Library·Brahmāṇḍa Purāṇa·1·1.19
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे जम्बूद्वीपवर्णनं नामाष्टादशो ऽध्यायः सूत उवाच प्लक्षद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह संग्रहात् । शृणुतेमं यथातत्त्वं ब्रुवतो मे द्विजोत्तमाः
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde jambūdvīpavarṇanaṃ nāmāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca plakṣadvīpaṃ pravakṣyāmi yathāvadiha saṃgrahāt / śṛṇutemaṃ yathātattvaṃ bruvato me dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जंबूद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः । विस्तराद्द्विगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः
jaṃbūdvīpasya vistārāddviguṇāstasya vistaraḥ / vistarāddviguṇaścāsya pariṇāhaḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनावृतः समुद्रो वै द्वीपेन लवणोदकः । तत्र पुण्या जनपदाश्चिरान्न म्रियते जनः
tenāvṛtaḥ samudro vai dvīpena lavaṇodakaḥ / tatra puṇyā janapadāścirānna mriyate janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः । तत्रापि पर्वताः पुण्याः सप्तैव मणिभूषणाः
kṛta eva ca durbhikṣaṃ jarāvyādhibhayaṃ kutaḥ / tatrāpi parvatāḥ puṇyāḥ saptaiva maṇibhūṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नाकरास्तथा नद्यस्तासां नामानि च बुवे । ब्लक्षद्वीपादिषु त्वेषु सप्त सप्त तु पञ्चसु
ratnākarāstathā nadyastāsāṃ nāmāni ca buve / blakṣadvīpādiṣu tveṣu sapta sapta tu pañcasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः । प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्तद्वीपान् महा बलान्
ṛjvāyatāḥ pratidiśaṃ niviṣṭā varṣaparvatāḥ / plakṣadvīpe tu vakṣyāmi saptadvīpān mahā balān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोमेदको ऽत्र प्रथमः पर्वतो मेघसन्निभः । ख्यायते यस्य नाम्ना तु वर्षं गोमेदसंज्ञितम्
gomedako 'tra prathamaḥ parvato meghasannibhaḥ / khyāyate yasya nāmnā tu varṣaṃ gomedasaṃjñitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयः पर्वतश्चन्द्रः सर्वौंष धिसमन्वितः । अश्विभ्याममृतस्यार्थमोषध्यो यत्र संभृताः
dvitīyaḥ parvataścandraḥ sarvauṃṣa dhisamanvitaḥ / aśvibhyāmamṛtasyārthamoṣadhyo yatra saṃbhṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयो नारदो नाम दुर्गशैलो महोच्चयः । तत्राचले समुत्पन्नौ पूर्वं नारदपर्वतौ
tṛtīyo nārado nāma durgaśailo mahoccayaḥ / tatrācale samutpannau pūrvaṃ nāradaparvatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थस्तत्र वै शैलो दुदुंभिर्न्नाम नामतः । छन्दमृत्युः पुरा तस्मिन्दुन्दुभिः सादितः सुरैः
caturthastatra vai śailo duduṃbhirnnāma nāmataḥ / chandamṛtyuḥ purā tasmindundubhiḥ sāditaḥ suraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रज्जुदोलोरुकामं यः शाल्मलिश्चासुरान्तकृत् । पञ्चमः सोमको नाम देवैर्यत्रामृतं पुरा
rajjudolorukāmaṃ yaḥ śālmaliścāsurāntakṛt / pañcamaḥ somako nāma devairyatrāmṛtaṃ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभृतं चाहृतं चैव मातुरर्थे गरुत्मता । षष्टस्तु सुमना नाम सप्तमर्षभ उच्यते
saṃbhṛtaṃ cāhṛtaṃ caiva māturarthe garutmatā / ṣaṣṭastu sumanā nāma saptamarṣabha ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः । वैभ्राजः सप्तमस्तत्र भ्राजिष्णुः स्फाटिको महान्
hiraṇyakṣo varāheṇa tasmiñchaile niṣūditaḥ / vaibhrājaḥ saptamastatra bhrājiṣṇuḥ sphāṭiko mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चिर्भिर्भ्राजते यस्माद्वैभ्राजस्तेन संस्मृतः । तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि नामतस्तु यथाक्रमम्
arcirbhirbhrājate yasmādvaibhrājastena saṃsmṛtaḥ / teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi nāmatastu yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोमेदं प्रथमं वर्षं नाम्नाशान्तभयं स्मृतम् । चन्द्रस्य शिशिरं नाम नारदस्य सुखोदयम्
gomedaṃ prathamaṃ varṣaṃ nāmnāśāntabhayaṃ smṛtam / candrasya śiśiraṃ nāma nāradasya sukhodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दं दुन्दुभेर्वर्षं सोमकस्यशिवं स्मृतम् । क्षेमकं वृषभस्यापि वैभ्राजस्य ध्रुवं तथा
ānandaṃ dundubhervarṣaṃ somakasyaśivaṃ smṛtam / kṣemakaṃ vṛṣabhasyāpi vaibhrājasya dhruvaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषु देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः । विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानाश्च तैः सह
eteṣu devagandharvāḥ siddhāśca saha cāraṇaiḥ / viharanti ramante ca dṛśyamānāśca taiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां नद्यस्तु सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः । नामतस्ताः प्रवक्ष्यामि सप्तगङ्गास्तपोधनाः
teṣāṃ nadyastu saptaiva prativarṣaṃ samudragāḥ / nāmatastāḥ pravakṣyāmi saptagaṅgāstapodhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुतप्तासुखी चैव विपाशा त्रिदिवा क्रमुः । अमृता सुकृता चैव सप्तैताः सरितां वराः
anutaptāsukhī caiva vipāśā tridivā kramuḥ / amṛtā sukṛtā caiva saptaitāḥ saritāṃ varāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिगच्छन्ति ता नद्यस्ताभ्यश्चान्याः सहस्रशः । बहूदका ह्योघवत्यो यतो वर्षति वासवः
abhigacchanti tā nadyastābhyaścānyāḥ sahasraśaḥ / bahūdakā hyoghavatyo yato varṣati vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीजनपदास्तु ते । शुभाः शान्तभयाश्चैव प्रमुदं शैशिराः शिवाः
tāḥ pibanti sadā hṛṣṭā nadījanapadāstu te / śubhāḥ śāntabhayāścaiva pramudaṃ śaiśirāḥ śivāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दाश्च सुखाश्चैव क्षेमकाश्च ध्रुवैः सह । वर्णाश्रमाचारयुता प्रजास्तेष्ववधिष्ठिताः
ānandāśca sukhāścaiva kṣemakāśca dhruvaiḥ saha / varṇāśramācārayutā prajāsteṣvavadhiṣṭhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे त्वरोगाः सुबलाः प्रजाश्चामयव र्जिताः । अवसर्पिणी न तेष्वस्ति तथैवोत्सर्पिणी न च
sarve tvarogāḥ subalāḥ prajāścāmayava rjitāḥ / avasarpiṇī na teṣvasti tathaivotsarpiṇī na ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तत्रास्ति युगावस्था चतुर्युगकृता क्वचित् । त्रेतायुगसमः कालः सर्वदा तत्र वर्त्तते
na tatrāsti yugāvasthā caturyugakṛtā kvacit / tretāyugasamaḥ kālaḥ sarvadā tatra varttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः पञ्चस्वेतेषु सर्वशः । देशस्यानुविधानेन कालस्यानुविधाः स्मृताः
plakṣadvīpādiṣu jñeyaḥ pañcasveteṣu sarvaśaḥ / deśasyānuvidhānena kālasyānuvidhāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चवर्षसहस्राणि तेषु जीवन्ति मानवाः । सुरूपाश्च सुवेषाश्च ह्यरोगा बलिनस्तथा
pañcavarṣasahasrāṇi teṣu jīvanti mānavāḥ / surūpāśca suveṣāśca hyarogā balinastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखमायुर्बलं रुपमारोग्यं धर्म एव च । प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै
sukhamāyurbalaṃ rupamārogyaṃ dharma eva ca / plakṣadvīpādiṣu jñeyaḥ śākadvīpāntikeṣu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षद्वीपः पृथुः श्रीमान्सर्वतो धनधान्यवान् । दिव्यौषधिफलोपेतः सर्वौंषधिवनस्पतिः
prakṣadvīpaḥ pṛthuḥ śrīmānsarvato dhanadhānyavān / divyauṣadhiphalopetaḥ sarvauṃṣadhivanaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवृतः पशुभिः सर्वैर्ग्राम्यारण्यैः सहस्रशः । जंबूवृक्षेम संख्यातस्तस्य मध्ये द्विजोत्तमाः
āvṛtaḥ paśubhiḥ sarvairgrāmyāraṇyaiḥ sahasraśaḥ / jaṃbūvṛkṣema saṃkhyātastasya madhye dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्लक्षो नाम महावृक्षस्तस्य नाम्ना स उच्यते । स तत्र पूज्यते स्थाने मध्ये जनपदस्य ह
plakṣo nāma mahāvṛkṣastasya nāmnā sa ucyate / sa tatra pūjyate sthāne madhye janapadasya ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापीक्षुरसोदेन प्रक्षद्वीपः समावृतः । प्लक्षद्वीपसमेनैव वैपुल्यद्विस्तरेण तु
sa cāpīkṣurasodena prakṣadvīpaḥ samāvṛtaḥ / plakṣadvīpasamenaiva vaipulyadvistareṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं संनिवेशो वः प्लक्षद्वीपस्य कीर्तितः । आनुपूर्व्यात्समासेन शाल्मलं तु निबोधत
ityevaṃ saṃniveśo vaḥ plakṣadvīpasya kīrtitaḥ / ānupūrvyātsamāsena śālmalaṃ tu nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तृतीयं वक्ष्यामि शाल्मलं द्वीपसुत्तमम् । शाल्मलेन समुद्रस्तु द्वीपेनेक्षुरसोदकः
tatastṛtīyaṃ vakṣyāmi śālmalaṃ dvīpasuttamam / śālmalena samudrastu dvīpenekṣurasodakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्लक्षद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन समावृतः । तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः
plakṣadvīpasya vistārāddviguṇena samāvṛtaḥ / tatrāpi parvatāḥ sapta vijñeyā ratnayonayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां वर्षेषु सप्तसु । प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः
ratnākarāstathā nadyasteṣāṃ varṣeṣu saptasu / prathamaḥ sūryasaṃkāśaḥ kumudo nāma parvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वधातुमयैः शृङ्गैः शिलाजालसमाकुलैः । द्वितीयः पर्वतश्चात्र ह्युत्तमो नाम विश्रुतः
sarvadhātumayaiḥ śṛṅgaiḥ śilājālasamākulaiḥ / dvitīyaḥ parvataścātra hyuttamo nāma viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरितालमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति । तृतियः पर्वतस्तत्र बलाहक इति श्रुतः
haritālamayaiḥ śṛṅgairdivamāvṛtya tiṣṭhati / tṛtiyaḥ parvatastatra balāhaka iti śrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जात्यञ्जनमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति । चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्र सा वै सहोषधिः
jātyañjanamayaiḥ śṛṅgairdivamāvṛtya tiṣṭhati / caturthaḥ parvato droṇo yatra sā vai sahoṣadhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशल्यकरणी चैव मृतसञ्जीविनी तथा । कङ्कस्तु पञ्चमस्तत्र पर्वतः सुमहोदयः
viśalyakaraṇī caiva mṛtasañjīvinī tathā / kaṅkastu pañcamastatra parvataḥ sumahodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यपुष्पफलोपेतो वृक्षवीरुत्समावृतः । षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसन्निभः
nityapuṣpaphalopeto vṛkṣavīrutsamāvṛtaḥ / ṣaṣṭhastu parvatastatra mahiṣo meghasannibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम वारिजः । सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्नाम भाष्यते
yasminso 'gnirnivasati mahiṣo nāma vārijaḥ / saptamaḥ parvatastatra kakudmānnāma bhāṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः । प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विधिवत्स्वयम्
tatra ratnānyanekāni svayaṃ rakṣati vāsavaḥ / prajāpatimupādāya prajābhyo vidhivatsvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येते पर्वताः सप्त शाल्मले मणिभूषणाः । तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सर्पैव तु शुभानि वै
ityete parvatāḥ sapta śālmale maṇibhūṣaṇāḥ / teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi sarpaiva tu śubhāni vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमुदस्य स्मृतं श्वेतमुत्तमस्य च लोहितम् । बलाहकस्य जीमूतं द्रोणस्य हरितं स्मृतम्
kumudasya smṛtaṃ śvetamuttamasya ca lohitam / balāhakasya jīmūtaṃ droṇasya haritaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कङ्कस्य वैद्युतं नाम महिषस्य च मानसम् । ककुदः सुप्रदं नाम सप्तैतानि तु सप्तधा
kaṅkasya vaidyutaṃ nāma mahiṣasya ca mānasam / kakudaḥ supradaṃ nāma saptaitāni tu saptadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षाणि पर्वताश्चैव नदीस्तेषु निबोधत । ज्योतिः शान्तिस्तथा तुष्टा चन्द्रा शुक्रा विमोचनी
varṣāṇi parvatāścaiva nadīsteṣu nibodhata / jyotiḥ śāntistathā tuṣṭā candrā śukrā vimocanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्तिः सप्तमी तासां प्रतिवर्षं तु ताः स्मृताः । तासां समीपगाश्चान्याः शतशो ऽथ सहस्रशः
nivṛttiḥ saptamī tāsāṃ prativarṣaṃ tu tāḥ smṛtāḥ / tāsāṃ samīpagāścānyāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न संख्यां परिसंख्यातुं शक्नुयात्को ऽपि मानवः । इत्येष संनिवेशो वः शाल्मलस्य प्रकीर्त्तितः
na saṃkhyāṃ parisaṃkhyātuṃ śaknuyātko 'pi mānavaḥ / ityeṣa saṃniveśo vaḥ śālmalasya prakīrttitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्लक्षवृक्षेण संख्यातस्तस्य मध्ये महा द्रुमः । शाल्मलिर्विपुलस्कन्धस्तस्य नाम्ना स उच्यते
plakṣavṛkṣeṇa saṃkhyātastasya madhye mahā drumaḥ / śālmalirvipulaskandhastasya nāmnā sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाल्मलस्तु समुद्रेण सुरोदेन समावृतः । विस्तराच्छाल्मलस्वैव समे न तु समन्ततः
śālmalastu samudreṇa surodena samāvṛtaḥ / vistarācchālmalasvaiva same na tu samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरेषु तु धर्मज्ञाद्वीपेषु शृणुत प्रजाः । यथाश्रुतं यथान्यायं ब्रुवतो मे निबोधत
uttareṣu tu dharmajñādvīpeṣu śṛṇuta prajāḥ / yathāśrutaṃ yathānyāyaṃ bruvato me nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशद्वीपं प्रवक्ष्यामि चतुर्थं तु समासतः । सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः
kuśadvīpaṃ pravakṣyāmi caturthaṃ tu samāsataḥ / surodakaḥ parivṛtaḥ kuśadvīpena sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाल्मलस्य तु विस्ताराद्द्विगुणेन समन्ततः । सप्तैव च गिरींस्तत्र वर्ण्यमानान्निबोधत
śālmalasya tu vistārāddviguṇena samantataḥ / saptaiva ca girīṃstatra varṇyamānānnibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशद्वीपे तु विज्ञेयः पर्वतो विद्रुमश्च यः । द्वीपस्य प्रथमस्तस्य द्वितीयो हेमपर्वतः
kuśadvīpe tu vijñeyaḥ parvato vidrumaśca yaḥ / dvīpasya prathamastasya dvitīyo hemaparvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयो द्युतिमान्नाम जीमूतसदृशो गिरिः । चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः
tṛtīyo dyutimānnāma jīmūtasadṛśo giriḥ / caturthaḥ puṣpavānnāma pañcamastu kuśeśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठो हरिगिरिर्नाम सप्तमो मन्दरः स्मृतः । मन्दा इति ह्यपा नाम मन्दरो दारणादयम्
ṣaṣṭho harigirirnāma saptamo mandaraḥ smṛtaḥ / mandā iti hyapā nāma mandaro dāraṇādayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषामन्तरविषकंभो द्विगुणः प्रविभागतः । उद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम्
teṣāmantaraviṣakaṃbho dviguṇaḥ pravibhāgataḥ / udbhidaṃ prathamaṃ varṣaṃ dvitīyaṃ veṇumaṇḍalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीयं वै रथाकारं चतुर्थं लवणं समृतम् । पञ्चमं धृतिमद्वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्
tṛtīyaṃ vai rathākāraṃ caturthaṃ lavaṇaṃ samṛtam / pañcamaṃ dhṛtimadvarṣaṃ ṣaṣṭhaṃ varṣaṃ prabhākaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तमं कपिलं नाम सर्वे ते वर्ष भावकाः । एतेषु देवगन्धर्वाः प्रजास्तु जगदीश्वराः
saptamaṃ kapilaṃ nāma sarve te varṣa bhāvakāḥ / eteṣu devagandharvāḥ prajāstu jagadīśvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहरन्ति रमन्ते च हृष्यमाणास्तु सर्वशः । न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छ जातय एव च
viharanti ramante ca hṛṣyamāṇāstu sarvaśaḥ / na teṣu dasyavaḥ saṃti mleccha jātaya eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौरप्रायो जनः सर्वः क्रमाच्च म्रियते तथा । तत्रापि नद्यः सप्तैव धूतपापाशिवा तथा
gauraprāyo janaḥ sarvaḥ kramācca mriyate tathā / tatrāpi nadyaḥ saptaiva dhūtapāpāśivā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पवित्रा संततिश्चैव विद्युद्दंभा मही तथा । अन्यास्ताभ्यो ऽपरिज्ञाताः शतशो ऽथ सहस्रशः
pavitrā saṃtatiścaiva vidyuddaṃbhā mahī tathā / anyāstābhyo 'parijñātāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः । घृतोदेन कुशद्वीपो बाह्यतः परिवारितः
abhigacchanti tāḥ sarvā yato varṣati vāsavaḥ / ghṛtodena kuśadvīpo bāhyataḥ parivāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञेयः स तु विस्तारात्कुशद्वीपसमेन तु । इत्येष सन्निवेशो वः कुशद्वीपस्य कीर्त्तितः
vijñeyaḥ sa tu vistārātkuśadvīpasamena tu / ityeṣa sanniveśo vaḥ kuśadvīpasya kīrttitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रैञ्चद्वीपस्य विस्तारं वक्ष्याम्यहमतः परम् । कुशद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणः स तु वै स्मृतः
kraiñcadvīpasya vistāraṃ vakṣyāmyahamataḥ param / kuśadvīpasya vistārāddviguṇaḥ sa tu vai smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतोदकसमुद्रो वै क्रैञ्च द्वीपेन संयुतः । तस्मिन्द्वीपे नगश्रेष्ठः क्रैञ्चस्तु प्रथमो गिरिः
ghṛtodakasamudro vai kraiñca dvīpena saṃyutaḥ / tasmindvīpe nagaśreṣṭhaḥ kraiñcastu prathamo giriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रैञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः । अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः
kraiñcātparo vāmanako vāmanādandhakārakaḥ / andhakārātparaścāpi divāvṛnnāma parvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवावृतः परश्चापि द्विविदो गिरिसत्तमः । द्विविदात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः
divāvṛtaḥ paraścāpi dvivido girisattamaḥ / dvividātparataścāpi puṇḍarīko mahāgiriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः । एते रत्नमयाः सप्त क्रैञ्चद्वीपस्य पर्वताः
puṇḍarīkātparaścāpi procyate dundubhisvanaḥ / ete ratnamayāḥ sapta kraiñcadvīpasya parvatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुपुष्पफलोपेतनानावृक्षलतावृताः । परस्परेण द्विगुणा विस्तृता हर्षवर्द्धनाः
bahupuṣpaphalopetanānāvṛkṣalatāvṛtāḥ / paraspareṇa dviguṇā vistṛtā harṣavarddhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षाणि तत्र वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत । क्रैञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः
varṣāṇi tatra vakṣyāmi nāmatastānnibodhata / kraiñcasya kuśalo deśo vāmanasya manonugaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोनुगात्परश्चोष्णस्तृतीयं वर्षमुच्यते । उष्णात्परः पीवरकः पीवरादन्धकारकः
manonugātparaścoṣṇastṛtīyaṃ varṣamucyate / uṣṇātparaḥ pīvarakaḥ pīvarādandhakārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धकारात्परश्चापि मुनिदेशः स्मृतो बुधैः । मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः
andhakārātparaścāpi munideśaḥ smṛto budhaiḥ / munideśātparaścaiva procyate dundubhisvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रयो जनः स्मतः । तत्रापि नद्यः सप्तैव प्रतिवर्ष स्मृताः शुभाः
siddhacāraṇasaṃkīrṇo gauraprayo janaḥ smataḥ / tatrāpi nadyaḥ saptaiva prativarṣa smṛtāḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर्मनोजवा । ख्यातिश्च पुण्डरीका च गङ्गाः सप्तविधाः स्मृताः
gaurī kumudvatī caiva saṃdhyā rātrirmanojavā / khyātiśca puṇḍarīkā ca gaṅgāḥ saptavidhāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां सहस्रशश्चान्या नद्यो यास्तु समीपगाः । अभिगच्छन्ति ताः सर्वा विपुलाः सुबहूदकाः
tāsāṃ sahasraśaścānyā nadyo yāstu samīpagāḥ / abhigacchanti tāḥ sarvā vipulāḥ subahūdakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रैञ्चद्वीपः समुद्रेण दधिमण्डौदकेन तु । आवृतः सर्वतः श्रीमान्क्रैञ्चद्वीपसमेन तु
kraiñcadvīpaḥ samudreṇa dadhimaṇḍaudakena tu / āvṛtaḥ sarvataḥ śrīmānkraiñcadvīpasamena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्लक्षद्वीपादयो ह्येते समासेन प्रकीर्त्तिताः । तेषां निसर्गोद्वीपानामानुपूर्व्येण सर्वशः
plakṣadvīpādayo hyete samāsena prakīrttitāḥ / teṣāṃ nisargodvīpānāmānupūrvyeṇa sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शक्यो विस्तराद्वक्तुं दिव्यवर्षशतैरपि । निसर्गो यः प्रजानां तु संहारो यश्च तासु वै
na śakyo vistarādvaktuṃ divyavarṣaśatairapi / nisargo yaḥ prajānāṃ tu saṃhāro yaśca tāsu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह निश्चयात् । शृणुध्वं तु यथातथ्यं ब्रुवतो मे यथार्थवत्
śākadvīpaṃ pravakṣyāmi yathāvadiha niścayāt / śṛṇudhvaṃ tu yathātathyaṃ bruvato me yathārthavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रैञ्चद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः । परिवार्य समुद्रं स दधिमण्डोदकं स्थितः
kraiñcadvīpasya vistārāddviguṇāstasya vistaraḥ / parivārya samudraṃ sa dadhimaṇḍodakaṃ sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पुण्या जनपदाश्चिरात्तु म्रियते जनः । कुत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः
tatra puṇyā janapadāścirāttu mriyate janaḥ / kuta eva ca durbhikṣaṃ jarāvyādhibhayaṃ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापि पर्वताः शभ्राः सप्तैव मणिभूषणाः । रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि मे शृणु
tatrāpi parvatāḥ śabhrāḥ saptaiva maṇibhūṣaṇāḥ / ratnākarāstathā nadyasteṣāṃ nāmāni me śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते । प्रागायतः स सौवर्णो ह्युदयो नाम पर्वतः
devarṣigandharvayutaḥ prathamo merurucyate / prāgāyataḥ sa sauvarṇo hyudayo nāma parvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्ट्यर्थं जलदास्तत्र प्रभंवति च यान्ति च । तस्यापरेण सुमहाञ्जलधारो महागिरिः
vṛṣṭyarthaṃ jaladāstatra prabhaṃvati ca yānti ca / tasyāpareṇa sumahāñjaladhāro mahāgiriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम् । ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले प्रजास्विह
yato nityamupādatte vāsavaḥ paramaṃ jalam / tato varṣaṃ prabhavati varṣākāle prajāsviha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्योत्तरे रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम् । रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः
tasyottare raivatako yatra nityaṃ pratiṣṭhitam / revatī divi nakṣatraṃ pitāmahakṛto vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यापरेण सुमहान् श्यामो नाम महागिरिः । तस्माच्छ्यामत्वमापन्नाः प्रजाः पूर्वमिमाः किल
tasyāpareṇa sumahān śyāmo nāma mahāgiriḥ / tasmācchyāmatvamāpannāḥ prajāḥ pūrvamimāḥ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यापरेण सुमहान्नाजतो ऽस्तगिरिः स्मृतः । तस्यापरे चांबिकेयो दुर्गशैलो महागिरिः
tasyāpareṇa sumahānnājato 'stagiriḥ smṛtaḥ / tasyāpare cāṃbikeyo durgaśailo mahāgiriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंबिकेयात्परो रम्यः सर्वौंषधिसमन्वितः । केसरी केसरयुतो यतो वायुः प्रजापतिः
aṃbikeyātparo ramyaḥ sarvauṃṣadhisamanvitaḥ / kesarī kesarayuto yato vāyuḥ prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदयात्प्रथमं वर्षं महात्तज्जलदं स्मृतम् । द्वितीयं जलधारस्य सुकुमारमिति स्मृतम्
udayātprathamaṃ varṣaṃ mahāttajjaladaṃ smṛtam / dvitīyaṃ jaladhārasya sukumāramiti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रैवतस्य तु कौमारं श्यामस्य च मणीवकम् । अस्तस्यापि शुभं वर्षं विज्ञेयं कुसुमोत्तरम्
raivatasya tu kaumāraṃ śyāmasya ca maṇīvakam / astasyāpi śubhaṃ varṣaṃ vijñeyaṃ kusumottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बिकेयस्य मोदाकं केसरस्य महाद्रुमम् । द्वीपस्य परिमाणं तु ह्रस्वदीर्घत्वमेव च
ambikeyasya modākaṃ kesarasya mahādrumam / dvīpasya parimāṇaṃ tu hrasvadīrghatvameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रैञ्चद्वीपेन विख्यातं तस्य केतुर्महाद्रुमः । शाको नाम महोत्सेधस्तस्य पूज्या महानुगाः
kraiñcadvīpena vikhyātaṃ tasya keturmahādrumaḥ / śāko nāma mahotsedhastasya pūjyā mahānugāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पुण्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यसमन्विताः । नद्यश्चापि महापुण्या गङ्गाः सप्तविधास्तथा
tatra puṇyā janapadāścāturvarṇyasamanvitāḥ / nadyaścāpi mahāpuṇyā gaṅgāḥ saptavidhāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुकुमारी कुमारी च नलिनी वेणुका च या । इक्षुश्च वेणुका चैव गभस्तिः सप्तमी तथा
sukumārī kumārī ca nalinī veṇukā ca yā / ikṣuśca veṇukā caiva gabhastiḥ saptamī tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नद्यश्चान्याः पुण्यजलाः शीततोयवहाः शुभाः । सहस्रशः समाख्याता यतो वर्षति वासवः
nadyaścānyāḥ puṇyajalāḥ śītatoyavahāḥ śubhāḥ / sahasraśaḥ samākhyātā yato varṣati vāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तासां नामधेयानि परिमाणं तथैव च । शक्यं वै परिसंख्यातुं पुण्यास्ताः सरिदुत्तमाः
na tāsāṃ nāmadheyāni parimāṇaṃ tathaiva ca / śakyaṃ vai parisaṃkhyātuṃ puṇyāstāḥ sariduttamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते । शांशपायनविस्तीर्णो द्वीपो ऽसौ चक्रसंस्थितः
tāḥ pibanti sadā hṛṣṭā nadīrjanapadāstu te / śāṃśapāyanavistīrṇo dvīpo 'sau cakrasaṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदीजलैः प्रतिच्छन्नः पर्वतैश्चाभ्रसन्निभैः । सर्वधातुविचित्रैश्च मणिविद्रुमभूषितैः
nadījalaiḥ praticchannaḥ parvataiścābhrasannibhaiḥ / sarvadhātuvicitraiśca maṇividrumabhūṣitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगरैश्चैव विविधैः स्फीतैर्जनपदैरपि । वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः समन्ताद्धनधान्यवान्
nagaraiścaiva vividhaiḥ sphītairjanapadairapi / vṛkṣaiḥ puṣpaphalopetaiḥ samantāddhanadhānyavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरोदेन समुद्रेण सर्वतः परिवारितः । शाकद्वीपस्य विस्तारात्समेन तु समंन्ततः
kṣīrodena samudreṇa sarvataḥ parivāritaḥ / śākadvīpasya vistārātsamena tu samaṃntataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिञ्जनपदाः पुण्याः पर्वताः सरितः शुभाः । वर्णाश्रमसमाकीर्णा देशास्ते सप्त वै स्मृताः
tasmiñjanapadāḥ puṇyāḥ parvatāḥ saritaḥ śubhāḥ / varṇāśramasamākīrṇā deśāste sapta vai smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न संकरश्च तेष्वस्ति वर्णाश्रमकृतः क्वचित् । धर्मस्य चाव्यभीचारादेकान्तसुखिताः प्रजाः
na saṃkaraśca teṣvasti varṇāśramakṛtaḥ kvacit / dharmasya cāvyabhīcārādekāntasukhitāḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तेषु लोभो माया वा हीर्षासूयाकृतः कुतः । विपर्ययो न तेष्वस्ति कालात्स्वाभाविकं परम्
na teṣu lobho māyā vā hīrṣāsūyākṛtaḥ kutaḥ / viparyayo na teṣvasti kālātsvābhāvikaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करावाप्तिर्न तेष्वस्ति न दण्डो न च दण्ड्यकाः । स्वधर्मेणैव धर्म ज्ञास्ते रक्षन्ति परस्परम्
karāvāptirna teṣvasti na daṇḍo na ca daṇḍyakāḥ / svadharmeṇaiva dharma jñāste rakṣanti parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावदेव शक्यं वै तस्मिन्द्वीपे प्रभाषितुम् । एतावदेव श्रोतव्यं शाकद्वीपनिवासिनाम्
etāvadeva śakyaṃ vai tasmindvīpe prabhāṣitum / etāvadeva śrotavyaṃ śākadvīpanivāsinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्करं सप्तमं द्वीपं प्रवक्ष्यामि निबोधत । पुष्करेण तु द्वीपेन वृतः क्षीरोदको बहिः
puṣkaraṃ saptamaṃ dvīpaṃ pravakṣyāmi nibodhata / puṣkareṇa tu dvīpena vṛtaḥ kṣīrodako bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन संमततः । पुष्करे पर्वतः श्रीमानेक एव महाशिलः
śākadvīpasya vistārāddviguṇena saṃmatataḥ / puṣkare parvataḥ śrīmāneka eva mahāśilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रैर्मणिमयैः शृङ्गैः शिलाजालैः समुच्छ्रितः । द्वीपस्य तस्य पूर्वर्द्धे चित्रसानुः स्थितो महान्
citrairmaṇimayaiḥ śṛṅgaiḥ śilājālaiḥ samucchritaḥ / dvīpasya tasya pūrvarddhe citrasānuḥ sthito mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मण्डलसहस्राणि विस्तीर्णः पञ्चविंशतिः । उर्द्धं चैव चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि महीतलात्
sa maṇḍalasahasrāṇi vistīrṇaḥ pañcaviṃśatiḥ / urddhaṃ caiva catustriṃśatsahasrāṇi mahītalāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वीपर्धस्य परिक्षिप्तः पर्वतो मानसोत्तरः । स्थितो वेलासमीपे तु नवचन्द्र इवोदितः
dvīpardhasya parikṣiptaḥ parvato mānasottaraḥ / sthito velāsamīpe tu navacandra ivoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः । तावदेव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः
yojanānāṃ sahasrāṇi ūrdhvaṃ pañcāśaducchritaḥ / tāvadeva ca vistīrṇaḥ sarvataḥ parimaṇḍalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव द्वीपपश्चार्द्धे मानसः पृथिवीधरः । एक एव महासारः सन्निवेशो द्विधा कृतः
sa eva dvīpapaścārddhe mānasaḥ pṛthivīdharaḥ / eka eva mahāsāraḥ sanniveśo dvidhā kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादूदकेनोदधिना सर्वतः परिवारितः । पुष्करद्वीपविस्ताराद्विस्तीर्णो ऽसौ समन्ततः
svādūdakenodadhinā sarvataḥ parivāritaḥ / puṣkaradvīpavistārādvistīrṇo 'sau samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ । अभितो मानसस्याथ पर्वतस्य तु मण्डले
tasmindvīpe smṛtau dvau tu puṇyau janapadau śubhau / abhito mānasasyātha parvatasya tu maṇḍale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महावीतं तु यद्वर्ष बाह्यतो मानसस्य तत् । त्स्यैवाभ्यन्तरेणापि धातकीखण्डमुच्यते
mahāvītaṃ tu yadvarṣa bāhyato mānasasya tat / tsyaivābhyantareṇāpi dhātakīkhaṇḍamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवति मानवाः । अरोगाः सुखबाहुल्या मानसीं सिद्धिमास्थिताः
daśavarṣasahasrāṇi tatra jīvati mānavāḥ / arogāḥ sukhabāhulyā mānasīṃ siddhimāsthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मससायुश्च रूपं च तस्मिन्वर्षद्वये स्मृतम् । अधमोत्तमा न तेष्वस्ति तुल्यास्ते रूपशीलतः
masasāyuśca rūpaṃ ca tasminvarṣadvaye smṛtam / adhamottamā na teṣvasti tulyāste rūpaśīlataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तत्र दस्युर्दमको नेर्ष्यासूया भयं तथा । निग्रहो न च दण्डो ऽस्ति न लोभो न परिग्रहः
na tatra dasyurdamako nerṣyāsūyā bhayaṃ tathā / nigraho na ca daṇḍo 'sti na lobho na parigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.