इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते गान्धर्वलक्षणं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः ॥ ६२॥ सूत उवाच कुकुद्मिननस्तु तं लोकं रैवतस्य गतस्य ह । त्दृता पुण्यजनैः सर्वा राक्षसैः साकुशस्थली
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite gāndharvalakṣaṇaṃ nāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 62// sūta uvāca kukudminanastu taṃ lokaṃ raivatasya gatasya ha / tdṛtā puṇyajanaiḥ sarvā rākṣasaiḥ sākuśasthalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वै भ्रातृशतं तस्य धार्मिकस्य महात्मनः । निबध्यमानं नाराचैर्विदिशः प्राद्रवद्भयात्
tadvai bhrātṛśataṃ tasya dhārmikasya mahātmanaḥ / nibadhyamānaṃ nārācairvidiśaḥ prādravadbhayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तु तद्भयक्रान्तक्षत्रियाणां च विद्रुताम् । अन्ववायस्तु सुमहांस्तत्र तत्र द्विजोत्तमाः
teṣāṃ tu tadbhayakrāntakṣatriyāṇāṃ ca vidrutām / anvavāyastu sumahāṃstatra tatra dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शार्याता इति विख्याता दिक्षु सर्वासु धर्मिकाः । धृष्टस्य धर्ष्टिकं सर्वं रणधृष्टं बभूव ह
śāryātā iti vikhyātā dikṣu sarvāsu dharmikāḥ / dhṛṣṭasya dharṣṭikaṃ sarvaṃ raṇadhṛṣṭaṃ babhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिसाहस्रं तु स गणः क्षत्रियाणां महात्मनाम् । नभगस्य च दायादो नाभादो नाम वीर्यवान्
trisāhasraṃ tu sa gaṇaḥ kṣatriyāṇāṃ mahātmanām / nabhagasya ca dāyādo nābhādo nāma vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंबरीषस्तु नाभागिर्विरूपस्तस्य चात्मजः । पृषदश्वो विरूपस्य तस्य पुत्रो रथीतरः
aṃbarīṣastu nābhāgirvirūpastasya cātmajaḥ / pṛṣadaśvo virūpasya tasya putro rathītaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते क्षत्रप्रसूता वै पुनश्चाङ्गिरसः स्मृताः । रथीतराणां प्रवराः क्षेत्रोपेता द्विजातयः
ete kṣatraprasūtā vai punaścāṅgirasaḥ smṛtāḥ / rathītarāṇāṃ pravarāḥ kṣetropetā dvijātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुवतस्तु मनोः पूर्वमिक्ष्वाकुरभिनिःसृतः । तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिमम्
kṣuvatastu manoḥ pūrvamikṣvākurabhiniḥsṛtaḥ / tasya putraśataṃ tvāsīdikṣvākorbhūridakṣimam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां श्रेष्ठो विकुक्षिस्तु निमिर्दण्डश्च ते त्रयः । शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चाशतस्तु ते
teṣāṃ śreṣṭho vikukṣistu nimirdaṇḍaśca te trayaḥ / śakunipramukhāstasya putrāḥ pañcāśatastu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः । चत्वारिंशत्तथाष्टौ च दक्षिणस्यां तु वै दिशि
uttarāpathadeśasya rakṣitāro mahīkṣitaḥ / catvāriṃśattathāṣṭau ca dakṣiṇasyāṃ tu vai diśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विराटप्रमुखास्ते च दक्षिणापथरक्षिणः । इक्ष्वाकुस्तु विकुक्षिं वै अष्टकायामथा दिशत्
virāṭapramukhāste ca dakṣiṇāpatharakṣiṇaḥ / ikṣvākustu vikukṣiṃ vai aṣṭakāyāmathā diśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच । मांसमानय श्राद्धे त्वं मृगान्हत्वा महाबल । श्राद्धं मम तु कर्त्तव्यमष्टकानां न संशयः
rājovāca / māṃsamānaya śrāddhe tvaṃ mṛgānhatvā mahābala / śrāddhaṃ mama tu karttavyamaṣṭakānāṃ na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गतो मृगयां चैव वचनात्तस्य धीमतः । मृगान्सहस्रकान्हत्वा परिश्रान्तश्च वीर्यवान्
sa gato mṛgayāṃ caiva vacanāttasya dhīmataḥ / mṛgānsahasrakānhatvā pariśrāntaśca vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्षयच्छशकं तत्र विकुक्षिर्मृगयां गतः । आगते हि विकुक्षै तु समांसे महसैनिके
bhakṣayacchaśakaṃ tatra vikukṣirmṛgayāṃ gataḥ / āgate hi vikukṣai tu samāṃse mahasainike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठं चोदयामास मांस प्रोक्षयतामिति । तथेति चोदितो राज्ञा विधिवत्तदुपस्थितम्
vasiṣṭhaṃ codayāmāsa māṃsa prokṣayatāmiti / tatheti codito rājñā vidhivattadupasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दृष्ट्वोपहतं मांसं क्रुद्धो राजानमब्रवीत् । अनेनोपहतं मांसं पुत्रेण तव पार्थिव
sa dṛṣṭvopahataṃ māṃsaṃ kruddho rājānamabravīt / anenopahataṃ māṃsaṃ putreṇa tava pārthiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशभक्षाददुष्टं वै नैव मांसं महाद्युते । शशो दुरात्मना पूर्वममना भक्षितो ऽनघ
śaśabhakṣādaduṣṭaṃ vai naiva māṃsaṃ mahādyute / śaśo durātmanā pūrvamamanā bhakṣito 'nagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन मांसमिदं दुष्टं पितॄणां नृपसत्तम । इक्ष्वाकुस्तु ततः क्रुद्धो विकुक्षिमिदमब्रवीत्
tena māṃsamidaṃ duṣṭaṃ pitṝṇāṃ nṛpasattama / ikṣvākustu tataḥ kruddho vikukṣimidamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृकर्मणि निर्दिष्टो मया च मृगयां गतः । शशं भक्षयसे ऽरण्ये निर्घृणः पूर्वमद्य तु
pitṛkarmaṇi nirdiṣṭo mayā ca mṛgayāṃ gataḥ / śaśaṃ bhakṣayase 'raṇye nirghṛṇaḥ pūrvamadya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्परित्यजामि त्वां गच्छ त्वं स्वेन कर्मणा । एवमिक्ष्वाकुणा त्यक्तो वसिष्ठवचनात्सुतः
tasmātparityajāmi tvāṃ gaccha tvaṃ svena karmaṇā / evamikṣvākuṇā tyakto vasiṣṭhavacanātsutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्ष्वाकौसंस्थिते तस्मिञ्छशादः पृथिवीमिमाम् । प्राप्तः परगधर्मात्मा स चायोध्याधिपो ऽभवत्
ikṣvākausaṃsthite tasmiñchaśādaḥ pṛthivīmimām / prāptaḥ paragadharmātmā sa cāyodhyādhipo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाकरोत्स राज्यं वै वसिष्ठपरिनोदितः । ततस्तेनैनसा पूर्णो राज्यावस्थो महीपतिः
tadākarotsa rājyaṃ vai vasiṣṭhaparinoditaḥ / tatastenainasā pūrṇo rājyāvastho mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन गतवान्सो ऽथ शकृन्मूत्रतरङ्गितम् । ज्ञात्वैवमेतदाख्यानं ना विधिर्भक्षयेद्बुधः
kālena gatavānso 'tha śakṛnmūtrataraṅgitam / jñātvaivametadākhyānaṃ nā vidhirbhakṣayedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसभक्षयितामुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् । एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः
māṃsabhakṣayitāmutra yasya māṃsamihādmyaham / etanmāṃsasya māṃsatvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् । इन्द्रस्य वृषभूतस्य ककुत्स्थो जयते पुरा
śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān / indrasya vṛṣabhūtasya kakutstho jayate purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वमाडीबके युद्धे ककुत्स्थस्तेन संस्मृतः । अनेनास्तु ककुत्स्थस्य पृथुश्चानेन स स्मृतः
pūrvamāḍībake yuddhe kakutsthastena saṃsmṛtaḥ / anenāstu kakutsthasya pṛthuścānena sa smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृषदश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादन्ध्रस्तु वीर्यवान् । अन्ध्रात्तु युवनाश्वस्तु शावस्तस्तस्य चात्मजः
dṛṣadaśvaḥ pṛthoḥ putrastasmādandhrastu vīryavān / andhrāttu yuvanāśvastu śāvastastasya cātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता । श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः
jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā / śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहदश्वसुतश्चापि कुवलाश्व इति श्रुतः । यस्तु धुन्धुवधाद्राजा धुन्धुमारत्वमागतः
bṛhadaśvasutaścāpi kuvalāśva iti śrutaḥ / yastu dhundhuvadhādrājā dhundhumāratvamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः धुन्धोर्वधं महाप्राज्ञ घोतुमिच्छाम विस्तरात् । यदर्थं कुवलाश्वस्य धुन्धुमारत्वमागतम्
ṛṣaya ūcuḥ dhundhorvadhaṃ mahāprājña ghotumicchāma vistarāt / yadarthaṃ kuvalāśvasya dhundhumāratvamāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंशतिः । सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः
sūta uvāca kuvalāśvasya putrāṇāṃ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ / sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूवुर्धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः । कुवलाश्वं महावीर्यं शूरमुत्तमधार्मिकम्
babhūvurdhārmikāḥ sarve yajvāno bhūridakṣiṇāḥ / kuvalāśvaṃ mahāvīryaṃ śūramuttamadhārmikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहदश्वो ह्यभ्यषिञ्चत्तस्मिन्राज्ये नराधिपः । पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वनं राजा विवेश ह
bṛhadaśvo hyabhyaṣiñcattasminrājye narādhipaḥ / putrasaṃkrāmitaśrīstu vanaṃ rājā viveśa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहदश्वं महाराजं शूरमुत्तमधार्मिकम् । प्रयास्यन्तमुतङ्कस्तु ब्रह्मर्षिः प्रत्यवारयत्
bṛhadaśvaṃ mahārājaṃ śūramuttamadhārmikam / prayāsyantamutaṅkastu brahmarṣiḥ pratyavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तङ्क उवाच भवता रक्षणं कार्यं तत्तावत्कर्त्तुमर्हति । निरुद्विग्नस्तपस्छर्तुं न हि शक्रो ऽपि पार्थिव
uttaṅka uvāca bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tattāvatkarttumarhati / nirudvignastapaschartuṃ na hi śakro 'pi pārthiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममाश्रमसमीपेषु मेरोर्हि परितस्तु वै । समुद्रो वालुकापूर्णस्तत्र तिष्ठति भूपते
mamāśramasamīpeṣu merorhi paritastu vai / samudro vālukāpūrṇastatra tiṣṭhati bhūpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतानामवध्यस्तु महाकायो महाबलः । अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितो महान्
devatānāmavadhyastu mahākāyo mahābalaḥ / antarbhūmigatastatra vālukāntarhito mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर्नाम महासुरः । शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्
rākṣasasya madhoḥ putro dhundhurnāma mahāsuraḥ / śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति । यदा तदा मही तत्र चलति स्म सकानना
saṃvatsarasya paryante sa niśvāsaṃ vimuñcati / yadā tadā mahī tatra calati sma sakānanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य निश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् । आदित्यपथमावृत्य सप्ताहं भूमिकंपनम्
tasya niśvāsavātena raja uddhūyate mahat / ādityapathamāvṛtya saptāhaṃ bhūmikaṃpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सविस्फुलिङ्गं सज्वारं सधूममतिदारुणम् । तेन राजन्न शक्नोमि तस्मिन्स्थातुं स्व आश्रमे
savisphuliṅgaṃ sajvāraṃ sadhūmamatidāruṇam / tena rājanna śaknomi tasminsthātuṃ sva āśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया । तेजस्ते सुमहद्विष्मुस्तेजसाप्याययिष्यति
taṃ vāraya mahābāho lokānāṃ hitakāmyayā / tejaste sumahadviṣmustejasāpyāyayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकाः स्वस्था भवन्त्वद्य तस्मिन्विनिहते सुरे । त्वं हि तस्य वधार्थाय समर्थः पृथिवीपते
lokāḥ svasthā bhavantvadya tasminvinihate sure / tvaṃ hi tasya vadhārthāya samarthaḥ pṛthivīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्व यतो ऽनघ । न हि धुन्धुर्महावीर्यस्तेजसाल्पेन शाक्यते
viṣṇunā ca varo datto mama pūrva yato 'nagha / na hi dhundhurmahāvīryastejasālpena śākyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दग्धुं पृथिवीपालैरपि वर्षशतैरपि । वीर्यं हि सुमहत्तस्य देवैरपि दुरासदम्
nirdagdhuṃ pṛthivīpālairapi varṣaśatairapi / vīryaṃ hi sumahattasya devairapi durāsadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तस्तु राजर्षिरुत्तङ्केन महात्मना । कुवलाश्वं तु तं प्रादात्तस्मिन् धुन्धुनिवारणे
evamuktastu rājarṣiruttaṅkena mahātmanā / kuvalāśvaṃ tu taṃ prādāttasmin dhundhunivāraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवन्न्यस्तशस्भो ऽहमयं तु तनयो मम । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः
bhagavannyastaśasbho 'hamayaṃ tu tanayo mama / bhaviṣyati dvijaśreṣṭha dhundhumāro na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तमादिश्य तनयं धुन्धुमाग्णमच्युतम् । जगाम स वनायैव तपसे शंसितव्रतः
sa tamādiśya tanayaṃ dhundhumāgṇamacyutam / jagāma sa vanāyaiva tapase śaṃsitavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुवलाश्वस्तु धर्मात्मा पितुर्वचनमाश्रितः । सहक्रैरेकविंशत्या पुत्राणां सह पार्थिवः
kuvalāśvastu dharmātmā piturvacanamāśritaḥ / sahakrairekaviṃśatyā putrāṇāṃ saha pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायादुत्तङ्कसहितो धुन्धोस्तस्य निवारणे । तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवान्स्वेन तेजसा
prāyāduttaṅkasahito dhundhostasya nivāraṇe / tamāviśattato viṣṇurbhagavānsvena tejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तङ्कस्य नियोगात्तु लोकानां हितकाम्यया । तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत्
uttaṅkasya niyogāttu lokānāṃ hitakāmyayā / tasminprayāte durdharṣe divi śabdo mahānabhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य प्रभृत्येष नृपो धुन्धुमारो भविष्यति । दिव्यैः पुष्पैश्च तं देवाः संमतात्समवाकिरन्
adya prabhṛtyeṣa nṛpo dhundhumāro bhaviṣyati / divyaiḥ puṣpaiśca taṃ devāḥ saṃmatātsamavākiran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदुन्दुभयश्चैव प्रणेदुर्हि तदा भृशम् । स गत्वा पुरुषव्याघ्रस्तनयैः सह वीर्यवान्
devadundubhayaścaiva praṇedurhi tadā bhṛśam / sa gatvā puruṣavyāghrastanayaiḥ saha vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रं खानयामास वालुकापूर्णमव्ययम् । तस्य पुत्रैः खनद्भिश्च वालुकान्तर्हितस्तदा
samudraṃ khānayāmāsa vālukāpūrṇamavyayam / tasya putraiḥ khanadbhiśca vālukāntarhitastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धुन्धुरासादितस्तत्र दिशमाश्रित्य पश्चिमाम् । मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव
dhundhurāsāditastatra diśamāśritya paścimām / mukhajenāgninā kruddho lokānudvartayanniva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारि सुस्राव चोगेन महोदधिरिवोदये । सोमस्य सो ऽसुरश्रेष्ठो धारोर्मिकलिलो महान्
vāri susrāva cogena mahodadhirivodaye / somasya so 'suraśreṣṭho dhārormikalilo mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुत्रास्तु निर्दग्धास्त्रय उर्वरिता मृधे । ततः स राजातिबलो राक्षसं तं महाबलम्
tasya putrāstu nirdagdhāstraya urvaritā mṛdhe / tataḥ sa rājātibalo rākṣasaṃ taṃ mahābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आससाद महातेजा धुन्धुं बन्धुनिबर्हणम् । तस्य वारिमयं वेगमपि वत्स नराधिपः
āsasāda mahātejā dhundhuṃ bandhunibarhaṇam / tasya vārimayaṃ vegamapi vatsa narādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगी योगेन वह्निं च शमयामास वारिणा । निरस्यन्तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम्
yogī yogena vahniṃ ca śamayāmāsa vāriṇā / nirasyantaṃ mahākāyaṃ balenodakarākṣasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तङ्कं दर्शयामास कृतकर्मा नराधिपः । उत्तङ्कश्च वरं प्रादात्तस्मै राज्ञे महात्मने
uttaṅkaṃ darśayāmāsa kṛtakarmā narādhipaḥ / uttaṅkaśca varaṃ prādāttasmai rājñe mahātmane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददतश्चाक्षयं वित्तं शत्रुभिश्चाप्य धुष्यताम् । धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम्
dadataścākṣayaṃ vittaṃ śatrubhiścāpya dhuṣyatām / dharme ratiṃ ca satataṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्राणां चाक्षयांल्लोकान्स्वर्गे ये रक्षसा हताः । तस्य पुत्रास्त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते
putrāṇāṃ cākṣayāṃllokānsvarge ye rakṣasā hatāḥ / tasya putrāstrayaḥ śiṣṭā dṛḍhāśvo jyeṣṭha ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भद्राश्वः कपिलाश्वश्च कनीयांसौ तु तौ स्मृतौ । धैन्धुमारिर्दृढाश्वश्च हर्यश्वस्तस्य चात्मजः
bhadrāśvaḥ kapilāśvaśca kanīyāṃsau tu tau smṛtau / dhaindhumārirdṛḍhāśvaśca haryaśvastasya cātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्यश्वस्य निकुंभो ऽभूत्क्षात्रधर्मरतः सदा । संहताश्वो निकुंभस्य सुतो रणविशारदः
haryaśvasya nikuṃbho 'bhūtkṣātradharmarataḥ sadā / saṃhatāśvo nikuṃbhasya suto raṇaviśāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृशाश्वश्चाकृताश्वश्च संहताश्वसुतावुभौ । तस्य पत्नी हैमवती सती माता दृषद्वती
kṛśāśvaścākṛtāśvaśca saṃhatāśvasutāvubhau / tasya patnī haimavatī satī mātā dṛṣadvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश्चास्य प्रसेनजित् । युवनाश्वसुतस्तस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
vikhyātā triṣu lokeṣu putraścāsya prasenajit / yuvanāśvasutastasya triṣu lokeṣu viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यन्तधार्मिका गौरी तस्य पत्नी पतिव्रता । अभिशस्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता
atyantadhārmikā gaurī tasya patnī pativratā / abhiśastā tu sā bhartrā nadī sā bāhudā kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यास्तु गौरिकः पुत्रश्चक्रवर्ती बभूव ह । मान्धाता यौवनाश्वो वै त्रैलोक्यविजयी नृपः
tasyāstu gaurikaḥ putraścakravartī babhūva ha / māndhātā yauvanāśvo vai trailokyavijayī nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका द्विजाः । यावत्सूर्य उदयते यावच्च प्रतितिष्ठति
atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇikā dvijāḥ / yāvatsūrya udayate yāvacca pratitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते । तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत्
sarvaṃ tadyauvanāśvasya māndhātuḥ kṣetramucyate / tasya caitrarathī bhāryā śaśabindoḥ sutābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि । पतिव्रता च ज्येष्ठा च भातॄणामयुतस्य सा
sādhvī bindumatī nāma rūpeṇāpratimā bhuvi / pativratā ca jyeṣṭhā ca bhātṝṇāmayutasya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यामुत्पादयामास मान्धाता त्रीन्सुतन्प्रभुः । पुरुकुत्समंबरीषं मुचुकुन्दं च विश्रुतम्
tasyāmutpādayāmāsa māndhātā trīnsutanprabhuḥ / purukutsamaṃbarīṣaṃ mucukundaṃ ca viśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः । नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतस्तस्य चात्मजः
aṃbarīṣasya dāyādo yuvanāśvo 'paraḥ smṛtaḥ / narmadāyāṃ samutpannaḥ saṃbhūtastasya cātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभूतस्यात्मजः पुत्रो ङ्यनरण्यः प्रतापवान् । रावणेन हतो येन त्रैलोक्यं विजितं पुरा
saṃbhūtasyātmajaḥ putro ṅyanaraṇyaḥ pratāpavān / rāvaṇena hato yena trailokyaṃ vijitaṃ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दृश्योनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः । हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे च सुमतिर्नृपः
tena dṛśyonaraṇyasya haryaśvastasya cātmajaḥ / haryaśvāttu dṛṣadvatyāṃ jajñe ca sumatirnṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुत्रो ऽभवद्राजा त्रिधन्वा नाम धार्मिकः । आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणिः प्रभुः
tasya putro 'bhavadrājā tridhanvā nāma dhārmikaḥ / āsīttridhanvanaścāpi vidvāṃstrayyāruṇiḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः । तेन भार्या विदर्भस्य त्दृता हत्वा दिवौकसः
tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūnmahābalaḥ / tena bhāryā vidarbhasya tdṛtā hatvā divaukasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणिग्रहणमन्त्रेषु निष्टानं प्रापितेष्विह । कामाद्बलाच्च मोहाच्च संहर्षेण बलेन च
pāṇigrahaṇamantreṣu niṣṭānaṃ prāpiteṣviha / kāmādbalācca mohācca saṃharṣeṇa balena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाविनोर्ऽथस्य च बलात्तत्कृतं तेन धीमता । तमधर्मेण संयुक्तं पिता भय्यारुणो ऽत्यजत्
bhāvinor'thasya ca balāttatkṛtaṃ tena dhīmatā / tamadharmeṇa saṃyuktaṃ pitā bhayyāruṇo 'tyajat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपध्वंसेति बहुशो वदन्क्रोधसमन्वितः । पितरं सो ऽब्रवीदेकः क्व गच्छामीति वै मुहुः
apadhvaṃseti bahuśo vadankrodhasamanvitaḥ / pitaraṃ so 'bravīdekaḥ kva gacchāmīti vai muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता चैनमथोवाच श्वपाकैः सह वर्त्तय । नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन
pitā cainamathovāca śvapākaiḥ saha varttaya / nāhaṃ putreṇa putrārthī tvayādya kulapāṃsana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तः स निराक्रामन्नगराद्वचना द्विभोः । न चैनं वारयामास वसिष्ठो भगवानृषिः
ityuktaḥ sa nirākrāmannagarādvacanā dvibhoḥ / na cainaṃ vārayāmāsa vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु सत्यव्रतो धीमाञ्श्वपाकावसथान्तिके । पित्रा त्यक्तो ऽवसद्धीरः पिता चास्य वनं ययौ
sa tu satyavrato dhīmāñśvapākāvasathāntike / pitrā tyakto 'vasaddhīraḥ pitā cāsya vanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंस्तु विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः । समा द्वादश संपूर्मास्तेनाधर्मेण वै तदा
tasmiṃstu viṣaye tasya nāvarṣatpākaśāsanaḥ / samā dvādaśa saṃpūrmāstenādharmeṇa vai tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारांस्तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः । संन्यस्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः
dārāṃstu tasya viṣaye viśvāmitro mahātapāḥ / saṃnyasya sāgarānūpe cacāra vipulaṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमंपुत्रमौरसम् । शिष्टानां भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन वै
tasya patnī gale baddhvā madhyamaṃputramaurasam / śiṣṭānāṃ bharaṇārthāya vyakrīṇādgośatena vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तु बद्धं गले दृष्टवा विक्रयार्थं नरोत्तमः । महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयामास सुव्रतः
taṃ tu baddhaṃ gale dṛṣṭavā vikrayārthaṃ narottamaḥ / maharṣiputraṃ dharmātmā mokṣayāmāsa suvrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यव्रतो महाबुद्धिर्भरणं तस्य चाकरोत् । विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुकंपार्थमेव च
satyavrato mahābuddhirbharaṇaṃ tasya cākarot / viśvāmitrasya tuṣṭyarthamanukaṃpārthameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽभवद्गालवो नाम गले बद्धो महातपाः । महर्षिः कौशिकस्तात तेन वीरेण मोक्षितः
so 'bhavadgālavo nāma gale baddho mahātapāḥ / maharṣiḥ kauśikastāta tena vīreṇa mokṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य व्रतेन भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया । विश्वामित्रकलत्रं च बभार विनये स्थितः
tasya vratena bhaktyā ca kṛpayā ca pratijñayā / viśvāmitrakalatraṃ ca babhāra vinaye sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हत्वा मृगान्वराहांश्च महिषांश्च जलेचरान् । विश्वामित्राश्रमाभ्यासे तन्मांसमनयत्ततः
hatvā mṛgānvarāhāṃśca mahiṣāṃśca jalecarān / viśvāmitrāśramābhyāse tanmāṃsamanayattataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपांशुव्रतमास्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् । पितुर्नियोगादभजन्नृपे तु वनमास्थिते
upāṃśuvratamāsthāya dīkṣāṃ dvādaśavārṣikīm / piturniyogādabhajannṛpe tu vanamāsthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोध्यां चैव राष्ट्रं च तथैवान्तः पुरं पुनिः । याज्योत्थान्यायसंयोगाद्वसिष्ठः पर्यरक्षत
ayodhyāṃ caiva rāṣṭraṃ ca tathaivāntaḥ puraṃ puniḥ / yājyotthānyāyasaṃyogādvasiṣṭhaḥ paryarakṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यव्रतः सुबाल्यात्तु भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् । वसिष्ठे ऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास मन्युना
satyavrataḥ subālyāttu bhāvinor'thasya vai balāt / vasiṣṭhe 'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayāmāsa manyunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात्परित्यक्तं स्वमात्मजम् । न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन वै
pitrā tu taṃ tadā rāṣṭrātparityaktaṃ svamātmajam / na vārayāmāsa munirvasiṣṭhaḥ kāraṇena vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणिग्रहममन्त्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे । एवं सत्यव्रतस्तां वै हृतवान्सप्तमे पदे
pāṇigrahamamantrāṇāṃ niṣṭhā syātsaptame pade / evaṃ satyavratastāṃ vai hṛtavānsaptame pade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानन्धर्मान्वसिष्ठस्तु नवमन्त्रानिहेच्छति । इति सत्यव्रतो रोषं वसिष्ठे मनसाकरोत्
jānandharmānvasiṣṭhastu navamantrānihecchati / iti satyavrato roṣaṃ vasiṣṭhe manasākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणबुद्ध्या तु भगवान्वसिष्ठः कृतवांस्तपः । न तु सत्यव्रतो ऽबुध्यदुपांशुव्रतमस्य वै
guṇabuddhyā tu bhagavānvasiṣṭhaḥ kṛtavāṃstapaḥ / na tu satyavrato 'budhyadupāṃśuvratamasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंस्तु परमो रोषः पितुरासीन्महात्मनः । तेन द्वादश वर्षाणि नावर्षत्पाकशासनः
tasmiṃstu paramo roṣaḥ piturāsīnmahātmanaḥ / tena dvādaśa varṣāṇi nāvarṣatpākaśāsanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन त्विदानीं वहता दीक्षां तां दुर्वहां भुवि । कुलस्य निष्कृतिः स्वस्य सृतेयं च भवेदिति
tena tvidānīṃ vahatā dīkṣāṃ tāṃ durvahāṃ bhuvi / kulasya niṣkṛtiḥ svasya sṛteyaṃ ca bhavediti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वसिष्ठो भगवान्पित्रा त्यक्तं न वारयत् । अभिषेक्ष्याम्यहं नष्टे पश्चादेनमिति प्रभुः
tato vasiṣṭho bhagavānpitrā tyaktaṃ na vārayat / abhiṣekṣyāmyahaṃ naṣṭe paścādenamiti prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु द्वादशवर्षाणि दीक्षां तामुद्वहन्बली । अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः
sa tu dvādaśavarṣāṇi dīkṣāṃ tāmudvahanbalī / avidyamāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वकामदुघां धेनुं स ददर्श नृपात्मजः । तां वै क्रोधाच्च मोहाच्च श्रमच्चैव क्षुधान्वितः
sarvakāmadughāṃ dhenuṃ sa dadarśa nṛpātmajaḥ / tāṃ vai krodhācca mohācca śramaccaiva kṣudhānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दस्युधर्मगतो दृष्ट्वा जघान बलिनां वरः । सतु मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान्
dasyudharmagato dṛṣṭvā jaghāna balināṃ varaḥ / satu māṃsaṃ svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठस्तं तदात्यजत् । प्रोवाच चैव भगवान्वसिष्ठस्तं नृपात्मजम्
bhojayāmāsa tacchrutvā vasiṣṭhastaṃ tadātyajat / provāca caiva bhagavānvasiṣṭhastaṃ nṛpātmajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातयेयमहं क्रूर तव शङ्कुम पोह्य वै । यदि ते त्रीणि शङ्कूनि न स्युर्हि पुरुषाधम
pātayeyamahaṃ krūra tava śaṅkuma pohya vai / yadi te trīṇi śaṅkūni na syurhi puruṣādhama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुश्चापारितोषेण गुरोर्देगध्रीवधेन च । अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः
pituścāpāritoṣeṇa gurordegadhrīvadhena ca / aprokṣitopayogācca trividhaste vyatikramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स त्रीणि शङ्कूनि दृष्ट्वा तस्य महातपाः । त्रिशङ्कुरिति होवाच त्रिशङ्कुस्तेन स स्मृतः
evaṃ sa trīṇi śaṅkūni dṛṣṭvā tasya mahātapāḥ / triśaṅkuriti hovāca triśaṅkustena sa smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते । ततस्तस्मै वरं प्रादात्तदा प्रीतस्त्रिशङ्कवे
viśvāmitrastu dārāṇāmāgato bharaṇe kṛte / tatastasmai varaṃ prādāttadā prītastriśaṅkave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छन्द्यमानो वरेणाथ गुरुं वव्रेनृपात्मजः । सशरीरो व्रजे स्वर्गमित्येवं याचितो वरः
chandyamāno vareṇātha guruṃ vavrenṛpātmajaḥ / saśarīro vraje svargamityevaṃ yācito varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनावृष्टिभये तस्मिञ्जाते द्वादशवार्षिके । अभिषिच्य राज्ये पित्र्ये योजयामास तं मुनिः
anāvṛṣṭibhaye tasmiñjāte dvādaśavārṣike / abhiṣicya rājye pitrye yojayāmāsa taṃ muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः । सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयत्प्रभुः
miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ / saśarīraṃ tadā taṃ vai divamāropayatprabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिषतस्तु वसिष्ठस्य तदद्भुतमिवाभवत् । अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः
miṣatastu vasiṣṭhasya tadadbhutamivābhavat / atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇikā janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्रप्रसादेन त्रिशङ्कुर्दिविराजते । देवैः सार्द्धं महातेजानुग्रहात्तस्य धीमतः
viśvāmitraprasādena triśaṅkurdivirājate / devaiḥ sārddhaṃ mahātejānugrahāttasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य सत्यरता नाम भार्या कैकयवंशजा । कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्
tasya satyaratā nāma bhāryā kaikayavaṃśajā / kumāraṃ janayāmāsa hariścandramakalmaṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति श्रुतः । अहर्ता राजसूयस्य सम्रडिति परिश्रुतः
sa tu rājā hariścandrastraiśaṅkava iti śrutaḥ / ahartā rājasūyasya samraḍiti pariśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिश्चन्द्रस्य तु सुतो रोहितो नाम वीर्यवान् । हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर्हरीत उच्यते
hariścandrasya tu suto rohito nāma vīryavān / harito rohitasyātha cañcurharīta ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनयश्च सुदेवश्च चञ्चुपुत्रौ बभूवतुः । चैता सर्वस्य क्षत्रस्य विजयस्तेन स स्मृतः
vinayaśca sudevaśca cañcuputrau babhūvatuḥ / caitā sarvasya kṣatrasya vijayastena sa smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुरुकस्तनयस्तस्य राजा धर्मार्थकोविदः । रुरुकात्तु वृकः पुत्रस्तस्माद्बाहुर्विजज्ञिवान्
rurukastanayastasya rājā dharmārthakovidaḥ / rurukāttu vṛkaḥ putrastasmādbāhurvijajñivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हैहयैस्तालजङ्घैश्च निरस्तो व्यसनी नृपः । शकैर्यवनकांबोजैः पारदैः पह्लवैस्तथा
haihayaistālajaṅghaiśca nirasto vyasanī nṛpaḥ / śakairyavanakāṃbojaiḥ pāradaiḥ pahlavaistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.