Library·Brahmāṇḍa Purāṇa·2·2.3
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे प्रजापतिवंशानुकीर्त्तनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः ऋषय ऊचु । देवानां दानवानां च दैत्यानां चैव सर्वशः । उत्पत्तिं विस्तरेणैव ग्रूहि वैवस्वतेंऽतरे
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde prajāpativaṃśānukīrttanaṃ nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcu / devānāṃ dānavānāṃ ca daityānāṃ caiva sarvaśaḥ / utpattiṃ vistareṇaiva grūhi vaivasvateṃ'tare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच धर्म्मस्यैव प्रवक्ष्यामि निसर्गन्तं निबोधत । अरुन्धतीवसुर्जामालंबा भानुर्मरुत्वती
sūta uvāca dharmmasyaiva pravakṣyāmi nisargantaṃ nibodhata / arundhatīvasurjāmālaṃbā bhānurmarutvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकल्पा च मुहूर्त्ता च साध्या विश्वा तथैव च । धर्मस्य पत्न्यो दश ता दक्षः प्राचेतसो ददौ
saṃkalpā ca muhūrttā ca sādhyā viśvā tathaiva ca / dharmasya patnyo daśa tā dakṣaḥ prācetaso dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्यापुत्रास्तु धर्मस्य साध्या द्वादशजज्ञिरे । देवेभ्यस्तान्परान्देवान्दैवज्ञाः परिचक्षते
sādhyāputrāstu dharmasya sādhyā dvādaśajajñire / devebhyastānparāndevāndaivajñāḥ paricakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणा वै मुखात्सृष्टा जया देवाः प्रजेप्सया । सर्वे मन्त्रशरीरस्ते समृता मन्वन्तरेष्विह
brāhmaṇā vai mukhātsṛṣṭā jayā devāḥ prajepsayā / sarve mantraśarīraste samṛtā manvantareṣviha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहद्यच्च रथन्तरम् । वित्तिश्चैव विवित्तिश्च आकूतिः कूतिरेव च
darśaśca paurṇamāsaśca bṛhadyacca rathantaram / vittiścaiva vivittiśca ākūtiḥ kūtireva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञाता चैव विज्ञातो मनो यज्ञस्तथैव च । नामान्येतानि तेषां वै यज्ञानां प्रथितानि च
vijñātā caiva vijñāto mano yajñastathaiva ca / nāmānyetāni teṣāṃ vai yajñānāṃ prathitāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मशापेन तेजाताः पुनः स्वायंभुवे जिताः । स्वारोचिषे वै तुषिताः सत्यश्चैवोत्तमे पुनः
brahmaśāpena tejātāḥ punaḥ svāyaṃbhuve jitāḥ / svārociṣe vai tuṣitāḥ satyaścaivottame punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामसे हरयो नाम वैकुण्ठा रेवतान्तरे । ते साध्याश्चाक्षुषे नाम्ना छन्दजा जज्ञिरे सुराः
tāmase harayo nāma vaikuṇṭhā revatāntare / te sādhyāścākṣuṣe nāmnā chandajā jajñire surāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मपुत्रा महाभागाः साध्या ये द्वादशामराः । पूर्वं समनुसूयन्ते चाक्षुषस्यान्तरे मनोः
dharmaputrā mahābhāgāḥ sādhyā ye dvādaśāmarāḥ / pūrvaṃ samanusūyante cākṣuṣasyāntare manoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वारोचिषेंऽतरे ऽतीता देवा ये वै महौजसः । तुषिता नाम ते ऽन्योन्यमूचुर्वै चाक्षुषेंऽतरे
svārociṣeṃ'tare 'tītā devā ye vai mahaujasaḥ / tuṣitā nāma te 'nyonyamūcurvai cākṣuṣeṃ'tare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्चिच्छिष्टे तदा तस्मिन्देवा वै तुषिताब्रुवन् । एतामेव महाभागां वयं साध्यां प्रविश्य वै
kiñcicchiṣṭe tadā tasmindevā vai tuṣitābruvan / etāmeva mahābhāgāṃ vayaṃ sādhyāṃ praviśya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वन्तरे भविष्यामस्तन्नः श्रेयो भविष्यति । एवमुक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः
manvantare bhaviṣyāmastannaḥ śreyo bhaviṣyati / evamuktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां द्वादश संभूता धर्मात्स्वायंभुवात्पुनः । नरनारायणो तत्र जज्ञाते पुनरेव हि
tasyāṃ dvādaśa saṃbhūtā dharmātsvāyaṃbhuvātpunaḥ / naranārāyaṇo tatra jajñāte punareva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपश्चिदिन्द्रो यश्चाभूत्तथा सत्यो हरिश्च तौ । स्वारोचिषेंऽतरे पूर्वमास्तां तौ तुषितासुतौ
vipaścidindro yaścābhūttathā satyo hariśca tau / svārociṣeṃ'tare pūrvamāstāṃ tau tuṣitāsutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुषितानां तु साध्यात्वे नामान्येतानि चक्षते । मनो ऽनुमन्ता प्राणश्च नरो ऽपानश्च वीर्यवान्
tuṣitānāṃ tu sādhyātve nāmānyetāni cakṣate / mano 'numantā prāṇaśca naro 'pānaśca vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वितिर्नयो हयश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चापि प्रभुश्चापि साध्या द्वादश जज्ञिरे
vitirnayo hayaścaiva haṃso nārāyaṇastathā / vibhuścāpi prabhuścāpi sādhyā dvādaśa jajñire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वायंभुवैंऽतरे पूर्वं ततः स्वारो चिषे पुनः । नामान्यासन्पुनस्तानि तुषितानां निबोधत
svāyaṃbhuvaiṃ'tare pūrvaṃ tataḥ svāro ciṣe punaḥ / nāmānyāsanpunastāni tuṣitānāṃ nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणापानावुदानश्च समानो व्यान एव च । चक्षुः श्रोत्रं रसो घ्राणं स्पर्शो बुद्धिर्मनस्तथा
prāṇāpānāvudānaśca samāno vyāna eva ca / cakṣuḥ śrotraṃ raso ghrāṇaṃ sparśo buddhirmanastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामान्येतानि वै पूर्वं तुषितानां स्मृतानि च । वसोस्तु वसवः पुत्राः साध्यानामनुजाः स्मृताः
nāmānyetāni vai pūrvaṃ tuṣitānāṃ smṛtāni ca / vasostu vasavaḥ putrāḥ sādhyānāmanujāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरो ध्रुवश्च सोमश्च आयुश्चैवानलो ऽनिलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः
dharo dhruvaśca somaśca āyuścaivānalo 'nilaḥ / pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यो रजस् तथा । ध्रुवपुत्रो ऽभवत्तात कालो लोकाप्रकालनः
dharasya putro draviṇo hutahavyo rajas tathā / dhruvaputro 'bhavattāta kālo lokāprakālanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमस्य भगवान्वर्चा बुधश्च ग्रहबौधनः । धरोर्मी कलिलश्चैव पञ्च चन्द्रमसः सुताः
somasya bhagavānvarcā budhaśca grahabaudhanaḥ / dharormī kalilaścaiva pañca candramasaḥ sutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयस्य पुत्रो वैतण्ड्यः शमः शान्तस्तथैव च । स्कन्दः सनत्कुमारश्च जज्ञे पादेन तेजसः
āyasya putro vaitaṇḍyaḥ śamaḥ śāntastathaiva ca / skandaḥ sanatkumāraśca jajñe pādena tejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नेः पुत्रं कुमारं तु स्वाहा जज्ञे श्रिया षृतम् । तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च प्रष्टजाः
agneḥ putraṃ kumāraṃ tu svāhā jajñe śriyā ṣṛtam / tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca praṣṭajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः । अविज्ञान गतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य च
anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ / avijñāna gatiścaiva dvau putrāvanilasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्नाथ देवलम् । द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ
pratyūṣasya viduḥ putramṛṣiṃ nāmnātha devalam / dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतेश्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी । योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमशक्ता चरति स्म ह
bṛhaspateśtu bhaginī bhuvanā brahmavādinī / yogasiddhā jagatkṛtsnamaśaktā carati sma ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनामष्टमस्य ह । विश्वकर्मा सुतस्तस्याः प्रजापतिपतिर्विभुः
prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnāmaṣṭamasya ha / viśvakarmā sutastasyāḥ prajāpatipatirvibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वेदेवास्तु विश्वाया जज्ञिरे दश विश्रुताः । क्रतुर्दक्षः श्रवः सत्यः कालः मुनिस्तथा
viśvedevāstu viśvāyā jajñire daśa viśrutāḥ / kraturdakṣaḥ śravaḥ satyaḥ kālaḥ munistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरूरवो मार्द्रवसो रोचमानश्च ते दश । धर्मपुत्राः सुरा एते विश्वायां जज्ञिरे शुभाः
purūravo mārdravaso rocamānaśca te daśa / dharmaputrāḥ surā ete viśvāyāṃ jajñire śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो भानवो भानुजाः स्मृताः । मुहूर्ताश्च मुहूर्ताया घोषलंबा ह्यजायत
marutvatyāṃ marutvanto bhānavo bhānujāḥ smṛtāḥ / muhūrtāśca muhūrtāyā ghoṣalaṃbā hyajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकल्पायां तु संजज्ञे विद्वान्संकल्प एव तु । नव वीथ्यस्तु जामायाः पथत्रयमुपाश्रिताः
saṃkalpāyāṃ tu saṃjajñe vidvānsaṃkalpa eva tu / nava vīthyastu jāmāyāḥ pathatrayamupāśritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिवी विषयं सर्वमरुन्धत्यामजायत । एष सर्गः समाख्यातो विद्वान्धर्मस्य शाश्वतः
pṛthivī viṣayaṃ sarvamarundhatyāmajāyata / eṣa sargaḥ samākhyāto vidvāndharmasya śāśvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्ताश्चैव तिथ्याश्च प्रतिभिः सह सुव्रताः । नामतः संप्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत
muhūrtāścaiva tithyāśca pratibhiḥ saha suvratāḥ / nāmataḥ saṃpravakṣyāmi bruvato me nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहोरात्रविभागश्च नक्षत्राणि समाश्रितः । मुहुर्त्ताः सर्वनक्षत्रा अहोरात्रभिदस्तथा
ahorātravibhāgaśca nakṣatrāṇi samāśritaḥ / muhurttāḥ sarvanakṣatrā ahorātrabhidastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहोरात्रकलानां तु षडशीत्यधिकाः स्मृताः । रवेर्गति विशेषेण सर्वर्त्तुषु च नित्यशः
ahorātrakalānāṃ tu ṣaḍaśītyadhikāḥ smṛtāḥ / ravergati viśeṣeṇa sarvarttuṣu ca nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वेदविदश्चैतां गतिमिच्छन्ति पर्वसु । अविशेषेषु कालेषु ज्ञेयः सवितृमानतः
tato vedavidaścaitāṃ gatimicchanti parvasu / aviśeṣeṣu kāleṣu jñeyaḥ savitṛmānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौद्रः सार्पस्तथा मैत्रः पित्र्यो वासव एव च । आप्यो ऽथ वैश्वदेवश्च ब्राह्मो मध्याह्नसंश्रितः
raudraḥ sārpastathā maitraḥ pitryo vāsava eva ca / āpyo 'tha vaiśvadevaśca brāhmo madhyāhnasaṃśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राजापत्यस्तथैवेन्द्र इन्द्राग्नी निरृतिस्तथा । वारुणश्च यथार्यम्णो भगश्चापि दिनश्रिताः
prājāpatyastathaivendra indrāgnī nirṛtistathā / vāruṇaśca yathāryamṇo bhagaścāpi dinaśritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते दिनमुहूर्ताश्च दिवाकरविनिर्मिताः । शङ्कुच्छाया विशेषेण वेदितव्याः प्रमाणतः
ete dinamuhūrtāśca divākaravinirmitāḥ / śaṅkucchāyā viśeṣeṇa veditavyāḥ pramāṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजैकपादहिर्बुध्न्यः पूषाश्वियमदेवताः । आग्नेयश्चापि विज्ञेयः प्राजापत्यस्तथैव च
ajaikapādahirbudhnyaḥ pūṣāśviyamadevatāḥ / āgneyaścāpi vijñeyaḥ prājāpatyastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्यश्चापि तथादित्यो बार्हस्पत्यश्च वैष्मवः । सावित्रश्च तथा त्वाष्ट्रो वायव्यश्चेति संग्रहः
saumyaścāpi tathādityo bārhaspatyaśca vaiṣmavaḥ / sāvitraśca tathā tvāṣṭro vāyavyaśceti saṃgrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते रात्रेर्मुहूर्त्ताः स्युः क्रमोक्ता दश पञ्च च । इन्दोर्गत्युदया ज्ञेया नाडिका आदितस्तथा
ete rātrermuhūrttāḥ syuḥ kramoktā daśa pañca ca / indorgatyudayā jñeyā nāḍikā āditastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालावस्थास्त्विमास्त्वेते मुहूर्त्ता देवताः स्मृताः । सर्वग्रहाणां त्रीण्येव स्थानानि विहितानि च
kālāvasthāstvimāstvete muhūrttā devatāḥ smṛtāḥ / sarvagrahāṇāṃ trīṇyeva sthānāni vihitāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणोत्तरमध्यानि तानि विद्याद्यथाक्रमम् । स्थानं जारद्गवं सध्ये तथैरावतमुत्तरम्
dakṣiṇottaramadhyāni tāni vidyādyathākramam / sthānaṃ jāradgavaṃ sadhye tathairāvatamuttaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्वानरं दक्षिणतो निर्दिष्टमिह तत्त्वतः । अश्विनी कृत्तिका याम्यं नागवीथीति विश्रुता
vaiśvānaraṃ dakṣiṇato nirdiṣṭamiha tattvataḥ / aśvinī kṛttikā yāmyaṃ nāgavīthīti viśrutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मं सौम्यं तथार्द्रा च गजवीथीति शब्दिता । पुष्याश्लेषे तथादित्यं वीथी चैरावती मता
brāhmaṃ saumyaṃ tathārdrā ca gajavīthīti śabditā / puṣyāśleṣe tathādityaṃ vīthī cairāvatī matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिस्रस्तु विथयो ह्येता उत्तरो मार्ग उच्यते । पूर्वोत्तरे च फल्गुन्यौ मघा चैवार्षभी स्मृता
tisrastu vithayo hyetā uttaro mārga ucyate / pūrvottare ca phalgunyau maghā caivārṣabhī smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तश्चित्रा तथा स्वाती गोवीथीति तु शब्दिता । ज्येष्ठा विशाखानुराधा वीथी जारद्गवी मता
hastaścitrā tathā svātī govīthīti tu śabditā / jyeṣṭhā viśākhānurādhā vīthī jāradgavī matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतास्तु वीथयस्तिस्रो मध्यमो मार्ग उच्यते । मूलं पूर्वोत्तराषाढे अजवीथ्याभिशब्दिते
etāstu vīthayastisro madhyamo mārga ucyate / mūlaṃ pūrvottarāṣāḍhe ajavīthyābhiśabdite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रवणं च धनिष्ठा च मार्गी शतभिषक्तथा । वैश्वानरी भाद्रपदे रेवती चैव कीर्त्तिता
śravaṇaṃ ca dhaniṣṭhā ca mārgī śatabhiṣaktathā / vaiśvānarī bhādrapade revatī caiva kīrttitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतास्तु वीथयस्तिस्रो दक्षिणे मार्ग उच्यते । अष्टाविशति याः कन्या दक्षः सोमाय ता ददौ
etāstu vīthayastisro dakṣiṇe mārga ucyate / aṣṭāviśati yāḥ kanyā dakṣaḥ somāya tā dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वा नक्षत्रनाम्न्यस्ता ज्यौतिषे परिकीर्त्तिताः । तासामपत्यान्यभवन्दीप्तयो ऽमिततेजसः
sarvā nakṣatranāmnyastā jyautiṣe parikīrttitāḥ / tāsāmapatyānyabhavandīptayo 'mitatejasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यास्तु शेषास्तदा कन्याः प्रतिजग्राह कश्यपः । चतुर्दशा महाभागाः सर्वास्ता लोकमातरः
yāstu śeṣāstadā kanyāḥ pratijagrāha kaśyapaḥ / caturdaśā mahābhāgāḥ sarvāstā lokamātaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदितिर्दितिर्दनुः काष्ठारिष्टानायुः खशा तथा । सुरभिर्विनता ताम्रा मुनिः क्रोधवशा तथा
aditirditirdanuḥ kāṣṭhāriṣṭānāyuḥ khaśā tathā / surabhirvinatā tāmrā muniḥ krodhavaśā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कद्रूर्माता च नागानां प्रजास्तासां निबोधत । स्वायंभुवे ऽन्तरे तात ये द्वादश सुरोत्तमाः
kadrūrmātā ca nāgānāṃ prajāstāsāṃ nibodhata / svāyaṃbhuve 'ntare tāta ye dvādaśa surottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकुण्ठा नाम ते साध्या बभूवुश्चाक्षुषेंऽतरे । उपस्थितेंऽतरे ह्यस्मिन्पुनर्वैवस्वतस्य ह
vaikuṇṭhā nāma te sādhyā babhūvuścākṣuṣeṃ'tare / upasthiteṃ'tare hyasminpunarvaivasvatasya ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आराधिता आदित्या ते समेत्योचुः परस्परम् । एतामेव महाभागामदितिं संप्रविश्य वै
ārādhitā ādityā te sametyocuḥ parasparam / etāmeva mahābhāgāmaditiṃ saṃpraviśya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्योगादर्द्धेन तेजसा । गच्छेम पुत्रतामस्यास्तन्नः श्रेयो भविष्यति
vaivasvateṃ'tare hyasminyogādarddhena tejasā / gacchema putratāmasyāstannaḥ śreyo bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्त्वा तु ते सर्वे वर्त्तमानेंऽतरे तदा । जज्ञिरे द्वादशादित्या मारीयात्कश्यपात्पुनः
evamuktvā tu te sarve varttamāneṃ'tare tadā / jajñire dvādaśādityā mārīyātkaśyapātpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतक्रतुश्च विष्णुश्च जज्ञाते पुनरेव हि । वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नरनारायणौ तदा
śatakratuśca viṣṇuśca jajñāte punareva hi / vaivasvateṃ'tare hyasminnaranārāyaṇau tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषामपि हि देवानां निधनोत्पत्तिरुच्यते । यथा सूर्यस्य लोके ऽस्मिन्नुदयास्तमयावुभौ
teṣāmapi hi devānāṃ nidhanotpattirucyate / yathā sūryasya loke 'sminnudayāstamayāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टानुश्रविके यस्मात्सक्ताः शब्दादिलक्षणे । अष्टात्मके ऽणिमाद्ये च तस्मात्ते जज्ञिरे सुराः
dṛṣṭānuśravike yasmātsaktāḥ śabdādilakṣaṇe / aṣṭātmake 'ṇimādye ca tasmātte jajñire surāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येष विषये रागः संभूत्याः कारणं स्मृतम् । ब्रह्मशापेन संभूता जयाः स्वायंभुवे जिताः
ityeṣa viṣaye rāgaḥ saṃbhūtyāḥ kāraṇaṃ smṛtam / brahmaśāpena saṃbhūtā jayāḥ svāyaṃbhuve jitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वारोचिषे वै तुषिताः सत्यश्चैवोत्तमे पुनः । तामसे हरयो देवा जाताश्चा रिष्टवे तु वै
svārociṣe vai tuṣitāḥ satyaścaivottame punaḥ / tāmase harayo devā jātāścā riṣṭave tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकुण्ठाश्चाश्रुषे साध्या आदित्याः सप्तमे पुनः । धातार्यमा च मित्रश्च वरुण्ॐऽशो भगस्तथा
vaikuṇṭhāścāśruṣe sādhyā ādityāḥ saptame punaḥ / dhātāryamā ca mitraśca varuṇoṃ'śo bhagastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः । ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्यो जघन्यजः
indro vivasvānpūṣā ca parjanyo daśamaḥ smṛtaḥ / tatastvaṣṭā tato viṣṇurajaghanyo jaghanyajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येते द्वादशादित्याः कश्यपस्य सुता विभोः । सुरभ्यां कश्यपाद्रुद्रा एकादश विजज्ञिरे
ityete dvādaśādityāḥ kaśyapasya sutā vibhoḥ / surabhyāṃ kaśyapādrudrā ekādaśa vijajñire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती । अङ्गारकं तथा सर्पं निरृतिं सदसत्पतिम्
mahādevaprasādena tapasā bhāvitā satī / aṅgārakaṃ tathā sarpaṃ nirṛtiṃ sadasatpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचैकपादहिर्बुध्न्यौ द्वावेकं च ज्वरं तथा । भुवनं चेश्वरं मृत्युं कपालीति च विशुतम्
acaikapādahirbudhnyau dvāvekaṃ ca jvaraṃ tathā / bhuvanaṃ ceśvaraṃ mṛtyuṃ kapālīti ca viśutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानेकादशैतांस्तु रुद्रांस्त्रिभुवनेश्वरान् । तपसोग्रेण महाता सुरभिस्तानजीजनत्
devānekādaśaitāṃstu rudrāṃstribhuvaneśvarān / tapasogreṇa mahātā surabhistānajījanat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दुहितरावन्ये सुरभिर्देव्यजायत । रोहिणी चैव सुभगां गान्धवी च यशस्विनीम्
tato duhitarāvanye surabhirdevyajāyata / rohiṇī caiva subhagāṃ gāndhavī ca yaśasvinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोहिण्या जज्ञिरे कन्याश्चतस्रो लोकविश्रुताः । सुरूपा हंसकाली च भद्रा कामदुघा तथा
rohiṇyā jajñire kanyāścatasro lokaviśrutāḥ / surūpā haṃsakālī ca bhadrā kāmadughā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुषुवे गाः कामदुघा सुरूपा तनयद्वयम् । हंसकाली तु महिषान्भद्रायस्त्वविजातयः
suṣuve gāḥ kāmadughā surūpā tanayadvayam / haṃsakālī tu mahiṣānbhadrāyastvavijātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्रुतास्तु महाभागा गान्धर्व्या वाजिनः सुताः । उच्चैःश्रवादयो जाताः खेचरास्ते मनोजवाः
viśrutāstu mahābhāgā gāndharvyā vājinaḥ sutāḥ / uccaiḥśravādayo jātāḥ khecarāste manojavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेताः शोणाः पिशङ्गास्च सारङ्गा हरि तार्जुनाः । उक्ता देवोपवाह्यास्ते गान्धर्वियोनयो हयाः
śvetāḥ śoṇāḥ piśaṅgāsca sāraṅgā hari tārjunāḥ / uktā devopavāhyāste gāndharviyonayo hayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयो जज्ञे सुरभ्यास्तु श्रीमांश्चन्द्रप्रभो वृषः । स्रग्वी ककुद्मान्द्युतिमा नमृतालयसंभवः
bhūyo jajñe surabhyāstu śrīmāṃścandraprabho vṛṣaḥ / sragvī kakudmāndyutimā namṛtālayasaṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरभ्यनुमते दत्तो ध्वजो माहेश्वरस्तु सः । इत्येते कश्यपसुता रुद्रादित्याः प्रकीर्त्तिताः
surabhyanumate datto dhvajo māheśvarastu saḥ / ityete kaśyapasutā rudrādityāḥ prakīrttitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मपु पुत्राः स्मृताः साध्या विश्वे च वसवस्तथा । यथेन्धनवशाद्वह्निरेकस्तु बहुधा भवेत्
dharmapu putrāḥ smṛtāḥ sādhyā viśve ca vasavastathā / yathendhanavaśādvahnirekastu bahudhā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवत्येकस्तथा तद्वन्मूर्त्तीनां स पिता महः । एको ब्रह्मान्तकश्चैव पुरुषश्चैति तत्र यः
bhavatyekastathā tadvanmūrttīnāṃ sa pitā mahaḥ / eko brahmāntakaścaiva puruṣaścaiti tatra yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्यैताः स्मृतास्तिस्रस्तनवस्तु स्वयंभुवः । ब्राह्मी च पौरुषी चैव कालाख्या चेति ताः स्मृताः
ekasyaitāḥ smṛtāstisrastanavastu svayaṃbhuvaḥ / brāhmī ca pauruṣī caiva kālākhyā ceti tāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या तत्र राजसी तस्य तनुः सा वै प्रजाकरी । मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा
yā tatra rājasī tasya tanuḥ sā vai prajākarī / matā sā yā tu kālākhyā prajākṣayakarī tu sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्त्विकी पौरुषी या तु सा तनुः पालिका स्मृता । राजसी ब्रह्मणो या तु मारीचः कश्यपो ऽभवत्
sāttvikī pauruṣī yā tu sā tanuḥ pālikā smṛtā / rājasī brahmaṇo yā tu mārīcaḥ kaśyapo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामसी चान्तकृद्या तु तदंशो विष्णुरुच्यते
tāmasī cāntakṛdyā tu tadaṃśo viṣṇurucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैलोक्ये ताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो वै प्रजाकरी । मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा
trailokye tāḥ smṛtāstisrastanavo vai prajākarī / matā sā yā tu kālākhyā prajākṣayakarī tu sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृजत्यथानुगृह्णाति तथा संहरति प्रजाः । एवमेताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो हि स्वयंभुवः
sṛjatyathānugṛhṇāti tathā saṃharati prajāḥ / evametāḥ smṛtāstisrastanavo hi svayaṃbhuvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राजापत्या च रौद्रा च वैष्णवी चेति तास्त्रिधा । एतास्तन्वः स्मृता देवा धर्मशास्त्रे पुरातने
prājāpatyā ca raudrā ca vaiṣṇavī ceti tāstridhā / etāstanvaḥ smṛtā devā dharmaśāstre purātane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांख्ययोगरतैर्धीरैः पृथगेकार्थदर्शिभिः । अभिजातिप्रभावज्ञैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
sāṃkhyayogaratairdhīraiḥ pṛthagekārthadarśibhiḥ / abhijātiprabhāvajñairmunibhistattvadarśibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकत्वेन पृथक्त्वेन तासु भिन्नाः प्रजास्त्विमाः । इदं परमिदं नेति ब्रुवते भिन्नदर्शिनः
ekatvena pṛthaktvena tāsu bhinnāḥ prajāstvimāḥ / idaṃ paramidaṃ neti bruvate bhinnadarśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्माणां कारणं के चित्केचिदाहुः प्रजापतिम् । केचिद्भवं परत्वेन प्राहुर्विष्णुं तथापरे
brahmāṇāṃ kāraṇaṃ ke citkecidāhuḥ prajāpatim / kecidbhavaṃ paratvena prāhurviṣṇuṃ tathāpare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिज्ञानेन संभूताः सक्तारिष्टविचेतसः । सत्त्वं कालं च देशं च कार्यं चावेक्ष्य कर्म च
abhijñānena saṃbhūtāḥ saktāriṣṭavicetasaḥ / sattvaṃ kālaṃ ca deśaṃ ca kāryaṃ cāvekṣya karma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणं तु स्मृता ह्येते नानार्थेष्विह देवताः । एकं प्रशंसमानस्तु सर्वानेवप्रशसति
kāraṇaṃ tu smṛtā hyete nānārtheṣviha devatāḥ / ekaṃ praśaṃsamānastu sarvānevapraśasati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं निन्दति यस्त्वेषां सर्वानेव स निन्दति । न प्रद्वेषस्ततः कार्यो देवतासु विजानता
ekaṃ nindati yastveṣāṃ sarvāneva sa nindati / na pradveṣastataḥ kāryo devatāsu vijānatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शक्या ईश्वराज्ञातुमैश्वर्येण व्यवस्थिताः । एकत्वात्स त्रिधा भूत्वा संप्रमोहयति प्रजाः
na śakyā īśvarājñātumaiśvaryeṇa vyavasthitāḥ / ekatvātsa tridhā bhūtvā saṃpramohayati prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषां वै त्रयाणां तु विचिन्वन्त्यन्तरं जनाः । जिज्ञासवः परीहन्ते सक्ता दुष्टा विचेतसः
eteṣāṃ vai trayāṇāṃ tu vicinvantyantaraṃ janāḥ / jijñāsavaḥ parīhante saktā duṣṭā vicetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं परमिदं नेति संरंभाद्भिन्नदर्शिनः । यातुधाना विशेषा ये पिशाचाश्चैव नान्तरम्
idaṃ paramidaṃ neti saṃraṃbhādbhinnadarśinaḥ / yātudhānā viśeṣā ye piśācāścaiva nāntaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः स तु पृथक्त्वेन स्वयं भूत्वा च तिष्ठति । गुणमात्रात्मिकाभिस्तु तनुभिर्मोहयन्प्रजाः
ekaḥ sa tu pṛthaktvena svayaṃ bhūtvā ca tiṣṭhati / guṇamātrātmikābhistu tanubhirmohayanprajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेष्वेकं यजते यो वै स तदा यजते त्रयम् । तस्माद्देवास्त्रयो ह्येते नैरन्तर्येणधिष्टताः
teṣvekaṃ yajate yo vai sa tadā yajate trayam / tasmāddevāstrayo hyete nairantaryeṇadhiṣṭatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्पृथक्त्वमेकत्वं संख्या संख्ये गतागतम् । अल्पत्वं वा बहुत्वं वा तेषु को ज्ञातुमर्हति
tasmātpṛthaktvamekatvaṃ saṃkhyā saṃkhye gatāgatam / alpatvaṃ vā bahutvaṃ vā teṣu ko jñātumarhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्सृष्ट्वानुगृह्णति ग्रसते चैव सर्वशः । गुणात्मकत्ववै कल्पये तस्मादेकः स उच्यते
tasmātsṛṣṭvānugṛhṇati grasate caiva sarvaśaḥ / guṇātmakatvavai kalpaye tasmādekaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रं ब्रह्माणमिन्द्रं च लोकपालानृषीन्मनून् । देवं तमेकं बहुधा प्राहुर्नारायणं द्विजाः
rudraṃ brahmāṇamindraṃ ca lokapālānṛṣīnmanūn / devaṃ tamekaṃ bahudhā prāhurnārāyaṇaṃ dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राजापत्या च रौद्री च तनुर्या चैव वैष्णवी । मन्वन्तरेषु वै तिस्र आवर्त्तन्ते पुनः पुनः
prājāpatyā ca raudrī ca tanuryā caiva vaiṣṇavī / manvantareṣu vai tisra āvarttante punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रज्ञा अपि चान्ये ऽस्य विभोर्जायन्त्यनुग्रहात् । तेजसा यशसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च
kṣetrajñā api cānye 'sya vibhorjāyantyanugrahāt / tejasā yaśasā buddhyā śrutena ca balena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायन्ते तत्समाश्चैव तानपीमान्निबोधत । राजस्या ब्रह्मण्ॐऽशेन मारीचः कश्यपो ऽभवत्
jāyante tatsamāścaiva tānapīmānnibodhata / rājasyā brahmaṇoṃ'śena mārīcaḥ kaśyapo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामस्यास्तस्य चांशेन कालो रुद्रः स उच्यते । सात्त्विक्याश्च तथांशेन यज्ञो विष्णुरजा यत
tāmasyāstasya cāṃśena kālo rudraḥ sa ucyate / sāttvikyāśca tathāṃśena yajño viṣṇurajā yata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिषु कालेषु तस्यैता ब्रह्ममस्तनवो द्विजाः । मन्वन्तरेष्विह स्रष्टुमावर्त्तन्ते पुनः पुनः
triṣu kāleṣu tasyaitā brahmamastanavo dvijāḥ / manvantareṣviha sraṣṭumāvarttante punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वन्तरेषु सर्वेषु प्रजाः स्थावरजङ्गमाः । युगादौ सकृदुत्पन्नास्तिष्ठन्तीहाप्रसंयमात्
manvantareṣu sarveṣu prajāḥ sthāvarajaṅgamāḥ / yugādau sakṛdutpannāstiṣṭhantīhāprasaṃyamāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ते प्राप्ते तु कल्पान्ते रुद्रः संहरति प्रजाः । कालो भूत्वा युगात्मासौ रुद्रः संहरते पुनः
prāpte prāpte tu kalpānte rudraḥ saṃharati prajāḥ / kālo bhūtvā yugātmāsau rudraḥ saṃharate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप्ते चैव कल्पान्ते सप्तरशिमर्दिवाकरः । भूत्वा संवर्त्तकादित्यस्त्रींल्लोकांश्च दहत्युत
saṃprāpte caiva kalpānte saptaraśimardivākaraḥ / bhūtvā saṃvarttakādityastrīṃllokāṃśca dahatyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुः प्रजानुग्रहकृत्सदा पालयति प्रजाः । तस्यां तस्यामवस्थायां तत उत्पाद्य कारणम्
viṣṇuḥ prajānugrahakṛtsadā pālayati prajāḥ / tasyāṃ tasyāmavasthāyāṃ tata utpādya kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वोद्रिक्ता तु या प्रोक्ता ब्रह्मणः पौरुषी तनुः । तस्याशेन च विज्ञेयो मनोः स्वायंभुवेन्तरे
sattvodriktā tu yā proktā brahmaṇaḥ pauruṣī tanuḥ / tasyāśena ca vijñeyo manoḥ svāyaṃbhuventare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकृत्यां मनसा देव उत्पन्नः प्रथमं विभुः । ततः पुनः स वै देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे
ākṛtyāṃ manasā deva utpannaḥ prathamaṃ vibhuḥ / tataḥ punaḥ sa vai devaḥ prāpte svārociṣe 'ntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुषितायां समुत्पन्नो ह्यजितस्तुषितैः सह । औत्तमे ह्यन्तरे वापि ह्यजितस्तु पुनः प्रभुः
tuṣitāyāṃ samutpanno hyajitastuṣitaiḥ saha / auttame hyantare vāpi hyajitastu punaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यायामभवत्सत्यः सह सत्यैः सुरोत्तमैः । तामसस्यातरे चापि स देवः पुनरेव हि
satyāyāmabhavatsatyaḥ saha satyaiḥ surottamaiḥ / tāmasasyātare cāpi sa devaḥ punareva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिण्यां हरिभिः सार्द्धं हरिरेव बभूव ह । वैवस्वतेन्तरे चापि हरिर्देवेः पुनस्तु सः
hariṇyāṃ haribhiḥ sārddhaṃ harireva babhūva ha / vaivasvatentare cāpi harirdeveḥ punastu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकुण्ठो नामतो जज्ञे विधूतरजसैः सह । मरीचात्कश्यपाद्विष्णुरदित्यां संबभूव ह
vaikuṇṭho nāmato jajñe vidhūtarajasaiḥ saha / marīcātkaśyapādviṣṇuradityāṃ saṃbabhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिभिः क्रमैरिमांल्लोकञ्जित्वा विष्णुस्त्रिविक्रमः । प्रत्यपादयदिन्द्राय दैवतैश्चैव स प्रभुः
tribhiḥ kramairimāṃllokañjitvā viṣṇustrivikramaḥ / pratyapādayadindrāya daivataiścaiva sa prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येतास्तनवो जाता व्यतीताः सप्तसप्तसु । मन्वन्तरेष्वतीतेषु याभिः संरक्षिताः प्रजाः
ityetāstanavo jātā vyatītāḥ saptasaptasu / manvantareṣvatīteṣu yābhiḥ saṃrakṣitāḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माद्विश्वमिदं सर्वं जायते लीयते पुनः । यस्यांशेनामराः सर्वे जायन्ते त्रिदिवेश्वराः
yasmādviśvamidaṃ sarvaṃ jāyate līyate punaḥ / yasyāṃśenāmarāḥ sarve jāyante tridiveśvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.