Ksemendra: Bharatamanjari 19

॥हरिवंशः॥ नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्

//harivaṃśaḥ// nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam / devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिः पुनातु वो व्यासः सदा संनिहिता सुखे । त्रिमार्गगा मधुमती यस्य शुद्धा सरस्वती

muniḥ punātu vo vyāsaḥ sadā saṃnihitā sukhe / trimārgagā madhumatī yasya śuddhā sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शौनकेन पुनः पृष्टो नैमिषे लौमहर्षणिः । अभ्यधादद्भुतं भूमौ संभवं कैटभद्विषः

śaunakena punaḥ pṛṣṭo naimiṣe laumaharṣaṇiḥ / abhyadhādadbhutaṃ bhūmau saṃbhavaṃ kaiṭabhadviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकर्ण्य भारतकथां प्रहृष्टो जनमेजयः । अपृच्छद्वैष्णवं वंशं वैशम्पायनमादरात्

ākarṇya bhāratakathāṃ prahṛṣṭo janamejayaḥ / apṛcchadvaiṣṇavaṃ vaṃśaṃ vaiśampāyanamādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पृष्टः पृषुवंशेन पार्थिवेन कथां हरेः । जगाद जगतां हेतुं प्रणम्य प्रयतः प्रभुम्

sa pṛṣṭaḥ pṛṣuvaṃśena pārthivena kathāṃ hareḥ / jagāda jagatāṃ hetuṃ praṇamya prayataḥ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप एवासृजत्पूर्वं भगवान्विष्णुरव्ययः । तासु वीर्यं नराख्यासु येन नारायणः स्मृतः

apa evāsṛjatpūrvaṃ bhagavānviṣṇuravyayaḥ / tāsu vīryaṃ narākhyāsu yena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदण्डमभवद्वैमं यस्मिञ्जातः प्रजापतिः । असृजन्मनुमुख्यांश्च कर्दमाद्यान्प्रजापतीन्

tadaṇḍamabhavadvaimaṃ yasmiñjātaḥ prajāpatiḥ / asṛjanmanumukhyāṃśca kardamādyānprajāpatīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षं च सर्वभूतानि यस्य दौहित्रसंततिः । पृथक्पृथक्च राज्यानि सोमादिनामकल्पयत्

dakṣaṃ ca sarvabhūtāni yasya dauhitrasaṃtatiḥ / pṛthakpṛthakca rājyāni somādināmakalpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिदत्रिवंशस्य सुतो ऽङ्गस्य प्रजापतेः । मृत्युपुत्र्यां सुनीथायां जातः स्थितिविलोपकृत्

kadācidatrivaṃśasya suto 'ṅgasya prajāpateḥ / mṛtyuputryāṃ sunīthāyāṃ jātaḥ sthitivilopakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्वो नामाभवद्राजा किल्बिषात्कलुषाशयः । प्रजानां विधिवैमुख्यान्मूर्तिमानिव विप्लवः

svarvo nāmābhavadrājā kilbiṣātkaluṣāśayaḥ / prajānāṃ vidhivaimukhyānmūrtimāniva viplavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुनीतो ऽपि बहुशः स यदा नाभवद्वशी । तदा निगृह्यातिबलं मुनयस्तमपातयन्

anunīto 'pi bahuśaḥ sa yadā nābhavadvaśī / tadā nigṛhyātibalaṃ munayastamapātayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममन्थुरस्य ते सव्यमूरुं क्रोधानलाकुलाः । ततः समुदभूत्स्वर्वो नरः कृष्णो भयाकुलः

mamanthurasya te savyamūruṃ krodhānalākulāḥ / tataḥ samudabhūtsvarvo naraḥ kṛṣṇo bhayākulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निषीदेत्यत्रिणोक्तो ऽसौ निषादजनको ऽभवत् । ततो ममन्थुर्मुनयः पाणिं वेनस्य दक्षिणम्

niṣīdetyatriṇokto 'sau niṣādajanako 'bhavat / tato mamanthurmunayaḥ pāṇiṃ venasya dakṣiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्राङ्गुलिदलात्पाणिकमलादुदभूत्ततः । पितामह इव श्रीमान्पृथुः पृथुललोचनः

tāmrāṅgulidalātpāṇikamalādudabhūttataḥ / pitāmaha iva śrīmānpṛthuḥ pṛthulalocanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनुराजगवं तस्य विबिभौ हेमवर्षिणः । निजज्वालावली धाम दीप्तस्येव विभावसोः

dhanurājagavaṃ tasya vibibhau hemavarṣiṇaḥ / nijajvālāvalī dhāma dīptasyeva vibhāvasoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रसादाद्दिवं याते वेने वैन्यो ऽथ भूभुजाम् । आद्यो रत्नाकरैरेत्य रत्नौरभ्यर्चितः स्वयम्

tatprasādāddivaṃ yāte vene vainyo 'tha bhūbhujām / ādyo ratnākarairetya ratnaurabhyarcitaḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जले शैले च तस्याभूदभग्नप्रणया गतिः । तं तुष्टुवुर्नवोत्पन्नाः सूतमागधबन्दिनः

jale śaile ca tasyābhūdabhagnapraṇayā gatiḥ / taṃ tuṣṭuvurnavotpannāḥ sūtamāgadhabandinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजानां वृत्तये भूमिस्तेनादिष्टा तरस्विना । भीता दुद्राव गौर्भूत्वा धन्वी तामाद्रवत्स च

prajānāṃ vṛttaye bhūmistenādiṣṭā tarasvinā / bhītā dudrāva gaurbhūtvā dhanvī tāmādravatsa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा लोकान्ब्रह्मलोकान्तानशेषान्विद्रुता जवात् । तमेवात्तायुधं पश्चादपश्यद्वलितानना

sā lokānbrahmalokāntānaśeṣānvidrutā javāt / tamevāttāyudhaṃ paścādapaśyadvalitānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परित्राणमपश्यन्ती सा तमूचे कृताञ्जलिः । कोपं जहि महीपाल योषितं परिरक्ष माम्

paritrāṇamapaśyantī sā tamūce kṛtāñjaliḥ / kopaṃ jahi mahīpāla yoṣitaṃ parirakṣa mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विना धरित्रीं तिष्ठन्ति प्रजानाथ कथं प्रजाः । इति श्रितिवचः श्रुत्वा वीतकोपो ऽब्रवीन्नृपः

vinā dharitrīṃ tiṣṭhanti prajānātha kathaṃ prajāḥ / iti śritivacaḥ śrutvā vītakopo 'bravīnnṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजावृत्तिनिमित्तो ऽयं समारम्भो मम त्वियि । बहूनां प्राणरक्षार्थमेकहिंसा प्रशस्यते

prajāvṛttinimitto 'yaṃ samārambho mama tviyi / bahūnāṃ prāṇarakṣārthamekahiṃsā praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तार्य स्वयमात्मानं धारयिष्याम्यहं प्रजाः । न चेद्वितर लोकानां वृत्तिं पुत्री च मे भव

vistārya svayamātmānaṃ dhārayiṣyāmyahaṃ prajāḥ / na cedvitara lokānāṃ vṛttiṃ putrī ca me bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति क्षितिभुजादिष्टा जगाद जगती नता । अहं वृत्ति विधास्यामि प्रजानां त्वत्सुता सती

iti kṣitibhujādiṣṭā jagāda jagatī natā / ahaṃ vṛtti vidhāsyāmi prajānāṃ tvatsutā satī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशान्समीकुरु विभो शिलाकूटविशङ्कटान् । सर्वस्यापि भवत्येतद्यथा क्षीरं स्त्रुंत माय

deśānsamīkuru vibho śilākūṭaviśaṅkaṭān / sarvasyāpi bhavatyetadyathā kṣīraṃ struṃta māya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशम्यैतत्पृथुयशाः पृथुः पृथुशिलोच्चयान् । पृथक्चक्रे धनुष्कोट्या सुस्पष्टा येन भूरभूत्

niśamyaitatpṛthuyaśāḥ pṛthuḥ pṛthuśiloccayān / pṛthakcakre dhanuṣkoṭyā suspaṣṭā yena bhūrabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सस्यानि पृथिवीं स्वनामाङ्कां दुदोह सः । मनुं स्वायंभुवं वत्सं कृत्वा करपुटोदरे

tataḥ sasyāni pṛthivīṃ svanāmāṅkāṃ dudoha saḥ / manuṃ svāyaṃbhuvaṃ vatsaṃ kṛtvā karapuṭodare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयते मुनिभिर्दुग्धा तपो ब्रह्म च बूः पुरा । वत्सः सोमो गुरुर्देग्धा पात्रमासीच्च काञ्चनम्

śrūyate munibhirdugdhā tapo brahma ca būḥ purā / vatsaḥ somo gururdegdhā pātramāsīcca kāñcanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूप्यपात्रे च पितृभिर्दुग्धेयं वसुधा सुधाम् । यमं वत्सं समादाय तथा दोग्धारमन्तकम्

rūpyapātre ca pitṛbhirdugdheyaṃ vasudhā sudhām / yamaṃ vatsaṃ samādāya tathā dogdhāramantakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलाबुपात्रे नागैश्च विषं दुग्धा बलप्रदम् । धृतराष्रं च दोग्धारं कृत्वा वत्सं च तक्षकम्

alābupātre nāgaiśca viṣaṃ dugdhā balapradam / dhṛtarāṣraṃ ca dogdhāraṃ kṛtvā vatsaṃ ca takṣakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असुरैरायसे पात्रे मायां दुग्धा वसुंधरा । वत्सस्तदाभूत्प्रह्लादो दोग्धा च दनुजो मधुः

asurairāyase pātre māyāṃ dugdhā vasuṃdharā / vatsastadābhūtprahlādo dogdhā ca danujo madhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षैरपि पुरा दुग्धा वत्सं कृत्वा धनेश्वरम् । अन्तर्धानकरं क्षीरमामपात्रे भयंकरम्

yakṣairapi purā dugdhā vatsaṃ kṛtvā dhaneśvaram / antardhānakaraṃ kṣīramāmapātre bhayaṃkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुधिरं राक्षसैर्दुग्धा वत्सकेन सुमालिना । पद्मपात्रे शुभान्गन्धान्दुग्धा गन्धर्वकिंनरैः

rudhiraṃ rākṣasairdugdhā vatsakena sumālinā / padmapātre śubhāngandhāndugdhā gandharvakiṃnaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वतैर्मेरुमादाय दोग्धारं शैलभाजने । रत्नौषधिगणान्दुग्धा वत्सं कृत्वा हिमालयम्

parvatairmerumādāya dogdhāraṃ śailabhājane / ratnauṣadhigaṇāndugdhā vatsaṃ kṛtvā himālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षैः पालाशपात्रे च दुग्धा पुष्पं फलं ततः । दोग्धृत्वमगमत्सालस्तदा प्लक्षश्च वत्सताम्

vṛkṣaiḥ pālāśapātre ca dugdhā puṣpaṃ phalaṃ tataḥ / dogdhṛtvamagamatsālastadā plakṣaśca vatsatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वदा सर्वदा भूमिरित्येवं शासनात्पृथोः । आदिराजस्य जयिनः कर्म यस्यैतदद्भुतम्

sarvadā sarvadā bhūmirityevaṃ śāsanātpṛthoḥ / ādirājasya jayinaḥ karma yasyaitadadbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वेति वैन्यचरितं विस्मितो जनमेजयः । मुनिं मन्वन्तरकथामपृच्छत्सो ऽप्यभाषत

śrutveti vainyacaritaṃ vismito janamejayaḥ / muniṃ manvantarakathāmapṛcchatso 'pyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वायंभुवो मनुः पूर्वमभूत्सप्तर्षयस्तदा । मरीच्यत्रिपुलस्त्याद्या ॥॥॥॥

svāyaṃbhuvo manuḥ pūrvamabhūtsaptarṣayastadā / marīcyatripulastyādyā ........

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

॥॥॥॥ ॥॥॥॥ । ॥॥॥॥ देवाश्च तुष्टिताभिधाः

........ ........ / ........ devāśca tuṣṭitābhidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औत्तमाख्यस्तृतीयो ऽभून्मनुः सप्तर्षयस्तदा । वसिष्ठपुत्रास्तस्यासन्नृभवश्च दिवौकसः

auttamākhyastṛtīyo 'bhūnmanuḥ saptarṣayastadā / vasiṣṭhaputrāstasyāsannṛbhavaśca divaukasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामसो ऽभून्मनुस्तुर्यो यस्य सप्तर्षयो ऽन्तरे । बभूवुः पृथुगार्ग्याद्याः सभ्याश्च त्रिदिवौकसः

tāmaso 'bhūnmanusturyo yasya saptarṣayo 'ntare / babhūvuḥ pṛthugārgyādyāḥ sabhyāśca tridivaukasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रैवतः पञ्चमो ऽप्यासीन्मनुः सप्तर्षयस्तदा । वेदबाहुमुखाश्चासन्नभूतरजसः सुराः

raivataḥ pañcamo 'pyāsīnmanuḥ saptarṣayastadā / vedabāhumukhāścāsannabhūtarajasaḥ surāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चाक्षुषो ऽथ मनुः षष्ठो भृगुमुख्या यदन्तरे । अभवन्सप्त मुनयो लेखसंज्ञास्तथामराः

cākṣuṣo 'tha manuḥ ṣaṣṭho bhṛgumukhyā yadantare / abhavansapta munayo lekhasaṃjñāstathāmarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषु बहुपुत्रेषु षट्सु यातेषु सांप्रतम् । वर्तते सप्तमः श्रीमानद्य वैवस्वतो मनुः

eteṣu bahuputreṣu ṣaṭsu yāteṣu sāṃpratam / vartate saptamaḥ śrīmānadya vaivasvato manuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्यपो ऽत्रिर्वसिष्ठश्च भारद्वाजो ऽथ गौतमः । कौशिको जमदग्निश्च सप्तैते ऽद्य महर्षयः

kaśyapo 'trirvasiṣṭhaśca bhāradvājo 'tha gautamaḥ / kauśiko jamadagniśca saptaite 'dya maharṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साश्विरुद्राश्च मरुतो वस्वादित्याश्च देवताः । इक्ष्वाकुप्रमुखाश्चास्य मनोः पुत्रा महीभुजः

sāśvirudrāśca maruto vasvādityāśca devatāḥ / ikṣvākupramukhāścāsya manoḥ putrā mahībhujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सावर्णो ऽथ मनुर्भावी तस्य सप्तर्षयो ऽन्तरे । रामव्यासकृपात्रेयद्रौणिगालवकाश्यपाः

sāvarṇo 'tha manurbhāvī tasya saptarṣayo 'ntare / rāmavyāsakṛpātreyadrauṇigālavakāśyapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारो मेरुसावर्णा भाविनो मनवः परे । तेषां नव नवाश्चान्ये ते ते सप्तर्षयः क्रमात्

catvāro merusāvarṇā bhāvino manavaḥ pare / teṣāṃ nava navāścānye te te saptarṣayaḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोच्यो नाम मनुः षष्ठो भौत्याख्यः सप्तमो मनुः । चतुर्दशैते मनवो येभ्यो मन्वन्तराः क्रमात्

rocyo nāma manuḥ ṣaṣṭho bhautyākhyaḥ saptamo manuḥ / caturdaśaite manavo yebhyo manvantarāḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्युगानां पूर्णानां साग्राणामेकसप्ततिः । मन्वन्तराणां प्रत्येकमेष संख्याकृतो ऽवधिः

caturyugānāṃ pūrṇānāṃ sāgrāṇāmekasaptatiḥ / manvantarāṇāṃ pratyekameṣa saṃkhyākṛto 'vadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशसु यातेषु तेषु मन्वन्तरेष्वथ । कल्पक्षये जगद्विष्णोरन्तः सर्वं प्रलीयते

caturdaśasu yāteṣu teṣu manvantareṣvatha / kalpakṣaye jagadviṣṇorantaḥ sarvaṃ pralīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनश्च भवतीत्येवं चक्रवत्परिवर्तते । कल्पसंक्षयलक्षाणामनादिनिधना गतिः

punaśca bhavatītyevaṃ cakravatparivartate / kalpasaṃkṣayalakṣāṇāmanādinidhanā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांप्रतस्य मनोस्तावदस्मिन्वैवस्वते ऽन्तरे । हरिवंशप्रसङ्गेन श्रूयतामथ संभवः

sāṃpratasya manostāvadasminvaivasvate 'ntare / harivaṃśaprasaṅgena śrūyatāmatha saṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्यः कश्यपाज्जातो विवश्वान्महसां निधिः । उग्ररूपो ऽभवद्धोरदीप्तिसंतानसंचयः

ādityaḥ kaśyapājjāto vivaśvānmahasāṃ nidhiḥ / ugrarūpo 'bhavaddhoradīptisaṃtānasaṃcayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्टया नायं मृतो ऽण्डस्थः प्रवृद्धेन स्वतेजसा । स्नेहादित्युदितः पित्रा मार्तण्ड इति विश्रुतः

diṣṭayā nāyaṃ mṛto 'ṇḍasthaḥ pravṛddhena svatejasā / snehādityuditaḥ pitrā mārtaṇḍa iti viśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संज्ञा नामाभवत्तस्य लावण्यनलिनी प्रिया । बहुकौतुकनिर्मातुः पुत्री त्वष्टुः प्रजापतेः

saṃjñā nāmābhavattasya lāvaṇyanalinī priyā / bahukautukanirmātuḥ putrī tvaṣṭuḥ prajāpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यामजीजनत्पुत्रं श्राद्धदेवं मनुं रविः । यमं कन्यां च यमुनां यमलत्वात्कृताभिधौ

tasyāmajījanatputraṃ śrāddhadevaṃ manuṃ raviḥ / yamaṃ kanyāṃ ca yamunāṃ yamalatvātkṛtābhidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णांशोरथ तद्रूपं विकृतं घोरतेजसः । न सेहे धृतिधैर्यापि संज्ञा कान्तिकुमुद्वती

tīkṣṇāṃśoratha tadrūpaṃ vikṛtaṃ ghoratejasaḥ / na sehe dhṛtidhairyāpi saṃjñā kāntikumudvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यरूपां निजच्छायां मायायोगविनिर्मिताम् । सा धृत्वा स्वपतेर्गूढं जगाम जनकान्तिकम्

tulyarūpāṃ nijacchāyāṃ māyāyogavinirmitām / sā dhṛtvā svapatergūḍhaṃ jagāma janakāntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्युः समीपं गच्छेति निरस्ता तेन मानिना । लज्जिता वडवा भूत्वा प्रययावुत्तरान्कुरून्

patyuḥ samīpaṃ gaccheti nirastā tena māninā / lajjitā vaḍavā bhūtvā prayayāvuttarānkurūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संज्ञासवर्णायां सावर्णाख्यः परो मनुः । रवेरज्ञातवृत्तस्य च्छायायामभवत्सुतः

tataḥ saṃjñāsavarṇāyāṃ sāvarṇākhyaḥ paro manuḥ / raverajñātavṛttasya cchāyāyāmabhavatsutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शनैश्चरो द्वितीयश्च स्नेहमभ्यधिकं तयोः । छाया चकार वात्सल्यान्न तथापरपुत्रयोः

śanaiścaro dvitīyaśca snehamabhyadhikaṃ tayoḥ / chāyā cakāra vātsalyānna tathāparaputrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षमी ज्येष्ठो मनुः सेहे तद्यमस्तु न चक्षमे । बाल्यात्तेनाहता दैवाद्बालेन जननी पुरा

kṣamī jyeṣṭho manuḥ sehe tadyamastu na cakṣame / bālyāttenāhatā daivādbālena jananī purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तं शशाप कुपिता चरणास्ते पतन्त्विति । तच्छ्रुत्वा शङ्कितो भास्वान्कोपात्तां शप्तुमुद्यतः

sā taṃ śaśāpa kupitā caraṇāste patantviti / tacchrutvā śaṅkito bhāsvānkopāttāṃ śaptumudyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा त्वष्टुर्गृहं तूर्मं संज्ञावृत्तान्तमभ्यधात् । तेजस्तवैतदत्युग्रं संज्ञा न सहते सती

gatvā tvaṣṭurgṛhaṃ tūrmaṃ saṃjñāvṛttāntamabhyadhāt / tejastavaitadatyugraṃ saṃjñā na sahate satī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रच्छन्नं तत्र वडवा वने चरति शाद्वलम् । इति त्वष्टुर्गिरा ज्ञात्वा तेनैवारोपितो भ्रमम्

pracchannaṃ tatra vaḍavā vane carati śādvalam / iti tvaṣṭurgirā jñātvā tenaivāropito bhramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशातयन्निजं तेजो दयितादर्शनोत्सुकः । तेजसा तेन विदधे त्वष्टा चक्रं सुदर्शनम्

aśātayannijaṃ tejo dayitādarśanotsukaḥ / tejasā tena vidadhe tvaṣṭā cakraṃ sudarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैत्यान्धकारसंहारसहायं कैटभद्विषः । ततः कमलिनीकान्तः कान्तरूपो दिवाकरः

daityāndhakārasaṃhārasahāyaṃ kaiṭabhadviṣaḥ / tataḥ kamalinīkāntaḥ kāntarūpo divākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा ददर्श विपिने वडवारूपिणीं प्रियाम् । तत्र तेन विवेष्टन्ती ह्यक्रान्ता हयरूपिणा

gatvā dadarśa vipine vaḍavārūpiṇīṃ priyām / tatra tena viveṣṭantī hyakrāntā hayarūpiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परावृत्तमुखैवासीत्परसंस्पर्शशङ्कया । ततो विवस्वतो वीर्यं नासिकाथूत्कृतेन सा

parāvṛttamukhaivāsītparasaṃsparśaśaṅkayā / tato vivasvato vīryaṃ nāsikāthūtkṛtena sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्ससर्ज यतो जातौ नासत्यावश्विनौ यमौ । अथ संज्ञा परिज्ञाय सौम्यं देवं दिवाकरम्

tatsasarja yato jātau nāsatyāvaśvinau yamau / atha saṃjñā parijñāya saumyaṃ devaṃ divākaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजरूपवती प्रायाद्गृहं तदनुयायिनी । मनुः प्रजापतिससीत्पितॄणामधिपो यमः

nijarūpavatī prāyādgṛhaṃ tadanuyāyinī / manuḥ prajāpatisasītpitṝṇāmadhipo yamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदशानां च भिषजावश्विनौ यमुना सरित् । भावी प्रजापतिश्चान्यः सवर्णातनयो मनुः

tridaśānāṃ ca bhiṣajāvaśvinau yamunā sarit / bhāvī prajāpatiścānyaḥ savarṇātanayo manuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहाणां सप्तमश्चासीन्मन्दचारी शनैश्वरः । इक्ष्वाकुशिबिशर्यातिनाभागाद्याः सुता मनोः

grahāṇāṃ saptamaścāsīnmandacārī śanaiśvaraḥ / ikṣvākuśibiśaryātinābhāgādyāḥ sutā manoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु जातेषु पुत्रार्थी मित्त्रावरुणयोर्मनुः । इष्टिं चकार तत्रास्य सुताभूल्ललितद्युतिः

teṣu jāteṣu putrārthī mittrāvaruṇayormanuḥ / iṣṭiṃ cakāra tatrāsya sutābhūllalitadyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इडा नाम स्फुरद्रत्नभूषणोद्द्योतिताम्बरा । प्रणम्य पद्मवदना मनुं तच्छासनानुगा

iḍā nāma sphuradratnabhūṣaṇoddyotitāmbarā / praṇamya padmavadanā manuṃ tacchāsanānugā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्त्रावरुणयोर्वासं तदंशास्मीति सा ययौ । सदाचारोचिता ताभ्यां सा पुत्रीत्यभिनन्दिता

mittrāvaruṇayorvāsaṃ tadaṃśāsmīti sā yayau / sadācārocitā tābhyāṃ sā putrītyabhinanditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वरं प्राप पुत्रस्त्वं भविष्यसि मनोरिति । ततः प्रतिनिवृत्ता सा व्रजन्ती गजगामिनी

tadvaraṃ prāpa putrastvaṃ bhaviṣyasi manoriti / tataḥ pratinivṛttā sā vrajantī gajagāminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा हरिणशावाक्षी बुधेन शशिसूनुना । तत्संगमात्समासाद्य पुरूरवसमात्मजम्

dṛṣṭvā hariṇaśāvākṣī budhena śaśisūnunā / tatsaṃgamātsamāsādya purūravasamātmajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीरूपं सा समुत्सृज्य प्रद्युम्नाख्यो ऽभवन्नृपः । उत्कलो विनताश्वश्च गयश्चेति तदात्मजः

strīrūpaṃ sā samutsṛjya pradyumnākhyo 'bhavannṛpaḥ / utkalo vinatāśvaśca gayaśceti tadātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकोस्तुमुपादो ऽभूत्ककुत्स्थस्तस्य चात्मजः । तद्वंशे कुवलाश्वो ऽभूदुत्तङ्कवचसा च यः

ikṣvākostumupādo 'bhūtkakutsthastasya cātmajaḥ / tadvaṃśe kuvalāśvo 'bhūduttaṅkavacasā ca yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वालुकान्तर्गतं घोरं धुन्धुं नाम महासुरम् । जघान यस्य निःश्वासैः पृथिवी समदह्यत

vālukāntargataṃ ghoraṃ dhundhuṃ nāma mahāsuram / jaghāna yasya niḥśvāsaiḥ pṛthivī samadahyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुवलाश्वस्य नृपतेर्जातस्त्वय्यारुणिः कुले । तेन सत्यव्रतो नाम पौरकन्यापहारतः

kuvalāśvasya nṛpaterjātastvayyāruṇiḥ kule / tena satyavrato nāma paurakanyāpahārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रः शप्तो ऽन्त्यजातिस्त्वमवाप्तो विजने ऽवसत् । अत्रान्तरे विना वर्षं कृच्छ्रे द्वादशवार्षिके

putraḥ śapto 'ntyajātistvamavāpto vijane 'vasat / atrāntare vinā varṣaṃ kṛcchre dvādaśavārṣike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्याज ससुतां भार्यां विश्वामित्रो ऽम्बुधेस्तटे । सां मध्यमं गले बद्ध्वा विक्रेतुं प्रस्तुता सुतम्

tatyāja sasutāṃ bhāryāṃ viśvāmitro 'mbudhestaṭe / sāṃ madhyamaṃ gale baddhvā vikretuṃ prastutā sutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यव्रतेन कृपया वारिता वृत्तिदायिना । विश्वामित्रसुतश्चाभूद्गलबन्धः स गालवः

satyavratena kṛpayā vāritā vṛttidāyinā / viśvāmitrasutaścābhūdgalabandhaḥ sa gālavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्यागाद्वारितः किं मे न पितेति पुरोहिते । सत्यव्रतो राजपुत्रो वसिष्ठे मन्युमानभूत्

sa tyāgādvāritaḥ kiṃ me na piteti purohite / satyavrato rājaputro vasiṣṭhe manyumānabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामधेनुं स तस्याथ चरन्तीं शापमोहितः । निहत्य गाधिपुत्राणामात्मनश्चाशनं व्यधात्

kāmadhenuṃ sa tasyātha carantīṃ śāpamohitaḥ / nihatya gādhiputrāṇāmātmanaścāśanaṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोपकत्वात्पितुर्धेनुवधादप्रोक्षिताशनात् । शापशङ्कुत्रंय तस्य वशिष्ठः समपातयत्

kopakatvātpiturdhenuvadhādaprokṣitāśanāt / śāpaśaṅkutraṃya tasya vaśiṣṭhaḥ samapātayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य त्रिशङ्कुसंज्ञस्य विश्वामित्रः पितुः पदम् । दत्वाभूद्याजको येन सदेहस्त्रिदिवं ययौ

tasya triśaṅkusaṃjñasya viśvāmitraḥ pituḥ padam / datvābhūdyājako yena sadehastridivaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुत्रो हरिश्चन्द्रो राजसूये रराज यः । सगरस्तत्कुले राजा यत्सुतैः सागरः कृतः

tasya putro hariścandro rājasūye rarāja yaḥ / sagarastatkule rājā yatsutaiḥ sāgaraḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुः सपत्नीदत्तेन जातः सह गरेण यः । प्रत्यन्तदेशाञ्जित्वासौ पितुः पूर्वापकारिणः

mātuḥ sapatnīdattena jātaḥ saha gareṇa yaḥ / pratyantadeśāñjitvāsau pituḥ pūrvāpakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःस्वाध्यायवषट्कारान्विदधे लक्षणाङ्कितान् । चकार मुण्डशिरसः काम्बोजान्वधरक्षणात्

niḥsvādhyāyavaṣaṭkārānvidadhe lakṣaṇāṅkitān / cakāra muṇḍaśirasaḥ kāmbojānvadharakṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशकोर्धशिरोमुण्डान्मुक्तकेशांश्च पारतान् । पह्लवान्यवनाद्यांश्च श्मश्रुचिह्नानकल्पयत्

śaśakordhaśiromuṇḍānmuktakeśāṃśca pāratān / pahlavānyavanādyāṃśca śmaśrucihnānakalpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वंशे तस्य दिलीपो ऽभूत्तस्य सूनुर्भगीरथः । दुहितृत्वमगाद्यस्य भुवि भागीरथी नदी

vaṃśe tasya dilīpo 'bhūttasya sūnurbhagīrathaḥ / duhitṛtvamagādyasya bhuvi bhāgīrathī nadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुले तस्याभवद्राजा रामो दशरथात्मजः । राजर्षिवंशा बहवो बभूवुस्तत्सुतात्कुशात्

kule tasyābhavadrājā rāmo daśarathātmajaḥ / rājarṣivaṃśā bahavo babhūvustatsutātkuśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकोरित्ययं वंशस्तद्भ्रातुस्तु मरिष्यतः । शका बभूवुस्तनया नाभागस्य सुतो ऽभवत्

ikṣvākorityayaṃ vaṃśastadbhrātustu mariṣyataḥ / śakā babhūvustanayā nābhāgasya suto 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्बरीषो महीपालो वृष्णेः पुत्राश्च वृष्णयः । रणधृष्टाः शिबेः पुत्राः शर्यातेरभवत्सुता

ambarīṣo mahīpālo vṛṣṇeḥ putrāśca vṛṣṇayaḥ / raṇadhṛṣṭāḥ śibeḥ putrāḥ śaryāterabhavatsutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकन्या च्यवनेनोढा पुत्रश्चान्तभूपतिः । रवेती तस्य तनया स पुरा सहितस्तया

sukanyā cyavanenoḍhā putraścāntabhūpatiḥ / ravetī tasya tanayā sa purā sahitastayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मलोकं ययौ श्रोतुं गान्धर्व ब्रह्मणो ऽन्तिके । ततो बहुयुगे काले व्यतीते क्षणलेशवत्

brahmalokaṃ yayau śrotuṃ gāndharva brahmaṇo 'ntike / tato bahuyuge kāle vyatīte kṣaṇaleśavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपश्यत्स्वपुरीमेत्य द्वारकां वृष्णिभिर्वृताम् । अस्पृष्टां कालकलया ब्रह्मलोकनिवासतः

apaśyatsvapurīmetya dvārakāṃ vṛṣṇibhirvṛtām / aspṛṣṭāṃ kālakalayā brahmalokanivāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रददौ बलभद्राय बालामेव स रेवतीम् । दत्त्वा च तनयां प्रायात्तपसे मेरुकन्दरम्

pradadau balabhadrāya bālāmeva sa revatīm / dattvā ca tanayāṃ prāyāttapase merukandaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकोरनुजः षष्ठो रिष्टाख्यस्तस्य चात्मजौ । वैश्यौ ब्राह्मणतां प्राप्तौ तपोयोगादकल्मषौ

ikṣvākoranujaḥ ṣaṣṭho riṣṭākhyastasya cātmajau / vaiśyau brāhmaṇatāṃ prāptau tapoyogādakalmaṣau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करूषः सप्तमो यस्तु कारुषास्तत्सुता नृपाः । पृथुकश्चाष्टमः शूद्रो बभूव गुरुगोवधात्

karūṣaḥ saptamo yastu kāruṣāstatsutā nṛpāḥ / pṛthukaścāṣṭamaḥ śūdro babhūva gurugovadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते बभूवुरिक्ष्वाकोर्भ्रातरो ऽष्टौ मनोः सुताः । इत्येते श्राद्धदेवस्य भुवि वंशधरा मनोः

ete babhūvurikṣvākorbhrātaro 'ṣṭau manoḥ sutāḥ / ityete śrāddhadevasya bhuvi vaṃśadharā manoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टः श्राद्धप्रसङ्गेन पितृकल्पं महीभुजा । मुनिः प्राहावदद्भीष्मः प्रश्नान्ते यद्युधिष्ठिरम्

pṛṣṭaḥ śrāddhaprasaṅgena pitṛkalpaṃ mahībhujā / muniḥ prāhāvadadbhīṣmaḥ praśnānte yadyudhiṣṭhiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितरः पूजिताः श्राद्धे त्रिभिः पिण्डैस्त्रिपौरुषैः । देवतत्वेन पुष्णन्ति जन्तून्नानागतिष्वपि

pitaraḥ pūjitāḥ śrāddhe tribhiḥ piṇḍaistripauruṣaiḥ / devatatvena puṣṇanti jantūnnānāgatiṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शंतनोरुद्यते पिण्डे श्राद्धकाले मया पितुः । उत्तस्थौ कङ्कणोदारः करः कमलकोमलः

śaṃtanorudyate piṇḍe śrāddhakāle mayā pituḥ / uttasthau kaṅkaṇodāraḥ karaḥ kamalakomalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं विलोक्य मया पिण्डे कुशेष्वेव समर्पिते । शास्त्राक्रियानुवर्तित्वात्तत्तोषजनको मम

taṃ vilokya mayā piṇḍe kuśeṣveva samarpite / śāstrākriyānuvartitvāttattoṣajanako mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वच्छन्दमरणं तस्मादवाप्याहं वरं वरम् । तेनोपदिष्टं तत्कालं मार्कण्डेयमुपस्थितम्

svacchandamaraṇaṃ tasmādavāpyāhaṃ varaṃ varam / tenopadiṣṭaṃ tatkālaṃ mārkaṇḍeyamupasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपृच्छं दैवतं श्राद्धं फलं च पितृयाजिनाम् । सो ऽब्रवीन्मेरुशिखरे मया पृषष्टस्तपस्यता

apṛcchaṃ daivataṃ śrāddhaṃ phalaṃ ca pitṛyājinām / so 'bravīnmeruśikhare mayā pṛṣaṣṭastapasyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनत्कुमारे भगवान्प्राहैतत्तेजसां निधिः । ब्रह्मा पुरा सुरान्दृष्ट्वा दृष्ट्वा तानात्मयाजिनः

sanatkumāre bhagavānprāhaitattejasāṃ nidhiḥ / brahmā purā surāndṛṣṭvā dṛṣṭvā tānātmayājinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं नैते यजन्ते मामिति शापादमोहयत् । ते नष्टसंविदः सर्वे प्रसाद्य कमलोद्भवम्

kathaṃ naite yajante māmiti śāpādamohayat / te naṣṭasaṃvidaḥ sarve prasādya kamalodbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायश्चित्तं निजान्पुत्रान्पप्रच्छुस्तस्य शासनात् । प्रायश्चित्तैस्ततः पूताः क्रियाज्ञानोपदेशतः

prāyaścittaṃ nijānputrānpapracchustasya śāsanāt / prāyaścittaistataḥ pūtāḥ kriyājñānopadeśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुत्वात्स्वसुतैरुक्ता गम्यतां पुत्रका इति । त एते पितरः पूज्या देवानां तनया अपि

gurutvātsvasutairuktā gamyatāṃ putrakā iti / ta ete pitaraḥ pūjyā devānāṃ tanayā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां श्राद्धं विना प्राहुस्त्रिदशा निष्फलाः क्रियाः । तद्विहीनेषु यागेषु फलमश्नन्ति राक्षसाः

yeṣāṃ śrāddhaṃ vinā prāhustridaśā niṣphalāḥ kriyāḥ / tadvihīneṣu yāgeṣu phalamaśnanti rākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यं पितरस्तस्माद्देवाः पितृगणा अपि । श्राद्धेनाप्यायते सोमः स पुष्णात्यखिलाः प्रजाः

anyonyaṃ pitarastasmāddevāḥ pitṛgaṇā api / śrāddhenāpyāyate somaḥ sa puṣṇātyakhilāḥ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धेन पितरः प्रीता नॄणां पितृपितामहान् । आप्याययन्ति सर्वत्र तिर्यग्योनिगतानपि

śrāddhena pitaraḥ prītā nṝṇāṃ pitṛpitāmahān / āpyāyayanti sarvatra tiryagyonigatānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारस्तद्गणा मूर्ता मूर्तिहीनास्त्रयो गणाः । सुधाभुजो योगजुषो वैराजा इति विश्रुताः

catvārastadgaṇā mūrtā mūrtihīnāstrayo gaṇāḥ / sudhābhujo yogajuṣo vairājā iti viśrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेनाख्या मानसी तेषां कन्या हिमगिरेः प्रिया । मैनाको यत्सुतः श्रीमान्पिता क्रौञ्चमहागिरेः

menākhyā mānasī teṣāṃ kanyā himagireḥ priyā / maināko yatsutaḥ śrīmānpitā krauñcamahāgireḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.