṣṭhiram / uvāca lokasthitaye parāśarasuto muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संग्रामजीविनां राज्ञां धर्मः शत्रुवधः सदा । कृत्वा कुलोचितं कर्म मा विषादं वृथा कृथाः

saṃgrāmajīvināṃ rājñāṃ dharmaḥ śatruvadhaḥ sadā / kṛtvā kulocitaṃ karma mā viṣādaṃ vṛthā kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्तनैरनुतापैश्च प्रायश्चित्तैर्महाबलैः । दानैस्तीर्थाभिषेकैश्च पापानामस्ति निष्कृतिः

kīrtanairanutāpaiśca prāyaścittairmahābalaiḥ / dānaistīrthābhiṣekaiśca pāpānāmasti niṣkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजधर्मपरित्यागात्त्वं तु राजन्सकल्मषः । यजस्व हयमेधेन मिथ्या यदि विशङ्कसे

nijadharmaparityāgāttvaṃ tu rājansakalmaṣaḥ / yajasva hayamedhena mithyā yadi viśaṅkase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजाः पालय विस्रब्धं हतनाथाश्च योषितः । निहातारातिपुत्राणां पुत्रवत्पश्य कन्यकाः

prajāḥ pālaya visrabdhaṃ hatanāthāśca yoṣitaḥ / nihātārātiputrāṇāṃ putravatpaśya kanyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवाणो भगवान्राज्ञा पृष्टो मुनिः पुनः । उवाच सर्वपापानां प्रशान्तिं शान्तविप्लवः

iti bruvāṇo bhagavānrājñā pṛṣṭo muniḥ punaḥ / uvāca sarvapāpānāṃ praśāntiṃ śāntaviplavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्कर्मणामकरणान्निन्दितानां च सेवनात् । पश्चात्तापमनासाद्य प्रायश्चित्तं नरोर्ऽहति

satkarmaṇāmakaraṇānninditānāṃ ca sevanāt / paścāttāpamanāsādya prāyaścittaṃ naror'hati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपाली द्वादश समाश्चरन्भैक्ष्यमसंवृतः । ब्रह्महत्याभयात्तीव्राद्व्रतान्ते मुच्यते नरः

kapālī dvādaśa samāścaranbhaikṣyamasaṃvṛtaḥ / brahmahatyābhayāttīvrādvratānte mucyate naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्तुल्यानि पापानि यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः । गोसहस्रप्रदानैश्च तरन्ति किल देहिनः

etattulyāni pāpāni yajñairvipuladakṣiṇaiḥ / gosahasrapradānaiśca taranti kila dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरापैश्चेर्यत पापं पीत्वाग्निसदृशीं सुराम् । वह्निवर्णशिखाशायी मुच्यते गुरुतल्पगः

surāpaiśceryata pāpaṃ pītvāgnisadṛśīṃ surām / vahnivarṇaśikhāśāyī mucyate gurutalpagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृगुवह्निनिपातेन महाप्रस्थानकेन च । महीदानेन दातॄणां क्षीयते गुरुपातकम्

bhṛguvahninipātena mahāprasthānakena ca / mahīdānena dātṝṇāṃ kṣīyate gurupātakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायश्चित्तं न तु स्त्रीणां रजसा संवृता हिताः । महौघेनेव वाहिन्यो भवन्ति विमलाशयाः

prāyaścittaṃ na tu strīṇāṃ rajasā saṃvṛtā hitāḥ / mahaugheneva vāhinyo bhavanti vimalāśayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्ष्याभक्ष्यविचारेण कार्याकार्यविभेदतः । विहिताविहितोदीर्णः सूक्ष्मो ऽयं धर्मसंकरः

bhakṣyābhakṣyavicāreṇa kāryākāryavibhedataḥ / vihitāvihitodīrṇaḥ sūkṣmo 'yaṃ dharmasaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिनन्द्य निजं राज्यं स्वीकृत्य प्रकृतीस्तथा । गच्छ शान्तनवं भीष्मं स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति

abhinandya nijaṃ rājyaṃ svīkṛtya prakṛtīstathā / gaccha śāntanavaṃ bhīṣmaṃ sa te dharmānpravakṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति द्वैपायनेनोक्तः कृष्णेन च विबोधितः । धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य नगरं सानुगो ऽविशत्

iti dvaipāyanenoktaḥ kṛṣṇena ca vibodhitaḥ / dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya nagaraṃ sānugo 'viśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूज्यमानः प्रकृतिभिर्गीयमानश्च मागधैः । राजधानीं समासाद्य विवेश रुचिरां सभाम्

pūjyamānaḥ prakṛtibhirgīyamānaśca māgadhaiḥ / rājadhānīṃ samāsādya viveśa rucirāṃ sabhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपस्थितान्स्वयं तत्र ब्राह्मणान्विपुलाशिषः । अपूजयत्पुरस्कृत्य धौम्यं धुर्यं पुरोधसाम्

upasthitānsvayaṃ tatra brāhmaṇānvipulāśiṣaḥ / apūjayatpuraskṛtya dhaumyaṃ dhuryaṃ purodhasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे त्रिदण्डाङ्कस्त्रिशिखः कपटो मुनिः । सुहृद्दुर्योधनस्यायाच्चार्वाको नाम राश्रसः

atrāntare tridaṇḍāṅkastriśikhaḥ kapaṭo muniḥ / suhṛdduryodhanasyāyāccārvāko nāma rāśrasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रवीद्धर्मजं राजन्वच्मि त्वां ब्राह्मणाज्ञया । बन्धुमित्त्रद्रुहः किं ते राज्येन ध्वस्ततेजसः

so 'bravīddharmajaṃ rājanvacmi tvāṃ brāhmaṇājñayā / bandhumittradruhaḥ kiṃ te rājyena dhvastatejasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवाणे चार्वाके विषण्णे च युधिष्ठिरे । ब्राह्मणास्ते क्रुधाविष्टा जज्ञिरे ज्ञानचक्षुषः

iti bruvāṇe cārvāke viṣaṇṇe ca yudhiṣṭhire / brāhmaṇāste krudhāviṣṭā jajñire jñānacakṣuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखा दुर्योधनस्यायं चार्वाको नाम राक्षसः । उक्त्वेति तं द्विजाश्चक्रुर् हुंकारेणैव भस्मसात्

sakhā duryodhanasyāyaṃ cārvāko nāma rākṣasaḥ / uktveti taṃ dvijāścakrur huṃkāreṇaiva bhasmasāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्ब्राह्मणकोपेन निर्दग्धे रजनीचरे । उवाच विहसञ्शौरिरमृतं विकिरन्निव

tasminbrāhmaṇakopena nirdagdhe rajanīcare / uvāca vihasañśauriramṛtaṃ vikiranniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवध्यः सर्वभूतानां तपस्वी वेधसो वरात् । एधो ब्राह्मणकोपाग्नेर्बभूवैष निशाचरः

avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ tapasvī vedhaso varāt / edho brāhmaṇakopāgnerbabhūvaiṣa niśācaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयं दिष्ट्या हतः पापस्तेजसा ब्रह्मवादिनाम् । इत्युक्तवति गोविन्दे सभायामुत्सवो ऽभवत्

so 'yaṃ diṣṭyā hataḥ pāpastejasā brahmavādinām / ityuktavati govinde sabhāyāmutsavo 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाभिषेको दिव्येन विधिना धर्मजन्मनः । अवर्तत हते वृत्रे देवस्येव शतक्रतोः

athābhiṣeko divyena vidhinā dharmajanmanaḥ / avartata hate vṛtre devasyeva śatakratoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमेरुविपुले पीठे परिष्वक्तो जयश्रिया । प्रदीपसंध्यारुचिरो दिवाकर इवाबभौ

sumeruvipule pīṭhe pariṣvakto jayaśriyā / pradīpasaṃdhyāruciro divākara ivābabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृत्वा दैवतवत्पूर्वं धृतराष्ट्रं वधूसखम् । निधाय मारुतसुतं यौवराज्ये महाभुजम्

dhṛtvā daivatavatpūrvaṃ dhṛtarāṣṭraṃ vadhūsakham / nidhāya mārutasutaṃ yauvarājye mahābhujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदुरं मन्त्रकार्येषु दिग्जयेषु धनंजयम् । संजयं व्ययचिन्तासु नकुलं सैन्यपालने

viduraṃ mantrakāryeṣu digjayeṣu dhanaṃjayam / saṃjayaṃ vyayacintāsu nakulaṃ sainyapālane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धौम्यं ब्राह्मणचिन्तासु सहदेवं च संनिधौ । उचितेषु च कार्येषु वृद्धामात्यानकल्पयत्

dhaumyaṃ brāhmaṇacintāsu sahadevaṃ ca saṃnidhau / uciteṣu ca kāryeṣu vṛddhāmātyānakalpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्तुत्वा हृषीकेशं दुर्योधननिवेशनम् । महार्हरत्नरुचिरं ददौ भीमाय धर्मजः

tataḥ stutvā hṛṣīkeśaṃ duryodhananiveśanam / mahārharatnaruciraṃ dadau bhīmāya dharmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृतं दासीसहस्रैश्च दुःशासनगृहं नृपः । अर्जुनाय ददौ रत्नकाञ्चनोदारमन्दिरम्

vṛtaṃ dāsīsahasraiśca duḥśāsanagṛhaṃ nṛpaḥ / arjunāya dadau ratnakāñcanodāramandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येभ्यो ऽपि विलभ्यैवं कौरवावसथावलीम् । लब्धप्रशमनं चक्रे चक्रायुधमते स्थितः

anyebhyo 'pi vilabhyaivaṃ kauravāvasathāvalīm / labdhapraśamanaṃ cakre cakrāyudhamate sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विधाय बन्धूनां राजा श्राद्धं यथाविधि । प्रपाकूपनिपानाङ्कास्तेभ्यो धर्मानकल्पयत्

tato vidhāya bandhūnāṃ rājā śrāddhaṃ yathāvidhi / prapākūpanipānāṅkāstebhyo dharmānakalpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रभाते भूपालः पूजयित्वाम्बिकासुतम् । गान्धरीं स्वां च जननीं प्रणम्य रचिताञ्जलिः

atha prabhāte bhūpālaḥ pūjayitvāmbikāsutam / gāndharīṃ svāṃ ca jananīṃ praṇamya racitāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्रान्तं पुण्डरीकाक्षं स्तितमर्जुनमन्दिरे । सानुगः प्रययौ द्रुष्टुं ब्रह्मणमिव वासवः

viśrāntaṃ puṇḍarīkākṣaṃ stitamarjunamandire / sānugaḥ prayayau druṣṭuṃ brahmaṇamiva vāsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमासाद्य नभःश्यामं व्याप्तं कौस्तुभकान्तिभिः । दिनेशकिरणोदारवासरारम्भविभ्रमम्

tamāsādya nabhaḥśyāmaṃ vyāptaṃ kaustubhakāntibhiḥ / dineśakiraṇodāravāsarārambhavibhramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमेरुकूटविकटे निषण्णं कनकासने । तत्कान्तिवलयेनेव संवीतं पीतवाससा

sumerukūṭavikaṭe niṣaṇṇaṃ kanakāsane / tatkāntivalayeneva saṃvītaṃ pītavāsasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यायन्तं किमपि प्रह्वो जगाद जगतीपतिः । तद्दर्शनानन्दसुधां दन्तकान्त्या किरन्निव

dhyāyantaṃ kimapi prahvo jagāda jagatīpatiḥ / taddarśanānandasudhāṃ dantakāntyā kiranniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखेन कच्चिद्भगवन्व्यतीता तव शर्वरी । त्वद्योगनिद्रासरसीविलास्रमरावली

sukhena kaccidbhagavanvyatītā tava śarvarī / tvadyoganidrāsarasīvilāsramarāvalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तः कमलाकान्तः किमपि ध्यानमास्थितः । न जगाद यदा किंचित्तदा राजावदत्पुनः

ityuktaḥ kamalākāntaḥ kimapi dhyānamāsthitaḥ / na jagāda yadā kiṃcittadā rājāvadatpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो न सर्वभूतात्मन्ध्येयस्त्वं तत्त्वदर्शिनाम् । विमलं ध्यानमालम्ब्य विस्मयं विदधासि नः

aho na sarvabhūtātmandhyeyastvaṃ tattvadarśinām / vimalaṃ dhyānamālambya vismayaṃ vidadhāsi naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशलं जगतां कच्चिदिति वादिनि भूपतौ । ईषदुन्मील्य नयने विश्वरूपी तमभ्यधात्

kuśalaṃ jagatāṃ kacciditi vādini bhūpatau / īṣadunmīlya nayane viśvarūpī tamabhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरशय्यागतो भीष्मः प्रवृत्तः स्तोतुमद्य माम् । तमहं मनसा यातो मान्यं सर्वमनीषिणाम्

śaraśayyāgato bhīṣmaḥ pravṛttaḥ stotumadya mām / tamahaṃ manasā yāto mānyaṃ sarvamanīṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मे बहुमतः श्रीमान्योगिनं चिन्तयामि तम् । ये मां स्मरन्ति सततं देहत्यागे स्मरामि तान्

sa me bahumataḥ śrīmānyoginaṃ cintayāmi tam / ye māṃ smaranti satataṃ dehatyāge smarāmi tān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तराशाप्रणयितां यातः प्रायो दिवाकरः । देवव्रतस्य काले ऽयं मुमुक्षोर्देहमुक्तये

uttarāśāpraṇayitāṃ yātaḥ prāyo divākaraḥ / devavratasya kāle 'yaṃ mumukṣordehamuktaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतद्धर्मतनयः प्रणयावर्तिताञ्जलिः । उवाच भगवन्भीष्मस्त्वत्संदर्शनमर्हति

śrutvaitaddharmatanayaḥ praṇayāvartitāñjaliḥ / uvāca bhagavanbhīṣmastvatsaṃdarśanamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेहि सर्वे गच्छामस्तं द्रुष्टुं तेजसां निधिम् । अशेषसंशयच्छेत्ता स मे ज्ञानं प्रवक्ष्यति

tadehi sarve gacchāmastaṃ druṣṭuṃ tejasāṃ nidhim / aśeṣasaṃśayacchettā sa me jñānaṃ pravakṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो धर्मराजेन सहितः फल्गुणेन च । भीमसात्यकिमुख्यैश्च प्रतस्थे स्यन्दने हरिः

ityukto dharmarājena sahitaḥ phalguṇena ca / bhīmasātyakimukhyaiśca pratasthe syandane hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन्नवसरे भीष्मः सर्वैर्मुनिगणैर्वृतः । तुष्टाव प्रयतो ध्यात्वा विष्णुं जिष्णुं जगद्धिषाम्

asminnavasare bhīṣmaḥ sarvairmunigaṇairvṛtaḥ / tuṣṭāva prayato dhyātvā viṣṇuṃ jiṣṇuṃ jagaddhiṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारमरुसंतापनिर्वाणसुरशाखिने । मोहस्तम्भेरमघटाहरये हरये नमः

saṃsāramarusaṃtāpanirvāṇasuraśākhine / mohastambheramaghaṭāharaye haraye namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुरत्संविन्मणिशिखां चित्तप्राङ्गनचन्द्रिकाम् । प्रपद्ये भगवद्भक्तिमानन्दोद्यानवाहिनीम्

sphuratsaṃvinmaṇiśikhāṃ cittaprāṅganacandrikām / prapadye bhagavadbhaktimānandodyānavāhinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फुल्लोल्लसत्समुत्साहशक्तिव्याप्तजगत्त्रयाम् । या पूर्वकोटिर्भावानां सत्तां तां वैष्णवीं नमः

phullollasatsamutsāhaśaktivyāptajagattrayām / yā pūrvakoṭirbhāvānāṃ sattāṃ tāṃ vaiṣṇavīṃ namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पवनाघट्टिताम्भोजवनपर्यन्तलम्बिनाम् । जलानामिव जन्तूनां स्थैर्यमेको हरिः स्मृतः

pavanāghaṭṭitāmbhojavanaparyantalambinām / jalānāmiva jantūnāṃ sthairyameko hariḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमः सूर्यात्मने तस्मै संवित्किरणशालिने । हृत्कुशेशयकोशश्रीसमुन्मेषविधायिने

namaḥ sūryātmane tasmai saṃvitkiraṇaśāline / hṛtkuśeśayakośaśrīsamunmeṣavidhāyine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्तस्मै यमीक्षन्ते ज्ञानिनो गतमृत्यवः । परमं पुरुषं पारे तमसां महसां तथा

namastasmai yamīkṣante jñānino gatamṛtyavaḥ / paramaṃ puruṣaṃ pāre tamasāṃ mahasāṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञाय यज्ञहविषे यज्ञसोममयात्मने । नमः सरस्वतीवाहहंसायाखिलरूपिणे

yajñāya yajñahaviṣe yajñasomamayātmane / namaḥ sarasvatīvāhahaṃsāyākhilarūpiṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्याय धर्मनिधये क्षेत्रज्ञायामृतात्मने । सांख्ययोगप्रतिष्ठाय नमो मोक्षैकहेतवे

satyāya dharmanidhaye kṣetrajñāyāmṛtātmane / sāṃkhyayogapratiṣṭhāya namo mokṣaikahetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोराय मायानिधये सहस्रशिरसे नमः । योगनिद्रात्मने नाभिपद्मोद्भूतजगत्सृजे

ghorāya māyānidhaye sahasraśirase namaḥ / yoganidrātmane nābhipadmodbhūtajagatsṛje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमः सलिलरूपाय कारणाय जगत्स्थितौ । दुष्टकालाय वलिने जीवाय पवनात्मने

namaḥ salilarūpāya kāraṇāya jagatsthitau / duṣṭakālāya valine jīvāya pavanātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालाय धाम्ने वर्णानां सर्वलोकमयात्मने । लोकप्राणाय भूतानां नमो विश्वाय वेधसे

kālāya dhāmne varṇānāṃ sarvalokamayātmane / lokaprāṇāya bhūtānāṃ namo viśvāya vedhase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृप्ताय सिंहवपुषे दैत्यसंहारकारिणे । वीर्यायानन्तमहसे जगद्भारभृते नमः

tṛptāya siṃhavapuṣe daityasaṃhārakāriṇe / vīryāyānantamahase jagadbhārabhṛte namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारकर्त्रे मोहाय ज्ञानाय तिमिरच्छिदे । अचित्यधाम्ने गुह्याय रुद्राय जटिने नमः

saṃsārakartre mohāya jñānāya timiracchide / acityadhāmne guhyāya rudrāya jaṭine namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्ताय शान्तकल्लोलकैवल्यपदशायिने । सर्वभावातिरिक्ताय नमः सर्वमयात्मने

śāntāya śāntakallolakaivalyapadaśāyine / sarvabhāvātiriktāya namaḥ sarvamayātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्दीवरवनश्यासमे स्फुरत्किञ्जिल्कविभ्रमे । बिभ्राणं वाससी विष्णुं नौमि नेत्ररसायनम्

indīvaravanaśyāsame sphuratkiñjilkavibhrame / bibhrāṇaṃ vāsasī viṣṇuṃ naumi netrarasāyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा निर्भरानन्दः प्रणम्य मनसा हरिम् । दध्यौ शान्तनवः सास्त्रैः स्तूयमानो महर्षिभिः

ityuktvā nirbharānandaḥ praṇamya manasā harim / dadhyau śāntanavaḥ sāstraiḥ stūyamāno maharṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पाण्डुसुतैः सार्धं रथैर्गम्भीरनादिभिः । आययौ सात्यकिसखः संजयाद्यैश्च केशवः

atha pāṇḍusutaiḥ sārdhaṃ rathairgambhīranādibhiḥ / āyayau sātyakisakhaḥ saṃjayādyaiśca keśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयात्कृष्णः कुरुक्षेत्रं तान्पश्यन्भार्गवह्रदान् । युधिष्ठिरायाकथयद्धर्म्यं रामपराक्रमम्

āyātkṛṣṇaḥ kurukṣetraṃ tānpaśyanbhārgavahradān / yudhiṣṭhirāyākathayaddharmyaṃ rāmaparākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.