Brahmāṇḍa Purāṇa 1.21

त्रय एव मुहूर्त्तास्तु कालागः स्मृतो बुधैः । अपराह्णे व्यतीते तु कालः सायाह्न उच्यते

traya eva muhūrttāstu kālāgaḥ smṛto budhaiḥ / aparāhṇe vyatīte tu kālaḥ sāyāhna ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशपञ्च मुहूर्ताह्नो मुहूर्त्तास्त्रय एव च । दशपञ्चमुहूर्त्त वै ह्यहर्वैषुवतं स्मृतम्

daśapañca muhūrtāhno muhūrttāstraya eva ca / daśapañcamuhūrtta vai hyaharvaiṣuvataṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्द्धन्ते च ह्रसंते च ह्ययने दक्षिणोत्तरे । अहस्तु ग्रसते रात्रिं रात्रिश्च ग्रसते त्वहः

varddhante ca hrasaṃte ca hyayane dakṣiṇottare / ahastu grasate rātriṃ rātriśca grasate tvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरद्वसंतयोर्मध्यं विषुवत्परिभाव्यते । अहोरात्रे कलाश्चैव समं सोमः समश्नुते

śaradvasaṃtayormadhyaṃ viṣuvatparibhāvyate / ahorātre kalāścaiva samaṃ somaḥ samaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा पञ्चदशाहानि पक्ष इत्यभिधीयते । द्वौच पक्षौभवेन्मासो द्वौमासावर्कजावृतुः

tathā pañcadaśāhāni pakṣa ityabhidhīyate / dvauca pakṣaubhavenmāso dvaumāsāvarkajāvṛtuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतुत्रितयमयने द्वे हि वर्षं तु सौरकम् । निमेषा विद्युतश्चैव काष्टास्ता दश पञ्च च

ṛtutritayamayane dve hi varṣaṃ tu saurakam / nimeṣā vidyutaścaiva kāṣṭāstā daśa pañca ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलास्तास्त्रिशतः काष्ठा मात्रा शीतिद्वयात्मिका । सप्तैका द्व्यधिका त्रिशन्मात्रा षटत्रिंशदुत्तरा

kalāstāstriśataḥ kāṣṭhā mātrā śītidvayātmikā / saptaikā dvyadhikā triśanmātrā ṣaṭatriṃśaduttarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विषाष्टिना त्रयोविंशन्मात्रायाश्च कला भवेत् । चत्वारि शत्सहस्राणि शतान्यष्टौ च विद्युतः

dviṣāṣṭinā trayoviṃśanmātrāyāśca kalā bhavet / catvāri śatsahasrāṇi śatānyaṣṭau ca vidyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्ततिश्चैव तत्रापि नवतिं विद्धि निश्चये । चत्वार्येव शतान्याहुर्विद्युते द्वे च संयुते

saptatiścaiva tatrāpi navatiṃ viddhi niścaye / catvāryeva śatānyāhurvidyute dve ca saṃyute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरांशो ह्येष विज्ञेयो नाडिका चात्र कारणम् । संवत्सरादयः पञ्च चतुर्मानविकल्पिताः

varāṃśo hyeṣa vijñeyo nāḍikā cātra kāraṇam / saṃvatsarādayaḥ pañca caturmānavikalpitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चयः सर्वकालस्य युगमित्यभिधीयते । संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः

niścayaḥ sarvakālasya yugamityabhidhīyate / saṃvatsarastu prathamo dvitīyaḥ parivatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इडावत्सरस्तृतीयस्तु चतुर्थश्चानुवत्सरः । पञ्चमोवत्सरस्तेषां कालस्तु युगसंहितः

iḍāvatsarastṛtīyastu caturthaścānuvatsaraḥ / pañcamovatsarasteṣāṃ kālastu yugasaṃhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिंशच्छतं भवेत्पूर्णं पर्वणां तु रवेर्युगे । शतान्यष्टादश त्रिंशदुदयाद्भास्करस्य च

triṃśacchataṃ bhavetpūrṇaṃ parvaṇāṃ tu raveryuge / śatānyaṣṭādaśa triṃśadudayādbhāskarasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतवस्त्रिंशतः सौरादयनानि दशैव तु । पञ्च च त्रिशतं चापि षष्टिवर्षं च भास्करम्

ṛtavastriṃśataḥ saurādayanāni daśaiva tu / pañca ca triśataṃ cāpi ṣaṣṭivarṣaṃ ca bhāskaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिशदेव त्वहोरात्रास्तैस्तु मासस्तु भास्करः । एकषष्टि त्वहोरात्रमृतुरेको विभाव्यते

triśadeva tvahorātrāstaistu māsastu bhāskaraḥ / ekaṣaṣṭi tvahorātramṛtureko vibhāvyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अह्नां तु त्र्यधिकाशीतिः शतं चाप्यधिकं भवेत् । मानं तच्चित्रभानोस्तु विज्ञेयमयनस्य ह

ahnāṃ tu tryadhikāśītiḥ śataṃ cāpyadhikaṃ bhavet / mānaṃ taccitrabhānostu vijñeyamayanasya ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौरं सौम्यं तु विज्ञेयं नाक्षत्रं सावनं तथा । मानान्येतानि चत्वारि यैःपुराणे हि निश्चयः

sauraṃ saumyaṃ tu vijñeyaṃ nākṣatraṃ sāvanaṃ tathā / mānānyetāni catvāri yaiḥpurāṇe hi niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः श्वेतस्योत्तरश्चैव शृङ्गवान्नाम पर्व्वतः । त्रीणितस्य तु शृङ्गाणि स्पृशन्तीव नभस्तलम्

yaḥ śvetasyottaraścaiva śṛṅgavānnāma parvvataḥ / trīṇitasya tu śṛṅgāṇi spṛśantīva nabhastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैश्चापि शृङ्गैस्सनगः शृङ्गवा निति कथ्यते । एकश्च मार्गविष्कंभविस्तारश्चास्य कीर्तितः

taiścāpi śṛṅgaissanagaḥ śṛṅgavā niti kathyate / ekaśca mārgaviṣkaṃbhavistāraścāsya kīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य वै पूर्वतः शृङ्गं मध्यमं तद्धिरण्मयम् । दक्षिणं राजतं चैव शृङ्गं तु स्फटिकप्रभम्

tasya vai pūrvataḥ śṛṅgaṃ madhyamaṃ taddhiraṇmayam / dakṣiṇaṃ rājataṃ caiva śṛṅgaṃ tu sphaṭikaprabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वरत्नमयं चैव शृङ्गमुत्तरमुत्तमम् । एवं कूटैस्त्रिभिः शैलः शृङ्गवानिति विश्रुतः

sarvaratnamayaṃ caiva śṛṅgamuttaramuttamam / evaṃ kūṭaistribhiḥ śailaḥ śṛṅgavāniti viśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्तद्वै पूर्वतः शृङ्गं तदर्कः प्रतिपद्यते । शरद्वसंतयोर्मध्ये मध्यमां गतिमास्थितः

yattadvai pūrvataḥ śṛṅgaṃ tadarkaḥ pratipadyate / śaradvasaṃtayormadhye madhyamāṃ gatimāsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस्तुल्यमहोरात्रं करोति तिमिरा पहः । हरिताश्च हया दिव्यास्तस्य युक्ता महारथे । अनुलिप्ता इवाभान्ति पद्मरक्तैर्गभस्तिभिः

atastulyamahorātraṃ karoti timirā pahaḥ / haritāśca hayā divyāstasya yuktā mahārathe / anuliptā ivābhānti padmaraktairgabhastibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेषति च तुलान्ते च भास्करोदयतः स्मृताः । मुहूर्त्ता दश पञ्चैव अहो रात्रिश्च तावती

meṣati ca tulānte ca bhāskarodayataḥ smṛtāḥ / muhūrttā daśa pañcaiva aho rātriśca tāvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्तिकानां यदा सूर्यः प्रथमां शगतो भवेत् । विशाखानां तदा ज्ञेयश्चतुर्थांश निशाकरः

kṛttikānāṃ yadā sūryaḥ prathamāṃ śagato bhavet / viśākhānāṃ tadā jñeyaścaturthāṃśa niśākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशाखानां यदा सूर्यश्चरतेंशं तृतीयकम् । तदा चन्द्रं विजानीयात्कृत्तिकाशिरसि स्थितम्

viśākhānāṃ yadā sūryaścarateṃśaṃ tṛtīyakam / tadā candraṃ vijānīyātkṛttikāśirasi sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषुवं तं विजानीयादेवमाहुर्महर्षयः

viṣuvaṃ taṃ vijānīyādevamāhurmaharṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्येण विषुवं विद्या त्कालं सोमेन लक्षयेत् । समा रात्रिरहश्चैव यदा तद्विषुवं भवेत्

sūryeṇa viṣuvaṃ vidyā tkālaṃ somena lakṣayet / samā rātrirahaścaiva yadā tadviṣuvaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा दानानि देयानि पितृभ्यो विषुवेषु च । ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण मुखमेतत्तु दैवतम्

tadā dānāni deyāni pitṛbhyo viṣuveṣu ca / brāhmaṇebhyo viśeṣeṇa mukhametattu daivatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊनमासाधिमासौ च कला काष्ठा मुहूर्त्तकाः । पौर्णमासी तथा ज्ञेया अमावास्या तथैव च । सिनीवाली कुहूश्चैव राका चानुमतिस्तथा

ūnamāsādhimāsau ca kalā kāṣṭhā muhūrttakāḥ / paurṇamāsī tathā jñeyā amāvāsyā tathaiva ca / sinīvālī kuhūścaiva rākā cānumatistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्तपस्यौ मदुमाधवौ च शुक्रःशुचिश्चायनमुत्तरं स्यात् । नभोनभस्याविषऊर्जसंज्ञौ सहःसहस्याविति दक्षिणं स्यात्

tapastapasyau madumādhavau ca śukraḥśuciścāyanamuttaraṃ syāt / nabhonabhasyāviṣaūrjasaṃjñau sahaḥsahasyāviti dakṣiṇaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्तवाश्च ततो ज्ञेया पञ्चाब्दा ब्रह्मणाः सुताः

ārtavāśca tato jñeyā pañcābdā brahmaṇāḥ sutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माच्च ऋतवो ज्ञेया ऋतुभ्यो ह्यार्त्तवाः स्मृताः । तस्मादृतुमुखी ज्ञेया अमावास्यास्य पर्वणः

tasmācca ṛtavo jñeyā ṛtubhyo hyārttavāḥ smṛtāḥ / tasmādṛtumukhī jñeyā amāvāsyāsya parvaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्तु विषुवं ज्ञेयं पितृदेवहितं सदा । पर्व ज्ञात्वा न मुह्येत पित्र्ये दैवे च मानवः

tasmāttu viṣuvaṃ jñeyaṃ pitṛdevahitaṃ sadā / parva jñātvā na muhyeta pitrye daive ca mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्स्मृतं प्रचानां वै विषुवत्सर्वगं सदा । आलोकात्तु स्मृतो लोको लोकालोकः स उच्यते

tasmātsmṛtaṃ pracānāṃ vai viṣuvatsarvagaṃ sadā / ālokāttu smṛto loko lokālokaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकपालाः स्थितास्तत्र लोकालोकस्य मध्यतः । चत्वारस्ते महात्मानस्तिष्टन्त्याभूतसंप्लवात्

lokapālāḥ sthitāstatra lokālokasya madhyataḥ / catvāraste mahātmānastiṣṭantyābhūtasaṃplavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुधामा चैव वैराजः कर्दमः शङ्खपास्तथा । हिरण्यरोमा पर्जन्यः केतुमान्राजसश्च यः

sudhāmā caiva vairājaḥ kardamaḥ śaṅkhapāstathā / hiraṇyaromā parjanyaḥ ketumānrājasaśca yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्द्वन्द्वा निरभीमाना निः सीमा निष्परिग्रहाः । लोकपालाः स्थिता ह्येते लोकालोके चतुर्दिशम्

nirdvandvā nirabhīmānā niḥ sīmā niṣparigrahāḥ / lokapālāḥ sthitā hyete lokāloke caturdiśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरं यदपस्तस्य ह्यजवीथ्याश्च दक्षिणाम् । पितृयानः स वै पन्था वैश्वानरपथाद्वहिः

uttaraṃ yadapastasya hyajavīthyāśca dakṣiṇām / pitṛyānaḥ sa vai panthā vaiśvānarapathādvahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रासते प्रजावन्तो मुनयो ये ऽग्निहोत्रिणः । लोकस्य संतानकराः पितृयानपथे स्थिताः

tatrāsate prajāvanto munayo ye 'gnihotriṇaḥ / lokasya saṃtānakarāḥ pitṛyānapathe sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतारंभकृतं कर्म आशिषो ऋत्विगुद्यताः । प्रारभन्ते लोककामास्तेषां पन्थाः स दक्षिणाः

bhūtāraṃbhakṛtaṃ karma āśiṣo ṛtvigudyatāḥ / prārabhante lokakāmāsteṣāṃ panthāḥ sa dakṣiṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चलितं ते पुनर्धर्मं स्थापयन्ति युगेयुगे । संतप्तास्तपसा चैव मर्यादाभिः श्रुतेन च

calitaṃ te punardharmaṃ sthāpayanti yugeyuge / saṃtaptāstapasā caiva maryādābhiḥ śrutena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायमानास्तु पूर्वे वै पश्चिमानां गृहे ष्विह । पश्चिमाश्चैव पूर्वेषां जायन्ते निधनेष्वपि

jāyamānāstu pūrve vai paścimānāṃ gṛhe ṣviha / paścimāścaiva pūrveṣāṃ jāyante nidhaneṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमावर्त्तमानास्ते तिष्ठन्त्याभूतसंप्लवात् । अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीमाङ्गृहमेधिनाम्

evamāvarttamānāste tiṣṭhantyābhūtasaṃplavāt / aṣṭāśītisahasrāṇi ṛṣīmāṅgṛhamedhinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सवितुर्दक्षिणं मार्गश्रिता ह्याचन्द्रतारकम् । क्रियावतां प्रसंख्यैषा ये श्मशानानि भेजिरे

saviturdakṣiṇaṃ mārgaśritā hyācandratārakam / kriyāvatāṃ prasaṃkhyaiṣā ye śmaśānāni bhejire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकसंव्यवहाराश्च भूतारंभकृतेन च । इच्छाद्वेषप्रवृत्त्या च मैथुनोपगमेन वै

lokasaṃvyavahārāśca bhūtāraṃbhakṛtena ca / icchādveṣapravṛttyā ca maithunopagamena vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा कामकृतेनेह सेवनाद्विषयस्य च । एतैस्तैः कारणैः सिद्धा ये श्मशानानि भेजिरे

tathā kāmakṛteneha sevanādviṣayasya ca / etaistaiḥ kāraṇaiḥ siddhā ye śmaśānāni bhejire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रचैषिणस्ते मुनयो द्वापरेष्विह जज्ञिरे । नागवीथ्युत्तरो यश्च सप्तर्षिगणदक्षिणः

pracaiṣiṇaste munayo dvāpareṣviha jajñire / nāgavīthyuttaro yaśca saptarṣigaṇadakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरः सवितुः पन्था देवयानश्च स स्मृतः । यत्र ते वासिनः सिद्धा विमला ब्रह्मचारिणः

uttaraḥ savituḥ panthā devayānaśca sa smṛtaḥ / yatra te vāsinaḥ siddhā vimalā brahmacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संततिं ते जुगुप्संते तस्मान्मृत्युस्तु तैर्जितः । अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम्

saṃtatiṃ te jugupsaṃte tasmānmṛtyustu tairjitaḥ / aṣṭāśītisahasrāṇi ṛṣīṇāmūrddhvaretasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदक्पन्थानमत्यर्थं श्रिता ह्याश्रितसंप्लवात् । ते संप्रयोगाल्लोकस्य मैथुनस्य च वर्जनात्

udakpanthānamatyarthaṃ śritā hyāśritasaṃplavāt / te saṃprayogāllokasya maithunasya ca varjanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छाद्वेषनिवृत्त्या च भूतारंभविवर्जनात् । पुनश्चाकामसंयोगाच्छब्दादेर्देषदर् शनात्

icchādveṣanivṛttyā ca bhūtāraṃbhavivarjanāt / punaścākāmasaṃyogācchabdāderdeṣadar śanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येतैः कारणैः सिद्धास्ते ऽमृतत्वं हि भेजिरे । आभूतसंप्लवस्थानाममृतत्वं विभाव्यते

ityetaiḥ kāraṇaiḥ siddhāste 'mṛtatvaṃ hi bhejire / ābhūtasaṃplavasthānāmamṛtatvaṃ vibhāvyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रैलोक्यस्थिति कालाय पुनर्दाराभिगमिनाम् । ब्रूणहत्याश्वमेधाभ्यां पुण्यपापकृतो ऽपरे

trailokyasthiti kālāya punardārābhigaminām / brūṇahatyāśvamedhābhyāṃ puṇyapāpakṛto 'pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आभूतसंप्लवान्ते तु क्षीयं ते ह्यूर्ध्वरेतसः । उर्द्ध्वोत्तरमृषिभ्यस्तु ध्रुवो यत्र स वै स्मृतः

ābhūtasaṃplavānte tu kṣīyaṃ te hyūrdhvaretasaḥ / urddhvottaramṛṣibhyastu dhruvo yatra sa vai smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्विष्णुपदं दिव्यं तृतीयं व्योम्नि भास्वरम् । यत्र गत्वा न शोचन्ति तद्विष्णोः परमं पदम् । धर्मध्रुवाद्यास्तिष्ठन्ति यत्र ते लोकसाधकाः

etadviṣṇupadaṃ divyaṃ tṛtīyaṃ vyomni bhāsvaram / yatra gatvā na śocanti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam / dharmadhruvādyāstiṣṭhanti yatra te lokasādhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.