Library·Brahmāṇḍa Purāṇa·2·2.1
श्रीगणेशाय नमः अथ ब्रह्माण्डमहापुराणमध्यभागप्रारम्भः । शांशपायन उवाच पादः शेक्तो द्वितीयस्तु अनुषङ्गेन नस्त्वया । तृतीयं विस्तरात्पादं सोपोद्धातं प्रवर्त्तय
śrīgaṇeśāya namaḥ atha brahmāṇḍamahāpurāṇamadhyabhāgaprārambhaḥ / śāṃśapāyana uvāca pādaḥ śekto dvitīyastu anuṣaṅgena nastvayā / tṛtīyaṃ vistarātpādaṃ sopoddhātaṃ pravarttaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच कीर्त्तयिष्ये तृतीयं वः सोपोद्धातं सविस्तरम् । पादं समुच्चयाद्विप्रा गदतो मे निबोधत
sūta uvāca kīrttayiṣye tṛtīyaṃ vaḥ sopoddhātaṃ savistaram / pādaṃ samuccayādviprā gadato me nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोर्वैवस्वतस्येमं सांप्रतं तु महात्मनः । विस्तरेणानुपूर्व्या च निसर्गं शृणुत द्विजाः
manorvaivasvatasyemaṃ sāṃprataṃ tu mahātmanaḥ / vistareṇānupūrvyā ca nisargaṃ śṛṇuta dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्युगैकस प्तत्या संख्यातं पूर्वमेव तु । मह देवगणैश्चैव ऋषिभिर्दानवैस्सह
caturyugaikasa ptatyā saṃkhyātaṃ pūrvameva tu / maha devagaṇaiścaiva ṛṣibhirdānavaissaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृगन्धर्वयक्षैश्च रक्षोभूतमहोरगैः । मानुषैः पशुभिश्चैव पक्षिभिः स्थावरैः सह
pitṛgandharvayakṣaiśca rakṣobhūtamahoragaiḥ / mānuṣaiḥ paśubhiścaiva pakṣibhiḥ sthāvaraiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वादिकं भविष्यान्तमाख्यानैर्बहुभिर्युतम् । वक्ष्ये वैवस्वतं सर्गं नमस्कृत्य विवस्वते
manvādikaṃ bhaviṣyāntamākhyānairbahubhiryutam / vakṣye vaivasvataṃ sargaṃ namaskṛtya vivasvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्ये मन्वन्तरे ऽतीताः सर्गप्रावर्त्तकास्तु ये । स्वायंभुवेंऽतरे पूर्वं सप्तासन्ये महर्षयः
ādye manvantare 'tītāḥ sargaprāvarttakāstu ye / svāyaṃbhuveṃ'tare pūrvaṃ saptāsanye maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वते पुनः । दक्षस्य च ऋषीणां च भृग्वादीनां महौजसाम्
cākṣuṣasyāntare 'tīte prāpte vaivasvate punaḥ / dakṣasya ca ṛṣīṇāṃ ca bhṛgvādīnāṃ mahaujasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शापान्महेश्वरस्यासीत्प्रादुर्भावो महात्मनाम् । भूयः सप्तर्षयस्त्वेवमुत्पन्नाः सप्त मानसाः
śāpānmaheśvarasyāsītprādurbhāvo mahātmanām / bhūyaḥ saptarṣayastvevamutpannāḥ sapta mānasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव स्वयमेव स्वयंभुवा । प्रजासंतानकृद्भिस्तैरुत्पदद्भिर्महात्मभिः
putratve kalpitāścaiva svayameva svayaṃbhuvā / prajāsaṃtānakṛdbhistairutpadadbhirmahātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः प्रवर्त्तितः सर्गो यथापूर्वं यथाक्रमम् । तेषां प्रसूतिं वक्ष्यामि विशुद्धज्ञानकर्मणाम्
punaḥ pravarttitaḥ sargo yathāpūrvaṃ yathākramam / teṣāṃ prasūtiṃ vakṣyāmi viśuddhajñānakarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समासव्यासयोगाभ्यां यथावदनुपूर्वशः । येषामन्वयसंभूतैलर् एको ऽयं सचराचरः । पुनरापूरितः सर्वो ग्रहनक्षत्रमण्डितः
samāsavyāsayogābhyāṃ yathāvadanupūrvaśaḥ / yeṣāmanvayasaṃbhūtailar eko 'yaṃ sacarācaraḥ / punarāpūritaḥ sarvo grahanakṣatramaṇḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः कथं सप्तर्षयः पूर्वमुत्पन्नाः सप्त मनसाः । पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव तन्नो निगद सत्तम
ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ saptarṣayaḥ pūrvamutpannāḥ sapta manasāḥ / putratve kalpitāścaiva tanno nigada sattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच पूर्वं सप्तर्षयः प्रोक्ता ये वै स्वायंभुवेंऽतरे । मनोरन्तरमासाद्य पुनर्वैवस्वतं किल
sūta uvāca pūrvaṃ saptarṣayaḥ proktā ye vai svāyaṃbhuveṃ'tare / manorantaramāsādya punarvaivasvataṃ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवाभिशाप संविद्धा अप्राप्तास्ते तदा तपः । उपपन्ना जने लोके सकृदागमनास्तु त
bhavābhiśāpa saṃviddhā aprāptāste tadā tapaḥ / upapannā jane loke sakṛdāgamanāstu ta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचुः सर्वे सदान्योन्यं जनलोके महार्षयः । एत एव महाभागा वरुणे वितते ऽध्वरे
ūcuḥ sarve sadānyonyaṃ janaloke mahārṣayaḥ / eta eva mahābhāgā varuṇe vitate 'dhvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे वयं प्रसूयामश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः । पितामहात्मजाः सर्वे तन्नः श्रेयो भविष्यति
sarve vayaṃ prasūyāmaścākṣuṣasyāntare manoḥ / pitāmahātmajāḥ sarve tannaḥ śreyo bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः । स्वायंभुवेन्तरे प्राप्ताः सृष्ट्यर्थं ते भवेन तु
evamuktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ / svāyaṃbhuventare prāptāḥ sṛṣṭyarthaṃ te bhavena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जज्ञिरे ह पुनस्ते वै जनलोकादिहागताः । देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्
jajñire ha punaste vai janalokādihāgatāḥ / devasya mahato yajñe vāruṇīṃ bibhratastanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्रौ पूर्वं प्रजेप्सया । ऋषयो जज्ञिरे दीर्घे द्वितीयमिति नः श्रुतम्
brahmaṇo juhvataḥ śukramagrau pūrvaṃ prajepsayā / ṛṣayo jajñire dīrghe dvitīyamiti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृग्वङ्गिरा मरीचिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च ह्यष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः
bhṛgvaṅgirā marīciśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ / atriścaiva vasiṣṭhaśca hyaṣṭau te brahmaṇaḥ sutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथास्य वितते यज्ञे देवाः सर्वे समागताः । यज्ञाङ्गानि च सर्वाणि वषठ्कारश्च मूर्त्तिमान्
tathāsya vitate yajñe devāḥ sarve samāgatāḥ / yajñāṅgāni ca sarvāṇi vaṣaṭhkāraśca mūrttimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्त्तिमन्ति च सामानि यजूंषि च सहस्रशः । ऋग्वेदश्चाभवत्तत्र यश्च क्रमविभूषितः
mūrttimanti ca sāmāni yajūṃṣi ca sahasraśaḥ / ṛgvedaścābhavattatra yaśca kramavibhūṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजुर्वेदश्च वृत्ताढ्य ओङ्कारवदनोज्ज्वलः । स्थितो यज्ञार्थसंपृक्तः सूक्तब्राह्मणमन्त्रवान्
yajurvedaśca vṛttāḍhya oṅkāravadanojjvalaḥ / sthito yajñārthasaṃpṛktaḥ sūktabrāhmaṇamantravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामवेदश्च वृत्ताढ्यः सर्वगेयपुरः सरः । विश्वावस्वादिभिः सार्द्धं गन्धर्वैः संभृतो ऽभवत्
sāmavedaśca vṛttāḍhyaḥ sarvageyapuraḥ saraḥ / viśvāvasvādibhiḥ sārddhaṃ gandharvaiḥ saṃbhṛto 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मवेदस्तथा घोरैः कृत्वा विधिभिरन्वितः । प्रत्यङ्गिरसयोगैश्च द्विशरीरशिरो ऽभवत्
brahmavedastathā ghoraiḥ kṛtvā vidhibhiranvitaḥ / pratyaṅgirasayogaiśca dviśarīraśiro 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्षणा विस्तराः स्तोभा निरुक्तस्वर भक्तयः । आश्रयस्तु वषट्कारो निग्रहप्रग्रहावपि
lakṣaṇā vistarāḥ stobhā niruktasvara bhaktayaḥ / āśrayastu vaṣaṭkāro nigrahapragrahāvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीप्तिमूर्त्तिरिलादेवी दिशश्चसदिगीश्वराः । देवकन्याश्च पत्न्यश्च तथा मातर एव च
dīptimūrttirilādevī diśaścasadigīśvarāḥ / devakanyāśca patnyaśca tathā mātara eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आययुः सर्व एवैते देवस्य यजतो मखे । मूर्तिमन्तः सुरूपाख्या वरुणस्य वपुर्भृतः
āyayuḥ sarva evaite devasya yajato makhe / mūrtimantaḥ surūpākhyā varuṇasya vapurbhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंभु वस्तु ता दृष्ट्वा रेतः समपतद्भुवि । ब्रह्मर्षिभाविनोर्ऽथस्य विधानाच्च न संशयः
svayaṃbhu vastu tā dṛṣṭvā retaḥ samapatadbhuvi / brahmarṣibhāvinor'thasya vidhānācca na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृत्वा जुहाव हस्ताभ्यां स्रुवेण परिगृह्य च । आस्रवज्जुहुयां चक्रे मन्त्रवच्च पितामहः
dhṛtvā juhāva hastābhyāṃ sruveṇa parigṛhya ca / āsravajjuhuyāṃ cakre mantravacca pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स जनयामास भूतग्रामं प्रजापतिः । तस्यार्वाक्तेजसश्चैव जज्ञे लोकेषु तैजसम्
tataḥ sa janayāmāsa bhūtagrāmaṃ prajāpatiḥ / tasyārvāktejasaścaiva jajñe lokeṣu taijasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमसा भावि याप्यत्वं यथा सत्त्वं तथा रजः । आज्यस्थाल्यामुपादाय स्वशुक्रं हुतवांश्च ह
tamasā bhāvi yāpyatvaṃ yathā sattvaṃ tathā rajaḥ / ājyasthālyāmupādāya svaśukraṃ hutavāṃśca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रे हु ते ऽथ तस्मिंस्तु प्रादुर्भूता महर्षयः । ज्वलन्तो वपुषा युक्ताः सप्रभावैः स्वकैर्गुणैः
śukre hu te 'tha tasmiṃstu prādurbhūtā maharṣayaḥ / jvalanto vapuṣā yuktāḥ saprabhāvaiḥ svakairguṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हुते चाग्नौ सकृच्छुक्रे ज्वालाया निसृतः कविः । हिरण्यगर्भस्तं दृष्ट्वा ज्वालां भित्त्वा विनिर्गतम्
hute cāgnau sakṛcchukre jvālāyā nisṛtaḥ kaviḥ / hiraṇyagarbhastaṃ dṛṣṭvā jvālāṃ bhittvā vinirgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुस्त्वमिति चोवाच यस्मात्तस्मात्स वै भृगुः । महादेवस्तथोद्भूतो दृष्ट्वा ब्रह्माणमब्रवीत्
bhṛgustvamiti covāca yasmāttasmātsa vai bhṛguḥ / mahādevastathodbhūto dṛṣṭvā brahmāṇamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममैष पुत्रकामस्य दीक्षितस्य त्वया प्रभो । विजज्ञे प्रथमं देव मम पुत्रो भवत्वयम्
mamaiṣa putrakāmasya dīkṣitasya tvayā prabho / vijajñe prathamaṃ deva mama putro bhavatvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति समनुज्ञातो महादेवः स्वयंभुवा । पुत्रत्वे कल्पयामास महादेव स्तदा भृगुम्
tatheti samanujñāto mahādevaḥ svayaṃbhuvā / putratve kalpayāmāsa mahādeva stadā bhṛgum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारुणा भृगवस्तस्मात्तदपत्यं च स प्रभुः । द्वितीयं च ततः शुक्रमङ्गारेष्वजुहोत्प्रभुः
vāruṇā bhṛgavastasmāttadapatyaṃ ca sa prabhuḥ / dvitīyaṃ ca tataḥ śukramaṅgāreṣvajuhotprabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गारेष्वङ्गिरो ऽङ्गानि संहतानि ततोङ्गिराः । संभूतिं तस्य तां दृष्ट्वा वह्निर्ब्रह्माणमब्रवीत्
aṅgāreṣvaṅgiro 'ṅgāni saṃhatāni tatoṅgirāḥ / saṃbhūtiṃ tasya tāṃ dṛṣṭvā vahnirbrahmāṇamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेतोधास्तुभ्यमेवाहं द्वितीयो ऽयं ममास्त्विति । एवमस्त्विति सो ऽप्युक्तो ब्रह्मणा सदसस्पतिः
retodhāstubhyamevāhaṃ dvitīyo 'yaṃ mamāstviti / evamastviti so 'pyukto brahmaṇā sadasaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जग्रा हाग्निस्त्वङ्गिरस आग्नेया इति नः श्रुतम् । षट् कृत्वा तु पुनः शुक्रे ब्रह्मणा लोककारिणा
jagrā hāgnistvaṅgirasa āgneyā iti naḥ śrutam / ṣaṭ kṛtvā tu punaḥ śukre brahmaṇā lokakāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हुते समभवंस्तस्मिन्यद् ब्रह्माण इति श्रुतिः । मरीचिः प्रथमं तत्र मरीचिभ्यः समुत्थितः
hute samabhavaṃstasminyad brahmāṇa iti śrutiḥ / marīciḥ prathamaṃ tatra marīcibhyaḥ samutthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रतौ तस्मिन्क्रतुर्जज्ञे यतस्तस्मात्स वै क्रतुः । अहं तृतीय इत्यत्रिस्तस्मादत्रिः स कीर्त्यते
kratau tasminkraturjajñe yatastasmātsa vai kratuḥ / ahaṃ tṛtīya ityatristasmādatriḥ sa kīrtyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशैस्तु निचितैर्भूतः पुलस्त्यस्तेन स स्मृतः । केशैर्लंबैः समुद्भूतस्तस्मात्स पुलहः स्मृतः
keśaistu nicitairbhūtaḥ pulastyastena sa smṛtaḥ / keśairlaṃbaiḥ samudbhūtastasmātsa pulahaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुमध्यात्समुत्पन्नो वशी च वसुमान् स्वयम् । वसिष्ठ इति तत्त्वज्ञैः प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः
vasumadhyātsamutpanno vaśī ca vasumān svayam / vasiṣṭha iti tattvajñaiḥ procyate brahmavādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः षण्महर्षयः । लोकस्य सन्तानकरा यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः
ityete brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ ṣaṇmaharṣayaḥ / lokasya santānakarā yairimā varddhitāḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतय इत्येवं पठ्यन्ते ब्रह्मणःसुताः । अपरे पितरो नाम एतैरेव महर्षिभिः
prajāpataya ityevaṃ paṭhyante brahmaṇaḥsutāḥ / apare pitaro nāma etaireva maharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पादिता देवगणाः सप्त लोकेषु विश्रुताः । अजेयाश्च गणाः सप्त सप्तलोकेषु विश्रुताः
utpāditā devagaṇāḥ sapta lokeṣu viśrutāḥ / ajeyāśca gaṇāḥ sapta saptalokeṣu viśrutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मारीया भार्गवाश्चैव तथैवाङ्गिरसो ऽपरे । पौलस्त्याः पौलहाश्चैव वासिष्ठाश्चैव विश्रुताः
mārīyā bhārgavāścaiva tathaivāṅgiraso 'pare / paulastyāḥ paulahāścaiva vāsiṣṭhāścaiva viśrutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्रेयाश्च गणाः प्रोक्ता पितॄणां लोकवर्द्धनाः । एते समासतः ख्याताः पुनरन्ये गणास्त्रयः
ātreyāśca gaṇāḥ proktā pitṝṇāṃ lokavarddhanāḥ / ete samāsataḥ khyātāḥ punaranye gaṇāstrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमर्त्ताश्चाप्रकाशाश्च ज्योतिष्मन्तश्च विश्रुताः । तेषां राजायमो देवो यमैर्विहतकल्मषः
amarttāścāprakāśāśca jyotiṣmantaśca viśrutāḥ / teṣāṃ rājāyamo devo yamairvihatakalmaṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरं प्रजानां यतयस्ताञ्छृमुध्वमतन्द्रिताः । कश्यपः कर्दमः शेषो विक्रान्तः सुश्रवास्तथा
aparaṃ prajānāṃ yatayastāñchṛmudhvamatandritāḥ / kaśyapaḥ kardamaḥ śeṣo vikrāntaḥ suśravāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुपुत्रः कुमारश्च विवस्वान्स शुचिव्रतः । प्रचेतसोरिष्टनेमिर्बहुलश्च प्रजापतिः
bahuputraḥ kumāraśca vivasvānsa śucivrataḥ / pracetasoriṣṭanemirbahulaśca prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमादयो ऽन्ये ऽपि बहवो वै प्रजेश्वराः । कुशोच्चया वालखिल्याः सभूताः परमर्षयः
ityevamādayo 'nye 'pi bahavo vai prajeśvarāḥ / kuśoccayā vālakhilyāḥ sabhūtāḥ paramarṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोजवाः सर्वगताः सर्वभोगाश्च ते ऽभवन् । जाताश्च भस्मनो ह्यन्ये ब्रह्मर्षिगणसंमताः
manojavāḥ sarvagatāḥ sarvabhogāśca te 'bhavan / jātāśca bhasmano hyanye brahmarṣigaṇasaṃmatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैखानसा मुनिगणास्तपः श्रुतपरायणाः । नस्तो द्वावस्य चोत्पन्नावश्विनौ रूपसंमतौ
vaikhānasā munigaṇāstapaḥ śrutaparāyaṇāḥ / nasto dvāvasya cotpannāvaśvinau rūpasaṃmatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुर्जन्मर्क्षरजसो तथा तन्नेत्रसंचरात् । अन्ये प्रजानां पतयः श्रोतोभ्यस्तस्य जज्ञिरे
vidurjanmarkṣarajaso tathā tannetrasaṃcarāt / anye prajānāṃ patayaḥ śrotobhyastasya jajñire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषयो रोमकूपेभ्यस्तथा स्वेदमलोद्भवाः । अयने ऋतवो मासर्द्धमासाः पक्षसंधयः
ṛṣayo romakūpebhyastathā svedamalodbhavāḥ / ayane ṛtavo māsarddhamāsāḥ pakṣasaṃdhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सरा ये त्वहोरात्राः पित्तं ज्योतिश्च दारुणम् । रौद्रं लोहितमित्याहुर्लोहितं कनकं स्मृतम्
vatsarā ye tvahorātrāḥ pittaṃ jyotiśca dāruṇam / raudraṃ lohitamityāhurlohitaṃ kanakaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तैजसमिति प्रोक्तं धूमाश्च पशवः स्मृताः । ये ऽर्चिषस्तस्य ते रुद्रास्तथादित्याः समृद्गताः
tattaijasamiti proktaṃ dhūmāśca paśavaḥ smṛtāḥ / ye 'rciṣastasya te rudrāstathādityāḥ samṛdgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गारेभ्यः समुत्पन्ना अर्चिषो दिव्यमानुषाः । आदिभूतो ऽस्य लोकस्य ब्रह्मा त्वं ब्रह्मसंभवः
aṅgārebhyaḥ samutpannā arciṣo divyamānuṣāḥ / ādibhūto 'sya lokasya brahmā tvaṃ brahmasaṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वकामदमित्याहुस्तथा वाक्यमुदाहरन् । ब्रह्मा सुरगुरुस्तत्र त्रिदशैः संप्रसादितः
sarvakāmadamityāhustathā vākyamudāharan / brahmā suragurustatra tridaśaiḥ saṃprasāditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमेवै जनयिष्यन्ति प्रजाः सर्वाः प्रचेश्वराः । सर्वे प्रजानां पतयः सर्वे चापि तपस्विनः
imevai janayiṣyanti prajāḥ sarvāḥ praceśvarāḥ / sarve prajānāṃ patayaḥ sarve cāpi tapasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्प्रसादादिमांल्लोकान्धारयेयुरिमाः क्रियाः । त्वद्वंशवर्द्धनाः शश्वत्तव तेजोविवर्द्धनाः
tvatprasādādimāṃllokāndhārayeyurimāḥ kriyāḥ / tvadvaṃśavarddhanāḥ śaśvattava tejovivarddhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेयुर्वेदविद्वांसः सर्वे वाक्पतयस्तथा । वेदमन्त्रधराः सर्वे प्रजापतिसमुद्भवाः
bhaveyurvedavidvāṃsaḥ sarve vākpatayastathā / vedamantradharāḥ sarve prajāpatisamudbhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रयन्तु ब्रह्मसत्यं तु तपश्च परमं भुवि । सर्वे हि वयमेते च तवैव प्रसवः प्रभो
śrayantu brahmasatyaṃ tu tapaśca paramaṃ bhuvi / sarve hi vayamete ca tavaiva prasavaḥ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म च ब्रह्माणाश्चैव लोकश्चैव चराचराः । मरीचिमादितः कृत्वा देवाश्च ऋषिभिः सह
brahma ca brahmāṇāścaiva lokaścaiva carācarāḥ / marīcimāditaḥ kṛtvā devāśca ṛṣibhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपत्यानीति संचिन्त्य ते ऽपत्ये कामयामहे । तस्मिन् यज्ञे महाभागा देवाश्च ऋषयश्च ये
apatyānīti saṃcintya te 'patye kāmayāmahe / tasmin yajñe mahābhāgā devāśca ṛṣayaśca ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते त्वद्वंशसंभूताः स्थानकालाभिमानिनः । तव तेनैव रूपेण स्थापयेयुरिमाः प्रजाः
ete tvadvaṃśasaṃbhūtāḥ sthānakālābhimāninaḥ / tava tenaiva rūpeṇa sthāpayeyurimāḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युगादिनिधनाश्चापि स्थापयन्तु इति द्विजाः । ततो ऽब्रवील्लोकगुरुः परमित्यभिधार यन्
yugādinidhanāścāpi sthāpayantu iti dvijāḥ / tato 'bravīllokaguruḥ paramityabhidhāra yan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदेव विनिश्चित्य मया सृष्टा न संशयः । भवतां वंशसंभूताः पुनरेते महर्षयः
etadeva viniścitya mayā sṛṣṭā na saṃśayaḥ / bhavatāṃ vaṃśasaṃbhūtāḥ punarete maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां भृगोः कीर्त्तयिष्ये वंशं पूर्वं महात्मनः । विस्तरेणानुपूर्व्या च प्रथमस्य प्रजापतेः
teṣāṃ bhṛgoḥ kīrttayiṣye vaṃśaṃ pūrvaṃ mahātmanaḥ / vistareṇānupūrvyā ca prathamasya prajāpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्ये भृगोरप्रतिमे उत्तमाभिजने शुभे । हिरण्यकशिपो कन्या दिव्या नाम परिश्रुता
bhārye bhṛgorapratime uttamābhijane śubhe / hiraṇyakaśipo kanyā divyā nāma pariśrutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलोम्नश्चव पौलोमी दुहिता वरवर्णिनी । भृगोस्त्वजनयद्दिव्या पुत्रं ब्रह्मविदां वरम्
pulomnaścava paulomī duhitā varavarṇinī / bhṛgostvajanayaddivyā putraṃ brahmavidāṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवासुराणामाचार्यं शुक्रं कविवरं ग्रहम् । शुक्र एवोशना नित्यमतः काव्यो ऽपि नामतः
devāsurāṇāmācāryaṃ śukraṃ kavivaraṃ graham / śukra evośanā nityamataḥ kāvyo 'pi nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितॄणां मानसी कन्या सोमपानां यशस्विनी । शुक्रस्य भार्या गौर्नाम विजज्ञे चतुरः सुतान्
pitṝṇāṃ mānasī kanyā somapānāṃ yaśasvinī / śukrasya bhāryā gaurnāma vijajñe caturaḥ sutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वष्टा चैव वरत्री च शण्डामकारै च तावुभौ । तेजसादित्यसंकाशा ब्रह्मकल्पाः प्रभावतः
tvaṣṭā caiva varatrī ca śaṇḍāmakārai ca tāvubhau / tejasādityasaṃkāśā brahmakalpāḥ prabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजतः पृथुरश्मिश्च विद्वान्यश्च बृहङ्गिराः । वरत्रिणः सुता ह्येते ब्रह्मिष्ठा दैत्ययाजकाः
rajataḥ pṛthuraśmiśca vidvānyaśca bṛhaṅgirāḥ / varatriṇaḥ sutā hyete brahmiṣṭhā daityayājakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इज्याधर्मविनाशार्थं मनुमेत्याभ्ययाजयन् । निरस्यमानं वै धर्मं दृष्ट्वेन्द्रो मनुमाब्रवीत्
ijyādharmavināśārthaṃ manumetyābhyayājayan / nirasyamānaṃ vai dharmaṃ dṛṣṭvendro manumābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैरेव तु कामं त्वां प्रापयिष्यामि याजनम् । श्रुत्वेन्द्रस्य तु तद्वाक्यं तस्माद्देशादपाक्रमन्
etaireva tu kāmaṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yājanam / śrutvendrasya tu tadvākyaṃ tasmāddeśādapākraman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिरोभूतेषु तेष्विन्द्रो मनुपत्नीमचेतनाम् । ग्रहेण मोचयित्वा च ततश्चानुससार ताम्
tirobhūteṣu teṣvindro manupatnīmacetanām / graheṇa mocayitvā ca tataścānusasāra tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत इन्द्रविनाशाय यतमानान्मुनींस्तु तान् । तानागतान्पुनर्दृष्ट्वा दुष्टानिन्द्रो विहस्य तु
tata indravināśāya yatamānānmunīṃstu tān / tānāgatānpunardṛṣṭvā duṣṭānindro vihasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ता नदहत्क्रुद्धो वेद्यर्द्धे दक्षिणे ततः । तेषां तु धृष्यमाणानां तत्र शालावृकैः सह
tatastā nadahatkruddho vedyarddhe dakṣiṇe tataḥ / teṣāṃ tu dhṛṣyamāṇānāṃ tatra śālāvṛkaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीर्षाणि न्यपतंस्तानि खर्जूरा ह्यभवंस्ततः । एवं वरत्रिणः पुत्रा इन्द्रेण निहताः पुरा
śīrṣāṇi nyapataṃstāni kharjūrā hyabhavaṃstataḥ / evaṃ varatriṇaḥ putrā indreṇa nihatāḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयन्त्यां देवयानी तु शुक्रस्य दुहिताभवत् । त्रिशिरा विश्वरूपस्तु त्वष्टुः पुत्रो ऽभवन्महान्
jayantyāṃ devayānī tu śukrasya duhitābhavat / triśirā viśvarūpastu tvaṣṭuḥ putro 'bhavanmahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यशोधरायामुत्पन्नो वैरोचन्यां महायशाः । विश्वरूपानुजश्चैव विश्वकर्मा च यः स्मृतः
yaśodharāyāmutpanno vairocanyāṃ mahāyaśāḥ / viśvarūpānujaścaiva viśvakarmā ca yaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगोस्तु भृगवो देवा जज्ञिरे द्वादशात्मजाः । दिव्यानुसुषुवे कन्या काव्यस्यैवानुजा प्रभोः
bhṛgostu bhṛgavo devā jajñire dvādaśātmajāḥ / divyānusuṣuve kanyā kāvyasyaivānujā prabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुवनोभावनश्चैव अन्त्यश्चान्त्यायनस्तथा । क्रतुः शुचिः स्वमूर्द्धा च व्याजश्च वसुदश्च यः
bhuvanobhāvanaścaiva antyaścāntyāyanastathā / kratuḥ śuciḥ svamūrddhā ca vyājaśca vasudaśca yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभवश्चाव्ययश्चैव द्वादशो ऽधिपतिः स्मृतः । इत्येते भृगवो देवाः स्मृता द्वादश यज्ञियाः
prabhavaścāvyayaścaiva dvādaśo 'dhipatiḥ smṛtaḥ / ityete bhṛgavo devāḥ smṛtā dvādaśa yajñiyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौलोम्यजनयत्पुत्रं ब्रह्मिष्ठं वशिनं द्विजम् । व्यादितः सो ऽष्टमे मासिगर्भः क्रूरेण रक्षसा
paulomyajanayatputraṃ brahmiṣṭhaṃ vaśinaṃ dvijam / vyāditaḥ so 'ṣṭame māsigarbhaḥ krūreṇa rakṣasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
च्यवनाच्च्यवनः सो ऽथ चेतनात्तु प्रचेतनः । प्रचेताः श्च्यवनः क्रोधाद्दग्धवान्पुरुषादकान्
cyavanāccyavanaḥ so 'tha cetanāttu pracetanaḥ / pracetāḥ ścyavanaḥ krodhāddagdhavānpuruṣādakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनयामास पुत्रौ द्वौ सुकन्यायां सभार्गवः । आप्रवानं दधीचं च तावुभौ साधुसंमतौ
janayāmāsa putrau dvau sukanyāyāṃ sabhārgavaḥ / āpravānaṃ dadhīcaṃ ca tāvubhau sādhusaṃmatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारस्वतः सरस्वत्यां दधीचस्योदपद्यत । ऋची पत्नी महाभागा अप्रवानस्य नाहुषी
sārasvataḥ sarasvatyāṃ dadhīcasyodapadyata / ṛcī patnī mahābhāgā apravānasya nāhuṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यामौर्व ऋषिर्जज्ञे ऊरुं भित्तवा महायशाः । और्वस्यासीदृचीकस्तु दीप्तो ऽग्निसमतेजसा
tasyāmaurva ṛṣirjajñe ūruṃ bhittavā mahāyaśāḥ / aurvasyāsīdṛcīkastu dīpto 'gnisamatejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जमदग्निरृचीकस्य सत्यवत्यामजायत । भृगोश्चरुविपर्यासे रौद्रवैष्णवयौः पुरा
jamadagnirṛcīkasya satyavatyāmajāyata / bhṛgoścaruviparyāse raudravaiṣṇavayauḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जमनाद्वैष्मवस्याग्नेर्जमदग्निरजायत । रेणुकाजमदग्नेश्च शक्रतुल्यपराक्रमम्
jamanādvaiṣmavasyāgnerjamadagnirajāyata / reṇukājamadagneśca śakratulyaparākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मक्षत्रमयं रामं सुषुवे ऽमिततेजसम् । ओर्वस्यासीत्पुत्रशतं जमदग्निपुरोगमम्
brahmakṣatramayaṃ rāmaṃ suṣuve 'mitatejasam / orvasyāsītputraśataṃ jamadagnipurogamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां पुत्र सहस्राणि भार्गवाणां परस्परात् । ऋष्यतरेषु वै बाह्या बहवो भार्गवाः स्मृताः
teṣāṃ putra sahasrāṇi bhārgavāṇāṃ parasparāt / ṛṣyatareṣu vai bāhyā bahavo bhārgavāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सा विदा आर्ष्टिषेणा यस्का वैन्याश्च शौनकाः । मित्रेयुः सप्तमा ह्येते पक्षा ज्ञेयास्तु भार्गवाः
vatsā vidā ārṣṭiṣeṇā yaskā vainyāśca śaunakāḥ / mitreyuḥ saptamā hyete pakṣā jñeyāstu bhārgavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणुताङ्गिरसो वंशमग्नेः पुत्रस्य धीमतः । यस्यान्ववाये संभूता भारद्वाजाः सगौतमाः
śṛṇutāṅgiraso vaṃśamagneḥ putrasya dhīmataḥ / yasyānvavāye saṃbhūtā bhāradvājāḥ sagautamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाश्चाङ्गिरसो मुख्यास्त्त्विषिमन्तो महौजसः । सुरूपा चैव मारीची कार्दमी च तथा स्वराट्
devāścāṅgiraso mukhyāsttviṣimanto mahaujasaḥ / surūpā caiva mārīcī kārdamī ca tathā svarāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्या च मानवी कन्या तिस्रो भार्या ह्यथर्वणः । अथर्वणस्तु दायादास्तासु जाताः कुलोद्वहाः
pathyā ca mānavī kanyā tisro bhāryā hyatharvaṇaḥ / atharvaṇastu dāyādāstāsu jātāḥ kulodvahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पन्ना महता चैव तपसा भावितात्मनः । बृहस्पतिं सुरूपायां गौतमं सुषुवे स्वराट्
utpannā mahatā caiva tapasā bhāvitātmanaḥ / bṛhaspatiṃ surūpāyāṃ gautamaṃ suṣuve svarāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयास्यं वामदेवं च उतथ्यमुशितिं तथा । धृष्णिः पुत्रस्तु पथ्यायाः संवर्त्तश्चैव मानसः
ayāsyaṃ vāmadevaṃ ca utathyamuśitiṃ tathā / dhṛṣṇiḥ putrastu pathyāyāḥ saṃvarttaścaiva mānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कितवश्चाप्ययास्यस्य शरद्वांश्चप्युतथ्यजः । अथोशिजो दीर्घतमा बृहदुक्थो वामदेवजः
kitavaścāpyayāsyasya śaradvāṃścapyutathyajaḥ / athośijo dīrghatamā bṛhaduktho vāmadevajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृष्णेः पुत्रः सुधन्वा तु ऋषभश्च सुधन्वनः । रथकाराः स्मृता देवा ऋभवो ये परिश्रुताः
dhṛṣṇeḥ putraḥ sudhanvā tu ṛṣabhaśca sudhanvanaḥ / rathakārāḥ smṛtā devā ṛbhavo ye pariśrutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतेर्भरद्वाजो विश्रुतः सुमहायशाः । बृहस्पतिं सुरूपायां गौतमं सुषुवे स्वराट्
bṛhaspaterbharadvājo viśrutaḥ sumahāyaśāḥ / bṛhaspatiṃ surūpāyāṃ gautamaṃ suṣuve svarāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औरसांगिरसः पुत्राः सुरूपायां विजज्ञिरे । आधार्यायुर्द्दनुर्दक्षो दमः प्राणस्त थैव च
aurasāṃgirasaḥ putrāḥ surūpāyāṃ vijajñire / ādhāryāyurddanurdakṣo damaḥ prāṇasta thaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हविष्यांश्च हविष्णुश्च ऋतः सत्यश्च ते दश । अयास्याश्चप्युतथ्याश्च वामदेवास्तथौशिजाः
haviṣyāṃśca haviṣṇuśca ṛtaḥ satyaśca te daśa / ayāsyāścapyutathyāśca vāmadevāstathauśijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारद्वाजाः सांकृतयो गर्गाः कण्वरथीतराः । मुद्गला विष्णुवृद्धाश्च हरिताः कपयस्तथा
bhāradvājāḥ sāṃkṛtayo gargāḥ kaṇvarathītarāḥ / mudgalā viṣṇuvṛddhāśca haritāḥ kapayastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा रूक्षभरद्वाजा आर्षभाः कितवस्तथा । एते चाङ्गिरसां पक्षा विज्ञेया दश पञ्च च
tathā rūkṣabharadvājā ārṣabhāḥ kitavastathā / ete cāṅgirasāṃ pakṣā vijñeyā daśa pañca ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋष्यन्तरेषु वै बाह्या बहवोङ्गिरसः स्मृताः । मरीचेरपि वक्ष्यामि भेद मुत्तमपूरुषम्
ṛṣyantareṣu vai bāhyā bahavoṅgirasaḥ smṛtāḥ / marīcerapi vakṣyāmi bheda muttamapūruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यान्ववाये संभूतं जगत्स्थावरजङ्गमम् । मरीचिरापश्चकमे नाभिध्यायन्प्रजेप्सया
yasyānvavāye saṃbhūtaṃ jagatsthāvarajaṅgamam / marīcirāpaścakame nābhidhyāyanprajepsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रः सर्वगुणोपेतः प्रजावान्प्रभवेदिति । संयुज्यात्मानमेवन्तु तपसा भावितः प्रभुः
putraḥ sarvaguṇopetaḥ prajāvānprabhavediti / saṃyujyātmānamevantu tapasā bhāvitaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहताश्च ततः सर्वा आपः समभवंस्तदा । तासु प्रणिहितात्मानमेकं सो ऽजनयत्प्रभुः
āhatāśca tataḥ sarvā āpaḥ samabhavaṃstadā / tāsu praṇihitātmānamekaṃ so 'janayatprabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रमप्रतिमं नाम्नारिष्टनेमिं प्रजापतिम् । पुत्रं मरीचिस्तपसि निरतः सो ऽप्स्वतीतपत्
putramapratimaṃ nāmnāriṣṭanemiṃ prajāpatim / putraṃ marīcistapasi nirataḥ so 'psvatītapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रध्याय हि सतीं वाचं पुत्रार्थी सरिरे स्थितः । सप्तवर्षसहस्राणि ततः सो ऽप्रतिमो ऽभवत्
pradhyāya hi satīṃ vācaṃ putrārthī sarire sthitaḥ / saptavarṣasahasrāṇi tataḥ so 'pratimo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्यपः सवितुर्विद्वांस्तेजसा ब्रह्मणा समः । मन्वन्तरेषु सर्वेषु ब्रह्मण्ॐऽशेन जायते
kaśyapaḥ saviturvidvāṃstejasā brahmaṇā samaḥ / manvantareṣu sarveṣu brahmaṇoṃ'śena jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यानिमित्तमत्युक्तो दक्षेण कुपितः प्रभुः । अपिबत्स तदा कश्यं कश्यं मद्यमिहोच्यते
kanyānimittamatyukto dakṣeṇa kupitaḥ prabhuḥ / apibatsa tadā kaśyaṃ kaśyaṃ madyamihocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.