Ksemendra: Bharatamanjari 6

भीष्मपर्व नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्

bhīṣmaparva nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam / devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसूर्यकिरणाक्रान्ताज्जगतो जनगोचरात् । पुण्यधाम्नि कुरुक्षेत्रे समायातेषु राजसु

āsūryakiraṇākrāntājjagato janagocarāt / puṇyadhāmni kurukṣetre samāyāteṣu rājasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकीभूतेषु सैन्येषु कुरुपाण्डवसंगरे । वृद्धबालावशेषासु दिक्षु यातासु शून्यताम्

ekībhūteṣu sainyeṣu kurupāṇḍavasaṃgare / vṛddhabālāvaśeṣāsu dikṣu yātāsu śūnyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारुणेषु निमित्तेषु प्रादुर्भूतेषु सर्वतः । मिथो दृष्टिपथं याते पताकाभिर्बलद्वये

dāruṇeṣu nimitteṣu prādurbhūteṣu sarvataḥ / mitho dṛṣṭipathaṃ yāte patākābhirbaladvaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोत्साहं दध्मतुः शङ्खं हृषीकेशधनंजयौ । ययोर्गम्भीरघोषेण भुवनानि चकम्पिरे

sotsāhaṃ dadhmatuḥ śaṅkhaṃ hṛṣīkeśadhanaṃjayau / yayorgambhīraghoṣeṇa bhuvanāni cakampire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमस्थो न हन्तव्यो न च सेनाविनिर्गतः । न निवृत्ते रणे चेति मर्यादां चक्रिरे नृपाः

viṣamastho na hantavyo na ca senāvinirgataḥ / na nivṛtte raṇe ceti maryādāṃ cakrire nṛpāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे समभ्येत्य पाराशर्यो मुनीश्वरः । विषण्णं मन्दिरगतं धृतराष्ट्रमभाषत

atrāntare samabhyetya pārāśaryo munīśvaraḥ / viṣaṇṇaṃ mandiragataṃ dhṛtarāṣṭramabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीराणां भूमिपालानामशेषे ऽस्मिन्समागमे । क्षत्त्रस्य संक्षयो राजन्विषमः समुपस्थितः

vīrāṇāṃ bhūmipālānāmaśeṣe 'sminsamāgame / kṣattrasya saṃkṣayo rājanviṣamaḥ samupasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यं गृहाम नयनं स्वयं युद्धं विलोकय । इत्युक्ते मुनिना राजा जगादाकुलिताशयः

divyaṃ gṛhāma nayanaṃ svayaṃ yuddhaṃ vilokaya / ityukte muninā rājā jagādākulitāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवान्बन्धुनिधनं नाहं द्रष्टुं समुत्सहे । भाव्यस्यावश्यभावित्वान्न च वारयितुं क्षमः

bhagavānbandhunidhanaṃ nāhaṃ draṣṭuṃ samutsahe / bhāvyasyāvaśyabhāvitvānna ca vārayituṃ kṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तवति भूपाले संजयं वरदो मुनिः । विधाय दिव्यनयनं पुनः क्षितिपमभ्यधात्

ityuktavati bhūpāle saṃjayaṃ varado muniḥ / vidhāya divyanayanaṃ punaḥ kṣitipamabhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं ते निखिलं युद्धं कथयिष्यति संजयः । नास्य किंचिदविज्ञातं दिव्यदृष्टेर्भविष्यति

ayaṃ te nikhilaṃ yuddhaṃ kathayiṣyati saṃjayaḥ / nāsya kiṃcidavijñātaṃ divyadṛṣṭerbhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतान्तो जृम्भते राज्ञां धृतराष्ट्र तवानयात् । दृश्यन्ते दुर्निमित्तानि क्षयकर्णेजपानि यत्

kṛtānto jṛmbhate rājñāṃ dhṛtarāṣṭra tavānayāt / dṛśyante durnimittāni kṣayakarṇejapāni yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौरेण पीडिता गाढं रोहिणी ज्वलिता दिशः । विपरीता प्रसूतिश्च कबन्धेनावृतो रविः

saureṇa pīḍitā gāḍhaṃ rohiṇī jvalitā diśaḥ / viparītā prasūtiśca kabandhenāvṛto raviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रव्यादैरावृतं व्योम मेघा वर्षन्ति शोणितम् । किमन्यद्राजमहिषी हा मही न भविष्यति

kravyādairāvṛtaṃ vyoma meghā varṣanti śoṇitam / kimanyadrājamahiṣī hā mahī na bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदक्षिणशिखो वह्निः प्रसादो मनसस्तथा । लक्षव्यक्तं जयस्यैतद्धर्मो यत्रास्ति तत्र सः

pradakṣiṇaśikho vahniḥ prasādo manasastathā / lakṣavyaktaṃ jayasyaitaddharmo yatrāsti tatra saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतान्येकेन जीयन्ते नैको जेयः शतैरपि । तरला ह्यसिधारेयं निश्चयो नात्र गण्यते

śatānyekena jīyante naiko jeyaḥ śatairapi / taralā hyasidhāreyaṃ niścayo nātra gaṇyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वान्तर्हिते क्षिप्रं मुनीन्द्रे संजयं नृपः । पप्रच्छ द्वीपसंस्थानं स च पृष्ठो ऽभ्यभाषत

ityuktvāntarhite kṣipraṃ munīndre saṃjayaṃ nṛpaḥ / papraccha dvīpasaṃsthānaṃ sa ca pṛṣṭho 'bhyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्विशाले शीतांशोर्मण्डले दर्पणाकृतौ । स्फारं सुदर्शनं द्वीपं निखिलं प्रतिबिम्बितम्

rājanviśāle śītāṃśormaṇḍale darpaṇākṛtau / sphāraṃ sudarśanaṃ dvīpaṃ nikhilaṃ pratibimbitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकतः पिप्पलाच्छायमन्यतः शशकाकृति । द्वीपे ऽस्मिन्मण्लाकारे लवणाम्बुधिवेष्टिते । कर्णिकेवाम्बुजे प्रांशुर्मध्ये कनकपर्वतः

ekataḥ pippalācchāyamanyataḥ śaśakākṛti / dvīpe 'sminmaṇlākāre lavaṇāmbudhiveṣṭite / karṇikevāmbuje prāṃśurmadhye kanakaparvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयाना भृधराश्चान्ये पार्श्वयोस्तस्य भूभृतः । स्थिता हिमालयमुखाः स्पृशन्तः पूर्वपश्चिमम्

śayānā bhṛdharāścānye pārśvayostasya bhūbhṛtaḥ / sthitā himālayamukhāḥ spṛśantaḥ pūrvapaścimam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमवान्हेमकूटश्च निषदश्चेति दक्षिणे । उत्तरे शृङ्गवान्नीलः श्वेतश्चेति महाबलाः

himavānhemakūṭaśca niṣadaśceti dakṣiṇe / uttare śṛṅgavānnīlaḥ śvetaśceti mahābalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषां रत्नविचत्राणामन्तरे वर्षभूमयः । कर्मभूर्भारतं वर्षमन्याश्च फलभूमयः

eṣāṃ ratnavicatrāṇāmantare varṣabhūmayaḥ / karmabhūrbhārataṃ varṣamanyāśca phalabhūmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिवर्षमुखेष्वेव प्रजासर्गः स्मरोपमः । स्थानं सुकृतिनां यत्र विख्याता गण्डिका इति

harivarṣamukheṣveva prajāsargaḥ smaropamaḥ / sthānaṃ sukṛtināṃ yatra vikhyātā gaṇḍikā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बूखण्डं तथा मेरोरधो यत्फलविस्रुता । जाता जम्बूनदी शुभ्रा जाम्बुनदविधायिनी

jambūkhaṇḍaṃ tathā meroradho yatphalavisrutā / jātā jambūnadī śubhrā jāmbunadavidhāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तराः कुरवः पीत्वा तामेव गतमृत्यवः । दिवस्पृशस्तरेस्तस्य नाम्नेदं द्वीपमुच्यते

uttarāḥ kuravaḥ pītvā tāmeva gatamṛtyavaḥ / divaspṛśastarestasya nāmnedaṃ dvīpamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा संजयो गत्वा कुरुक्षेत्रे राणाङ्गणे । समेत्य धृतराष्ट्राय शशंय स्वभटक्षयम्

ityuktvā saṃjayo gatvā kurukṣetre rāṇāṅgaṇe / sametya dhṛtarāṣṭrāya śaśaṃya svabhaṭakṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु राजन्हतानन्तसामन्तः शन्तनोः सुतः । विदधे पाण्डुपुत्राणां यथा विजयसंशयम्

śṛṇu rājanhatānantasāmantaḥ śantanoḥ sutaḥ / vidadhe pāṇḍuputrāṇāṃ yathā vijayasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रसूचीमुखाख्याभ्यां प्यूहाभ्यां राजकुञ्जरैः मिथो व्यूढेष्वनीकेषु गाङ्गेयेनार्जुनेन च

vajrasūcīmukhākhyābhyāṃ pyūhābhyāṃ rājakuñjaraiḥ mitho vyūḍheṣvanīkeṣu gāṅgeyenārjunena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्क्षत्त्रक्षयक्षेत्रे सर्वक्षत्त्रसमागमे । दुर्योधने ऽतिसंरब्धे पृथुसैन्याभिमानिनि

tasminkṣattrakṣayakṣetre sarvakṣattrasamāgame / duryodhane 'tisaṃrabdhe pṛthusainyābhimānini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाङ्गेयशङ्खनादेन समुद्भूते बलार्णवे । शङ्खशब्देन पार्थानां पाञ्चजन्यानुयायिना

gāṅgeyaśaṅkhanādena samudbhūte balārṇave / śaṅkhaśabdena pārthānāṃ pāñcajanyānuyāyinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूरिते भुवनाभोगे दिक्षु विस्फूर्जितास्विव । सर्वसेनाश्रयः श्रीमान्विजयो ऽच्युतसारथिः

pūrite bhuvanābhoge dikṣu visphūrjitāsviva / sarvasenāśrayaḥ śrīmānvijayo 'cyutasārathiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श कुरुसेनासु गुरुसंबन्धिबान्धवान् । निजप्रतापदहने स तेषां शलभायितम् । मत्वा जगाद गोविन्दं विषण्णः करुणानिधिः

dadarśa kurusenāsu gurusaṃbandhibāndhavān / nijapratāpadahane sa teṣāṃ śalabhāyitam / matvā jagāda govindaṃ viṣaṇṇaḥ karuṇānidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो वत विमूढानां राज्यलेशे सुखाय नः । कृष्ण बन्धुवधे ऽप्यस्मिन्ससंरम्भो ऽयमुद्यमः

aho vata vimūḍhānāṃ rājyaleśe sukhāya naḥ / kṛṣṇa bandhuvadhe 'pyasminsasaṃrambho 'yamudyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवतीर्य सदाचारस्तुतिक्रम्यकुलस्थितिम् । कथं गुरुवधप्राप्यां भजेदस्मद्विधऋ श्रियम्

avatīrya sadācārastutikramyakulasthitim / kathaṃ guruvadhaprāpyāṃ bhajedasmadvidhaṛ śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा सास्रुनयनो बीभत्सुः कृपया रथे । करादुत्सृज्य गाण्डीवं निषसाद विषादवान्

ityuktvā sāsrunayano bībhatsuḥ kṛpayā rathe / karādutsṛjya gāṇḍīvaṃ niṣasāda viṣādavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा शोकविवशं जगाद मधुसूदनः । अकाण्डे धैर्यसारस्य केयं कातरता तव

taṃ dṛṣṭvā śokavivaśaṃ jagāda madhusūdanaḥ / akāṇḍe dhairyasārasya keyaṃ kātaratā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरस्वी क्षत्रियो मानी प्राणैरपि यशःक्रयी । निजां कुलस्थितिं पार्थ न धर्म्यां हातुमर्हसि

tarasvī kṣatriyo mānī prāṇairapi yaśaḥkrayī / nijāṃ kulasthitiṃ pārtha na dharmyāṃ hātumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयुक्तं वा वियुक्तं वा नित्यं देहेन देहिनम् । विश्वमायाप्रपञ्चे ऽस्मन्को ऽनुशोचति तत्त्वधीः

saṃyuktaṃ vā viyuktaṃ vā nityaṃ dehena dehinam / viśvamāyāprapañce 'smanko 'nuśocati tattvadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखाद्यवस्था देहस्य काले काले यथाविधाः । देहिनो ऽस्य तथा देहाः सतः सत्ताविवर्जिताः

sukhādyavasthā dehasya kāle kāle yathāvidhāḥ / dehino 'sya tathā dehāḥ sataḥ sattāvivarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयेन्द्रियसंयोगान्क्षयिनो हर्षशोकदान् । सहते यो विलुप्तात्मा निर्वाणं तस्य शाश्वतम्

viṣayendriyasaṃyogānkṣayino harṣaśokadān / sahate yo viluptātmā nirvāṇaṃ tasya śāśvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजस्य पुराणस्य देहिनो ऽस्याविनाशिनः । जीर्णपर्णपरावृत्तितुल्येयं देहकल्पना

ajasya purāṇasya dehino 'syāvināśinaḥ / jīrṇaparṇaparāvṛttitulyeyaṃ dehakalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिमध्यावसानेषु व्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणः । सत एवास्य सततं न विरामः शरीरिणः

ādimadhyāvasāneṣu vyaktāvyaktasvarūpiṇaḥ / sata evāsya satataṃ na virāmaḥ śarīriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयशस्यमतस्त्यक्त्वा संकोचं विपुलाशयः । जयाजयौ समं मत्वा विश स्वर्गोन्मुखो रणम्

ayaśasyamatastyaktvā saṃkocaṃ vipulāśayaḥ / jayājayau samaṃ matvā viśa svargonmukho raṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्थाय यौगिकीं बुद्धिं कर्मबन्धविवर्जितः । शुष्कवेदक्रियाहीनं गुणातीतं पदं भुज

āsthāya yaugikīṃ buddhiṃ karmabandhavivarjitaḥ / śuṣkavedakriyāhīnaṃ guṇātītaṃ padaṃ bhuja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्ववेदेषु विदुषामेतदेव प्रयोजनम् । जलाशयेषु पूर्णेषु यथा सलिलहारिणाम्

sarvavedeṣu viduṣāmetadeva prayojanam / jalāśayeṣu pūrṇeṣu yathā salilahāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसङ्गः फलसंन्यासी कुरु कर्म सदोदितः । परमेश्वरमेवाहि(?)वाणिज्यं हि फलार्थिनाम्

niḥsaṅgaḥ phalasaṃnyāsī kuru karma sadoditaḥ / parameśvaramevāhi(?)vāṇijyaṃ hi phalārthinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा ते वीतमोहस्य बुद्धिर्यास्यति निर्वृतिम् । कृती भविष्यसि तदा श्रुतेष्वर्थेष्वनादरः

yadā te vītamohasya buddhiryāsyati nirvṛtim / kṛtī bhaviṣyasi tadā śruteṣvartheṣvanādaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवाणः पार्थेन स्थितप्रज्ञस्य लक्षणम् । पृष्टः समाधिसक्तस्य भगवानित्यभाषत

iti bruvāṇaḥ pārthena sthitaprajñasya lakṣaṇam / pṛṣṭaḥ samādhisaktasya bhagavānityabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरादपरो नाहमिति स्वानन्दनिर्भरः । निरस्ताखिलसंकल्पः स्थितप्रज्ञो ऽभिधीयते

īśvarādaparo nāhamiti svānandanirbharaḥ / nirastākhilasaṃkalpaḥ sthitaprajño 'bhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्ते कूर्म इवाङ्गानि कामान्संवृत्ययः श्रयम् । विषयाध्यानविरहात्स्थितधीर्न स नश्यति

āste kūrma ivāṅgāni kāmānsaṃvṛtyayaḥ śrayam / viṣayādhyānavirahātsthitadhīrna sa naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कष्टैस्तपोभिर्विषयाः शुष्यन्त्येव रसं विना । अनादरविरक्तानां सदाप्यध्यात्मदर्शिनाम्

kaṣṭaistapobhirviṣayāḥ śuṣyantyeva rasaṃ vinā / anādaraviraktānāṃ sadāpyadhyātmadarśinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्रार्लुभूतकालेषु प्रबुद्धिस्तिमिरेषु यः । स महाब्धिरिवाक्षोभ्यः स्थितिं ब्राह्मीं प्रपद्यते

nidrārlubhūtakāleṣu prabuddhistimireṣu yaḥ / sa mahābdhirivākṣobhyaḥ sthitiṃ brāhmīṃ prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतदर्जुनः कृष्णमुवाचाकुलिताशयः । कथमेवं वदन्घोरे समरे ऽस्मिन्युनक्षि माम्

śrutvaitadarjunaḥ kṛṣṇamuvācākulitāśayaḥ / kathamevaṃ vadanghore samare 'sminyunakṣi mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणः श्रेयसी बुद्धिरित्युक्त्वापि स्वयं विभो । कर्म दुर्मतियोग्यं मां प्रशंससि विमोहयन्

karmaṇaḥ śreyasī buddhirityuktvāpi svayaṃ vibho / karma durmatiyogyaṃ māṃ praśaṃsasi vimohayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेयो वदेत्युक्तवति श्वेताश्वे केशवो ऽब्रवीत् । निष्ठा प्रज्ञानकर्मभ्यां मयोक्ता सांख्ययोगयोः

śreyo vadetyuktavati śvetāśve keśavo 'bravīt / niṣṭhā prajñānakarmabhyāṃ mayoktā sāṃkhyayogayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनारम्भान्न च त्यागात्कर्मणो मुच्यते जनः । श्रोत्रादयो बलादस्य धावन्त्येव स्वकर्मसु

anārambhānna ca tyāgātkarmaṇo mucyate janaḥ / śrotrādayo balādasya dhāvantyeva svakarmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरन्ति मनसा सर्वं रुद्धकर्मेन्द्रिया अपि । मिथ्याचारानत्वसक्ताः(?)कर्मिणो नियतान्तराः

smaranti manasā sarvaṃ ruddhakarmendriyā api / mithyācārānatvasaktāḥ(?)karmiṇo niyatāntarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेयो ह्यकर्मणः कर्म न यज्ञः कर्मणा विना । यज्ञशेषाशिनः पुण्यद्रुमाः केवलभोगिनः

śreyo hyakarmaṇaḥ karma na yajñaḥ karmaṇā vinā / yajñaśeṣāśinaḥ puṇyadrumāḥ kevalabhoginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मस्थितो ऽपि निःसंज्ञो(सङ्गो) यदा प्राप्नोति मानवः । आत्मारामदशास्तुष्ठस्तदा कार्यान्निवर्तते

karmasthito 'pi niḥsaṃjño(saṅgo) yadā prāpnoti mānavaḥ / ātmārāmadaśāstuṣṭhastadā kāryānnivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणैव गताः सिद्धिं जनकप्रमुखाः पुरा । तन्मा कार्यान्निवर्तस्व लोकस्त्वामनुवर्तताम्

karmaṇaiva gatāḥ siddhiṃ janakapramukhāḥ purā / tanmā kāryānnivartasva lokastvāmanuvartatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममापि कृतकृत्यस्य कर्मेदं स्थितिरक्षिणः । विनस्यत्यन्यथा लोको मत्प्रमाणविशृङ्खलः

mamāpi kṛtakṛtyasya karmedaṃ sthitirakṣiṇaḥ / vinasyatyanyathā loko matpramāṇaviśṛṅkhalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पात्रं सर्वज्ञयोग्येषु नादरेषु पृथग्जनः । तस्मान्नोत्साहयेदेतान्पङ्गून्वेगगतानिव

pātraṃ sarvajñayogyeṣu nādareṣu pṛthagjanaḥ / tasmānnotsāhayedetānpaṅgūnvegagatāniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युध्यस्व सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य निर्वृतः । तरन्ति हि तमो घोरं नित्यं मन्मतवर्तिनः

yudhyasva sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya nirvṛtaḥ / taranti hi tamo ghoraṃ nityaṃ manmatavartinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतेरुचितं सर्वं स्वधर्मनिरतः कुरु । रागद्वेषौ परित्यज्य प्रियाप्रियसमुद्भवौ

prakṛterucitaṃ sarvaṃ svadharmanirataḥ kuru / rāgadveṣau parityajya priyāpriyasamudbhavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतदर्जुनो ऽवादीत्प्रेरितः केन पातकम् । चरत्यनीश्वरः प्राणी बलादिव वशीकृतः

śrutvaitadarjuno 'vādītpreritaḥ kena pātakam / caratyanīśvaraḥ prāṇī balādiva vaśīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टो हृषीकेशो जगाद जगतां पतिः । रजोगुणसमुत्थेन हर्षशोकादिदायिना

iti pṛṣṭo hṛṣīkeśo jagāda jagatāṃ patiḥ / rajoguṇasamutthena harṣaśokādidāyinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकसंहारशीलेन कामेन क्रोधबन्धुना । अहंकारेण बलिना घोरेणानेन वैरिणा

lokasaṃhāraśīlena kāmena krodhabandhunā / ahaṃkāreṇa balinā ghoreṇānena vairiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेवालेनैव सलिलं रजसेवामलं नभः । आवृतो मलिनोनात्मा मेघेनैवोदितो रविः

śevālenaiva salilaṃ rajasevāmalaṃ nabhaḥ / āvṛto malinonātmā meghenaivodito raviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोबुद्धिसमायुक्तं स्थानमिन्द्रियपञ्जरम् । यस्य तं दुःसहं शत्रुं कामरूप विनाशय

manobuddhisamāyuktaṃ sthānamindriyapañjaram / yasya taṃ duḥsahaṃ śatruṃ kāmarūpa vināśaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्येणाप्तः पुरा मत्तो योगो ऽयं मनुना ततः । य एव कालेनोत्सन्नस्तुभ्यमद्य मयोदितः

sūryeṇāptaḥ purā matto yogo 'yaṃ manunā tataḥ / ya eva kālenotsannastubhyamadya mayoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकजन्मसाक्षी त्वं भक्तः सहचरो ऽपि मे । न तत्स्मृतिपथं यातं किंतु ते प्राक्तनं वपुः

anekajanmasākṣī tvaṃ bhaktaḥ sahacaro 'pi me / na tatsmṛtipathaṃ yātaṃ kiṃtu te prāktanaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं तु नित्यधरमस्य स्थितये गुप्तये सताम् । युगे युगे भवाम्येष विनाशाय दृरात्मनाम्

ahaṃ tu nityadharamasya sthitaye guptaye satām / yuge yuge bhavāmyeṣa vināśāya dṛrātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृतं धर्मकर्तारं कर्मैतन्नावृणोति माम् । त्वमप्यसक्तो निष्कामः कुरु कर्म कुलोचितम्

akṛtaṃ dharmakartāraṃ karmaitannāvṛṇoti mām / tvamapyasakto niṣkāmaḥ kuru karma kulocitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्ज्ञेयः प्रविभागस्तु कर्माकर्मविकर्मणाम् । स्वोचितं फलहीनं च विरुद्धं चेति भेदतः

durjñeyaḥ pravibhāgastu karmākarmavikarmaṇām / svocitaṃ phalahīnaṃ ca viruddhaṃ ceti bhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणः फलसंन्यासाद्यो ऽनुपश्यत्यकर्मताम् । जानात्यकर्मणः पापात्कर्म यश्च स बुद्धिमान्

karmaṇaḥ phalasaṃnyāsādyo 'nupaśyatyakarmatām / jānātyakarmaṇaḥ pāpātkarma yaśca sa buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानाग्निना दग्धकर्मा नित्यानन्दो निराश्रयः । निराशीर्निरहंकारो यज्वा ब्रह्मणि लीयते

jñānāgninā dagdhakarmā nityānando nirāśrayaḥ / nirāśīrnirahaṃkāro yajvā brahmaṇi līyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मार्पणेन ब्रह्मग्नौ हुत्वा ब्रह्ममयं हविः । प्राणयज्ञरतो याति ब्रह्म ब्रह्मसमाधिना

brahmārpaṇena brahmagnau hutvā brahmamayaṃ haviḥ / prāṇayajñarato yāti brahma brahmasamādhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयमाग्नाविन्द्रियाणि विषयानिन्द्रियानले । तत्कर्माण्यात्मयोगाग्नौ हुत्वा यान्ति परां गतिम्

saṃyamāgnāvindriyāṇi viṣayānindriyānale / tatkarmāṇyātmayogāgnau hutvā yānti parāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये ऽपि द्रव्यतपोयोगस्वाध्यायज्ञानयाजिनः । प्राणापानादिह विषो धृत्वा नाडीषु धारणम्

ye 'pi dravyatapoyogasvādhyāyajñānayājinaḥ / prāṇāpānādiha viṣo dhṛtvā nāḍīṣu dhāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समर्पयन्ति निखिलं ज्ञानं विगतकल्मषाः । ते प्रयान्ति परं धाम यज्ञशिष्टामृताशिनः

samarpayanti nikhilaṃ jñānaṃ vigatakalmaṣāḥ / te prayānti paraṃ dhāma yajñaśiṣṭāmṛtāśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विधाः प्रणिपातेन सेविता ज्ञानिनस्त्वया । अयत्नात्त्वां विधास्यन्ति स्वात्मन्यखिलदर्शिनम्

tadvidhāḥ praṇipātena sevitā jñāninastvayā / ayatnāttvāṃ vidhāsyanti svātmanyakhiladarśinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानाग्निना दग्धपापः पवित्रेण भविष्यसि । कालेन श्रद्दधानानां स्वयं ज्ञानं प्रसीदति

jñānāgninā dagdhapāpaḥ pavitreṇa bhaviṣyasi / kālena śraddadhānānāṃ svayaṃ jñānaṃ prasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नश्यन्ति संशयजुषो मूढा न त्वस्तसंशयाः । ज्ञानिनः संशयं त्वस्मात्स्थित्वोत्तिष्ठ विभूतये

naśyanti saṃśayajuṣo mūḍhā na tvastasaṃśayāḥ / jñāninaḥ saṃśayaṃ tvasmātsthitvottiṣṭha vibhūtaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशम्य तत्पुनः पार्थः पप्रच्छ मधुसूदनम् । संन्यासकर्मयोगाभ्यां श्रेयो ब्रूहि जनार्दन

niśamya tatpunaḥ pārthaḥ papraccha madhusūdanam / saṃnyāsakarmayogābhyāṃ śreyo brūhi janārdana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टो ऽवदच्छौरिरुभावेतौ विमुक्तये । कर्मयोगस्तु संन्यासाद्विशिष्ट इति मे मतिः

iti pṛṣṭo 'vadacchaurirubhāvetau vimuktaye / karmayogastu saṃnyāsādviśiṣṭa iti me matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृण्वन्तो ऽपि वदन्तो ऽपि स्पृशन्तो ऽपि स्वकर्मणि । सक्ता अपि न सज्जन्ति पङ्के रविकरा इव

śṛṇvanto 'pi vadanto 'pi spṛśanto 'pi svakarmaṇi / saktā api na sajjanti paṅke ravikarā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेव विहितं किंचित्पुंसां सुकृतदुष्कृतम् । अज्ञानपिहिते ज्ञाने किं त्वेषा कर्मवासना

tadeva vihitaṃ kiṃcitpuṃsāṃ sukṛtaduṣkṛtam / ajñānapihite jñāne kiṃ tveṣā karmavāsanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानेनोत्सारिता ज्ञानाः परां निष्ठामुपागताः । ब्राह्मणे वा श्वपाके वा विबुधाः समदृष्टयः

jñānenotsāritā jñānāḥ parāṃ niṣṭhāmupāgatāḥ / brāhmaṇe vā śvapāke vā vibudhāḥ samadṛṣṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्ये सुखे विरक्तानां दुःखजन्मनि नश्वरे । अन्तःसुखारामतया परं ज्योतिः प्रसीदति

bāhye sukhe viraktānāṃ duḥkhajanmani naśvare / antaḥsukhārāmatayā paraṃ jyotiḥ prasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहिः स्पर्शान्समुत्सृज्य भ्रूमध्यनिहितेक्षणः । नासान्तरे समौ धृत्वा प्राणापानौ विमुक्तये

bahiḥ sparśānsamutsṛjya bhrūmadhyanihitekṣaṇaḥ / nāsāntare samau dhṛtvā prāṇāpānau vimuktaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामरागमदद्वेषभयक्रोधविवर्जितः । अहन्ता ज्ञानतमसां शान्तिं विन्दत्यमत्सरः

kāmarāgamadadveṣabhayakrodhavivarjitaḥ / ahantā jñānatamasāṃ śāntiṃ vindatyamatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियावानफलाकाङ्क्षी निजं कर्म करोति यः । आरुरुक्षुदशातीतो योगारूढो विमत्सरः

kriyāvānaphalākāṅkṣī nijaṃ karma karoti yaḥ / ārurukṣudaśātīto yogārūḍho vimatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूटस्थो ज्ञानतृप्तश्च पश्यत्यात्मानमात्मना । समासनः समाकारो निस्तरङ्ग इवोदधिः

kūṭastho jñānatṛptaśca paśyatyātmānamātmanā / samāsanaḥ samākāro nistaraṅga ivodadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घ्राणाग्रदर्शी शान्तात्मा मामुपैति समाधिना । युक्ताहारादिचेष्टस्य नित्यं निष्कम्पचेतसः

ghrāṇāgradarśī śāntātmā māmupaiti samādhinā / yuktāhārādiceṣṭasya nityaṃ niṣkampacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मलाभो भवत्येव त्यक्तकामस्य योगिनः । मनः संयम्य पश्यन्ति स्रवत्येतद्यतो यतः

ātmalābho bhavatyeva tyaktakāmasya yoginaḥ / manaḥ saṃyamya paśyanti sravatyetadyato yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं मां च सर्वत्र ममात्मनि तथाखिलम् । मनसश्चञ्चलस्यास्य वैराग्येणैव संयमः

ātmānaṃ māṃ ca sarvatra mamātmani tathākhilam / manasaścañcalasyāsya vairāgyeṇaiva saṃyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाभ्यासेन बलिना वातस्येव प्रमाथिनः । एतदाकर्ण्य कौन्तेयः पुनः पप्रच्छ केशवम्

tathābhyāsena balinā vātasyeva pramāthinaḥ / etadākarṇya kaunteyaḥ punaḥ papraccha keśavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोलत्वान्मनसो देव योगाद्भ्रष्टस्य का गतिः । अर्जुनेनेति भगवान्पुनः पृष्टो ऽभ्यभाषत

lolatvānmanaso deva yogādbhraṣṭasya kā gatiḥ / arjuneneti bhagavānpunaḥ pṛṣṭo 'bhyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगभ्रष्टो ऽपि पुरुषः शुभकृत्तु भविष्यति । चिरं भुक्त्वा सुखं दिव्यं स कल्याणपुरः सरः

yogabhraṣṭo 'pi puruṣaḥ śubhakṛttu bhaviṣyati / ciraṃ bhuktvā sukhaṃ divyaṃ sa kalyāṇapuraḥ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगिनां योगिनां वापि संभूतो महतां कुले । पूर्वाभ्यस्तं पुनर्धीमाञ्जन्मभिः प्रतिपद्यते । तपो ज्ञानाधिकं योगं तस्माद्योगी भवार्जुन

bhogināṃ yogināṃ vāpi saṃbhūto mahatāṃ kule / pūrvābhyastaṃ punardhīmāñjanmabhiḥ pratipadyate / tapo jñānādhikaṃ yogaṃ tasmādyogī bhavārjuna

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयि न्यस्तमना नित्यं भक्त्या मां वेत्ति मानव । अष्टमूर्तिरहं सर्वं जीवभूतश्चराचरे

mayi nyastamanā nityaṃ bhaktyā māṃ vetti mānava / aṣṭamūrtirahaṃ sarvaṃ jīvabhūtaścarācare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्तिस्थितिसंहारकारणं मां विदुर्बुधाः । सर्वे मत्प्राणिता भावा मयि सर्वं प्रतिष्ठितम्

utpattisthitisaṃhārakāraṇaṃ māṃ vidurbudhāḥ / sarve matprāṇitā bhāvā mayi sarvaṃ pratiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवीं मायां दधानं मां न जानाति विमोहितः । ये तु जानन्ति मां मायां भवन्ति कृतिनः सदा

devīṃ māyāṃ dadhānaṃ māṃ na jānāti vimohitaḥ / ye tu jānanti māṃ māyāṃ bhavanti kṛtinaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थी जिज्ञासुरार्तो वा ज्ञानी वा मां प्रपद्यते । प्रियः प्रियस्य सततं ज्ञानिनस्त्वस्मि गोचरे

arthī jijñāsurārto vā jñānī vā māṃ prapadyate / priyaḥ priyasya satataṃ jñāninastvasmi gocare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्यदेवताभक्ताः श्रद्धावन्तो विसंशयाः । वासुदेवः सर्वमिति यजन्ते मां मुमुक्षवः

ananyadevatābhaktāḥ śraddhāvanto visaṃśayāḥ / vāsudevaḥ sarvamiti yajante māṃ mumukṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ब्रह्माध्यात्मकर्माख्यं साधिभूतं विदन्ति माम् । साधिदैवाधियज्ञं च देहव्युपरमेष्वपि

te brahmādhyātmakarmākhyaṃ sādhibhūtaṃ vidanti mām / sādhidaivādhiyajñaṃ ca dehavyuparameṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अच्युतेनेत्यभिहिते शक्रसूनुरभाषत । किमेतद्ब्रह्म भगवन्नधियज्ञः किमुच्यते

acyutenetyabhihite śakrasūnurabhāṣata / kimetadbrahma bhagavannadhiyajñaḥ kimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टो हृषीकेशो बभाषे श्वेतवाहनम् । अनश्वरं परब्रह्म भावो ऽध्यात्मा तथात्मनः

iti pṛṣṭo hṛṣīkeśo babhāṣe śvetavāhanam / anaśvaraṃ parabrahma bhāvo 'dhyātmā tathātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसङ्गो भवकृत्कर्म नश्वरेष्वधिभूतता । अधिदैवो ऽहमेवात्र ह्यधियज्ञो ऽप्यहं विभुः

niḥsaṅgo bhavakṛtkarma naśvareṣvadhibhūtatā / adhidaivo 'hamevātra hyadhiyajño 'pyahaṃ vibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तकाले स्मरन्तो मां प्रविशन्त्येव भाविताः । पर्यन्ते भावतुल्या हि नृणां जन्मान्तरस्थितिः

antakāle smaranto māṃ praviśantyeva bhāvitāḥ / paryante bhāvatulyā hi nṛṇāṃ janmāntarasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कविं पुराणं शास्तारमणीयांसमणोरपि । परस्तात्तमसो नित्यं ये स्मरन्ति रविप्रभम्

kaviṃ purāṇaṃ śāstāramaṇīyāṃsamaṇorapi / parastāttamaso nityaṃ ye smaranti raviprabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रूमध्ये विहितप्राणा ब्रह्मरन्ध्रविभेदिनः । ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म जपन्तो यान्ति ते परम्

bhrūmadhye vihitaprāṇā brahmarandhravibhedinaḥ / omityekākṣaraṃ brahma japanto yānti te param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मादिभिर्भूतसर्गश्चक्रवत्परिवर्तते । परं मां प्रतिपन्नास्ते न भवन्ति भवे पुनः

brahmādibhirbhūtasargaścakravatparivartate / paraṃ māṃ pratipannāste na bhavanti bhave punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैरञ्चे ऽस्मिन्नहोरात्रे भवन्ति न भवन्ति च । भूतान्येकस्तु भगवानव्यक्तो न विनश्यति । तेजोमयमहः शुक्लो मोक्षायैवोत्तरायणम्

vairañce 'sminnahorātre bhavanti na bhavanti ca / bhūtānyekastu bhagavānavyakto na vinaśyati / tejomayamahaḥ śuklo mokṣāyaivottarāyaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजगुह्यमिदं चान्यत्पवित्रं शृणु फल्गुण । अश्रद्दधानो नाप्नोति मां संसारवशीकृतः

rājaguhyamidaṃ cānyatpavitraṃ śṛṇu phalguṇa / aśraddadhāno nāpnoti māṃ saṃsāravaśīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वकर्तरि भूतानि मयि सन्ति न तेष्वहम् । लोकाः स्थिता न स्थिताश्च मयि व्योम्नीव वायवः

sarvakartari bhūtāni mayi santi na teṣvaham / lokāḥ sthitā na sthitāśca mayi vyomnīva vāyavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिष्ठितैषा प्रकृतिर्मया सूते चराचरम् । असक्तं मां न जानन्ति मलिनामोघदर्शिनः

adhiṣṭhitaiṣā prakṛtirmayā sūte carācaram / asaktaṃ māṃ na jānanti malināmoghadarśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं सर्वगतं यज्ञं वेद्यं बीजं भवाभवम् । विदन्ति मां सुकुतिनः सर्वकारणकारणम्

sarvaṃ sarvagataṃ yajñaṃ vedyaṃ bījaṃ bhavābhavam / vidanti māṃ sukutinaḥ sarvakāraṇakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयीधर्मजुषः स्वर्गभोगलाभक्षयाकुलाः । न प्राप्नुवन्ति मां शुष्कक्रियापाशवशीकृताः

trayīdharmajuṣaḥ svargabhogalābhakṣayākulāḥ / na prāpnuvanti māṃ śuṣkakriyāpāśavaśīkṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.