ततः सुरसरित्सूनुं ददर्श शरशायिनम् । सानुगः शौरिरभ्येत्य स्वांशुजालैरिवावृतम्
tataḥ surasaritsūnuṃ dadarśa śaraśāyinam / sānugaḥ śaurirabhyetya svāṃśujālairivāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Ksemendra: Bharatamanjari·13
Ksemendra: Bharatamanjari 13
तरुणार्कोपमापात्रं वृद्धं वृद्धेन तेजसा । रुद्धं सिंहमिव स्फारशरकाञ्चनपञ्जरे
taruṇārkopamāpātraṃ vṛddhaṃ vṛddhena tejasā / ruddhaṃ siṃhamiva sphāraśarakāñcanapañjare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवरुह्य रथात्कृष्णः सानुगश्च युधिष्ठिरः । प्रणम्योपाविशन्सर्वे प्रशंसन्तः पितामहम्
avaruhya rathātkṛṣṇaḥ sānugaśca yudhiṣṭhiraḥ / praṇamyopāviśansarve praśaṃsantaḥ pitāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽब्रवीच्छान्तनवं शरश्रेणीवृथाकुलम् । सादरं पुण्डरीकाक्षो दृशा निर्वापयन्निवष
tato 'bravīcchāntanavaṃ śaraśreṇīvṛthākulam / sādaraṃ puṇḍarīkākṣo dṛśā nirvāpayannivaṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कञ्चित्ते विमलं ज्ञानं परमं ब्रह्मदर्शनम् । वज्राग्रदारुणशरस्यूतस्य न विलुप्यते
kañcitte vimalaṃ jñānaṃ paramaṃ brahmadarśanam / vajrāgradāruṇaśarasyūtasya na vilupyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निधानं गुणरत्नानां शेखरं शौर्यशालिनाम् । धन्यता मानिनी मन्ये वहति त्वां वसुंधरा
nidhānaṃ guṇaratnānāṃ śekharaṃ śauryaśālinām / dhanyatā māninī manye vahati tvāṃ vasuṃdharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाढानुशयसंतप्तस्त्वयि वीर शरार्दिते । व्यथितो धर्मतनयो न क्वापि लभते धृतिम्
gāḍhānuśayasaṃtaptastvayi vīra śarārdite / vyathito dharmatanayo na kvāpi labhate dhṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वज्ञ धर्मानखिलान्कथयास्मै गिरा मम । प्रसन्नकरणज्ञानपटुर्भव गतव्यथः
sarvajña dharmānakhilānkathayāsmai girā mama / prasannakaraṇajñānapaṭurbhava gatavyathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरोदशायी भगवानित्युक्त्वा गरुडध्वजः । करामृतकरालुप्तव्यथं चक्रे सुरव्रतम्
kṣīrodaśāyī bhagavānityuktvā garuḍadhvajaḥ / karāmṛtakarāluptavyathaṃ cakre suravratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापतत्पुष्पवृष्टिर्मूर्ध्नि गाङ्गेयकृष्णयोः । व्यासनारदमुख्याश्च प्रशशंसुः स्मयेन तौ
athāpatatpuṣpavṛṣṭirmūrdhni gāṅgeyakṛṣṇayoḥ / vyāsanāradamukhyāśca praśaśaṃsuḥ smayena tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वो वक्तास्म्यखिलान्धर्मानित्युक्ते ऽथ जनार्दनः । जाह्ववीसुतमामन्त्र्य प्रतश्थे पाण्डवैः सह
śvo vaktāsmyakhilāndharmānityukte 'tha janārdanaḥ / jāhvavīsutamāmantrya prataśthe pāṇḍavaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उषित्वा रजनीं शौरिः पार्थाश्च निजवेश्मनि । रथैः शान्तनवं द्रुष्टुं प्रातः सर्वे समाययुः
uṣitvā rajanīṃ śauriḥ pārthāśca nijaveśmani / rathaiḥ śāntanavaṃ druṣṭuṃ prātaḥ sarve samāyayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते विहाय रथांस्तूर्णं प्रणिपत्य पितामहम् । परिवार्योपविविशुः सेव्यमानं महर्षिभिः
te vihāya rathāṃstūrṇaṃ praṇipatya pitāmaham / parivāryopaviviśuḥ sevyamānaṃ maharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पृष्टो हरिर्भीष्मं शान्तव्यथमनामयम् । उवाच कथ्यतां दिद्वन्स्वधर्मान्धर्मसूनवे
tataḥ pṛṣṭo harirbhīṣmaṃ śāntavyathamanāmayam / uvāca kathyatāṃ didvansvadharmāndharmasūnave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवत्प्रसादात्स्वर्थो ऽहं वक्ष्यामि तव शासनात् । किं तु पृच्छतु मां राजा धर्मनिष्ठो युधिष्ठिरः
bhavatprasādātsvartho 'haṃ vakṣyāmi tava śāsanāt / kiṃ tu pṛcchatu māṃ rājā dharmaniṣṭho yudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्ते क्षत्रोचिते कार्ये न लज्जा कर्तुमर्हति । उक्ते पितामहेनेति कृष्णवाक्याद्युधिष्ठिरः
vṛtte kṣatrocite kārye na lajjā kartumarhati / ukte pitāmaheneti kṛṣṇavākyādyudhiṣṭhiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्येत्य भीष्मचरणौ ववन्दे ह्रीनताननः । स तेन मूर्ध्न्युपाघ्राय पृच्छ मामिति चोदितः
abhyetya bhīṣmacaraṇau vavande hrīnatānanaḥ / sa tena mūrdhnyupāghrāya pṛccha māmiti coditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजानां पालने धर्मं पूर्वं पप्रच्छ धर्मजः । ततो जगाद गाङ्गेयः प्रणम्य मनसा हरिम्
prajānāṃ pālane dharmaṃ pūrvaṃ papraccha dharmajaḥ / tato jagāda gāṅgeyaḥ praṇamya manasā harim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु पुत्र यथा राज्ये विराजन्ते नरेश्वराः । परमं संशयस्थानमाधिपत्यं प्रमादिनाम्
śṛṇu putra yathā rājye virājante nareśvarāḥ / paramaṃ saṃśayasthānamādhipatyaṃ pramādinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिकङ्कणकेयूरहारं राज्ञां विभूषणम् । नित्यं द्विजातिमान्यत्वं प्रजापालनरञ्जनम्
atikaṅkaṇakeyūrahāraṃ rājñāṃ vibhūṣaṇam / nityaṃ dvijātimānyatvaṃ prajāpālanarañjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमं दैवतं विप्रा निग्रहानुग्रहाय च । राज्ञां श्रियो हि तद्वाक्याद्भवन्ति न भवन्ति च
paramaṃ daivataṃ viprā nigrahānugrahāya ca / rājñāṃ śriyo hi tadvākyādbhavanti na bhavanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातं ब्राह्मणतः क्षत्त्रं सलिलाच्च हुताशनः । शस्त्रं तथाश्मतो यानि क्षत(य)मेते स्वजन्मसु
jātaṃ brāhmaṇataḥ kṣattraṃ salilācca hutāśanaḥ / śastraṃ tathāśmato yāni kṣata(ya)mete svajanmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजवृत्तिरियं पूर्वा यन्न तीव्रं न मार्दवम् । रूढिर्विषामृतस्फारैर्भीमः सेव्यश्च सागरः
rājavṛttiriyaṃ pūrvā yanna tīvraṃ na mārdavam / rūḍhirviṣāmṛtasphārairbhīmaḥ sevyaśca sāgaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हितैर्मान्यैश्च रक्ष्यन्ते भृत्यैर्नृपतिसंपदः । तानेव नाभिमन्यन्ते राजानो हि निरङ्कुशाः
hitairmānyaiśca rakṣyante bhṛtyairnṛpatisaṃpadaḥ / tāneva nābhimanyante rājāno hi niraṅkuśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुनयो राजवृत्तीनां विनयो गुणसंपदाम् । लावण्यमिव नारीणां विभूषणमकृत्रिमम्
sunayo rājavṛttīnāṃ vinayo guṇasaṃpadām / lāvaṇyamiva nārīṇāṃ vibhūṣaṇamakṛtrimam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नृपः कमलाकेलिधामकर्णाब्जषट्पदः । पिशुनैर्नाभिमन्यन्ते यस्मिन्संभृतवृत्तयः
sa nṛpaḥ kamalākelidhāmakarṇābjaṣaṭpadaḥ / piśunairnābhimanyante yasminsaṃbhṛtavṛttayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धये संयतधियां सन्मन्त्रबलशालिनाम् । समस्तचित्तग्रहणं योगिनामिव भूभुजाम्
siddhaye saṃyatadhiyāṃ sanmantrabalaśālinām / samastacittagrahaṇaṃ yogināmiva bhūbhujām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुं बालमिवाधैर्यं विनोदरसिकं सदा । राजानं हास्यसंपन्नं मन्यन्ते सेवकास्तृणम्
mṛduṃ bālamivādhairyaṃ vinodarasikaṃ sadā / rājānaṃ hāsyasaṃpannaṃ manyante sevakāstṛṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नर्मसाचिव्यमाप्तास्ते भूपतेर्लघुचेतसः । तां तामुत्क्रम्य मर्यादां वर्तन्ते कामचारिणः
narmasācivyamāptāste bhūpaterlaghucetasaḥ / tāṃ tāmutkramya maryādāṃ vartante kāmacāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजस्रीसंगमं यान्ति राजतुल्यविभूषणाः । सुषिरं कुर्वते राज्यं स्वां स्वनिं मूषिका इव
rājasrīsaṃgamaṃ yānti rājatulyavibhūṣaṇāḥ / suṣiraṃ kurvate rājyaṃ svāṃ svaniṃ mūṣikā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हयं रथं गजं वासो राजयोग्यं तथासनम् । आरुह्य राज्ञा स्पर्धन्ते विस्मरन्ति च भृत्यताम्
hayaṃ rathaṃ gajaṃ vāso rājayogyaṃ tathāsanam / āruhya rājñā spardhante vismaranti ca bhṛtyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहु दत्तं न मन्यन्ते याचन्ते दुर्लभान्यपि । निन्दन्ति स्वाभिचरितं बहिर्मन्त्रं किरन्ति च
bahu dattaṃ na manyante yācante durlabhānyapi / nindanti svābhicaritaṃ bahirmantraṃ kiranti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजदेयं हरन्तश्च लज्जन्ते निजकर्मसु । प्रथयन्ति च मिथ्यैव लोके भूपालवश्यताम्
rājadeyaṃ harantaśca lajjante nijakarmasu / prathayanti ca mithyaiva loke bhūpālavaśyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामिना केलिसक्तेन शनकैर्मर्मदर्शिनः । किमन्यत्पेशलधिया खेलन्ते राजवल्लभाः
svāminā kelisaktena śanakairmarmadarśinaḥ / kimanyatpeśaladhiyā khelante rājavallabhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रैर्भूतानि शाम्यन्ति दानैर्मृत्युर्निवर्तते । प्रजानां दलने सक्ता न तु ते राजसंमताः
mantrairbhūtāni śāmyanti dānairmṛtyurnivartate / prajānāṃ dalane saktā na tu te rājasaṃmatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुसहायः स्थिरारम्भो गूढमन्त्रः सदोद्यतः । प्रजाहितो ऽप्रमत्तश्च राजा राज्ये विराजते
susahāyaḥ sthirārambho gūḍhamantraḥ sadodyataḥ / prajāhito 'pramattaśca rājā rājye virājate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को हि पश्येदिमं लोकं गाढेन तमसा वृतम् । राज्ञः शशाङ्कयशसः प्रतापो यदि न स्फुरेत्
ko hi paśyedimaṃ lokaṃ gāḍhena tamasā vṛtam / rājñaḥ śaśāṅkayaśasaḥ pratāpo yadi na sphuret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यमेकचरणो धर्मो ऽस्मिन्कलिकर्दमे । प्रस्खलेद्भूमिपालानां विना दण्डावलम्बनम्
avaśyamekacaraṇo dharmo 'sminkalikardame / praskhaledbhūmipālānāṃ vinā daṇḍāvalambanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अराजके पुरा लोके प्रवृत्ते धर्मविप्लवे । सुरार्थितेन विधिना नयोपाये प्रवर्तते
arājake purā loke pravṛtte dharmaviplave / surārthitena vidhinā nayopāye pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्वर्गफले शास्त्रे भागैरात्ते मुनीश्वरैः । असृजन्मानसं जिष्णुं तुमुलं विरजं सुतम्
caturvargaphale śāstre bhāgairātte munīśvaraiḥ / asṛjanmānasaṃ jiṣṇuṃ tumulaṃ virajaṃ sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नियुक्तो भगवता प्रजानां परिपालने । तच्छासनमनादृत्य संन्यासविरतो ऽभवत्
sa niyukto bhagavatā prajānāṃ paripālane / tacchāsanamanādṛtya saṃnyāsavirato 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीर्यामानो ऽपि तत्पुत्रस्तथैव तपसे गतः । तत्सुतः कर्दमाख्यश्च विरक्तः काननं ययौ
kīryāmāno 'pi tatputrastathaiva tapase gataḥ / tatsutaḥ kardamākhyaśca viraktaḥ kānanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनङ्गनाम्नस्तत्सूनोस्तनयो ऽतिबलस्ततः । राजाभून्मृत्युतनयां मुनीनां प्राप यः प्रियाम्
anaṅganāmnastatsūnostanayo 'tibalastataḥ / rājābhūnmṛtyutanayāṃ munīnāṃ prāpa yaḥ priyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेनं नाम सुतं तस्यां संप्राप्य तपसे ययौ । ततः क्रूरो ऽभवद्राजा वेनः कोपविषोल्बणः
venaṃ nāma sutaṃ tasyāṃ saṃprāpya tapase yayau / tataḥ krūro 'bhavadrājā venaḥ kopaviṣolbaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनयो मन्त्रपूतैस्तं जघ्नुर्वज्रशितैः कुशैः । तस्योरुं दक्षिणं मन्त्रैस्ते निर्मथ्य महर्षयः
munayo mantrapūtaistaṃ jaghnurvajraśitaiḥ kuśaiḥ / tasyoruṃ dakṣiṇaṃ mantraiste nirmathya maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रस्वं देहं तदुद्भूतं ददृशुर्विकृतं नरम् । स तैरुक्तो निषीदेति निषादजनको ऽभवत्
hrasvaṃ dehaṃ tadudbhūtaṃ dadṛśurvikṛtaṃ naram / sa tairukto niṣīdeti niṣādajanako 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेनस्य दक्षिणं पाणिं निर्मथ्य मुनयः पुनः । अपश्यन्वैन्यमुदितं सायुधं शक्रविक्रमम्
venasya dakṣiṇaṃ pāṇiṃ nirmathya munayaḥ punaḥ / apaśyanvainyamuditaṃ sāyudhaṃ śakravikramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दण्डनीतिमासाद्य शशास मुनिशासनात् । प्राप्तां रत्नप्रदां साक्षात्पृथ्वीं सगिरिसागराम्
sa daṇḍanītimāsādya śaśāsa muniśāsanāt / prāptāṃ ratnapradāṃ sākṣātpṛthvīṃ sagirisāgarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमाविवेश भगवांल्लोकपालसखो हरिः । नरदेवा इति ख्यातास्ततः प्रभृति भूमिपाः
tamāviveśa bhagavāṃllokapālasakho hariḥ / naradevā iti khyātāstataḥ prabhṛti bhūmipāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजमानगुणे तस्मिन्राजनि क्ष्मां प्रशासति । स्वधर्मनिरतास्तस्थुः सम्यग्दण्डभयात्प्रजाः
rājamānaguṇe tasminrājani kṣmāṃ praśāsati / svadharmaniratāstasthuḥ samyagdaṇḍabhayātprajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनेयं विहिता राज्ञां स्थितये दण्डधारता । यथा लोकाः प्रकाशन्ते न सूर्येण न चेन्दुना
teneyaṃ vihitā rājñāṃ sthitaye daṇḍadhāratā / yathā lokāḥ prakāśante na sūryeṇa na cendunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग्व्यवसिते त्रातुं राज्ञि धर्मपरे प्रजाः । स्थितयो न विलुप्यन्ते चातुर्वर्ण्यविभागजाः
samyagvyavasite trātuṃ rājñi dharmapare prajāḥ / sthitayo na vilupyante cāturvarṇyavibhāgajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाविधिप्रयातानामाश्रमादाश्रमान्तरम् । चातुराश्रम्यविहिता सिद्धिर्विघ्नैर्न हन्यते
yathāvidhiprayātānāmāśramādāśramāntaram / cāturāśramyavihitā siddhirvighnairna hanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांधातुर्नृपतेः पूर्वं यज्ञदर्शनकाङ्क्षिणः । शक्ररूपधरो विष्णुर्भगवान्स्वयमाययौ
māṃdhāturnṛpateḥ pūrvaṃ yajñadarśanakāṅkṣiṇaḥ / śakrarūpadharo viṣṇurbhagavānsvayamāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृष्टो जिज्ञासया तेन स राजा प्रणिपत्य तम् । उवाच सर्वधर्माणां प्रतिष्ठिः राजशान्तये
pṛṣṭo jijñāsayā tena sa rājā praṇipatya tam / uvāca sarvadharmāṇāṃ pratiṣṭhiḥ rājaśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजनीत्या प्रवर्तन्ते खकर्मसु सदा प्रजाः । श्रुतिस्मृतिसदाचारे कारणं राजवृत्तयः
rājanītyā pravartante khakarmasu sadā prajāḥ / śrutismṛtisadācāre kāraṇaṃ rājavṛttayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्राता धर्मगतस्यास्य यस्मात्किल नरेश्वरः । गौरवादात्मतुल्यं तं स्वधर्मस्थममन्यत
trātā dharmagatasyāsya yasmātkila nareśvaraḥ / gauravādātmatulyaṃ taṃ svadharmasthamamanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता प्रजानां नृपतिर्जगत्सीदत्यराजकम् । वस्तव्यं म्लेच्छमध्ये ऽपि साधुभिर्न त्वराजके
pitā prajānāṃ nṛpatirjagatsīdatyarājakam / vastavyaṃ mlecchamadhye 'pi sādhubhirna tvarājake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्बलं घ्नन्ति बलिनः सेवन्ते च परस्त्रियः । मांसं मिथश्च खादन्ते राष्ट्रे राजविवर्जिते
durbalaṃ ghnanti balinaḥ sevante ca parastriyaḥ / māṃsaṃ mithaśca khādante rāṣṭre rājavivarjite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अराजकाः प्रजाः पूर्वं निमग्नाः स्थितिविप्लवे । चक्रिरे राजभागार्थं मनुं निमग्नाः स्थितिविप्लवे । चक्रिरे राजभागार्थं मनुं वैवस्वतं नृपम्
arājakāḥ prajāḥ pūrvaṃ nimagnāḥ sthitiviplave / cakrire rājabhāgārthaṃ manuṃ nimagnāḥ sthitiviplave / cakrire rājabhāgārthaṃ manuṃ vaivasvataṃ nṛpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञा सुमनसा पूर्वं कौसल्येन बृहस्पतिः । पृष्टो बभाषे लोकानां दण्डधारं परायणम्
rājñā sumanasā pūrvaṃ kausalyena bṛhaspatiḥ / pṛṣṭo babhāṣe lokānāṃ daṇḍadhāraṃ parāyaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाराजकेषु राष्ट्रेषु हव्यं वहति पावकः । न च धर्माः प्रवर्तन्ते न च वर्षति वासवः
nārājakeṣu rāṣṭreṣu havyaṃ vahati pāvakaḥ / na ca dharmāḥ pravartante na ca varṣati vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतो धनं कुतो दाराः शरीरं च कुतो नृणाम् । सर्वदेवमयस्त्राता यावन्न वसुधाधिपः
kuto dhanaṃ kuto dārāḥ śarīraṃ ca kuto nṛṇām / sarvadevamayastrātā yāvanna vasudhādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वावलोकने सूर्यः पापानां निग्रहे यमः । कुबेरो भरणे राजा प्रायश्चित्तेषु पावकः
sarvāvalokane sūryaḥ pāpānāṃ nigrahe yamaḥ / kubero bharaṇe rājā prāyaścitteṣu pāvakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आच्छेत्ता राजवित्तानां हन्ता मर्षयितापि वा । सर्वे प्रयान्ति नरकं यथा ब्रह्मस्वहरिमः
ācchettā rājavittānāṃ hantā marṣayitāpi vā / sarve prayānti narakaṃ yathā brahmasvaharimaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्वनां धर्मशीलानां वैराग्यन्यस्तकर्मणाम् । तुल्यमाप्नोति भूपालः फलं लोकानुपालनात्
yajvanāṃ dharmaśīlānāṃ vairāgyanyastakarmaṇām / tulyamāpnoti bhūpālaḥ phalaṃ lokānupālanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति देवगुरोर्वाक्यं निशम्य स महीपतिः । चिरं प्रजाः स्वधर्मस्थाः पालयित्वा दिवं ययौ
iti devagurorvākyaṃ niśamya sa mahīpatiḥ / ciraṃ prajāḥ svadharmasthāḥ pālayitvā divaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोशेदुर्गबलादीनां क्षयं शत्रुषु(ष्व)निर्दिशन् । अप्रमत्तः सद राजा कुर्यात्संश्रयमात्मनः
kośedurgabalādīnāṃ kṣayaṃ śatruṣu(ṣva)nirdiśan / apramattaḥ sada rājā kuryātsaṃśrayamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतो गुप्तमन्त्राणां गूढप्रणिधिचक्षुषाम् । स्वस्थप्रकृतिसाराणां राज्ञां लक्ष्मीरनश्वरा
sarvato guptamantrāṇāṃ gūḍhapraṇidhicakṣuṣām / svasthaprakṛtisārāṇāṃ rājñāṃ lakṣmīranaśvarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेवेत धर्मानद्वेषस्त्यजेत्प्रीतिमदारुणः । अकर्कशो लभेतार्थान्कामी स्यादमदोद्धतः
seveta dharmānadveṣastyajetprītimadāruṇaḥ / akarkaśo labhetārthānkāmī syādamadoddhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियं वदेददैन्यश्च विक्रान्तश्चाविकत्थनः । दयादानमकामश्च पटुः स्यादकटुर्गिराम्
priyaṃ vadedadainyaśca vikrāntaścāvikatthanaḥ / dayādānamakāmaśca paṭuḥ syādakaṭurgirām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्त्रः स्यादखलासङ्गी युध्येत न तु बन्धुभिः । विद्ध्येत शत्रुन्नानास्त्रैः कुर्यात्सर्वमहिंसकः
maittraḥ syādakhalāsaṅgī yudhyeta na tu bandhubhiḥ / viddhyeta śatrunnānāstraiḥ kuryātsarvamahiṃsakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानं दिशेन्न चासत्सु गुणाञ्श्लाघेत नात्मनः । हरेदर्थान्न साधुम्भः संश्रयेत न दुर्जनम्
jñānaṃ diśenna cāsatsu guṇāñślāgheta nātmanaḥ / haredarthānna sādhumbhaḥ saṃśrayeta na durjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डयेन्नाविचारेण मन्त्रसेन्न न संसदि । पूरयेन्न कदर्यांस्तु विश्वसेन्न च वैरिषु
daṇḍayennāvicāreṇa mantrasenna na saṃsadi / pūrayenna kadaryāṃstu viśvasenna ca vairiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षेद्दारान्नहीर्ष्यालुः कलावान्स्यादवञ्चकः । भजेन कान्ता नात्यन्तमद्यात्साधु न चाहितम्
rakṣeddārānnahīrṣyāluḥ kalāvānsyādavañcakaḥ / bhajena kāntā nātyantamadyātsādhu na cāhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेवेतार्च्यान्न तु स्तब्धो भवेच्छिष्यो न मायया । यजेत देवान्नो दम्भादिच्छेद्भूतिमनिन्दिताम्
sevetārcyānna tu stabdho bhavecchiṣyo na māyayā / yajeta devānno dambhādicchedbhūtimaninditām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीतिं भजेन्नातिनयो दक्षश्चारभसो भवेत् । आशां सृजेन्न विफलां विभजेत न विष्ठुरम्
prītiṃ bhajennātinayo dakṣaścārabhaso bhavet / āśāṃ sṛjenna viphalāṃ vibhajeta na viṣṭhuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहर्ता स्तान्न सर्वत्र हन्याच्छत्रून्नशेषकृत् । प्रकुप्येन्न त्वदोषेभ्यः पेशलः स्यान्न शत्रुषु
prahartā stānna sarvatra hanyācchatrūnnaśeṣakṛt / prakupyenna tvadoṣebhyaḥ peśalaḥ syānna śatruṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैर्युक्ताः किल गुणैः पार्थिवाः पृथुवंशजाः । यशःशुभ्रा प्रयान्त्येव सततं हारतां श्रियः
etairyuktāḥ kila guṇaiḥ pārthivāḥ pṛthuvaṃśajāḥ / yaśaḥśubhrā prayāntyeva satataṃ hāratāṃ śriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाः सर्वदा राज्ञा मूर्ध्नि कार्या बुभूषता । ब्राह्मेण तेजसा युक्तं बलं क्षात्रं हि दुःसहम्
brāhmaṇāḥ sarvadā rājñā mūrdhni kāryā bubhūṣatā / brāhmeṇa tejasā yuktaṃ balaṃ kṣātraṃ hi duḥsaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐडेन भूभुजा पृष्टः पुरा प्रोवाच मारुतः । ब्राह्मणानामियं पृथ्वी धनं वा जातु रक्षितम्
aiḍena bhūbhujā pṛṣṭaḥ purā provāca mārutaḥ / brāhmaṇānāmiyaṃ pṛthvī dhanaṃ vā jātu rakṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिवेद्य महीं तस्माद्विप्रेभ्यः पृथिवीपतिः । स्वयमप्यर्जितं वीरो न कामाद्भोक्तुमर्हति
anivedya mahīṃ tasmādviprebhyaḥ pṛthivīpatiḥ / svayamapyarjitaṃ vīro na kāmādbhoktumarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरोधसा ब्राह्मणेन संयुक्तः श्रेयसां नृपः । जेता भवति शत्रूणां सर्वलोकाभयंकरः
purodhasā brāhmaṇena saṃyuktaḥ śreyasāṃ nṛpaḥ / jetā bhavati śatrūṇāṃ sarvalokābhayaṃkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुचुकुन्दः पुरा राजा विजित्य सकला दिशः । ययौ वयस्यं रुद्रस्य कुबेरं जेतुमोजसा
mucukundaḥ purā rājā vijitya sakalā diśaḥ / yayau vayasyaṃ rudrasya kuberaṃ jetumojasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रवृत्ते समरे गुह्यका बलवत्तराः । पृथुना मुचुकुन्दस्य तेजसा च क्षयं ययुः । क्षणादलक्ष्यमन्त्रस्य वीरास्ते यक्षराक्षसाः
tataḥ pravṛtte samare guhyakā balavattarāḥ / pṛthunā mucukundasya tejasā ca kṣayaṃ yayuḥ / kṣaṇādalakṣyamantrasya vīrāste yakṣarākṣasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्राप्ताः कुबेरेण दत्तां वसुमतीं नृपः । त्यक्त्वा पराक्रमेणैव स जग्राह बलोत्कटः
tataḥ prāptāḥ kubereṇa dattāṃ vasumatīṃ nṛpaḥ / tyaktvā parākrameṇaiva sa jagrāha balotkaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति राजबलं ब्रह्मबालानुप्राणितं सदा । अभग्नप्रणयां धत्ते त्रैलोक्यविजयश्रियम्
iti rājabalaṃ brahmabālānuprāṇitaṃ sadā / abhagnapraṇayāṃ dhatte trailokyavijayaśriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान्पुरतः कृत्वा प्रजा धर्मेण पालयेत् । चतुर्भागहरो राजा प्रजानां पुण्यपापयोः
brāhmaṇānpurataḥ kṛtvā prajā dharmeṇa pālayet / caturbhāgaharo rājā prajānāṃ puṇyapāpayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य संवृतमन्त्रस्य प्रजाकार्याणि पश्यतः । वदान्यस्यानृशंसस्य क्वचिद्धर्मो न लुप्यते
tasya saṃvṛtamantrasya prajākāryāṇi paśyataḥ / vadānyasyānṛśaṃsasya kvaciddharmo na lupyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्राः पूज्याः सदा राज्ञा यथोक्ताचारवर्तिनः । शूद्रवत्क्रूरकर्मार्हा दण्ड्यास्त्वाचारवर्जिताः
viprāḥ pūjyāḥ sadā rājñā yathoktācāravartinaḥ / śūdravatkrūrakarmārhā daṇḍyāstvācāravarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा केकयभूपालो गृहीतो रक्षसा वने । आश्वासयन्निजं चेतो जगाद धृतिसागरः । न भेतव्यं त्वया चित्त राष्ट्रे मे नास्ति विप्लवः
purā kekayabhūpālo gṛhīto rakṣasā vane / āśvāsayannijaṃ ceto jagāda dhṛtisāgaraḥ / na bhetavyaṃ tvayā citta rāṣṭre me nāsti viplavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायज्वा न विकर्मस्थो न पापी न कुलच्युतः । विद्यते नगरे कश्चित्क्षत्त्रधर्मे स्थितस्य मे
nāyajvā na vikarmastho na pāpī na kulacyutaḥ / vidyate nagare kaścitkṣattradharme sthitasya me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ब्रुवाणं नृपतिं स तत्याज निशाचरः । सत्यशीलाः स्वधर्मस्था लभन्ते न पराभवम्
iti bruvāṇaṃ nṛpatiṃ sa tatyāja niśācaraḥ / satyaśīlāḥ svadharmasthā labhante na parābhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वसेन् च सर्वत्र न च शङ्केत पार्थिवः । विश्वासी चातिशङ्की च सर्वथा विपदां पदम्
viśvasen ca sarvatra na ca śaṅketa pārthivaḥ / viśvāsī cātiśaṅkī ca sarvathā vipadāṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्तेष्वपि न विश्वासः कर्तव्यः किल भूभुजा । न शरीराणि चेतांसि स्थिराणि न हि देहिनाम्
āpteṣvapi na viśvāsaḥ kartavyaḥ kila bhūbhujā / na śarīrāṇi cetāṃsi sthirāṇi na hi dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्कोशश्च मन्त्रश्च रक्षणीयः प्रयत्नतः । काले काले स्वयं राज्ञा द्रष्टव्यश्चाप्रमादिना
tasmātkośaśca mantraśca rakṣaṇīyaḥ prayatnataḥ / kāle kāle svayaṃ rājñā draṣṭavyaścāpramādinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा बभाषे भगवान्नारदं गरुडध्वजः । वृष्णीनामाह्निकं राज्ञां चिन्ताभरमहं सहे
purā babhāṣe bhagavānnāradaṃ garuḍadhvajaḥ / vṛṣṇīnāmāhnikaṃ rājñāṃ cintābharamahaṃ sahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणविक्रमसंपन्नाः साभिमाना मता न मे । न शृण्वन्ति न मन्यन्ते गिरा मां व्यथयन्निव
guṇavikramasaṃpannāḥ sābhimānā matā na me / na śṛṇvanti na manyante girā māṃ vyathayanniva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच्छ्रुत्वा सुरमुनिः केशवं प्रत्यभाषत । सत्वसारा वहन्त्येव गणकार्यं महाशयाः
etacchrutvā suramuniḥ keśavaṃ pratyabhāṣata / satvasārā vahantyeva gaṇakāryaṃ mahāśayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानेन क्षमया शक्त्या मार्दवेनार्जवेन च । वशे तिष्ठन्ति धीराणां गुणबद्धा महागुणाः
dānena kṣamayā śaktyā mārdavenārjavena ca / vaśe tiṣṭhanti dhīrāṇāṃ guṇabaddhā mahāguṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्जवं न तु कोशेषु प्रशंसन्त्यर्थदर्शिनः । श्रुत्वैतन्नारदेनोक्तं तथेति हरिरभ्यधात्
ārjavaṃ na tu kośeṣu praśaṃsantyarthadarśinaḥ / śrutvaitannāradenoktaṃ tatheti harirabhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वात्मना विशुद्धेषु सचिवेषु नरेश्वरः । चारैः सदा तदाचारं जानन्कार्याणि निक्षिपेत्
sarvātmanā viśuddheṣu saciveṣu nareśvaraḥ / cāraiḥ sadā tadācāraṃ jānankāryāṇi nikṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोशाध्यक्षः स्वयं राजा परिरक्ष्यः शुचिः सदा । अमात्या न सहन्ते तं गोप्तारं कोशहारिणः
kośādhyakṣaḥ svayaṃ rājā parirakṣyaḥ śuciḥ sadā / amātyā na sahante taṃ goptāraṃ kośahāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोसलाधिपतेः पूर्वं नगरे क्षेमदर्शिनः । मुनिः कालकवृक्षे(क्षी)यो यदृच्छाभ्यागतो ऽवसत्
kosalādhipateḥ pūrvaṃ nagare kṣemadarśinaḥ / muniḥ kālakavṛkṣe(kṣī)yo yadṛcchābhyāgato 'vasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्जरे काकमादाय सा राजा सर्वपक्षिणाम् । संचरन्बुबुधे सर्वं स्ववृत्तं राजजीविनाम्
pañjare kākamādāya sā rājā sarvapakṣiṇām / saṃcaranbubudhe sarvaṃ svavṛttaṃ rājajīvinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रश्रावमकार्यं च कोशलोपं च मन्त्रिणाम् । स निवेद्य सदा राज्ञे प्रत्यक्षं समदर्शयत्
mantraśrāvamakāryaṃ ca kośalopaṃ ca mantriṇām / sa nivedya sadā rājñe pratyakṣaṃ samadarśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते सर्वे कण्टकं मत्वा संहत्य नृपजीविनः । सुप्तं तं वायसं रात्रौ जघ्नुर्बाणेन निर्जने
te sarve kaṇṭakaṃ matvā saṃhatya nṛpajīvinaḥ / suptaṃ taṃ vāyasaṃ rātrau jaghnurbāṇena nirjane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकं निहतमालोक्य नृपमेत्याब्रवीन्मुनिः । स्वस्ति गच्छामि भूपाल भयात्त्वदनुवीविनाम्
kākaṃ nihatamālokya nṛpametyābravīnmuniḥ / svasti gacchāmi bhūpāla bhayāttvadanuvīvinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तैर्मे निहतः काकः प्राह यो मां भव द्वितम् । काको निपतितो दैवान्मदर्थं प्रेरितः शरः । विभेद्य पातयामात्यानित्युक्त्वा विरराम सः
sa tairme nihataḥ kākaḥ prāha yo māṃ bhava dvitam / kāko nipatito daivānmadarthaṃ preritaḥ śaraḥ / vibhedya pātayāmātyānityuktvā virarāma saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजापि तद्गिरा काले शोषयित्वा क्रमेण तान् । दानेन भेदयित्वा च चक्रे निष्कण्टकां श्रियम्
rājāpi tadgirā kāle śoṣayitvā krameṇa tān / dānena bhedayitvā ca cakre niṣkaṇṭakāṃ śriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्क्रमागतं कुर्याद्द्रष्टारं नृपतिर्हितम् । भवन्ति यद्भयात्सर्वे कायस्था भिन्नसंहताः
tasmātkramāgataṃ kuryāddraṣṭāraṃ nṛpatirhitam / bhavanti yadbhayātsarve kāyasthā bhinnasaṃhatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासाधिपशतस्यैको भवेदुपरिचिन्तकः । तत्सहस्रस्य चाध्यक्षः सर्वं राज्ञो निवेदयेत्
dāsādhipaśatasyaiko bhaveduparicintakaḥ / tatsahasrasya cādhyakṣaḥ sarvaṃ rājño nivedayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घोषं ग्रामं पुरं राष्ट्रं भक्षयन्त्यधिकारिणः । क्रियन्ते यदि न प्राज्ञौरुपर्युपरि चिन्तकाः । मलोपदानेनार्हाश्च तीव्रपाकानिवारिणः
ghoṣaṃ grāmaṃ puraṃ rāṣṭraṃ bhakṣayantyadhikāriṇaḥ / kriyante yadi na prājñauruparyupari cintakāḥ / malopadānenārhāśca tīvrapākānivāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीत्कारकमलोत्कारविपर्यस्तलिपिक्रमैः । क एषां भृतभस्त्राणां चौर्यस्योद्भासने क्षमः
śītkārakamalotkāraviparyastalipikramaiḥ / ka eṣāṃ bhṛtabhastrāṇāṃ cauryasyodbhāsane kṣamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां लुण्ठकवृत्तीनां जृम्भारम्भमृजा जुषाम् । नगराण्येव चुलकं गलगर्तगलद्गिराम्
teṣāṃ luṇṭhakavṛttīnāṃ jṛmbhārambhamṛjā juṣām / nagarāṇyeva culakaṃ galagartagaladgirām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर्घट्यमानां पृथिवीं रक्षेद्वेतालचेष्टितैः । येषां नरकपाकोग्रपर्यन्ते विषमा स्थितिः
tairghaṭyamānāṃ pṛthivīṃ rakṣedvetālaceṣṭitaiḥ / yeṣāṃ narakapākograparyante viṣamā sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौवनाश्वं नरपतिं प्रागुतथ्यो ऽवदन्मुनिः । पृथिवीपालने राजन्कुरु कण्ठकशोधनम्
yauvanāśvaṃ narapatiṃ prāgutathyo 'vadanmuniḥ / pṛthivīpālane rājankuru kaṇṭhakaśodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाथान्दुर्बलान्रक्षेत्कृपणांश्चानुलेपयेत् । राज्ञां हि कृपणाक्रन्दैर्मूलान्नश्यन्ति संपदः
anāthāndurbalānrakṣetkṛpaṇāṃścānulepayet / rājñāṃ hi kṛpaṇākrandairmūlānnaśyanti saṃpadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थो ऽप्यनर्थतां याति भूभुजां जनपीडनात् । जनापवादपरशुं सहते श्रीलता कथम्
artho 'pyanarthatāṃ yāti bhūbhujāṃ janapīḍanāt / janāpavādaparaśuṃ sahate śrīlatā katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वदान्यः सभ्यवान्वीरः कृतज्ञः सत्यवाक्पटुः । अभिजातो भवत्येव प्रजानां सुकृतैर्नृपः
vadānyaḥ sabhyavānvīraḥ kṛtajñaḥ satyavākpaṭuḥ / abhijāto bhavatyeva prajānāṃ sukṛtairnṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.