Library·Brahmāṇḍa Purāṇa·2·2.73
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे स्तवसमाप्तिर्नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ ७२॥ सूत उवाच एवमाराध्य देवेशमीशानं नीललोहितम् । प्रह्वो ऽतिप्रणतस्तस्मै प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde stavasamāptirnāma dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ // 72// sūta uvāca evamārādhya deveśamīśānaṃ nīlalohitam / prahvo 'tipraṇatastasmai prāñjalirvākyamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काव्यस्य गात्रं संस्पृश्य हस्तेन प्रीतिमान्भवः । निकामं दर्शनं दत्त्वा तत्रैवान्तरधाद्धरः
kāvyasya gātraṃ saṃspṛśya hastena prītimānbhavaḥ / nikāmaṃ darśanaṃ dattvā tatraivāntaradhāddharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सो ऽतर्हिते तास्मिन्देवे सानुचरे तदा । तिष्ठन्तीं प्राजलिर्भूत्वा जयन्तीमिदमब्रवीत्
tataḥ so 'tarhite tāsmindeve sānucare tadā / tiṣṭhantīṃ prājalirbhūtvā jayantīmidamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य त्वं सुभगे का वा दुःखिते मयि दुःखिता । सहता तपसा युक्तं किमर्थं मां जिगीष्सि
kasya tvaṃ subhage kā vā duḥkhite mayi duḥkhitā / sahatā tapasā yuktaṃ kimarthaṃ māṃ jigīṣsi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनया सततं भक्त्या प्रश्रयेण दमेन च । स्नेहेन चैव सुश्रोणि प्रीतो ऽस्मि वरवर्णिनि
anayā satataṃ bhaktyā praśrayeṇa damena ca / snehena caiva suśroṇi prīto 'smi varavarṇini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमिच्छसि वरारोहे कस्ते कामः समृद्ध्यताम् । तं ते संपूरयाम्यद्य यद्यपि स्यात्सुदुर्लभः
kimicchasi varārohe kaste kāmaḥ samṛddhyatām / taṃ te saṃpūrayāmyadya yadyapi syātsudurlabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्ताब्रवीदेनं तपसा ज्ञातुमर्हसि । चिकीर्षितं मे ब्रह्मिष्ठ त्वं हि वेत्थ यथातथम्
evamuktābravīdenaṃ tapasā jñātumarhasi / cikīrṣitaṃ me brahmiṣṭha tvaṃ hi vettha yathātatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा । माहेन्द्री त्वं वरारोहे मद्धितार्थमिहागता
evamukto 'bravīdenāṃ dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā / māhendrī tvaṃ varārohe maddhitārthamihāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया सह त्वं सुश्रोणि दशवर्षाणि भामिनि । अदृश्यं सर्वभूतैस्तु संप्रयोगमिहेच्छसि
mayā saha tvaṃ suśroṇi daśavarṣāṇi bhāmini / adṛśyaṃ sarvabhūtaistu saṃprayogamihecchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवीन्द्रनीलवर्णाभेवरारोहे सुलोचने । इमं वृणीष्व कामं त्वं मत्तो वै वल्गुभाषिणि
devīndranīlavarṇābhevarārohe sulocane / imaṃ vṛṇīṣva kāmaṃ tvaṃ matto vai valgubhāṣiṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भवतु गच्छावो गृहान्मत्तेभगामिनि । ततः स्वगृहमागम्य जयत्या सहितः प्रभुः
evaṃ bhavatu gacchāvo gṛhānmattebhagāmini / tataḥ svagṛhamāgamya jayatyā sahitaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तया चावसद्देव्या दश वर्षाणि भार्गवः । अदृश्यः सर्वभूतानां मायया संवृतस्तदा
sa tayā cāvasaddevyā daśa varṣāṇi bhārgavaḥ / adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ māyayā saṃvṛtastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतार्थमामतं ज्ञातवा काव्यं सर्वे दितेः सुताः । अभिजग्सुर्गृहं तस्य मुदितास्तं दिदृक्षवः
kṛtārthamāmataṃ jñātavā kāvyaṃ sarve diteḥ sutāḥ / abhijagsurgṛhaṃ tasya muditāstaṃ didṛkṣavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गता यदा न पश्यन्ति जयत्या संवृतं गुरुम् । लक्षमं तस्य तद् बुद्ध्वा प्रतिजग्मुर्यथागतम्
gatā yadā na paśyanti jayatyā saṃvṛtaṃ gurum / lakṣamaṃ tasya tad buddhvā pratijagmuryathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिस्तु संरुद्धं ज्ञात्वा काव्यं वरेण ह । प्रीत्यर्थे दश वर्षाणि जयन्त्या हितकाम्यया
bṛhaspatistu saṃruddhaṃ jñātvā kāvyaṃ vareṇa ha / prītyarthe daśa varṣāṇi jayantyā hitakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्ध्वा तदन्तरं सो ऽथ देवानां मन्त्रचोदितः । काव्यस्य रूपमास्थाय सो ऽसुरान्समभाषत
buddhvā tadantaraṃ so 'tha devānāṃ mantracoditaḥ / kāvyasya rūpamāsthāya so 'surānsamabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सो ऽभ्यागतान्दृष्ट्वा बृहस्पतिरुवाच तान् । स्वागतं मम याज्यानां संप्राप्तो ऽस्मि हिताय च
tataḥ so 'bhyāgatāndṛṣṭvā bṛhaspatiruvāca tān / svāgataṃ mama yājyānāṃ saṃprāpto 'smi hitāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं वो ऽध्यापयिष्यामि प्राप्ता विद्या मया हि याः । ततस्ते हृष्टमनसो विद्यार्थमुपपेदिरे
ahaṃ vo 'dhyāpayiṣyāmi prāptā vidyā mayā hi yāḥ / tataste hṛṣṭamanaso vidyārthamupapedire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णे काव्यस्तदा तस्मिन्समये दशवार्षिके । समयान्ते देवयाजी सद्यो जातमतिस्तदा
pūrṇe kāvyastadā tasminsamaye daśavārṣike / samayānte devayājī sadyo jātamatistadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिं चक्रे ततश्चापि याज्यानां प्रत्यवेक्षणे । शुक्र उवाच देवि गच्छाम्यहं द्रष्टुं तव याज्याञ्छुचिस्मिते
buddhiṃ cakre tataścāpi yājyānāṃ pratyavekṣaṇe / śukra uvāca devi gacchāmyahaṃ draṣṭuṃ tava yājyāñchucismite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभ्रान्तप्रेक्षिते साध्वि त्रिवर्णायतलोचने । एवमुक्ताब्रवीद्देवी भज भक्तां महाव्रत । एष ब्रह्मन्सतां धर्मो न धर्मं लोपयामि ते
vibhrāntaprekṣite sādhvi trivarṇāyatalocane / evamuktābravīddevī bhaja bhaktāṃ mahāvrata / eṣa brahmansatāṃ dharmo na dharmaṃ lopayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच ततो गत्वा सुरान्दृष्ट्वा देवाचार्येण धीमता
sūta uvāca tato gatvā surāndṛṣṭvā devācāryeṇa dhīmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वञ्चितान्काव्यरूपेण वचसा पुनरब्रवीत् । काव्यं मामनुजानीध्वमेष ह्याङ्गिरसो मुनिः
vañcitānkāvyarūpeṇa vacasā punarabravīt / kāvyaṃ māmanujānīdhvameṣa hyāṅgiraso muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वञ्चिता बत यूयं वै मयि सक्ते तु दानवाः । श्रुत्वा तथा ब्रुवाणं तं संभ्रान्ता दितिजास्ततः
vañcitā bata yūyaṃ vai mayi sakte tu dānavāḥ / śrutvā tathā bruvāṇaṃ taṃ saṃbhrāntā ditijāstataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रैक्षन्तावुभौ तत्र स्थिरासीनौ शुचिस्मितौ । संप्रमूढाः स्थिताः सर्वे प्रापद्यन्त न किञ्चन
saṃpraikṣantāvubhau tatra sthirāsīnau śucismitau / saṃpramūḍhāḥ sthitāḥ sarve prāpadyanta na kiñcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तेषु प्रमूढेषु काव्यस्तान्पुनरब्रवीत् । आचार्यो यो ह्ययं काव्यो देवायार्यो ऽयमङ्गिराः
tatasteṣu pramūḍheṣu kāvyastānpunarabravīt / ācāryo yo hyayaṃ kāvyo devāyāryo 'yamaṅgirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुगच्छत मां सर्वे त्यजतैनं बृहस्पतिम् । एवमुक्ते तु ते सर्वे तावुभौ समवेक्ष्य च
anugacchata māṃ sarve tyajatainaṃ bṛhaspatim / evamukte tu te sarve tāvubhau samavekṣya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदासुरा विशेष तु न व्यजानंस्तयोर्द्वयोः । बृहस्पतिरुवाचैनामं भ्रातो ऽयमङ्गिराः
tadāsurā viśeṣa tu na vyajānaṃstayordvayoḥ / bṛhaspatiruvācaināmaṃ bhrāto 'yamaṅgirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काव्यो ऽहं वो गुरुर्दैत्या मद्रूपो ऽयं बृहस्पतिः । संमोहयति रूपेण मामकेनैष वो ऽसुराः
kāvyo 'haṃ vo gururdaityā madrūpo 'yaṃ bṛhaspatiḥ / saṃmohayati rūpeṇa māmakenaiṣa vo 'surāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा तस्य वचस्ते वै संमन्त्र्याथ वचो ऽब्रुवन् । अयं नो दशवर्षाणि सततं शास्ति वै प्रभुः
śrutvā tasya vacaste vai saṃmantryātha vaco 'bruvan / ayaṃ no daśavarṣāṇi satataṃ śāsti vai prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष वै गुरुरस्माकमन्तरेप्सुरयं द्विजाः । ततस्तेदानवाः सर्वे प्रणिपत्याभिवाद्य च
eṣa vai gururasmākamantarepsurayaṃ dvijāḥ / tatastedānavāḥ sarve praṇipatyābhivādya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचनं जगृहुस्तस्य विद्याभ्यासेन मोहिताः । ऊचुस्तमसुराः सर्वे क्रुद्धाः संरक्तलोचनाः
vacanaṃ jagṛhustasya vidyābhyāsena mohitāḥ / ūcustamasurāḥ sarve kruddhāḥ saṃraktalocanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं गुरुर्हितो ऽस्माकं गच्छ त्वं नासि नो गुरुः । भार्गवो ऽगिरसो वायं भवत्वेषैव नो गुरुः
ayaṃ gururhito 'smākaṃ gaccha tvaṃ nāsi no guruḥ / bhārgavo 'giraso vāyaṃ bhavatveṣaiva no guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिता वयं निदेशे ऽस्य गच्छ त्वं साधु मा चिरम् । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे प्रापद्यन्त बृहस्पतिम्
sthitā vayaṃ nideśe 'sya gaccha tvaṃ sādhu mā ciram / evamuktvā surāḥ sarve prāpadyanta bṛhaspatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा न प्रतिपद्यन्ते तेनोक्तं तन्महद्धितम् । चुकोप भार्गवस्ते षामवलेपेन वै तदा
yadā na pratipadyante tenoktaṃ tanmahaddhitam / cukopa bhārgavaste ṣāmavalepena vai tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधितापि मया यस्मान्न मां भजत दानवाः । तस्मात्प्रणष्टसंज्ञा वै पराभवमवाप्स्यथ
bodhitāpi mayā yasmānna māṃ bhajata dānavāḥ / tasmātpraṇaṣṭasaṃjñā vai parābhavamavāpsyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति व्याहृत्य तान्काव्यो जगामाथ यथागतम् । शप्तांस्तानसुराञ्ज्ञात्वा काव्येन तु बृहस्पतिः
iti vyāhṛtya tānkāvyo jagāmātha yathāgatam / śaptāṃstānasurāñjñātvā kāvyena tu bṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतार्थः स तदा हृष्टः स्वरूपं प्रत्यपद्यत । बुद्ध्वासुरांस्तदा ब्रष्टान्कृतार्थ्ॐऽतर्द्धिमागमत्
kṛtārthaḥ sa tadā hṛṣṭaḥ svarūpaṃ pratyapadyata / buddhvāsurāṃstadā braṣṭānkṛtārthoṃ'tarddhimāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रनष्टे तस्मिंस्ते विभ्रान्ता दानवास्तदा । अहो धिग्वञ्चिताः स्नेहात्परस्परमथाब्रुवन्
tataḥ pranaṣṭe tasmiṃste vibhrāntā dānavāstadā / aho dhigvañcitāḥ snehātparasparamathābruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मतो ऽविमुखाश्चैव कारिता वेधसा वयम् । दग्धाश्चैवोपधायोगात्स्वेस्वे कार्ये तु मायया
dharmato 'vimukhāścaiva kāritā vedhasā vayam / dagdhāścaivopadhāyogātsvesve kārye tu māyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽसुराः परित्रस्ता देवेभ्यस्त्वरिता ययुः । प्रह्लादमग्रतः कृत्वा काव्यस्यानुगमं पुनः
tato 'surāḥ paritrastā devebhyastvaritā yayuḥ / prahlādamagrataḥ kṛtvā kāvyasyānugamaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः काव्यं समासाद्य ह्यभितस्थु रवाङ्मुखाः । तानागतान्पुनर्दृष्ट्वा काव्यो याज्यानुवाच ह
tataḥ kāvyaṃ samāsādya hyabhitasthu ravāṅmukhāḥ / tānāgatānpunardṛṣṭvā kāvyo yājyānuvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया संबोधिताः काले यतो मां नाभ्यनन्दथ । ततस्तेनावलेपेन गता यूयं पराभवम्
mayā saṃbodhitāḥ kāle yato māṃ nābhyanandatha / tatastenāvalepena gatā yūyaṃ parābhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रह्लादस्तमथोवाच मानस्त्वं त्यज भार्गव । स्वान्याज्यान्भजमानांश्च भक्तांश्चैव विशेषतः
prahlādastamathovāca mānastvaṃ tyaja bhārgava / svānyājyānbhajamānāṃśca bhaktāṃścaiva viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वय्यदृष्टे वयं तेन देवाचार्येण मोहिताः । भक्तानर्हसि नस्त्रातुं ज्ञात्वा दीर्घेण चक्षुषा
tvayyadṛṣṭe vayaṃ tena devācāryeṇa mohitāḥ / bhaktānarhasi nastrātuṃ jñātvā dīrgheṇa cakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि नस्त्वं न कुरुषे प्रसादं भृगुनन्दन । अपध्यातास्त्वया ह्यद्य प्रवेक्ष्यामोरसातलम्
yadi nastvaṃ na kuruṣe prasādaṃ bhṛgunandana / apadhyātāstvayā hyadya pravekṣyāmorasātalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच ज्ञात्वा काव्यो यथातत्त्वं कारुण्येन महीयसा । एवं शुक्रो ऽनुनीतः संस्ततः कोपं न्यवर्त्तयत्
sūta uvāca jñātvā kāvyo yathātattvaṃ kāruṇyena mahīyasā / evaṃ śukro 'nunītaḥ saṃstataḥ kopaṃ nyavarttayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाचेदं न भेतव्यं गन्तव्यं न रसातलम् । अवश्यंभावीह्यर्थो ऽयं प्राप्तो वो मयि जाग्रति
uvācedaṃ na bhetavyaṃ gantavyaṃ na rasātalam / avaśyaṃbhāvīhyartho 'yaṃ prāpto vo mayi jāgrati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शक्यमन्यथाकर्त्तुं दिष्टं हि बलवत्तरम् । संज्ञा प्रनष्टा या चेयं कामं तां प्रतिलप्स्यथ
na śakyamanyathākarttuṃ diṣṭaṃ hi balavattaram / saṃjñā pranaṣṭā yā ceyaṃ kāmaṃ tāṃ pratilapsyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तः पर्यायकालो वा इति ब्रह्माभ्यभाषत । मत्प्रसादाच्च युष्माभिर्भुक्तं त्रैलोक्यमूर्ज्जितम्
prāptaḥ paryāyakālo vā iti brahmābhyabhāṣata / matprasādācca yuṣmābhirbhuktaṃ trailokyamūrjjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युगाख्या दश संपूर्णा देवानाक्रम्य मूर्द्धनि । तावन्तमेव कालं वै ब्रह्मा राज्यमभाषत
yugākhyā daśa saṃpūrṇā devānākramya mūrddhani / tāvantameva kālaṃ vai brahmā rājyamabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सावर्णिके पुनस्तुभ्यं राज्यं किल भविष्यति । लोकानामीश्वरो भावी पौत्रस्तव पुनर्बलिः
sāvarṇike punastubhyaṃ rājyaṃ kila bhaviṣyati / lokānāmīśvaro bhāvī pautrastava punarbaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कालमयं प्रोक्तः पौत्रस्ते ब्रह्मणा स्वयम् । तथाहृतेषु लोकेषु न शोको न किलाभवत्
evaṃ kālamayaṃ proktaḥ pautraste brahmaṇā svayam / tathāhṛteṣu lokeṣu na śoko na kilābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मात्प्रवृत्तयश्चास्य न कामैरभिसंधिताः । तस्मादजेन प्रीतेन दत्तं सावर्णिके ऽन्तरे
yasmātpravṛttayaścāsya na kāmairabhisaṃdhitāḥ / tasmādajena prītena dattaṃ sāvarṇike 'ntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवराज्यं बलेर्भाव्यमिति मामीश्वरो ऽब्रवीत् । तस्माददृश्यो भूतानां कालाकाङ्क्षी स तिष्ठति
devarājyaṃ balerbhāvyamiti māmīśvaro 'bravīt / tasmādadṛśyo bhūtānāṃ kālākāṅkṣī sa tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीतेन चामरत्वं वै दत्तं तुभ्यं स्वयंभुवा । तस्मान्निरुत्सुकस्त्वं वै पर्यायं सहसाकुलः
prītena cāmaratvaṃ vai dattaṃ tubhyaṃ svayaṃbhuvā / tasmānnirutsukastvaṃ vai paryāyaṃ sahasākulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च शक्यं मया तुभ्यं पुर स्ताद्वै विसर्पितुम् । ब्रह्मणा प्रतिषिद्धो ऽस्मि भविष्यं जानता प्रभो
na ca śakyaṃ mayā tubhyaṃ pura stādvai visarpitum / brahmaṇā pratiṣiddho 'smi bhaviṣyaṃ jānatā prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमौ च शिष्यौ द्वौ मह्यं तुल्यावेतौ बृहस्पतेः । दैवतैः सह संरब्धान्सर्वान्वो धारयिष्यतः
imau ca śiṣyau dvau mahyaṃ tulyāvetau bṛhaspateḥ / daivataiḥ saha saṃrabdhānsarvānvo dhārayiṣyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच एवमुक्तास्तु दैतेया काव्येनाक्लिष्टकर्मणा । ततस्ताभ्यां ययुः सार्द्धं प्रह्लादप्रमुखास्तदा
sūta uvāca evamuktāstu daiteyā kāvyenākliṣṭakarmaṇā / tatastābhyāṃ yayuḥ sārddhaṃ prahlādapramukhāstadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यभाव्यमर्थं तं श्रुत्वा दैतेयदानवाः । सहसा शंसमानास्ते जयं काव्येन भाषितम्
avaśyabhāvyamarthaṃ taṃ śrutvā daiteyadānavāḥ / sahasā śaṃsamānāste jayaṃ kāvyena bhāṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंशिताः सायुधाः सर्वे ततो देवान्समाह्वयन् । अथ देवासुरान्दृष्ट्वा संग्रामे समुपस्थितान्
daṃśitāḥ sāyudhāḥ sarve tato devānsamāhvayan / atha devāsurāndṛṣṭvā saṃgrāme samupasthitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संवृतसन्नाहा देवास्तान्समयोधयन् । देवासुरे ततस्तस्मिन्वर्त्तमाने शतं समाः । अजयन्तासुरा देवान्नग्रा देवा अमन्त्रयन्
tataḥ saṃvṛtasannāhā devāstānsamayodhayan / devāsure tatastasminvarttamāne śataṃ samāḥ / ajayantāsurā devānnagrā devā amantrayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः शण्डामर्कप्रभावेण जिताः स्मस्त्वसुरैर्वयम् । तस्माद्यज्ञं समुद्दिश्य कार्यं चात्महितं च यत्
devā ūcuḥ śaṇḍāmarkaprabhāveṇa jitāḥ smastvasurairvayam / tasmādyajñaṃ samuddiśya kāryaṃ cātmahitaṃ ca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञेनोपाह्वयिष्यामस्ततो जेष्यामहे ऽसुरान् । अथोपामन्न्रयन्देवाः शण्डामकारै तु तावुभौ
yajñenopāhvayiṣyāmastato jeṣyāmahe 'surān / athopāmannrayandevāḥ śaṇḍāmakārai tu tāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञे चाहूय तौ प्रोक्तौ त्यजन्तामसुरा द्विजौ
yajñe cāhūya tau proktau tyajantāmasurā dvijau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहं तु वां ग्रहीष्यामो ह्यनुजित्य तु दानवान् । एवं तत्यजतुस्तौ तु षण्डामकारै तदा सुरान्
grahaṃ tu vāṃ grahīṣyāmo hyanujitya tu dānavān / evaṃ tatyajatustau tu ṣaṇḍāmakārai tadā surān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवा जयं प्राप्ता दानवाश्च पराभवम् । देवासुरान्पराभाव्य शण्डामर्कावुपागमन्
tato devā jayaṃ prāptā dānavāśca parābhavam / devāsurānparābhāvya śaṇḍāmarkāvupāgaman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काव्यशापभिभूताश्च अनाधाराश्च ते पुनः । बाध्यमानास्तदा देवैर्विविशुस्ते रसातलम्
kāvyaśāpabhibhūtāśca anādhārāśca te punaḥ / bādhyamānāstadā devairviviśuste rasātalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं निरुद्यमास्ते वै कृता शक्रेण दानवाः । ततः प्रभृति शापेन भृगुनैमित्तिकेन च
evaṃ nirudyamāste vai kṛtā śakreṇa dānavāḥ / tataḥ prabhṛti śāpena bhṛgunaimittikena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञे पुनः पुनर्विष्णुर्यज्ञे ऽथ शिथिले प्रभुः । कर्तुं धर्मव्यवस्थान मधर्मस्य प्रणाशनम्
yajñe punaḥ punarviṣṇuryajñe 'tha śithile prabhuḥ / kartuṃ dharmavyavasthāna madharmasya praṇāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रह्नादस्य निदेशे तु ये ऽसुरा न व्यवस्थिताः । मनुष्यवध्यांस्तान्सर्वान्ब्रह्मा व्याहरत प्रभुः
prahnādasya nideśe tu ye 'surā na vyavasthitāḥ / manuṣyavadhyāṃstānsarvānbrahmā vyāharata prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मान्नारायणस्तस्मात्संभूतश्चाक्षुषे ऽन्तरे । यज्ञं प्रवर्त्तयामास वैन्यो वैवस्वते ऽन्तरे
dharmānnārāyaṇastasmātsaṃbhūtaścākṣuṣe 'ntare / yajñaṃ pravarttayāmāsa vainyo vaivasvate 'ntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रादुर्भावे तु वैन्यस्य ब्रह्मैवासीत्पुरोहितः । चतुर्थ्यां तु युगाख्यायामापन्नेषु सुरेष्वथ
prādurbhāve tu vainyasya brahmaivāsītpurohitaḥ / caturthyāṃ tu yugākhyāyāmāpanneṣu sureṣvatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभुतः स समुद्रान्तर्हिरण्यकशिपोर्वधे । द्वितीयो नरसिंहो ऽभूद्रौद्रः सुतपुरस्सरः
saṃbhutaḥ sa samudrāntarhiraṇyakaśiporvadhe / dvitīyo narasiṃho 'bhūdraudraḥ sutapurassaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानं तु दैत्येन्द्रमदित्याः कुलनन्दनः । द्विजो भूत्वा शुभे काले बलिं वैरोचनं जगौ
yajamānaṃ tu daityendramadityāḥ kulanandanaḥ / dvijo bhūtvā śubhe kāle baliṃ vairocanaṃ jagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैलोक्यस्य भवान्राजा त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । दातुमर्हसि मे राजन्विक्रमांस्त्रीनिति प्रभुः
trailokyasya bhavānrājā tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam / dātumarhasi me rājanvikramāṃstrīniti prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददामीत्येव तं राजा बलिर्वैरोचनो ऽब्रवीत् । वामनं तं च विज्ञाय ततो ऽदान्मुदितः स्वयम्
dadāmītyeva taṃ rājā balirvairocano 'bravīt / vāmanaṃ taṃ ca vijñāya tato 'dānmuditaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वामनो दिवं खं च पृथिवीं च द्विजोत्तमाः । त्रिभिः क्रमैर्विश्वमिदं जगदाक्रामत प्रभुः
sa vāmano divaṃ khaṃ ca pṛthivīṃ ca dvijottamāḥ / tribhiḥ kramairviśvamidaṃ jagadākrāmata prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यरिच्यत भूतात्मा भास्करं स्वेन तेजसा । प्रकाशयन्दिशः सर्वाः प्रदिशश्च महायशाः
atyaricyata bhūtātmā bhāskaraṃ svena tejasā / prakāśayandiśaḥ sarvāḥ pradiśaśca mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुशुभे स महाबाहुः सर्वलोकान्प्रकाशयन् । आसुरीं श्रियमाहृत्य त्रींल्लोकांश्च जनार्द्दनः
śuśubhe sa mahābāhuḥ sarvalokānprakāśayan / āsurīṃ śriyamāhṛtya trīṃllokāṃśca janārddanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पुत्रपौत्रानसुरान्पातालतलमानयन् । नमुचिः शंबरश्चैव प्रह्रादश्चैव विष्णुना
sa putrapautrānasurānpātālatalamānayan / namuciḥ śaṃbaraścaiva prahrādaścaiva viṣṇunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रूरा हता विनिर्दूता दिशः संप्रतिपेदिरे । महाभूतानि भूतात्मा सविशेषाणि माधवः
krūrā hatā vinirdūtā diśaḥ saṃpratipedire / mahābhūtāni bhūtātmā saviśeṣāṇi mādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिं चं सबलं विप्रास्तत्राद्भुतमदर्शयत् । तस्य गात्रे जगत्सर्वमात्मानमनुपश्यति
baliṃ caṃ sabalaṃ viprāstatrādbhutamadarśayat / tasya gātre jagatsarvamātmānamanupaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न किञ्चिदस्ति लोकेषु यदव्याप्तं महात्मना । तद्वै रूपमुपेन्द्रस्य देवादानवमानवाः
na kiñcidasti lokeṣu yadavyāptaṃ mahātmanā / tadvai rūpamupendrasya devādānavamānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा संमुमुहुः सर्वे विष्णुतेजोविमोहिताः । बलिः सितो महापाशैः सबन्धुः ससुत्दृद्गणः
dṛṣṭvā saṃmumuhuḥ sarve viṣṇutejovimohitāḥ / baliḥ sito mahāpāśaiḥ sabandhuḥ sasutdṛdgaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरोचनकुलं सर्वं पाताले सन्निवेशितम् । ततः सर्वामरैश्वर्यं दत्त्वेन्द्राय महात्मने
virocanakulaṃ sarvaṃ pātāle sanniveśitam / tataḥ sarvāmaraiśvaryaṃ dattvendrāya mahātmane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषेषु महाबाहुः प्रादुरास जनार्द्दनः । एतास्तिस्रः समृतास्तस्य दिव्याः संभूतयः शुभाः
mānuṣeṣu mahābāhuḥ prādurāsa janārddanaḥ / etāstisraḥ samṛtāstasya divyāḥ saṃbhūtayaḥ śubhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुष्यः सप्त यास्तस्य साग्रगास्ता निबोधत । त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह
mānuṣyaḥ sapta yāstasya sāgragāstā nibodhata / tretāyuge tu daśame dattātreyo babhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टे धर्मे चतुर्थश्च मार्कण्डेयपुः सरः । पञ्चमः पञ्चदश्यां तु त्रेतायां संबभूव ह
naṣṭe dharme caturthaśca mārkaṇḍeyapuḥ saraḥ / pañcamaḥ pañcadaśyāṃ tu tretāyāṃ saṃbabhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मान्धाता चक्रवर्त्तित्वे तस्योतथ्यः पुरस्सरः । एकोनविंशयां त्रेतायां सर्वक्षत्रान्तकृद्विभुः
māndhātā cakravarttitve tasyotathyaḥ purassaraḥ / ekonaviṃśayāṃ tretāyāṃ sarvakṣatrāntakṛdvibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जामदग्न्यस्तदा षष्ठे विश्पामित्रपुरस्सरः । चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा
jāmadagnyastadā ṣaṣṭhe viśpāmitrapurassaraḥ / caturviṃśe yuge rāmo vasiṣṭhena purodhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तमो रावणस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः । अष्टमो द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्
saptamo rāvaṇasyārthe jajñe daśarathātmajaḥ / aṣṭamo dvāpare viṣṇuraṣṭāviṃśe parāśarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्ण्यपुरस्सरः । तथैव नवमे विष्णुरदित्याः कश्यपात्मजः
vedavyāsastato jajñe jātūkarṇyapurassaraḥ / tathaiva navame viṣṇuradityāḥ kaśyapātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवक्यां वसुदेवात्तु जातो गार्ग्यपुरस्सरः । अप्रमेयो नियोगश्च यतकामवरो वशी
devakyāṃ vasudevāttu jāto gārgyapurassaraḥ / aprameyo niyogaśca yatakāmavaro vaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडते भगवांल्लोके बालः क्रीडनकेरिव । न प्रमातुं महाबाहुं शक्यो ऽसौ मधुसूदनः
krīḍate bhagavāṃlloke bālaḥ krīḍanakeriva / na pramātuṃ mahābāhuṃ śakyo 'sau madhusūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परं ह्यवरमेतस्माद्विश्वरूपान्न विद्यते । अष्टाविंशतिके तद्वद्द्वापरस्याथ संक्षये
paraṃ hyavarametasmādviśvarūpānna vidyate / aṣṭāviṃśatike tadvaddvāparasyātha saṃkṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले प्रभुः । कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम् । माहयन्सर्वभूतानि योगात्मा योगमायया
naṣṭe dharme tadā jajñe viṣṇurvṛṣṇikule prabhuḥ / kartuṃ dharmavyavasthānamasurāṇāṃ praṇāśanam / māhayansarvabhūtāni yogātmā yogamāyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविष्टो मानुषीं योनिं प्रच्छन्नश्चरते महीम्
praviṣṭo mānuṣīṃ yoniṃ pracchannaścarate mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहारार्थं मनुष्येषु सांदीपनिपुरस्सरः । यत्र कंसं च शाल्वं च द्विविदं च महासुरम्
vihārārthaṃ manuṣyeṣu sāṃdīpanipurassaraḥ / yatra kaṃsaṃ ca śālvaṃ ca dvividaṃ ca mahāsuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरिष्ठं वृषभं चैव पूतनां केशिनं हयम् । नागं कुवलयापीडं मल्लं राजगृहाधिपम्
ariṣṭhaṃ vṛṣabhaṃ caiva pūtanāṃ keśinaṃ hayam / nāgaṃ kuvalayāpīḍaṃ mallaṃ rājagṛhādhipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैत्यान्मानुषदेहस्थान्सूदयामास वीर्यवान् । छिन्नं बाहुसहस्रं च बाणस्याद्भुतकर्मणा
daityānmānuṣadehasthānsūdayāmāsa vīryavān / chinnaṃ bāhusahasraṃ ca bāṇasyādbhutakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरकश्च हतः संख्ये यवनश्च महाबलः । हृतानि च महीपानां सर्वरत्नानि तेजसा
narakaśca hataḥ saṃkhye yavanaśca mahābalaḥ / hṛtāni ca mahīpānāṃ sarvaratnāni tejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरुवीराश्च निहताः पार्थिवा ये रसातले । एते लोकहितार्थाय प्रादुर्भावा महात्मनः
kuruvīrāśca nihatāḥ pārthivā ye rasātale / ete lokahitārthāya prādurbhāvā mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिन्नेव युगे क्षीणे संध्याशिष्टे भविष्यति । कल्किर्विष्णुयशा नाम पाराशर्यः प्रतापवान्
asminneva yuge kṣīṇe saṃdhyāśiṣṭe bhaviṣyati / kalkirviṣṇuyaśā nāma pārāśaryaḥ pratāpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरस्सरः । अनुकर्षन्स वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्
daśamo bhāvyasaṃbhūto yājñavalkyapurassaraḥ / anukarṣansa vai senāṃ hastyaśvarathasaṃkulām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रगृहीतायुधैर्विप्रैर्वृतः शतसहस्रशः । नात्यर्थं धार्मिका ये च ये च धर्मद्विषः क्वचित्
pragṛhītāyudhairviprairvṛtaḥ śatasahasraśaḥ / nātyarthaṃ dhārmikā ye ca ye ca dharmadviṣaḥ kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदीच्यान्मध्यदेशांश्च तथा विन्ध्या परान्तिकान् । तथैव दाक्षिणात्यांश्च द्रविडान्सिंहलैः सह
udīcyānmadhyadeśāṃśca tathā vindhyā parāntikān / tathaiva dākṣiṇātyāṃśca draviḍānsiṃhalaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गान्धारान्पारदांश्चैव पह्लवान्पवनाञ्छकान् । तुबराञ्छबरांश्चैव पुलिन्दान्बरदान् वसान्
gāndhārānpāradāṃścaiva pahlavānpavanāñchakān / tubarāñchabarāṃścaiva pulindānbaradān vasān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लंपाकानाङ्घ्रकान्पुण्ड्रान्किरातांश्चैव स प्रभुः । प्रवृत्तचक्रो बलवान्म्लेच्छानामन्तकृद्बली
laṃpākānāṅghrakānpuṇḍrānkirātāṃścaiva sa prabhuḥ / pravṛttacakro balavānmlecchānāmantakṛdbalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति । मानवः स तु संजज्ञे देवसेनस्य धीमतः
adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ pṛthivīṃ vicariṣyati / mānavaḥ sa tu saṃjajñe devasenasya dhīmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वजन्मनि विष्णुर्यः प्रमितिर्नाम वीर्यवान् । गोत्रेण वै चन्द्रमसः पूर्णे कलियुगे ऽभवत्
pūrvajanmani viṣṇuryaḥ pramitirnāma vīryavān / gotreṇa vai candramasaḥ pūrṇe kaliyuge 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येतास्तस्य देवस्य दक्षसंभूतयः स्म-ताः । तन्तं कालं च कायं च तत्तदुद्दिश्य कारणम्
ityetāstasya devasya dakṣasaṃbhūtayaḥ sma-tāḥ / tantaṃ kālaṃ ca kāyaṃ ca tattaduddiśya kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशेन त्रिषु लोकेषु तास्ता योनीः प्रपत्स्यते । पञ्चविंशे स्थितः कल्पे पञ्चविंशत्स वै समाः
aṃśena triṣu lokeṣu tāstā yonīḥ prapatsyate / pañcaviṃśe sthitaḥ kalpe pañcaviṃśatsa vai samāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनिघ्नन्सर्वभूतानि मानुषानेव सर्वशः । कृत्वा बीजावशेषां तु महीं क्रूरेण कर्मणा
vinighnansarvabhūtāni mānuṣāneva sarvaśaḥ / kṛtvā bījāvaśeṣāṃ tu mahīṃ krūreṇa karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तयित्वा तु वृषलान्प्रायशस्तान धार्मिकान् । ततः स वै तदा कल्किश्चरितार्थः ससैनिकः
śāntayitvā tu vṛṣalānprāyaśastāna dhārmikān / tataḥ sa vai tadā kalkiścaritārthaḥ sasainikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा निहता ये तु सिद्धास्ते तु पुनः स्वयम् । अकस्मात्कुपितान्योन्यं भविष्यन्ति च मोहिताः
karmaṇā nihatā ye tu siddhāste tu punaḥ svayam / akasmātkupitānyonyaṃ bhaviṣyanti ca mohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षपयित्वा तु तान्सर्वान्भाविनार्थेन चोदितः । गङ्गायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्स्यति सानुगः
kṣapayitvā tu tānsarvānbhāvinārthena coditaḥ / gaṅgāyamunayormadhye niṣṭhāṃ prāpsyati sānugaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो व्यतीते कल्पे तु समाप्ते सहसैनिके । नृपेष्वथ विनिष्टेषु तदा त्वप्रग्रहाः प्रजाः
tato vyatīte kalpe tu samāpte sahasainike / nṛpeṣvatha viniṣṭeṣu tadā tvapragrahāḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षणे विनिपृत्ते तु हत्वा चान्योन्यमाहवे । परस्परत्दृतस्वाश्च निरानन्दाः सुदुःखिताः
rakṣaṇe vinipṛtte tu hatvā cānyonyamāhave / parasparatdṛtasvāśca nirānandāḥ suduḥkhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणि हित्वा ग्रामांश्च तुल्यास्ता निष्परिग्रहाः । प्रनष्टश्रुतिधर्माश्चनष्टधर्माश्रमास्तथा
purāṇi hitvā grāmāṃśca tulyāstā niṣparigrahāḥ / pranaṣṭaśrutidharmāścanaṣṭadharmāśramāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.