Brahmāṇḍa Purāṇa 1.1

श्रीगणेशाय नमः श्रीसरस्वत्यै नमः श्रीरामचन्द्राय नमः अथ ब्रह्माण्डमहापुराणं पूर्वभागप्रारम्भः । नमोनमः क्षये सृष्टौ स्थितौ सत्त्वमयाय वा । नमो रजस्तमःसत्त्वत्रिरूपाय स्वयंभुवे

śrīgaṇeśāya namaḥ śrīsarasvatyai namaḥ śrīrāmacandrāya namaḥ atha brahmāṇḍamahāpurāṇaṃ pūrvabhāgaprārambhaḥ / namonamaḥ kṣaye sṛṣṭau sthitau sattvamayāya vā / namo rajastamaḥsattvatrirūpāya svayaṃbhuve

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जितं भगवता तेन हरिणा लोकधारिणा । अजेन विश्वरूपेण निर्गुणेन गुणात्मना

jitaṃ bhagavatā tena hariṇā lokadhāriṇā / ajena viśvarūpeṇa nirguṇena guṇātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्माणं लोककर्त्तारं सर्वज्ञमपराजितम् । प्रभुंभूतभविष्यस्य साम्प्रतस्य च सत्पतिम्

brahmāṇaṃ lokakarttāraṃ sarvajñamaparājitam / prabhuṃbhūtabhaviṣyasya sāmpratasya ca satpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानमब्रतिमं तस्य वैराग्यं च जगत्पतेः । ऐश्वर्य्यं चैव धर्मश्च सद्भिः सेव्यं चतुष्टयम्

jñānamabratimaṃ tasya vairāgyaṃ ca jagatpateḥ / aiśvaryyaṃ caiva dharmaśca sadbhiḥ sevyaṃ catuṣṭayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमान्नरस्य वै भावान्नित्यं सदसदात्मकान् । अविंशकः पुनस्तान्वै क्रियाभावार्थमीश्वरः

imānnarasya vai bhāvānnityaṃ sadasadātmakān / aviṃśakaḥ punastānvai kriyābhāvārthamīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोककृल्लोकतत्त्वज्ञो योगमास्थाय योगवित् । असृजत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

lokakṛllokatattvajño yogamāsthāya yogavit / asṛjatsarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तसहं विश्वकर्माणं सत्पतिं लोकसाक्षिणम् । पुराणाख्यानजिज्ञासुर्गच्छामि शरणं विभुम्

tasahaṃ viśvakarmāṇaṃ satpatiṃ lokasākṣiṇam / purāṇākhyānajijñāsurgacchāmi śaraṇaṃ vibhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणं लोकतत्त्वार्थमशिलं वेदसंमितम् । प्रशशंस स भगवान् वसिष्ठाय प्रजापतिः

purāṇaṃ lokatattvārthamaśilaṃ vedasaṃmitam / praśaśaṃsa sa bhagavān vasiṣṭhāya prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वज्ञानामृतं पुण्यं वसिष्ठो भगवानृषिः । पौत्रमध्यापयामास शक्तेः पुत्रं पराशरम्

tattvajñānāmṛtaṃ puṇyaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ / pautramadhyāpayāmāsa śakteḥ putraṃ parāśaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पराशरश्च भगवान् जातूकर्ण्यमृषिं पुरा । तमध्यापितवान्दिव्यं पुराणं वेदसंमितम्

parāśaraśca bhagavān jātūkarṇyamṛṣiṃ purā / tamadhyāpitavāndivyaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिगम्य पुराणं तु जातूकर्ण्यो विशेषवित् । द्वैपायनाय प्रददौ परं ब्रह्म सनातनम्

adhigamya purāṇaṃ tu jātūkarṇyo viśeṣavit / dvaipāyanāya pradadau paraṃ brahma sanātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वैपायनस्ततः प्रीतःशष्येभ्यःप्रददौवशी । लोकतत्त्वविधानार्थं पञ्चभ्यः परमाद्भुतम्

dvaipāyanastataḥ prītaḥśaṣyebhyaḥpradadauvaśī / lokatattvavidhānārthaṃ pañcabhyaḥ paramādbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विख्यापनार्थं लोकेषु बह्वर्थं श्रुतिसंमतम् । जैमिनिञ्च सुमन्तुं च वैशंपायनमेवच

vikhyāpanārthaṃ lokeṣu bahvarthaṃ śrutisaṃmatam / jaiminiñca sumantuṃ ca vaiśaṃpāyanamevaca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थं पैलवं तेषां पञ्चमं लोमहर्षणम् । सूतमद्भुतवृत्तान्तं विनीतं धार्मिकं श्रुचिम्

caturthaṃ pailavaṃ teṣāṃ pañcamaṃ lomaharṣaṇam / sūtamadbhutavṛttāntaṃ vinītaṃ dhārmikaṃ śrucim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधीत्य च पुराणं च विनीतो लोमहर्षणः । ऋषिणा च त्वया पृष्टः कृतप्रज्ञः सुधार्मिकः

adhītya ca purāṇaṃ ca vinīto lomaharṣaṇaḥ / ṛṣiṇā ca tvayā pṛṣṭaḥ kṛtaprajñaḥ sudhārmikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसिष्ठश्चापि मुनिभिः प्रणाम्य शिरसा मुनीन् । भक्त्या परमया युक्तः कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्

vasiṣṭhaścāpi munibhiḥ praṇāmya śirasā munīn / bhaktyā paramayā yuktaḥ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाप्तविद्यः सर्तुष्टः कुरुक्षेत्रमुपागमत् । सत्रे सवितते यत्र यजमानानृषीञ्शुचीन्

avāptavidyaḥ sartuṣṭaḥ kurukṣetramupāgamat / satre savitate yatra yajamānānṛṣīñśucīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनयेनोपसंगम्य सत्र्रिणो रोमहर्षणम् । विधानतो यथाशास्त्रं प्रज्ञयातिजगाम ह

vinayenopasaṃgamya satrriṇo romaharṣaṇam / vidhānato yathāśāstraṃ prajñayātijagāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयश्चापि ते सर्वे तदानीं रोमहर्षणम् । दृष्ट्वा परमसंहृष्टाः प्रीताः सुमनसस्तथा

ṛṣayaścāpi te sarve tadānīṃ romaharṣaṇam / dṛṣṭvā paramasaṃhṛṣṭāḥ prītāḥ sumanasastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्कारैरर्च्चयामासुरर्घ्यपाद्यादिभिस्ततः । अभिवाद्य मुनीन्सर्वान् राजाज्ञामभिगम्य च

satkārairarccayāmāsurarghyapādyādibhistataḥ / abhivādya munīnsarvān rājājñāmabhigamya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषिभिस्तैरनुज्ञातः पृष्टः सर्वमनामयम् । अभिगम्य मुनीन्सर्वांस्तेजो ब्रह्म सनातनम् । सदस्यानुमते रम्ये स्वास्तीर्णे समुपाविशत्

ṛṣibhistairanujñātaḥ pṛṣṭaḥ sarvamanāmayam / abhigamya munīnsarvāṃstejo brahma sanātanam / sadasyānumate ramye svāstīrṇe samupāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपविष्टे तदा तस्मिन्मुनयः शंसितव्रताः । मुदान्विता यथान्यायं विनयस्थाः समाहिताः

upaviṣṭe tadā tasminmunayaḥ śaṃsitavratāḥ / mudānvitā yathānyāyaṃ vinayasthāḥ samāhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे ते ऋषयश्चैनं परिवार्य महाव्रतम् । परमप्रीतिसंयुक्ता इत्यूचुः सूतनन्दनम्

sarve te ṛṣayaścainaṃ parivārya mahāvratam / paramaprītisaṃyuktā ityūcuḥ sūtanandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वागतं ते महाभाग दिष्ट्या च त्वांनिरामयम् । पश्याम धीमन्नत्रस्थाः सुब्रतं मुनिसत्तमम्

svāgataṃ te mahābhāga diṣṭyā ca tvāṃnirāmayam / paśyāma dhīmannatrasthāḥ subrataṃ munisattamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशून्या मे रसाद्यैव भवतः पुण्यकर्मणः । भवांस्तस्य मुनेः सूत व्यासस्यापि महात्मनः

aśūnyā me rasādyaiva bhavataḥ puṇyakarmaṇaḥ / bhavāṃstasya muneḥ sūta vyāsasyāpi mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुग्राह्यः सदा धीमात्र् शिष्यः शिष्यगुणान्वितः । कृतबुद्धिश्च ते तत्त्वमनुग्राह्यतया प्रभो

anugrāhyaḥ sadā dhīmātr śiṣyaḥ śiṣyaguṇānvitaḥ / kṛtabuddhiśca te tattvamanugrāhyatayā prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाप्य विपुलं ज्ञानं सर्वतश्छिन्नसंशयः । पृच्चतां नः सदा प्राज्ञ सर्वमाख्यातुमर्हसि

avāpya vipulaṃ jñānaṃ sarvataśchinnasaṃśayaḥ / pṛccatāṃ naḥ sadā prājña sarvamākhyātumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदिच्छामः कथां दिव्यां पौराणीं श्रुतिसंमिताम् । श्रोतुं धर्मार्थयुक्तां तु एतव्द्यासाच्छ्रुतं त्वया

tadicchāmaḥ kathāṃ divyāṃ paurāṇīṃ śrutisaṃmitām / śrotuṃ dharmārthayuktāṃ tu etavdyāsācchrutaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवसुक्तस्तदा सूतस्त्वृषिभिर्विनयान्वितः । उवाच परमाप्राक्ज्ञो विनीतोत्तर मुत्तमम्

evasuktastadā sūtastvṛṣibhirvinayānvitaḥ / uvāca paramāprākjño vinītottara muttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषेः शुश्रूषणं यच्च तस्मात्प्रज्ञा च या मम । यस्माच्छुशूषणार्थं च तत्सत्यमिति निश्चयः

ṛṣeḥ śuśrūṣaṇaṃ yacca tasmātprajñā ca yā mama / yasmācchuśūṣaṇārthaṃ ca tatsatyamiti niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं गतेर्ऽथे यच्छक्यं मया वक्तुं द्विजोत्तमाः । जिज्ञासा यत्र युष्माकं तदाज्ञातुमिहार्हथ

evaṃ gater'the yacchakyaṃ mayā vaktuṃ dvijottamāḥ / jijñāsā yatra yuṣmākaṃ tadājñātumihārhatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा तु मुनयो मधुरं तस्य भाषितम् । प्रत्यूचुस्ते पुनः सूतं बाष्पपर्याकुलेक्षणम्

etacchrutvā tu munayo madhuraṃ tasya bhāṣitam / pratyūcuste punaḥ sūtaṃ bāṣpaparyākulekṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवान् विशेषकुशलो व्यासं साक्षात्तु दृष्टवान् । तस्मात्त्वं संभवं कृत्स्नं लोकस्येमं विदर्शय

bhavān viśeṣakuśalo vyāsaṃ sākṣāttu dṛṣṭavān / tasmāttvaṃ saṃbhavaṃ kṛtsnaṃ lokasyemaṃ vidarśaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य यस्यान्वये ये ये तांस्तानिच्छाम वेदितुम् । तेषां पूर्वविसृष्टिं च विचित्रां त्वं प्रजापतेः । सत्कृत्य परिपृष्टः स महात्मा रोमहर्षणः

yasya yasyānvaye ye ye tāṃstānicchāma veditum / teṣāṃ pūrvavisṛṣṭiṃ ca vicitrāṃ tvaṃ prajāpateḥ / satkṛtya paripṛṣṭaḥ sa mahātmā romaharṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तरेणानुपूर्व्या च कथयामास सत्तमः । सूत उवाच यो मे द्वैपायनप्रीतः कथां वै द्विजसत्तमाः

vistareṇānupūrvyā ca kathayāmāsa sattamaḥ / sūta uvāca yo me dvaipāyanaprītaḥ kathāṃ vai dvijasattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यामाख्यातवान्विप्रास्तां वै वक्ष्याम्यनुक्रमात् । पुराणं संप्रवक्ष्यामि यदुक्तं मातरिश्वना

puṇyāmākhyātavānviprāstāṃ vai vakṣyāmyanukramāt / purāṇaṃ saṃpravakṣyāmi yaduktaṃ mātariśvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टेन मुनिभिः पूर्वं नैमिषीयैर्म हात्मभिः । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च

pṛṣṭena munibhiḥ pūrvaṃ naimiṣīyairma hātmabhiḥ / sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वंश्यानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् । प्रक्रिया प्रथमः पादः कथायां स्यात्परिग्रहः

vaṃśyānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam / prakriyā prathamaḥ pādaḥ kathāyāṃ syātparigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुषङ्ग उत्पोद्धात उपसंहार एव च । एवं पादास्तु चत्वारः समासात्कींर्तिता मया

anuṣaṅga utpoddhāta upasaṃhāra eva ca / evaṃ pādāstu catvāraḥ samāsātkīṃrtitā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्ष्यामि तान्पुरस्तात्तु विस्तरेण यथाक्रमम् । प्रथमं सर्वशास्त्राणां पुराणं ब्रह्मणा श्रुतम्

vakṣyāmi tānpurastāttu vistareṇa yathākramam / prathamaṃ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇaṃ brahmaṇā śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं च वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिःसृताः । अङ्गानि धर्मशास्त्रं च व्रतानि नियमास्तथा

anantaraṃ ca vaktrebhyo vedāstasya viniḥsṛtāḥ / aṅgāni dharmaśāstraṃ ca vratāni niyamāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तं कारणं यत्तन्नित्यं सदसदात्मकम् । महदादिविशेषान्तं सृजामीति विनिश्चयः

avyaktaṃ kāraṇaṃ yattannityaṃ sadasadātmakam / mahadādiviśeṣāntaṃ sṛjāmīti viniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अण्डं हिरण्मयं चैव ब्रह्मणःसूतिरुत्तमा । अडस्यावरणं वार्धिरपामपि च तेजसा

aṇḍaṃ hiraṇmayaṃ caiva brahmaṇaḥsūtiruttamā / aḍasyāvaraṇaṃ vārdhirapāmapi ca tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुना तस्य वायोश्च खेन भूतादिना ततः । भूतादिर्महता चैव अव्यक्तेनावृतो महान्

vāyunā tasya vāyośca khena bhūtādinā tataḥ / bhūtādirmahatā caiva avyaktenāvṛto mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्वर्ति च भूतानामण्डमेवोपवर्णितम् । नदीनां पर्वतानां च प्रादुर्भावो ऽत्र पठ्यते

antarvarti ca bhūtānāmaṇḍamevopavarṇitam / nadīnāṃ parvatānāṃ ca prādurbhāvo 'tra paṭhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्वन्तराणां सर्वेषां कल्पानां चैव वर्णनम् । कीर्त्तनं ब्रह्मवृक्षस्य ब्रह्मजन्म प्रकीर्त्यते

manvantarāṇāṃ sarveṣāṃ kalpānāṃ caiva varṇanam / kīrttanaṃ brahmavṛkṣasya brahmajanma prakīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः परं ब्रह्मणश्च प्रजासर्गोपवर्णनम् । अवस्थाश्चात्र कीर्त्यन्ते ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

ataḥ paraṃ brahmaṇaśca prajāsargopavarṇanam / avasthāścātra kīrtyante brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पानां संभवश्चेव जगतः स्थापनं तथा । शयनं च हरेरप्सु पृथिव्युद्धरणं तथा

kalpānāṃ saṃbhavaśceva jagataḥ sthāpanaṃ tathā / śayanaṃ ca harerapsu pṛthivyuddharaṇaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सविशेषः पुरादीनां वर्णाश्रमविभाजनम् । ऋक्षाणां ग्रहसंस्थानां सिद्धानां च निवेशनम्

saviśeṣaḥ purādīnāṃ varṇāśramavibhājanam / ṛkṣāṇāṃ grahasaṃsthānāṃ siddhānāṃ ca niveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनानां यथा चव संचरो बहुविस्तरः । स्वर्गस्थानविभागश्च सर्त्यानां शुभचारिणाम्

yojanānāṃ yathā cava saṃcaro bahuvistaraḥ / svargasthānavibhāgaśca sartyānāṃ śubhacāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षाणामौषधीनां च वीरुधां च प्रकीर्त्तनम् । देवतानामृषीणां च द्वे सृती परिकीर्तिते

vṛkṣāṇāmauṣadhīnāṃ ca vīrudhāṃ ca prakīrttanam / devatānāmṛṣīṇāṃ ca dve sṛtī parikīrtite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आम्लादीनां तरूणां च सर्जनं व्यञ्जनं तथा । पशूनां पुरुषाणां च संभवः परिकीर्त्तितः

āmlādīnāṃ tarūṇāṃ ca sarjanaṃ vyañjanaṃ tathā / paśūnāṃ puruṣāṇāṃ ca saṃbhavaḥ parikīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा निर्वचनं प्रोक्तं कल्पस्य च परिग्रहः । नव सर्गाः पुनः प्रोक्ता ब्रह्मणो बुद्धिपूर्वकाः

tathā nirvacanaṃ proktaṃ kalpasya ca parigrahaḥ / nava sargāḥ punaḥ proktā brahmaṇo buddhipūrvakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयो ये बुद्धिपूर्वास्तु तथा यल्लोककल्पनम् । ब्रह्मणो ऽवयवेभ्यश्च धर्मादीनां समुद्भवः

trayo ye buddhipūrvāstu tathā yallokakalpanam / brahmaṇo 'vayavebhyaśca dharmādīnāṃ samudbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये द्वादश प्रसूयन्ते प्रजाकल्पे पुनः पुनः । कल्पयोरन्तरे प्रोक्तं प्रतिसंधिश्च यस्तयोः

ye dvādaśa prasūyante prajākalpe punaḥ punaḥ / kalpayorantare proktaṃ pratisaṃdhiśca yastayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमोमात्रा वृतत्वात्तु ब्रह्मणो ऽधर्मसंभवः । सत्त्वोद्रिक्ताच्च देहाच्च पुरुषस्य च संभवः

tamomātrā vṛtatvāttu brahmaṇo 'dharmasaṃbhavaḥ / sattvodriktācca dehācca puruṣasya ca saṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव शतरूपायां तयोः पुत्रास्ततः परम् । प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकृतयः शुभाः

tathaiva śatarūpāyāṃ tayoḥ putrāstataḥ param / priyavratottānapādau prasūtyākṛtayaḥ śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्त्यन्ते धूतपाप्मानस्त्रैलोक्ये ये प्रतिष्ठिताः । रुचेः प्रजापतेश्चोर्द्धमाकूत्यां मिथुनोद्भवः

kīrtyante dhūtapāpmānastrailokye ye pratiṣṭhitāḥ / ruceḥ prajāpateścorddhamākūtyāṃ mithunodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसूत्यमपि दक्षस्य कन्यानामुद्भवः शुभः । दाक्षायणीषु वाप्यूर्ध्वंशब्दाद्यासु महात्मनः

prasūtyamapi dakṣasya kanyānāmudbhavaḥ śubhaḥ / dākṣāyaṇīṣu vāpyūrdhvaṃśabdādyāsu mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मस्य कीर्त्यते सर्गः सात्त्विकस्तु सुखोदयः । तथाधर्मस्य हिंसायां तमसो ऽशुभलक्षणः

dharmasya kīrtyate sargaḥ sāttvikastu sukhodayaḥ / tathādharmasya hiṃsāyāṃ tamaso 'śubhalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृग्वादीनामृषीणां च प्रजासर्गोपवर्णनम् । ब्रह्मर्षेश्च वसिष्ठस्य यत्र गोत्रानुकीर्त्तनम्

bhṛgvādīnāmṛṣīṇāṃ ca prajāsargopavarṇanam / brahmarṣeśca vasiṣṭhasya yatra gotrānukīrttanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नेः प्रजायाः संभूतिः स्वाहायां यत्र कीर्त्यते । पितॄणां द्विप्रकाराणां स्वधायां तदनन्तरम्

agneḥ prajāyāḥ saṃbhūtiḥ svāhāyāṃ yatra kīrtyate / pitṝṇāṃ dviprakārāṇāṃ svadhāyāṃ tadanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृवंशप्रसंगेन कीर्त्यते च महेश्वरात् । दक्षस्य शापः सत्याश्च भृग्वादीनां च धीमताम्

pitṛvaṃśaprasaṃgena kīrtyate ca maheśvarāt / dakṣasya śāpaḥ satyāśca bhṛgvādīnāṃ ca dhīmatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिशापश्च दक्षस्य रुद्रादद्भुतकर्मणः । प्रतिषेधश्च वैरस्य कीर्त्यते दोषदर्शनात्

pratiśāpaśca dakṣasya rudrādadbhutakarmaṇaḥ / pratiṣedhaśca vairasya kīrtyate doṣadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्वन्तरप्रसंगेन कालाख्यानं च कीर्त्यते । प्रजापतेः कर्द्दमस्य कन्यायाः शुभलक्षणम्

manvantaraprasaṃgena kālākhyānaṃ ca kīrtyate / prajāpateḥ karddamasya kanyāyāḥ śubhalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियव्रतस्य पुत्राणां कीर्त्यते यत्र विस्तरः । तेषां नियोगो द्वीपेषु देशेषु च पृथक् पृथक्

priyavratasya putrāṇāṃ kīrtyate yatra vistaraḥ / teṣāṃ niyogo dvīpeṣu deśeṣu ca pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वायंभुवस्य सर्गस्य ततश्चाप्यनुकीर्त्तनम् । वर्षाणां च नदीनां च तद्भेदानां च सर्वशः

svāyaṃbhuvasya sargasya tataścāpyanukīrttanam / varṣāṇāṃ ca nadīnāṃ ca tadbhedānāṃ ca sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वीपभेदसहस्राणा मन्तर्भावश्च सप्तसु । विस्तरान्मण्डलं चैव जंबूद्वीपसमुद्रयोः

dvīpabhedasahasrāṇā mantarbhāvaśca saptasu / vistarānmaṇḍalaṃ caiva jaṃbūdvīpasamudrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणं योजनाग्रेण कीर्त्यन्ते पर्वतैः सह । हिमवान्हेमकूटश्च निषधो मेरुरेव च । नीलः श्वेतश्च शृङ्गी च कीर्त्यन्ते सप्त पर्वताः

pramāṇaṃ yojanāgreṇa kīrtyante parvataiḥ saha / himavānhemakūṭaśca niṣadho merureva ca / nīlaḥ śvetaśca śṛṅgī ca kīrtyante sapta parvatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषामन्तरविष्कंभा उच्छ्रायायामविस्तराः

teṣāmantaraviṣkaṃbhā ucchrāyāyāmavistarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्त्यन्ते योजनाग्रेण ये च तत्र निवासिनः । भारतादीनि वर्षाणि नदीभिः पर्वतैस्तथा

kīrtyante yojanāgreṇa ye ca tatra nivāsinaḥ / bhāratādīni varṣāṇi nadībhiḥ parvataistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतैश्चोपनिविष्टानि गतिमद्भिर्धुवै स्तथा । जंबूद्वीपादयो द्वीपाः समुद्रैः सप्तभिर्वृताः

bhūtaiścopaniviṣṭāni gatimadbhirdhuvai stathā / jaṃbūdvīpādayo dvīpāḥ samudraiḥ saptabhirvṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वर्णमयी भूमिर्लोकालोकश्च कीर्त्यते । सप्रमाणा इमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी

tataḥ svarṇamayī bhūmirlokālokaśca kīrtyate / sapramāṇā ime lokāḥ saptadvīpā ca medinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपादयः प्रकीर्त्यन्ते करणात्प्राकृतैः सह । सर्वं चैतत्प्रधानस्य परिणामैकदेशिकम्

rūpādayaḥ prakīrtyante karaṇātprākṛtaiḥ saha / sarvaṃ caitatpradhānasya pariṇāmaikadeśikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यायपरिमाणं च संक्षेपेणात्र कीर्त्यते । सूर्याचन्द्रमसोश्चैव पृथिव्याश्चाप्यशेषतः

paryāyaparimāṇaṃ ca saṃkṣepeṇātra kīrtyate / sūryācandramasoścaiva pṛthivyāścāpyaśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणं योजनाग्रेण सांप्रतैरभिमानिभिः । महेन्द्राद्याः शुभाः पुण्या मानसोत्तरमूर्धनि

pramāṇaṃ yojanāgreṇa sāṃpratairabhimānibhiḥ / mahendrādyāḥ śubhāḥ puṇyā mānasottaramūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्दगतिश्चोक्ता सूर्यस्यालातयक्रवत् । नागवीथ्यक्षवीथ्योश्च लक्षणं च प्रकीर्त्यते

ata ūrdhdagatiścoktā sūryasyālātayakravat / nāgavīthyakṣavīthyośca lakṣaṇaṃ ca prakīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोष्ठयोर्लेखयोश्चैव मण्डलानां च योजनैः । लोकालोकस्य सन्ध्याया अह्नो विषुवतस्तथा

koṣṭhayorlekhayoścaiva maṇḍalānāṃ ca yojanaiḥ / lokālokasya sandhyāyā ahno viṣuvatastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकपालाः स्थिताश्चोर्द्धं कीर्त्यन्ते ते चतुर्द्दिशम् । पितॄणां देवतानां च पन्थानौ दक्षिणोत्तरौ

lokapālāḥ sthitāścorddhaṃ kīrtyante te caturddiśam / pitṝṇāṃ devatānāṃ ca panthānau dakṣiṇottarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहिणां न्यासिनां चोक्तो रजःसत्त्वसमाश्रयः । कीर्त्यते च पदं विष्णोर्धर्माद्या यत्र च स्थिताः

gṛhiṇāṃ nyāsināṃ cokto rajaḥsattvasamāśrayaḥ / kīrtyate ca padaṃ viṣṇordharmādyā yatra ca sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्याचन्द्रमसोश्चारो ग्रहाणां ज्योतिषां तथा । कीर्त्यते धृतसामर्थ्यात्प्रजानां च शुभाशुभम्

sūryācandramasoścāro grahāṇāṃ jyotiṣāṃ tathā / kīrtyate dhṛtasāmarthyātprajānāṃ ca śubhāśubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणा निर्मितः सौरः सादनार्थं च स स्वयम् । कीर्त्यते भगवान्येन प्रसर्प्पति दिवः क्षयम्

brahmaṇā nirmitaḥ sauraḥ sādanārthaṃ ca sa svayam / kīrtyate bhagavānyena prasarppati divaḥ kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स रथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यै ऋषिभिस्तथा । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

sa ratho 'dhiṣṭhito devair ādityai ṛṣibhistathā / gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपां सारमयात्स्यन्दात्कथ्यते च रसस्तथा । वृद्धिक्षयौ च सोमस्य कीर्त्येते सोमकारितौ

apāṃ sāramayātsyandātkathyate ca rasastathā / vṛddhikṣayau ca somasya kīrtyete somakāritau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यादीनां स्यन्दनानां ध्रुवादेव प्रवर्त्तनम् । कीर्त्यते शिशुमारस्य यस्य पुच्छे ध्रुवः स्थितः

sūryādīnāṃ syandanānāṃ dhruvādeva pravarttanam / kīrtyate śiśumārasya yasya pucche dhruvaḥ sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारारूपाणि सर्वाणि नक्षत्राणि ग्रहैः सह । निवासा यत्र कीर्त्यन्ते देवानां पुण्यकर्मणाम्

tārārūpāṇi sarvāṇi nakṣatrāṇi grahaiḥ saha / nivāsā yatra kīrtyante devānāṃ puṇyakarmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यरश्मिसहस्रं च वर्षशीतोष्णविश्रवः । प्रविभागश्चरश्मीनां नामतः कर्मतीर्थतः

sūryaraśmisahasraṃ ca varṣaśītoṣṇaviśravaḥ / pravibhāgaścaraśmīnāṃ nāmataḥ karmatīrthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिमाणं गतिश्चोक्ता ग्रहाणां सूर्यसंश्रयात् । वेश्यारूपात्प्रधानस्य परिमाणो महाद्भवः

parimāṇaṃ gatiścoktā grahāṇāṃ sūryasaṃśrayāt / veśyārūpātpradhānasya parimāṇo mahādbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरूरवस ऐलस्य माहात्म्यस्यानुकीर्त्तनम् । पितॄणां द्विप्रकाराणां माहात्म्यं वा मृतस्य च

purūravasa ailasya māhātmyasyānukīrttanam / pitṝṇāṃ dviprakārāṇāṃ māhātmyaṃ vā mṛtasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पर्वाणि कीर्त्यन्ते पर्वणां चैव संधयः । स्वर्गलोकगतानाञ्च प्राप्तानाञ्चाप्यधोगतिम्

tataḥ parvāṇi kīrtyante parvaṇāṃ caiva saṃdhayaḥ / svargalokagatānāñca prāptānāñcāpyadhogatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितॄणां द्विप्रकाराणां श्राद्धेनानुग्रहो महान् । युगसंख्याप्रमाणं च कीर्त्यते च कृतं युगम्

pitṝṇāṃ dviprakārāṇāṃ śrāddhenānugraho mahān / yugasaṃkhyāpramāṇaṃ ca kīrtyate ca kṛtaṃ yugam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रेतायुगे चापकर्षाद्वार् त्तायाः संप्रवर्त्तनम् । वर्णानामाश्रमाणां च संस्थितिर्धर्मतस्तथा

tretāyuge cāpakarṣādvār ttāyāḥ saṃpravarttanam / varṇānāmāśramāṇāṃ ca saṃsthitirdharmatastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रप्रवर्त्तनं चैव संवादो यत्र कीर्त्यते । ऋषीणां वसुना सार्द्धं वसोश्चाधः पुनर्गतिः । शब्दत्वं च प्रधानात्तु स्वायम्भुवमृते मनुम्

vajrapravarttanaṃ caiva saṃvādo yatra kīrtyate / ṛṣīṇāṃ vasunā sārddhaṃ vasoścādhaḥ punargatiḥ / śabdatvaṃ ca pradhānāttu svāyambhuvamṛte manum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशंसा तपसश्चोक्ता युगावस्थाश्च कृत्स्नशः । द्वापरस्य कलेश्चापि संक्षेपेण प्रकीर्त्तनम्

praśaṃsā tapasaścoktā yugāvasthāśca kṛtsnaśaḥ / dvāparasya kaleścāpi saṃkṣepeṇa prakīrttanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्वन्तरं च संख्या च मानुषेण प्रकीर्त्तिता । मन्वन्तराणां सर्वेषामेतदेव च लक्षणम्

manvantaraṃ ca saṃkhyā ca mānuṣeṇa prakīrttitā / manvantarāṇāṃ sarveṣāmetadeva ca lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीतानागतानां च वर्त्तमानं च कीर्त्यते । तथा मन्वन्तराणां च प्रतिसंधानलक्षणम्

atītānāgatānāṃ ca varttamānaṃ ca kīrtyate / tathā manvantarāṇāṃ ca pratisaṃdhānalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीताना गतानां च प्रोक्तं स्वायम्भुवे ततः । ऋषीणां च गतिः प्रोक्ता कालज्ञानगतिस्तथा

atītānā gatānāṃ ca proktaṃ svāyambhuve tataḥ / ṛṣīṇāṃ ca gatiḥ proktā kālajñānagatistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्गसंख्याप्रमाणं च युगवार्ता प्रवर्त्तनम् । त्रेतायां चक्रवर्तीनां लक्षणं जन्म चैव हि

durgasaṃkhyāpramāṇaṃ ca yugavārtā pravarttanam / tretāyāṃ cakravartīnāṃ lakṣaṇaṃ janma caiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमतेश्च तथा जन्म अथो कलियुगस्य वै । अङ्गुलैर्हासनं चैव भूतानां यच्च चोच्यते

pramateśca tathā janma atho kaliyugasya vai / aṅgulairhāsanaṃ caiva bhūtānāṃ yacca cocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाशानां परिसंख्यानं शिष्यप्राधान्यमेव च । वाक्यं सप्तविधं चैव ऋषिगोत्रानुकीर्तनम्

śāśānāṃ parisaṃkhyānaṃ śiṣyaprādhānyameva ca / vākyaṃ saptavidhaṃ caiva ṛṣigotrānukīrtanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणं सूतपुत्राणां ब्रह्मणास्य च कृत्स्नशः । देदानां व्यसनं चैव वेदव्यासैर्महात्मभिः

lakṣaṇaṃ sūtaputrāṇāṃ brahmaṇāsya ca kṛtsnaśaḥ / dedānāṃ vyasanaṃ caiva vedavyāsairmahātmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्वन्तरेषु देवानां प्रजेशानां च कीर्त्तनम् । मन्वन्तरक्रमश्चैव कालज्ञानं च कीर्त्यते

manvantareṣu devānāṃ prajeśānāṃ ca kīrttanam / manvantarakramaścaiva kālajñānaṃ ca kīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षस्य चापि दौहित्राः प्रियाया दुहितुः शुभाः । ब्रह्मादिभिस्तेजनिता दक्षेणैव च धीमता

dakṣasya cāpi dauhitrāḥ priyāyā duhituḥ śubhāḥ / brahmādibhistejanitā dakṣeṇaiva ca dhīmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सावर्णाश्चात्र कीर्त्यन्ते मनवो मेरुमाश्रिताः । ध्रुवस्यौत्तानपादस्य प्रजासर्गोपवर्णनम्

sāvarṇāścātra kīrtyante manavo merumāśritāḥ / dhruvasyauttānapādasya prajāsargopavarṇanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चाक्षुषस्य मनोः सर्गः प्रजानां वीर्यवर्मनम् । प्रभुणा चैव वैन्येन भूमिदोहप्रवर्तता

cākṣuṣasya manoḥ sargaḥ prajānāṃ vīryavarmanam / prabhuṇā caiva vainyena bhūmidohapravartatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पात्राणां पयसां चैव वत्सानां च विशेषणम् । ब्रह्मादिभिः पूर्वमेव दुग्धा चैयं वसुंधरा

pātrāṇāṃ payasāṃ caiva vatsānāṃ ca viśeṣaṇam / brahmādibhiḥ pūrvameva dugdhā caiyaṃ vasuṃdharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशभ्यश्चं प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतेः । दक्षस्य कीर्त्यत जन्म समस्यांशेन धीमतः

daśabhyaścaṃ pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpateḥ / dakṣasya kīrtyata janma samasyāṃśena dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतभव्यभवेशत्वं महेन्द्राणां च कीर्त्यते । मन्वादिका भविष्यन्ति आख्यानैबर्हुभिर्वृताः

bhūtabhavyabhaveśatvaṃ mahendrāṇāṃ ca kīrtyate / manvādikā bhaviṣyanti ākhyānaibarhubhirvṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैवस्वतस्य च मनोः कीर्त्यते सर्गविस्तरः । ब्रह्मादिकोश उत्पत्तिर्भृग्वदीनां च कीर्त्यते

vaivasvatasya ca manoḥ kīrtyate sargavistaraḥ / brahmādikośa utpattirbhṛgvadīnāṃ ca kīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनिष्कृष्य प्रजासर्गे चाक्षुषस्य मनोःशुभे । दक्षस्य कीर्त्यते सर्गो ध्यानाद्वैवस्वतान्तरे

viniṣkṛṣya prajāsarge cākṣuṣasya manoḥśubhe / dakṣasya kīrtyate sargo dhyānādvaivasvatāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदः कृतसंवादो दक्षपुत्रान्महाबलान् । नाशयामास शापाय मानसो ब्रह्मणः सुतः

nāradaḥ kṛtasaṃvādo dakṣaputrānmahābalān / nāśayāmāsa śāpāya mānaso brahmaṇaḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरिणा नाम विश्रुताः । मरुत्प्रवाहे मरुतो दित्यां देव्यां च संभवः

tato dakṣo 'sṛjatkanyā vairiṇā nāma viśrutāḥ / marutpravāhe maruto dityāṃ devyāṃ ca saṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्त्यते मरुतां चात्रगणास्ते सप्तसप्तकाः । देवत्वमिन्द्रवासेन वायुस्कन्धेषु चाश्रमः

kīrtyate marutāṃ cātragaṇāste saptasaptakāḥ / devatvamindravāsena vāyuskandheṣu cāśramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैत्यानां दानवानां च यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । सर्वभूतपिशाचानां यक्षणां पक्षिवीरुधाम्

daityānāṃ dānavānāṃ ca yakṣagandharvarakṣasām / sarvabhūtapiśācānāṃ yakṣaṇāṃ pakṣivīrudhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्तयश्चाप्सरसां कीर्त्यन्ते बहुविस्तरात् । मार्तण्डमण्डलं कृत्स्नं जन्मैरावतहस्तिनः

utpattayaścāpsarasāṃ kīrtyante bahuvistarāt / mārtaṇḍamaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ janmairāvatahastinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैनतेयसमुत्पत्तिस्तथा राज्या भिषेचनम् । भृगूणां विस्तरश्चोक्तस्तथा चाङ्गिरसामपि

vainateyasamutpattistathā rājyā bhiṣecanam / bhṛgūṇāṃ vistaraścoktastathā cāṅgirasāmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्यपस्य पुलस्त्यस्य तथैवात्रेर्महात्मनः । पराशरस्य च मुनेः प्रजानां यत्र विस्तरः

kaśyapasya pulastyasya tathaivātrermahātmanaḥ / parāśarasya ca muneḥ prajānāṃ yatra vistaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिस्रः कन्याः सुकीर्त्यन्ते यासुलोकाः प्रतिष्ठिताः । इच्छाया विस्तरश्चोक्त आदित्यस्य ततः परम्

tisraḥ kanyāḥ sukīrtyante yāsulokāḥ pratiṣṭhitāḥ / icchāyā vistaraścokta ādityasya tataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किङ्कुविच्चरितं प्रोक्तं ध्रुवस्यैव निबर्हणम् । बृहद्बलानां संक्षेपादिक्ष्वाक्वाद्याः प्रकीर्त्तिताः

kiṅkuviccaritaṃ proktaṃ dhruvasyaiva nibarhaṇam / bṛhadbalānāṃ saṃkṣepādikṣvākvādyāḥ prakīrttitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्यादीनां क्षितीशानां पलाण्डु हरणादिभिः । कीर्त्यते विस्तरात्सर्गे ययातेरपि भूपतेः

niśyādīnāṃ kṣitīśānāṃ palāṇḍu haraṇādibhiḥ / kīrtyate vistarātsarge yayāterapi bhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.