इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच देवमित्रश्च शाकल्यो महात्मा द्विजपुङ्गवः । चकार संहिताः पञ्च बुद्धिमान्वेदवित्तमः
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde vyāsaśiṣyotpattivarṇanaṃ nāma catustriṃśattamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca devamitraśca śākalyo mahātmā dvijapuṅgavaḥ / cakāra saṃhitāḥ pañca buddhimānvedavittamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्च तस्याभवञ्छिष्या मुद्गलो गोखलस्तथा । खलीयान्सुतपा वत्सः शैशिरेयश्च पञ्चमः
pañca tasyābhavañchiṣyā mudgalo gokhalastathā / khalīyānsutapā vatsaḥ śaiśireyaśca pañcamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोवाच संहितास्तिस्रः शाको वैणो रथीतरः । निरुक्तं च पुनश्चक्रे चतुर्थं द्विजसत्तमः
provāca saṃhitāstisraḥ śāko vaiṇo rathītaraḥ / niruktaṃ ca punaścakre caturthaṃ dvijasattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य शिष्यास्तु चत्वारः पैलश्चेक्षलकस्तथा । धीमाञ्छ तबलाकश्च गजश्चैव द्विजोत्तमाः
tasya śiṣyāstu catvāraḥ pailaścekṣalakastathā / dhīmāñcha tabalākaśca gajaścaiva dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाष्कलिस्तु भरद्वाजस्तिस्रः प्रोवाच संहिताः । त्रयस्तस्याभवञ्च्छिष्या महात्मानो गुणान्विताः
bāṣkalistu bharadvājastisraḥ provāca saṃhitāḥ / trayastasyābhavañcchiṣyā mahātmāno guṇānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीमांश्च त्वापनापश्च पान्नगारिश्च बुद्धिमान् । तृतीयश्चार्जवस्ते च तपसा शंसितव्रताः
dhīmāṃśca tvāpanāpaśca pānnagāriśca buddhimān / tṛtīyaścārjavaste ca tapasā śaṃsitavratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीतरागा महातेजाः संहिताज्ञानपारगाः । इत्येते बहूवृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः
vītarāgā mahātejāḥ saṃhitājñānapāragāḥ / ityete bahūvṛcāḥ proktāḥ saṃhitā yaiḥ pravartitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायनशिष्यो ऽसौ यजुर्वेदमकल्पयत् । षडशीतिस्तु तेनोक्ताः संहिता यजुषां शुभाः
vaiśaṃpāyanaśiṣyo 'sau yajurvedamakalpayat / ṣaḍaśītistu tenoktāḥ saṃhitā yajuṣāṃ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिष्येभ्यः प्रददौ ताश्च जगूहुस्ते विधानतः । एकस्तत्र परित्यक्तो या५वल्क्यो महातपाः
śiṣyebhyaḥ pradadau tāśca jagūhuste vidhānataḥ / ekastatra parityakto yā5valkyo mahātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडशीतिस्तथा शिष्याः संहितानां विकल्पकाः । सर्वेषामेव तेषां वै त्रिधा भेदाः प्रकीर्त्तिताः
ṣaḍaśītistathā śiṣyāḥ saṃhitānāṃ vikalpakāḥ / sarveṣāmeva teṣāṃ vai tridhā bhedāḥ prakīrttitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिधा भेदास्तु ते वेदभेदे ऽस्मिन्नवमे शुभे । उदीच्या मध्यदेश्याश्च प्राच्यश्चैव पृथग्विधाः
tridhā bhedāstu te vedabhede 'sminnavame śubhe / udīcyā madhyadeśyāśca prācyaścaiva pṛthagvidhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामायनिरुदीच्यानां प्रधानः संबभूव ह । मध्यदेशप्रतिष्ठाता चासुरिः प्रथमः स्मृतः
śyāmāyanirudīcyānāṃ pradhānaḥ saṃbabhūva ha / madhyadeśapratiṣṭhātā cāsuriḥ prathamaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलंबिरादिः प्राच्यानां त्रयोदेश्यादयस्तु ते । इत्येते चरकाः प्रोक्ताः संहिता वादिनो द्विजाः
ālaṃbirādiḥ prācyānāṃ trayodeśyādayastu te / ityete carakāḥ proktāḥ saṃhitā vādino dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः चरकाध्वर्यवः केन कारणं ब्रूहि तत्त्वतः । किं चीर्णं कस्य वा हेतोश्चरकत्वं हि भेजिरे
ṛṣaya ūcuḥ carakādhvaryavaḥ kena kāraṇaṃ brūhi tattvataḥ / kiṃ cīrṇaṃ kasya vā hetoścarakatvaṃ hi bhejire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच कार्यमासीदृषीणां च किञ्चिद्ब्राह्मणसत्तमाः । मेरुपृष्ठं समासाद्य तैस्तदा त्विति मन्त्रितम्
sūta uvāca kāryamāsīdṛṣīṇāṃ ca kiñcidbrāhmaṇasattamāḥ / merupṛṣṭhaṃ samāsādya taistadā tviti mantritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वात्र सप्तरात्रेण नागच्छेद्द्विजसत्तमः । स कुर्याद्ब्रह्महत्यां वै समयो नः प्रकीर्तितः
yo vātra saptarātreṇa nāgaccheddvijasattamaḥ / sa kuryādbrahmahatyāṃ vai samayo naḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ते सगणाः सर्वे वैशंपायनवर्जिताः । प्रययुः सप्तरात्रेण यत्र संधिः कृतो ऽभवत्
tataste sagaṇāḥ sarve vaiśaṃpāyanavarjitāḥ / prayayuḥ saptarātreṇa yatra saṃdhiḥ kṛto 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणानां तु वचनाद्ब्रह्महत्यां चकार सः । शिष्यानथ समानीय स वैशंपायनो ऽब्रवीत्
brahmaṇānāṃ tu vacanādbrahmahatyāṃ cakāra saḥ / śiṣyānatha samānīya sa vaiśaṃpāyano 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्महत्यां चरध्वं वै मत्कृते द्विजसत्तमाः । सर्वे यूयं समागम्य ब्रूत कामं हितं वचः
brahmahatyāṃ caradhvaṃ vai matkṛte dvijasattamāḥ / sarve yūyaṃ samāgamya brūta kāmaṃ hitaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याज्ञवल्क्य उवाच अहमेकश्चरिष्यामि तिष्ठन्तु मुनयस्त्विमे । बलेनोत्थापयिष्यामि तपसा स्वेन भावितः
yājñavalkya uvāca ahamekaścariṣyāmi tiṣṭhantu munayastvime / balenotthāpayiṣyāmi tapasā svena bhāvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एव मुक्तस्ततः क्रुद्धो या५वल्क्यम थात्यजत् । उवाच यत्त्वयाधीतं सर्वं प्रत्यर्पयस्व मे
eva muktastataḥ kruddho yā5valkyama thātyajat / uvāca yattvayādhītaṃ sarvaṃ pratyarpayasva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तः सरूपाणि यजूंषि गुरवे ददौ । रुधिरेण तथाक्तानि च्छर्दित्वा ब्रह्मवित्तमाः
evamuktaḥ sarūpāṇi yajūṃṣi gurave dadau / rudhireṇa tathāktāni ccharditvā brahmavittamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स ध्यानमास्थाय सर्यमाराधयद्द्विजः । सूर्ये ब्रह्म यदुत्पन्नं तं गत्वा प्रतितिष्ठति
tataḥ sa dhyānamāsthāya saryamārādhayaddvijaḥ / sūrye brahma yadutpannaṃ taṃ gatvā pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यानि गतान्यूर्ध्वं यजूष्यादित्यमडलम् । तानि तस्मै ददौ तुष्टः सूर्यो वै ब्रह्मरातये
tato yāni gatānyūrdhvaṃ yajūṣyādityamaḍalam / tāni tasmai dadau tuṣṭaḥ sūryo vai brahmarātaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वरूपाय मार्त्तण्डो याज्ञवक्ल्याय धीमते । यजूंष्यधीयते तानि ब्राह्मणा येन केनचित्
aśvarūpāya mārttaṇḍo yājñavaklyāya dhīmate / yajūṃṣyadhīyate tāni brāhmaṇā yena kenacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वरूपाय दत्तानि ततस्ते वाजिनो ऽमवन् । ब्रह्महत्या तु यैश्चीर्णा चरणाच्चरकाः स्मृताः
aśvarūpāya dattāni tataste vājino 'mavan / brahmahatyā tu yaiścīrṇā caraṇāccarakāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायनशिष्यास्ते चरकाः समुदाहृताः । इत्येते चरकाः प्रोक्ता वाजिनस्तु निबोधत
vaiśaṃpāyanaśiṣyāste carakāḥ samudāhṛtāḥ / ityete carakāḥ proktā vājinastu nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या५वल्क्यस्य शिष्यास्ते कण्वो बौधेय एव च । मध्यन्दिनस्तु सापत्यो वैधेयश्चाद्धबौद्धकौ
yā5valkyasya śiṣyāste kaṇvo baudheya eva ca / madhyandinastu sāpatyo vaidheyaścāddhabauddhakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तापनीयश्च वत्साश्च तथा जाबालकेवलौ । आवटी च तथा पुण्ड्रो वैणोयः सपराशरः
tāpanīyaśca vatsāśca tathā jābālakevalau / āvaṭī ca tathā puṇḍro vaiṇoyaḥ saparāśaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येते वाजिनः प्रोक्ता दशपञ्च च सत्तमाः । शतमेकाधिकं ज्ञेयं यजुषां ये विकल्पकाः
ityete vājinaḥ proktā daśapañca ca sattamāḥ / śatamekādhikaṃ jñeyaṃ yajuṣāṃ ye vikalpakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रमध्यापयामास सुमन्तुमथ जैमिनिः । सुमन्तुश्चापि सुत्वानं पुत्रमध्यापयत्पुनः
putramadhyāpayāmāsa sumantumatha jaiminiḥ / sumantuścāpi sutvānaṃ putramadhyāpayatpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुकर्माणं ततः सुन्वान्पुत्रमध्यापयत्पुनः । स सहस्रमधीत्याशु सुकर्माप्यथ संहिताः
sukarmāṇaṃ tataḥ sunvānputramadhyāpayatpunaḥ / sa sahasramadhītyāśu sukarmāpyatha saṃhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोवाचाथ सहस्रस्य सुकर्मा सूर्यवर्चसः । अनध्यायेष्वधीयानांस्तञ्जघान शतक्रतुः
provācātha sahasrasya sukarmā sūryavarcasaḥ / anadhyāyeṣvadhīyānāṃstañjaghāna śatakratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायोपवेशमकरोत्ततो ऽसौ शिष्यकारमात् । क्रुद्धं दृष्ट्वा ततः शक्रोवरं सो ऽथ पुनर्ददौ
prāyopaveśamakarottato 'sau śiṣyakāramāt / kruddhaṃ dṛṣṭvā tataḥ śakrovaraṃ so 'tha punardadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविष्यतो महावीर्यौं शिष्यौ ते ऽतुलवर्चसौ । अधीयातां महाप्राज्ञौ सहस्रं संहिता उभौ
bhaviṣyato mahāvīryauṃ śiṣyau te 'tulavarcasau / adhīyātāṃ mahāprājñau sahasraṃ saṃhitā ubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते सुरा महाभागाः संक्रुद्धा द्विजसत्तम । इत्युक्त्वा वासवः श्रीमान्सुकर्माणं यशस्विनम्
ete surā mahābhāgāḥ saṃkruddhā dvijasattama / ityuktvā vāsavaḥ śrīmānsukarmāṇaṃ yaśasvinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तक्रोधं द्विजं दृष्ट्वा क्षिप्रमन्तर धात्प्रभुः । तस्य शिष्यो ऽभवद्धीमान् पौष्यञ्जिर्द्विजसत्तमाः
śāntakrodhaṃ dvijaṃ dṛṣṭvā kṣipramantara dhātprabhuḥ / tasya śiṣyo 'bhavaddhīmān pauṣyañjirdvijasattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यनाभः कौशल्यो द्वितीयो ऽभून्नराधिपः । अध्यापयत पौष्याञ्जिः सहस्रार्द्धं तुसंहिताः
hiraṇyanābhaḥ kauśalyo dvitīyo 'bhūnnarādhipaḥ / adhyāpayata pauṣyāñjiḥ sahasrārddhaṃ tusaṃhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते नाम्नोदीच्यसामानः शिष्याः पौष्यञ्जिनः शुभाः । सत्त्वानि पञ्च कौशिल्यः संहिताना मधीतवान्
te nāmnodīcyasāmānaḥ śiṣyāḥ pauṣyañjinaḥ śubhāḥ / sattvāni pañca kauśilyaḥ saṃhitānā madhītavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिष्या हिरण्यनाभस्य स्मृतास्तु प्राच्यसामगाः । लौगाक्षिः कुशुमिश्चैव कुशीदिर्लाङ्गलिस्तथा । पौष्यञ्जि शिष्याश्चत्वारस्तेषां भेदान्निबोधत
śiṣyā hiraṇyanābhasya smṛtāstu prācyasāmagāḥ / laugākṣiḥ kuśumiścaiva kuśīdirlāṅgalistathā / pauṣyañji śiṣyāścatvārasteṣāṃ bhedānnibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाडायनीयः सहतण्डिपुत्रस्तस्मादनोवैननामा सुविद्वान् । सकोतिपुत्रः सुसहाः सुनामा चैतान्भेदान्वित्तलौगाक्षिणस्तु
nāḍāyanīyaḥ sahataṇḍiputrastasmādanovainanāmā suvidvān / sakotiputraḥ susahāḥ sunāmā caitānbhedānvittalaugākṣiṇastu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयस्तु कुशुमेः शिष्या औरसः स पराशरः
trayastu kuśumeḥ śiṣyā aurasaḥ sa parāśaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभिर्वित्तस्तु तेजस्वी त्रिविधा कौशुमाः स्मृताः । शौरिषुः शृङ्गिपुत्रश्च द्वावेतौ तु चिरव्रतौ
nābhirvittastu tejasvī trividhā kauśumāḥ smṛtāḥ / śauriṣuḥ śṛṅgiputraśca dvāvetau tu ciravratau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राणायनीयिः सौमित्रिः सामवेदविशारदौ । प्रोवाच संहितास्ति स्रः शृङ्गिपुत्रौ महात्पाः
rāṇāyanīyiḥ saumitriḥ sāmavedaviśāradau / provāca saṃhitāsti sraḥ śṛṅgiputrau mahātpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैनः प्राजीनयोगश्च सुरालश्च द्विजौत्तमः । प्रोवाच संहिताः षट्तु पाराशर्यस्तु कौथुमः
vainaḥ prājīnayogaśca surālaśca dvijauttamaḥ / provāca saṃhitāḥ ṣaṭtu pārāśaryastu kauthumaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसुरायणवैशाख्यौ वेदवृद्धपरायणौ । प्राचीनयोगपुत्रश्च बुद्धिमांश्च पतञ्जलिः
āsurāyaṇavaiśākhyau vedavṛddhaparāyaṇau / prācīnayogaputraśca buddhimāṃśca patañjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौथुमस्य तु भेदाश्च पाराशर्यस्य पट् समृताः । लाङ्गलः शालिहोत्रश्च षडुवाचाथ संहिताः
kauthumasya tu bhedāśca pārāśaryasya paṭ samṛtāḥ / lāṅgalaḥ śālihotraśca ṣaḍuvācātha saṃhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हालिनिर्ज्यामहानिश्च जैमिनिर्लोमगायनिः । कण्डुश्च कोहलश्चैव षडे ते लाङ्गलाः स्मृताः
hālinirjyāmahāniśca jaiminirlomagāyaniḥ / kaṇḍuśca kohalaścaiva ṣaḍe te lāṅgalāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते लाङ्गलिनः शिष्याः संहिता यैः प्रवर्त्तिताः । एको हिरण्यनाभस्य कृतः शिष्यो नृपात्मजः
ete lāṅgalinaḥ śiṣyāḥ saṃhitā yaiḥ pravarttitāḥ / eko hiraṇyanābhasya kṛtaḥ śiṣyo nṛpātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽकरोत्तु चतुर्विशसंहिता द्विपदां वरः । प्रोवाच चैव शिष्येभ्यो येभ्यस्ताश्च निबोधत
so 'karottu caturviśasaṃhitā dvipadāṃ varaḥ / provāca caiva śiṣyebhyo yebhyastāśca nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राडिश्च राडवीयश्च पञ्जमौ वाहनस्तथा । तलको माण्डुकश्चैव कालिको राजिकंस्तथा
rāḍiśca rāḍavīyaśca pañjamau vāhanastathā / talako māṇḍukaścaiva kāliko rājikaṃstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतमश्चाजबस्तश्च सोमराजायनस्ततः । पुष्टिश्च परिकृष्टश्च उलूखलक एव च
gautamaścājabastaśca somarājāyanastataḥ / puṣṭiśca parikṛṣṭaśca ulūkhalaka eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवीयसस्तु वै शालीरङ्गुलीयश्च कौशिकः । शालिमञ्जरिपाकश्च शधीयः कानिनिश्च यः
yavīyasastu vai śālīraṅgulīyaśca kauśikaḥ / śālimañjaripākaśca śadhīyaḥ kāniniśca yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाराशर्यस्तु धर्मात्मा इति क्रान्तास्तु सामगाः । सामगानां तु सर्वेषां श्रेष्ठौ द्वौ परिकीर्त्तितौ
pārāśaryastu dharmātmā iti krāntāstu sāmagāḥ / sāmagānāṃ tu sarveṣāṃ śreṣṭhau dvau parikīrttitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौष्यञ्जिश्च कृतश्चैव संहितानां विकल्पकौ । अथर्वाणं द्विधा कृत्वा सुमन्तुरददाद्द्विजाः
pauṣyañjiśca kṛtaścaiva saṃhitānāṃ vikalpakau / atharvāṇaṃ dvidhā kṛtvā sumanturadadāddvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कबन्धाय पुनः कृष्णं स च विद्वान्यथाश्रुतम् । कबन्धस्तु द्विधा कृत्वा पथ्यायैकं पुनर्ददौ
kabandhāya punaḥ kṛṣṇaṃ sa ca vidvānyathāśrutam / kabandhastu dvidhā kṛtvā pathyāyaikaṃ punardadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयं देवदर्शायस चतुर्धाकरोत्प्रभुः । मोदो ब्रह्मबलश्चैव पिप्पलादस्तथैव च
dvitīyaṃ devadarśāyasa caturdhākarotprabhuḥ / modo brahmabalaścaiva pippalādastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौल्कायनिश्च धर्मज्ञश्चतुर्थस्तपसि स्थितः । देवदर्शस्य चत्वारः शिष्या ह्येते दृढव्रताः
śaulkāyaniśca dharmajñaścaturthastapasi sthitaḥ / devadarśasya catvāraḥ śiṣyā hyete dṛḍhavratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्च त्रिविधं विद्धि पथ्यानां भेदमुत्तमम् । जाजलिः कुमुदादिश्च तृतीयः शौनकः स्मृतः
punaśca trividhaṃ viddhi pathyānāṃ bhedamuttamam / jājaliḥ kumudādiśca tṛtīyaḥ śaunakaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौनकस्तु द्विधा कृत्वा ददावेकान्तु बभ्रवे । द्द्वितीयां संहितां धीमान्सैन्धवायनसंज्ञि ते
śaunakastu dvidhā kṛtvā dadāvekāntu babhrave / ddvitīyāṃ saṃhitāṃ dhīmānsaindhavāyanasaṃjñi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैन्धवो मुञ्जकेश्यश्च भिन्नामाधाद्द्विधा पुनः । नक्षत्रकल्पो वैतानस्तृतीयः संहिताविधिः
saindhavo muñjakeśyaśca bhinnāmādhāddvidhā punaḥ / nakṣatrakalpo vaitānastṛtīyaḥ saṃhitāvidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थ्ॐऽगिरसः कल्पः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः । श्रेष्ठास्त्वथर्वणामेते संहितानां विकल्पकाः
caturthoṃ'girasaḥ kalpaḥ śāntikalpaśca pañcamaḥ / śreṣṭhāstvatharvaṇāmete saṃhitānāṃ vikalpakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खड्गः कृत्वा मया युक्तं पुराणमृषिसत्तमाः । आत्रेयः सुमतिर्धीमान्काश्यपो ह्यकृतव्रणः
khaḍgaḥ kṛtvā mayā yuktaṃ purāṇamṛṣisattamāḥ / ātreyaḥ sumatirdhīmānkāśyapo hyakṛtavraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारद्वाजो ऽग्निवर्चाश्च वासिष्ठा मित्रयुश्च यः । सावर्णिः सोमदत्तिश्च सुशर्मा शांशपायनः
bhāradvājo 'gnivarcāśca vāsiṣṭhā mitrayuśca yaḥ / sāvarṇiḥ somadattiśca suśarmā śāṃśapāyanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते शिष्या मम प्रोक्ताः पुराणेषु धृतव्रताः । त्रिभिस्तत्र कृतास्तिस्रः संहिताः पुनरेव हि
ete śiṣyā mama proktāḥ purāṇeṣu dhṛtavratāḥ / tribhistatra kṛtāstisraḥ saṃhitāḥ punareva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्यपः संहिता कर्त्ता सावर्णिः शांशपायनः । मामिका तु चतुर्थी स्याच्चतस्रो मूलसंहिताः
kāśyapaḥ saṃhitā karttā sāvarṇiḥ śāṃśapāyanaḥ / māmikā tu caturthī syāccatasro mūlasaṃhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वास्ता हि चतुष्पादाः सर्वाश्चैकार्थवाचिकाः । पाठान्तरे वृथाभूता वेदशाखा यथा तथा
sarvāstā hi catuṣpādāḥ sarvāścaikārthavācikāḥ / pāṭhāntare vṛthābhūtā vedaśākhā yathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुः साहस्रिकाः सर्वाः शांशपायनिकामृते । लौमहर्षणिका मूला ततः काश्यपिका परा
catuḥ sāhasrikāḥ sarvāḥ śāṃśapāyanikāmṛte / laumaharṣaṇikā mūlā tataḥ kāśyapikā parā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सावर्णिका तृतीयासावृजुवाक्यार्थमण्डिता । शांशपायनिका चान्या नोदनार्थविभूषिता
sāvarṇikā tṛtīyāsāvṛjuvākyārthamaṇḍitā / śāṃśapāyanikā cānyā nodanārthavibhūṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्राणि ऋचां चाष्टौ षट्शतानि तथैव च । एताः पञ्चदशान्याश्च दशान्या दशभिस्तथा
sahasrāṇi ṛcāṃ cāṣṭau ṣaṭśatāni tathaiva ca / etāḥ pañcadaśānyāśca daśānyā daśabhistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवालखिल्याः सप्तैताः ससुपर्णाः प्रकीर्त्तिताः । अष्टौ सामसहस्राणि सामानि च चतुर्द्दश
savālakhilyāḥ saptaitāḥ sasuparṇāḥ prakīrttitāḥ / aṣṭau sāmasahasrāṇi sāmāni ca caturddaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारण्यकं सहोहं च एतद्गायन्ति सामगाः । द्वादशैव सहस्राणि च्छन्द आध्वर्यवं स्मृतम्
sāraṇyakaṃ sahohaṃ ca etadgāyanti sāmagāḥ / dvādaśaiva sahasrāṇi cchanda ādhvaryavaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजुषां ब्राह्मणानां च तथा व्यासो व्यकल्पयत् । सग्राम्यारण्यकं तस्मात्समन्त्रकरणं तथा
yajuṣāṃ brāhmaṇānāṃ ca tathā vyāso vyakalpayat / sagrāmyāraṇyakaṃ tasmātsamantrakaraṇaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं कथानं तु पूर्वा इति विशेषणम् । ग्राम्यारण्यं समन्त्रं तदृग्ब्राह्मणयजुः स्मृतम्
ataḥ paraṃ kathānaṃ tu pūrvā iti viśeṣaṇam / grāmyāraṇyaṃ samantraṃ tadṛgbrāhmaṇayajuḥ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हारिद्रवीर्याणां खिलान्युपखिलानितु । तथैव तैत्तिरीयाणां परक्षुद्रा इति स्मृतम्
tathā hāridravīryāṇāṃ khilānyupakhilānitu / tathaiva taittirīyāṇāṃ parakṣudrā iti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वे सहस्रे शतन्यूने वेदे वाजसनेयके । ऋग्गमः परिसंख्यातो ब्राह्मणं तु चतुर्गुणम्
dve sahasre śatanyūne vede vājasaneyake / ṛggamaḥ parisaṃkhyāto brāhmaṇaṃ tu caturguṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टौ सहस्राणि शतानि वाष्टावशीतिरन्यान्यधिकानि वा च । एतत्प्रमाणं यजुषामृचां च सशुक्रियं सखिलं याज्ञवल्क्यम्
aṣṭau sahasrāṇi śatāni vāṣṭāvaśītiranyānyadhikāni vā ca / etatpramāṇaṃ yajuṣāmṛcāṃ ca saśukriyaṃ sakhilaṃ yājñavalkyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चारणविद्यानां प्रमाणसहितं शृणु । षट्सहस्रमृचामुक्तमृचः षड्विंशतिं पुनः
tathā cāraṇavidyānāṃ pramāṇasahitaṃ śṛṇu / ṣaṭsahasramṛcāmuktamṛcaḥ ṣaḍviṃśatiṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावदधिकं तेषां यजुः कि मपि वक्ष्यते । एकादशसहस्राणि ऋचश्चान्या दशोत्तराः
etāvadadhikaṃ teṣāṃ yajuḥ ki mapi vakṣyate / ekādaśasahasrāṇi ṛcaścānyā daśottarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋचां दशसहस्राणि ह्यशीतिस्त्रिंशदेव तु । सहस्रमेकं मन्त्राणामृचामुक्तं प्रमाणतः
ṛcāṃ daśasahasrāṇi hyaśītistriṃśadeva tu / sahasramekaṃ mantrāṇāmṛcāmuktaṃ pramāṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावानृचि विस्तारो ह्यन्यच्चाथर्विकं बहु । ऋचामथर्वणां पञ्चसहस्राणीति निश्चयः
etāvānṛci vistāro hyanyaccātharvikaṃ bahu / ṛcāmatharvaṇāṃ pañcasahasrāṇīti niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रमन्यद्विज्ञेयमृषि भिर्विशतिं विना । एतदङ्गिरसां प्रोक्तं तेषामारण्यकं पुनः
sahasramanyadvijñeyamṛṣi bhirviśatiṃ vinā / etadaṅgirasāṃ proktaṃ teṣāmāraṇyakaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संख्या प्रसंख्याता शाखाभेदास्तथैव तु । कर्तारशचैव शाखानां भेदहेतूंस्तथैव च
iti saṃkhyā prasaṃkhyātā śākhābhedāstathaiva tu / kartāraśacaiva śākhānāṃ bhedahetūṃstathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वमन्वन्तरेष्वेवं शाखाभेदाः समाश्रिताः । प्राजापत्या श्रुतिर्नित्या तद्विकल्पास्त्विमे स्मृताः
sarvamanvantareṣvevaṃ śākhābhedāḥ samāśritāḥ / prājāpatyā śrutirnityā tadvikalpāstvime smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनित्यभावाद्देवानां मन्त्रोत्पत्तिः पुनः पुनः । द्वापरेषु पुनर्भेदाः श्रुतीनां परिकीर्त्तिताः
anityabhāvāddevānāṃ mantrotpattiḥ punaḥ punaḥ / dvāpareṣu punarbhedāḥ śrutīnāṃ parikīrttitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वेदं तदाप्यस्य भगवानृषिसत्तमः । शिष्चेब्यश्च प्रदत्त्वा तु तपस्तप्तु वन गतः
evaṃ vedaṃ tadāpyasya bhagavānṛṣisattamaḥ / śiṣcebyaśca pradattvā tu tapastaptu vana gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य शिष्यप्रशिष्यैस्तु शाखाभेदास्त्विमे कृताः । अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः
tasya śiṣyapraśiṣyaistu śākhābhedāstvime kṛtāḥ / aṅgāni vedāścatvāro mīmāṃsā nyāyavistaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मशास्त्रं पुराणं च विद्याश्चेमाश्चतुर्दश । आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चेति ते त्रयः
dharmaśāstraṃ purāṇaṃ ca vidyāścemāścaturdaśa / āyurvedo dhanurvedo gāndharvaśceti te trayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव हि । ज्ञेया ब्रह्मर्षयः पूर्वं तेभ्यो देवर्षयः पुनः
arthaśāstraṃ caturthaṃ tu vidyā hyaṣṭādaśaiva hi / jñeyā brahmarṣayaḥ pūrvaṃ tebhyo devarṣayaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजर्षयः पुनस्तेभ्य ऋषिप्रकृतयस्त्रिधा । काश्यपेषु वसिष्ठेषु तथा भृग्वङ्गिरो ऽत्रिषु
rājarṣayaḥ punastebhya ṛṣiprakṛtayastridhā / kāśyapeṣu vasiṣṭheṣu tathā bhṛgvaṅgiro 'triṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चस्वेतेषु जायन्ते गोत्रेषु ब्रह्मवादिनः । यस्मादृषन्ति ब्रह्माणं ततो ब्रह्मर्षयः स्मृताः
pañcasveteṣu jāyante gotreṣu brahmavādinaḥ / yasmādṛṣanti brahmāṇaṃ tato brahmarṣayaḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मस्याथ पुलस्त्यस्य क्रतोश्च पुलहस्य च । प्रत्यूषस्य च देवस्य कश्यपस्य तथा पुनः
dharmasyātha pulastyasya kratośca pulahasya ca / pratyūṣasya ca devasya kaśyapasya tathā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवर्षयः सुतास्तेषां नामतस्तान्निबोधत । देवार्षी धर्मपुत्रौ तु नरनारायणवुभौ
devarṣayaḥ sutāsteṣāṃ nāmatastānnibodhata / devārṣī dharmaputrau tu naranārāyaṇavubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वालखिल्याः क्रतोः पुत्राः कर्दमः पुलहस्य तु । कुबेरश्चैव पौलस्त्यः प्रत्यूषस्य दलः सुत
vālakhilyāḥ kratoḥ putrāḥ kardamaḥ pulahasya tu / kuberaścaiva paulastyaḥ pratyūṣasya dalaḥ suta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारदः पर्वतश्चैव कश्यपस्यात्मजावुभौ । ऋषन्ति वेदान्यस्मात्ते तस्माद्देवर्षयः स्मृताः
nāradaḥ parvataścaiva kaśyapasyātmajāvubhau / ṛṣanti vedānyasmātte tasmāddevarṣayaḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानवे चैव ये वंशे ऐलवंशे च ये नृपाः । ये च ऐक्ष्वाकनाभागा ज्ञेया राजर्षयस्तु ते
mānave caiva ye vaṃśe ailavaṃśe ca ye nṛpāḥ / ye ca aikṣvākanābhāgā jñeyā rājarṣayastu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषन्ति रञ्जनाद्यस्मात्प्रजा राजर्षयस्ततः । ब्रह्मलोकप्रतिष्ठास्तु समृता ब्रह्मर्षयो ऽमलाः
ṛṣanti rañjanādyasmātprajā rājarṣayastataḥ / brahmalokapratiṣṭhāstu samṛtā brahmarṣayo 'malāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवलोकप्रतिष्ठास्तु ज्ञेया देवर्षयः शुभाः । इन्द्रलोकप्रतिष्ठास्तु सर्वे राजर्षयो मताः
devalokapratiṣṭhāstu jñeyā devarṣayaḥ śubhāḥ / indralokapratiṣṭhāstu sarve rājarṣayo matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिजात्याथ तपसा मन्त्रव्याहरणैस्तथा । ये च ब्रह्मर्षयः प्रोक्ता दिव्या देवर्षयश्च ये
abhijātyātha tapasā mantravyāharaṇaistathā / ye ca brahmarṣayaḥ proktā divyā devarṣayaśca ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजर्षयस्तथा चैव तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् । भूतं भव्यं भवज्ज्ञानं सत्याभि व्यात्दृतं तथा
rājarṣayastathā caiva teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam / bhūtaṃ bhavyaṃ bhavajjñānaṃ satyābhi vyātdṛtaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संतुष्टाश्च स्वयं ये तु संबुद्धा ये च वै स्वयम् । तपसेह प्रसिद्धा ये गर्भे यैश्च प्रवेदितम्
saṃtuṣṭāśca svayaṃ ye tu saṃbuddhā ye ca vai svayam / tapaseha prasiddhā ye garbhe yaiśca praveditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रव्याहारिणो ये च ऐश्वर्यात्सर्वगाश्च ये । एते राजर्षयो युक्ता देवाद्विजनृपाश्च ये
mantravyāhāriṇo ye ca aiśvaryātsarvagāśca ye / ete rājarṣayo yuktā devādvijanṛpāśca ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान्भावानधिगता ये वै त ऋषयो मताः । सप्तैते सप्तभिश्चैव गुणैः सप्तर्षयः स्मृताः
etānbhāvānadhigatā ye vai ta ṛṣayo matāḥ / saptaite saptabhiścaiva guṇaiḥ saptarṣayaḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घायुषो मन्त्रकृत ईश्वराद्दिव्यचक्षुषः । बुद्धाः प्रत्यक्ष धर्माणो गोत्रप्रावर्त्तकाश्च ते
dīrghāyuṣo mantrakṛta īśvarāddivyacakṣuṣaḥ / buddhāḥ pratyakṣa dharmāṇo gotraprāvarttakāśca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्कर्मनिरता नित्यं शालीना गृहमेधिनः । तुल्यैर्व्यवहरन्ति स्म ह्यदुष्टैः कर्महेतुभिः
ṣaṭkarmaniratā nityaṃ śālīnā gṛhamedhinaḥ / tulyairvyavaharanti sma hyaduṣṭaiḥ karmahetubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्राम्यैर्वर्त्तयन्ति स्म रसैश्चैव स्वयङ्कृतैः । कुटुंबिनो बुद्धिमन्तो वनान्तरनिवासिनः
agrāmyairvarttayanti sma rasaiścaiva svayaṅkṛtaiḥ / kuṭuṃbino buddhimanto vanāntaranivāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतादिषु युगाख्यासु सर्वैरेव पुनः पुनः । वर्णाश्रमव्यवस्थानं क्रियते प्रथमं तु वै
kṛtādiṣu yugākhyāsu sarvaireva punaḥ punaḥ / varṇāśramavyavasthānaṃ kriyate prathamaṃ tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ते त्रेतायुगमुखे पुनः सप्तर्षयस्त्विह । प्रवर्त्तयन्ति ये वर्णानाश्रमांश्चैव सर्वशः
prāpte tretāyugamukhe punaḥ saptarṣayastviha / pravarttayanti ye varṇānāśramāṃścaiva sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषामेवान्वये वीरा उत्पद्यन्ते पुनः पुनः । जायमाने पितापुत्रे पुत्रः पितरि चैव हि
teṣāmevānvaye vīrā utpadyante punaḥ punaḥ / jāyamāne pitāputre putraḥ pitari caiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संतत्य विच्छेदाद्वर्तयन्त्यायुगक्षयात् । अष्टाशीतिसहस्राणि प्रोक्तानि गृहमेधिनाम्
evaṃ saṃtatya vicchedādvartayantyāyugakṣayāt / aṣṭāśītisahasrāṇi proktāni gṛhamedhinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्यम्णो दक्षिणं ये तु पितृयानं समाश्रिताः । दाराग्निहोत्रिणस्ते वै यै प्रजाहेतवः स्मृताः
aryamṇo dakṣiṇaṃ ye tu pitṛyānaṃ samāśritāḥ / dārāgnihotriṇaste vai yai prajāhetavaḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहमेधिनस्त्वसंख्येयाः श्मशानान्याश्रयन्ति ते । अष्टाशीतिसहस्राणि निहिता उत्तरापथे
gṛhamedhinastvasaṃkhyeyāḥ śmaśānānyāśrayanti te / aṣṭāśītisahasrāṇi nihitā uttarāpathe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये श्रूयन्ते दिवं प्राप्ता ऋषयो ह्यूर्ध्वरेतसः । मन्त्रब्राह्मणकर्त्तारो जायन्ते च युगक्षयात्
ye śrūyante divaṃ prāptā ṛṣayo hyūrdhvaretasaḥ / mantrabrāhmaṇakarttāro jāyante ca yugakṣayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमावर्त्तमानास्तेद्वापरेषु पुनः पुनः । कल्पानामार्षविद्यानां नानाशास्त्रकृतश्च ये
evamāvarttamānāstedvāpareṣu punaḥ punaḥ / kalpānāmārṣavidyānāṃ nānāśāstrakṛtaśca ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियते यैर्व्यवत्दृतिर्वैदिकानां च कर्मणाम् । वैवस्वते ऽन्तरे तस्मिन्द्वापरेषु पुनः पुनः
kriyate yairvyavatdṛtirvaidikānāṃ ca karmaṇām / vaivasvate 'ntare tasmindvāpareṣu punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाविंशतिकृत्वो वै वेदा व्यस्ता महर्षिभिः । सप्तमे द्वापरे व्यमताः स्वयं वेदाः स्वयंभुवा
aṣṭāviṃśatikṛtvo vai vedā vyastā maharṣibhiḥ / saptame dvāpare vyamatāḥ svayaṃ vedāḥ svayaṃbhuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः । तृतीये चोशना व्यासश्चतुर्थे च बृहस्पतिः
dvitīye dvāpare caiva vedavyāsaḥ prajāpatiḥ / tṛtīye cośanā vyāsaścaturthe ca bṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सविता पञ्चमे व्यासो मृत्युः षष्ठे स्मृतः प्रभुः । सप्तमे च तथैवेन्द्रो वसिष्ठश्चाष्टमे स्मृतः
savitā pañcame vyāso mṛtyuḥ ṣaṣṭhe smṛtaḥ prabhuḥ / saptame ca tathaivendro vasiṣṭhaścāṣṭame smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारस्वतस्तु नवमे त्रिधामा दशमे स्मृतः । एकादशे तु त्रिवर्षा सनद्वाजस्ततः परम्
sārasvatastu navame tridhāmā daśame smṛtaḥ / ekādaśe tu trivarṣā sanadvājastataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयोदशे चान्तरिक्षो धर्मश्चापि चतुर्दशे । त्रैय्यारुणिः पञ्चदशे षोडशे तु धनञ्जयः
trayodaśe cāntarikṣo dharmaścāpi caturdaśe / traiyyāruṇiḥ pañcadaśe ṣoḍaśe tu dhanañjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.