इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे विष्णुमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ ७३॥ सूत उवाच तुर्वसोस्तु सुतो वह्निर्वह्नेर्गोभानुरात्मजः । गोभानोस्तु सुतो वीर स्त्रिसानुरपाजितः
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde viṣṇumāhātmyavarṇanaṃ nāma trisaptatitamo 'dhyāyaḥ // 73// sūta uvāca turvasostu suto vahnirvahnergobhānurātmajaḥ / gobhānostu suto vīra strisānurapājitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करन्धमस्तु त्रैसानो मरुत्तस्तस्य चात्मजः । अन्यस्त्वाविज्ञितो राजा मरुत्तः कथितः पुरा
karandhamastu traisāno maruttastasya cātmajaḥ / anyastvāvijñito rājā maruttaḥ kathitaḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनपत्यो मरुत्तस्तु स राजासीदिति श्रुतम् । दुष्कन्तं पौरवं चापि स वै पुत्रमकल्पयत्
anapatyo maruttastu sa rājāsīditi śrutam / duṣkantaṃ pauravaṃ cāpi sa vai putramakalpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ययातिशापेन जरासंक्रमणे पुरा । तुर्वसोः पौरवं वंशं प्रविवेश पुरा किल
evaṃ yayātiśāpena jarāsaṃkramaṇe purā / turvasoḥ pauravaṃ vaṃśaṃ praviveśa purā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्कन्तस्य तु दायादः सरूप्यो नाम पार्थिवः । सरूप्यात्तु तथाण्डीरश्चत्वारस्तस्य चात्मजाः
duṣkantasya tu dāyādaḥ sarūpyo nāma pārthivaḥ / sarūpyāttu tathāṇḍīraścatvārastasya cātmajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्ड्यश्च केरलश्चैव चोलः कुल्यस्तथैव च । तेषां जनपदाः कुल्याः पाण्ड्याश्चोलाः सकेरलाः
pāṇḍyaśca keralaścaiva colaḥ kulyastathaiva ca / teṣāṃ janapadāḥ kulyāḥ pāṇḍyāścolāḥ sakeralāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुह्योश्च तनयौ वीरौ बभ्रुः सेतुश्च विश्रुतौ । अरुद्धः सेतुपुत्रस्तु बाब्रवो रिपुरुच्यते
druhyośca tanayau vīrau babhruḥ setuśca viśrutau / aruddhaḥ setuputrastu bābravo ripurucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौवनाश्वेन समितौ कृच्छेण निहतो बली । युद्धं सुमहदासीत्तु मासान्परिचतुर्दश
yauvanāśvena samitau kṛccheṇa nihato balī / yuddhaṃ sumahadāsīttu māsānparicaturdaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुद्धस्य तु दायादो गान्धारो नाम पार्थिवः । ख्यायते यस्य नाम्ना तु गान्धारविषयो महान्
aruddhasya tu dāyādo gāndhāro nāma pārthivaḥ / khyāyate yasya nāmnā tu gāndhāraviṣayo mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गान्धारादेशजाश्चापि तुरगा वाजिनां वराः । गान्धारपुत्रो धर्मस्तु धृतस्तस्य सुतो ऽभवत्
gāndhārādeśajāścāpi turagā vājināṃ varāḥ / gāndhāraputro dharmastu dhṛtastasya suto 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतस्य दुर्दमो जज्ञे प्रचेतास्तस्य चात्मजः । प्रचेतसः पुत्रशतं राजानः सर्व एव ते
dhṛtasya durdamo jajñe pracetāstasya cātmajaḥ / pracetasaḥ putraśataṃ rājānaḥ sarva eva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्लेच्छराष्ट्राधिपाः सर्वे ह्युदीचीं दिशमास्थिताः । अनोश्चैव सुता वीरास्त्रयः परमधार्मिकाः
mleccharāṣṭrādhipāḥ sarve hyudīcīṃ diśamāsthitāḥ / anoścaiva sutā vīrāstrayaḥ paramadhārmikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभानरः कालचक्षुः पराक्षस्चेति विश्रुताः । सभानरस्य पुत्रस्तु विद्वान्कालानलो नृपः
sabhānaraḥ kālacakṣuḥ parākṣasceti viśrutāḥ / sabhānarasya putrastu vidvānkālānalo nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालानलस्य धर्मात्मा सृंजयो नाम विश्रुतः । सृंजयस्याभवत्पुत्रो वीरो नाम्ना पुरञ्जयः
kālānalasya dharmātmā sṛṃjayo nāma viśrutaḥ / sṛṃjayasyābhavatputro vīro nāmnā purañjayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीदिन्द्रसमो राजा प्रतिष्टितयशादिवि । महामनाः सुतस्तस्य महाशालस्य धार्मिकः
āsīdindrasamo rājā pratiṣṭitayaśādivi / mahāmanāḥ sutastasya mahāśālasya dhārmikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तद्वीपेश्वरो राजा चक्रवर्त्ती महायशाः । महामनास्तु द्वौ पुत्रौ जनयामास विश्रुतौ
saptadvīpeśvaro rājā cakravarttī mahāyaśāḥ / mahāmanāstu dvau putrau janayāmāsa viśrutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उशीनरं च धर्मज्ञं तितिक्षुं चैव धार्मिकम् । उशीनरस्य पत्न्यस्तु पञ्च राजर्षिवंशजाः
uśīnaraṃ ca dharmajñaṃ titikṣuṃ caiva dhārmikam / uśīnarasya patnyastu pañca rājarṣivaṃśajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृगा कृमी नवा दर्वा पञ्चमी च दृषद्वती । उशीनरस्य पुत्र्यस्तु पञ्च तासु कुलोद्वहाः
nṛgā kṛmī navā darvā pañcamī ca dṛṣadvatī / uśīnarasya putryastu pañca tāsu kulodvahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपस्यतः सुमहतो जाता वृद्धस्य धार्मिकाः । नृगायास्तु नृगः पुत्रो नवाया नव एव तु
tapasyataḥ sumahato jātā vṛddhasya dhārmikāḥ / nṛgāyāstu nṛgaḥ putro navāyā nava eva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृम्याः कृमिस्तु दर्वायाः सुव्रतो नाम धार्मिकः । दृषद्वती सुतश्चापि शिबिरौशीनरो द्विजाः
kṛmyāḥ kṛmistu darvāyāḥ suvrato nāma dhārmikaḥ / dṛṣadvatī sutaścāpi śibirauśīnaro dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिबे शिवपुरं ख्यातं यौधेयं तु नृगस्य च । नवस्य नवराष्ट्रं तु कृमेस्तु कृमिला पुरी
śibe śivapuraṃ khyātaṃ yaudheyaṃ tu nṛgasya ca / navasya navarāṣṭraṃ tu kṛmestu kṛmilā purī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुव्रतस्य तथांबष्टा शिबिपुत्रान्निबोधत । शिबेस्तु शिबयः पुत्राश्चत्वारो लोकसंमताः
suvratasya tathāṃbaṣṭā śibiputrānnibodhata / śibestu śibayaḥ putrāścatvāro lokasaṃmatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषदर्भः सुवीरस्तु केकयो मद्रकस्तथा । तेषां जनपदाः स्फीताः केकया मद्रकास्तथा
vṛṣadarbhaḥ suvīrastu kekayo madrakastathā / teṣāṃ janapadāḥ sphītāḥ kekayā madrakāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषदर्भाः सुवीराश्च तितिक्षोः शृणुत प्रजाः । तितिक्षुरभवद्राजा पूर्वस्यां दिशि विश्रुतः
vṛṣadarbhāḥ suvīrāśca titikṣoḥ śṛṇuta prajāḥ / titikṣurabhavadrājā pūrvasyāṃ diśi viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उशद्रथो महाबाहुस्तस्य हेमः सुतो ऽभवत् । हेमस्य सुतपा जज्ञे सुतः सुतपसो बलिः
uśadratho mahābāhustasya hemaḥ suto 'bhavat / hemasya sutapā jajñe sutaḥ sutapaso baliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातो मनुष्ययोन्यां वै क्षीणे वंशे प्रजेप्सया । महायोगी स तु बलिर्बद्धो यः स महामनाः
jāto manuṣyayonyāṃ vai kṣīṇe vaṃśe prajepsayā / mahāyogī sa tu balirbaddho yaḥ sa mahāmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रानुत्पादयामास जातुर्वर्ण्यकरान्भुवि । अङ्गं स जनयामास वङ्गं सुह्मं तथैव च
putrānutpādayāmāsa jāturvarṇyakarānbhuvi / aṅgaṃ sa janayāmāsa vaṅgaṃ suhmaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युद्धं कलिङ्गं च तथा वालेयं क्षत्रमुच्यते । वालेया ब्राह्मणाश्चैव तस्य वंशकराः प्रभोः
yuddhaṃ kaliṅgaṃ ca tathā vāleyaṃ kṣatramucyate / vāleyā brāhmaṇāścaiva tasya vaṃśakarāḥ prabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलेस्तु ब्रह्मणा दत्ता वराः प्रीतेन धीमतः । महायोगित्वमायुश्च कल्पस्य परिमाणकम्
balestu brahmaṇā dattā varāḥ prītena dhīmataḥ / mahāyogitvamāyuśca kalpasya parimāṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संग्रामे वाप्यजेयत्वं धर्मे चैव प्रभावतः । त्रैलोक्यदर्शनं चैव प्राधान्यं प्रसवे तथा
saṃgrāme vāpyajeyatvaṃ dharme caiva prabhāvataḥ / trailokyadarśanaṃ caiva prādhānyaṃ prasave tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलेश्चा प्रतिमत्वं वे धर्मतत्त्वार्थदर्शनम् । चतुरो नियतान्वर्णांस्त्वं वै स्थापयितेति वै
baleścā pratimatvaṃ ve dharmatattvārthadarśanam / caturo niyatānvarṇāṃstvaṃ vai sthāpayiteti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तो विभुना राजा बलिः शान्ति पराययौ । कालेन महता विद्वान्स्वं च स्थानमुपागतः
ityukto vibhunā rājā baliḥ śānti parāyayau / kālena mahatā vidvānsvaṃ ca sthānamupāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां जनपदाः स्फीता अङ्गवङ्गाश्च सुह्मकाः । पुण्ड्राः कलिङ्गश्च तथा तेषां वंशं निबोधत
teṣāṃ janapadāḥ sphītā aṅgavaṅgāśca suhmakāḥ / puṇḍrāḥ kaliṅgaśca tathā teṣāṃ vaṃśaṃ nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ते तनयाः सर्वे क्षेत्रजा मुनिसंभवाः । संभूता दीर्घतमसः सुदेष्णायां महौजसः
tasya te tanayāḥ sarve kṣetrajā munisaṃbhavāḥ / saṃbhūtā dīrghatamasaḥ sudeṣṇāyāṃ mahaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः कथं बलेः सुताः पञ्च जनिताः क्षेत्रजाः प्रभो । ऋषिणा दीर्घतमसा ह्येतत्प्रब्रूहि पृच्छताम्
ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ baleḥ sutāḥ pañca janitāḥ kṣetrajāḥ prabho / ṛṣiṇā dīrghatamasā hyetatprabrūhi pṛcchatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच उशिजो नाम विख्यात आसीद्धीमानृषिः पुरा । भार्या वै ममता नाम बभूवास्य महात्मनः
sūta uvāca uśijo nāma vikhyāta āsīddhīmānṛṣiḥ purā / bhāryā vai mamatā nāma babhūvāsya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उशिजस्य कनीयांस्तु पुरोधा यो दिवौकसाम् । बृहस्पतिर्बृहत्तेजा ममतां सो ऽभ्यपद्यत
uśijasya kanīyāṃstu purodhā yo divaukasām / bṛhaspatirbṛhattejā mamatāṃ so 'bhyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच ममता तं तु बृहस्पतिमनिच्छती । अन्तर्वत्न्यस्मि ते भ्रातुर्ज्येष्ठस्यास्य च भामिनी
uvāca mamatā taṃ tu bṛhaspatimanicchatī / antarvatnyasmi te bhrāturjyeṣṭhasyāsya ca bhāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं हि मे महान्गर्भो रोरवीति बृहस्पते । अजस्रं ब्रह्म चाभ्यस्य षडङ्गं वेदमुद्गिरन्
ayaṃ hi me mahāngarbho roravīti bṛhaspate / ajasraṃ brahma cābhyasya ṣaḍaṅgaṃ vedamudgiran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमोघरे तास्त्वं चापि न मां भजितुमर्हसि । अस्मिन्नेव यथाकाले यथा वा मन्यसे विभो
amoghare tāstvaṃ cāpi na māṃ bhajitumarhasi / asminneva yathākāle yathā vā manyase vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तस्तया सम्यग्बृहतेजा बृहस्पतिः । कामात्मानं महात्मापि नात्मानं सो ऽभ्यधारयत्
evamuktastayā samyagbṛhatejā bṛhaspatiḥ / kāmātmānaṃ mahātmāpi nātmānaṃ so 'bhyadhārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबभूवैव धर्मात्मा तया सार्द्धं बृहस्पति । उत्सृजन्तं तदा रेतो गर्भस्थः सो ऽस्य भाषत
saṃbabhūvaiva dharmātmā tayā sārddhaṃ bṛhaspati / utsṛjantaṃ tadā reto garbhasthaḥ so 'sya bhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रं त्याक्षीश्च मा जीव द्वयोर्नेहास्ति संभवः । अमोघरेतास्त्वं वापि पूर्वं चाहमिहागतः
śukraṃ tyākṣīśca mā jīva dvayornehāsti saṃbhavaḥ / amogharetāstvaṃ vāpi pūrvaṃ cāhamihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाप तं तदा क्रुद्ध एवमुक्तो बृहस्पतिः । उशिजस्य सुतं भ्रातुर्गर्भस्थं भगवानृषिः
śaśāpa taṃ tadā kruddha evamukto bṛhaspatiḥ / uśijasya sutaṃ bhrāturgarbhasthaṃ bhagavānṛṣiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मात्त्वमीदृशे काले सर्वभूतेप्सिते सति । मामेवमुक्तवान्मोहात्तमो दीर्घं ग्रवेक्ष्यसि
yasmāttvamīdṛśe kāle sarvabhūtepsite sati / māmevamuktavānmohāttamo dīrghaṃ gravekṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दीर्घतमा नाम शापादृषिरजायत । अथौशिजो बृहत्कीर्तिर्बृहस्पतिरिबौजसा
tato dīrghatamā nāma śāpādṛṣirajāyata / athauśijo bṛhatkīrtirbṛhaspatiribaujasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्द्ध्वरेतास्ततश्चापि न्यवसद्भ्रातुराश्रमे । गोधर्मं सौरभेयात्तु वृषभाच्छतवान्प्रभोः
ūrddhvaretāstataścāpi nyavasadbhrāturāśrame / godharmaṃ saurabheyāttu vṛṣabhācchatavānprabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य भ्राता पितृव्यस्तु चकार भवनं तदा । तस्मिन्हि तत्र वसति यदृच्छाभ्यागतो वृषः
tasya bhrātā pitṛvyastu cakāra bhavanaṃ tadā / tasminhi tatra vasati yadṛcchābhyāgato vṛṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शार्थमास्तृतान्दर्भाञ्चचार सुरभीसुतः । जग्राह तं दीर्घ तमा विस्फुरन्तं तु शृङ्गयोः
darśārthamāstṛtāndarbhāñcacāra surabhīsutaḥ / jagrāha taṃ dīrgha tamā visphurantaṃ tu śṛṅgayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन निगृहीतस्तु न चचाल पदात्पदम् । ततो ऽब्रवीद् वृषस्तं वै सुंच मां बलिनां वर
sa tena nigṛhītastu na cacāla padātpadam / tato 'bravīd vṛṣastaṃ vai suṃca māṃ balināṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मया सादितस्तात बलवांस्तद्विधः क्वचित् । त्र्यंबकं वहता देवं यतो जातो ऽस्मि भूतले
na mayā sāditastāta balavāṃstadvidhaḥ kvacit / tryaṃbakaṃ vahatā devaṃ yato jāto 'smi bhūtale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुंच मां बलिनां श्रेष्ठ प्रतिस्नेहं वरं वृणु । एवमुक्तो ऽब्रवीदेनं जीवंस्त्वं मे क्व यास्यसि
suṃca māṃ balināṃ śreṣṭha pratisnehaṃ varaṃ vṛṇu / evamukto 'bravīdenaṃ jīvaṃstvaṃ me kva yāsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन त्वाहं न मोक्ष्यामि परस्वादं चतुष्पदम् । ततस्तं दीर्घतमसं स वृषः प्रत्युवाच ह
tena tvāhaṃ na mokṣyāmi parasvādaṃ catuṣpadam / tatastaṃ dīrghatamasaṃ sa vṛṣaḥ pratyuvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्माकं विद्यते तात पातकं स्तेयमेव च । भक्ष्याभक्ष्यं न जानीमः पेयापेयं च सर्वशः
nāsmākaṃ vidyate tāta pātakaṃ steyameva ca / bhakṣyābhakṣyaṃ na jānīmaḥ peyāpeyaṃ ca sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्या कार्यं च वै विप्र गम्यगम्यं तथैव च । न पाप्मानो वयं विप्र धर्मो ह्येष गवां श्रुतः
kāryā kāryaṃ ca vai vipra gamyagamyaṃ tathaiva ca / na pāpmāno vayaṃ vipra dharmo hyeṣa gavāṃ śrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गवां नाम स वे श्रुत्वा संभ्रान्तस्त ममुञ्चत । भक्त्या चानुश्रविकया गोसुतं वै प्रसादयन्
gavāṃ nāma sa ve śrutvā saṃbhrāntasta mamuñcata / bhaktyā cānuśravikayā gosutaṃ vai prasādayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसादतो वृषेन्द्रस्य गोधर्मं जगृहे ऽथ सः । मनसैव तदा दध्रे तद्विधस्तत्परायणः
prasādato vṛṣendrasya godharmaṃ jagṛhe 'tha saḥ / manasaiva tadā dadhre tadvidhastatparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यवीयसः पत्नीमौतथ्यस्याभ्यमन्यत । विचेष्टमानां रुदतीं दैवात्संमूढचेतनः
tato yavīyasaḥ patnīmautathyasyābhyamanyata / viceṣṭamānāṃ rudatīṃ daivātsaṃmūḍhacetanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवलेपं तु तंमत्वा सुरद्वांस्तस्य नाक्षमत् । गोधर्म वै बलं कृत्वा स्नुषां स ह्यभ्यमन्यत
avalepaṃ tu taṃmatvā suradvāṃstasya nākṣamat / godharma vai balaṃ kṛtvā snuṣāṃ sa hyabhyamanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपर्ययं तु तं दृष्ट्वा शरद्वान्प्रविचिन्त्य च । भविष्यमर्थं ज्ञात्वा च महात्मा त्ववमत्य तम्
viparyayaṃ tu taṃ dṛṣṭvā śaradvānpravicintya ca / bhaviṣyamarthaṃ jñātvā ca mahātmā tvavamatya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रोवाच दीर्घतमसं क्रोधात्संरक्तलोचनः । गम्यागम्यं न जानीषे गोधर्मात्प्रार्थयन्स्रुषाम्
provāca dīrghatamasaṃ krodhātsaṃraktalocanaḥ / gamyāgamyaṃ na jānīṣe godharmātprārthayansruṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्वृत्तं त्वां त्यजाम्येष गच्छ त्वं स्वेन कर्मणा । यस्मात्त्वमन्धो वृद्धश्च भर्त्तव्यो दुरनुष्ठितः
durvṛttaṃ tvāṃ tyajāmyeṣa gaccha tvaṃ svena karmaṇā / yasmāttvamandho vṛddhaśca bharttavyo duranuṣṭhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनासि त्वं परित्यक्तो दुराचारो ऽसि मे मतः । सूत उवाच कर्मण्यस्मिंस्ततः क्रूरे तस्य बुद्धिरजायत
tenāsi tvaṃ parityakto durācāro 'si me mataḥ / sūta uvāca karmaṇyasmiṃstataḥ krūre tasya buddhirajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्भर्त्स्य चैव बहुशो बाहुभ्यां परिगृह्य च । कोष्टे समुद्रे प्रक्षिप्य गङ्गांभसि समुत्सृजत्
nirbhartsya caiva bahuśo bāhubhyāṃ parigṛhya ca / koṣṭe samudre prakṣipya gaṅgāṃbhasi samutsṛjat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उह्यमानः समुद्रस्तु सप्ताहं श्रोतसा तदा । तं सस्त्रीको बलिर्नाम राजा धर्मार्थतत्त्ववित्
uhyamānaḥ samudrastu saptāhaṃ śrotasā tadā / taṃ sastrīko balirnāma rājā dharmārthatattvavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यन्मज्जमानं तु स्रोतसोभ्यासमागतम् । तं गृहीत्वा स धर्मात्मा बलिर्वैरोचनस्तदा
apaśyanmajjamānaṃ tu srotasobhyāsamāgatam / taṃ gṛhītvā sa dharmātmā balirvairocanastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तःपुरे जुगोपैनं भक्ष्यैर्भोज्यैश्च तर्पयन् । प्रीतः स वै वरेणाथ च्छन्दयामास वै बलिम्
antaḥpure jugopainaṃ bhakṣyairbhojyaiśca tarpayan / prītaḥ sa vai vareṇātha cchandayāmāsa vai balim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च तस्माद्वरं वव्रे पुत्रार्थी दानवर्षभः । बलिरुवाच संतानार्थं महाभाग भार्यायां मम मानद
sa ca tasmādvaraṃ vavre putrārthī dānavarṣabhaḥ / baliruvāca saṃtānārthaṃ mahābhāga bhāryāyāṃ mama mānada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रान्धर्मार्थसंयुक्तानुत्पादयितुमर्हसि । एवमुक्तस्तुतेनर्षिस्तथास्त्वित्युक्तवान्हितम्
putrāndharmārthasaṃyuktānutpādayitumarhasi / evamuktastutenarṣistathāstvityuktavānhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदेष्णां नाम भार्यां स्वां राजास्मै प्राहिणोत्तदा । अन्धं वृद्धं च तं दृष्ट्वा न सा देवी जगाम ह
sudeṣṇāṃ nāma bhāryāṃ svāṃ rājāsmai prāhiṇottadā / andhaṃ vṛddhaṃ ca taṃ dṛṣṭvā na sā devī jagāma ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वां च धात्रेयिकां तस्मै भूषयित्वा व्यसर्जयत् । कक्षीवच्चक्षुषौ तस्यां शूद्रयोन्यामृषिर्वशी
svāṃ ca dhātreyikāṃ tasmai bhūṣayitvā vyasarjayat / kakṣīvaccakṣuṣau tasyāṃ śūdrayonyāmṛṣirvaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनया मास धर्मात्मा पुत्रावेतौ महौजसौ । कक्षीवच्चक्षुषौ तौ तु दृष्ट्वा राजा बलिस्तदा
janayā māsa dharmātmā putrāvetau mahaujasau / kakṣīvaccakṣuṣau tau tu dṛṣṭvā rājā balistadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधीतौ विधिवत्सम्य गीश्वरौ ब्रह्मवादिनौ । सिद्धौ प्रत्यक्षधर्माणौ बुद्धौ श्रेष्ठतमावपि
adhītau vidhivatsamya gīśvarau brahmavādinau / siddhau pratyakṣadharmāṇau buddhau śreṣṭhatamāvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममैताविति होवाच बलिर्वैरोचनस्त्वृषिम् । नेत्युवाच ततस्तं तु ममैताविति चाब्रवीत्
mamaitāviti hovāca balirvairocanastvṛṣim / netyuvāca tatastaṃ tu mamaitāviti cābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पन्नौ शूद्रयोनौ तु भवतः क्ष्मासुरोत्तमौ । अन्धं वृद्धं च मां मत्वा सुदेष्णा महिषी तव
utpannau śūdrayonau tu bhavataḥ kṣmāsurottamau / andhaṃ vṛddhaṃ ca māṃ matvā sudeṣṇā mahiṣī tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राहिणोदवमानीय शूद्रीं धात्रेयिकां मम । ततः प्रसादयामास पुनस्तमृषिसत्तमम्
prāhiṇodavamānīya śūdrīṃ dhātreyikāṃ mama / tataḥ prasādayāmāsa punastamṛṣisattamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिर्भार्यां सुदेष्णा च भर्त्सयामास वै प्रभुः । पुनश्चैनामलङ्कृत्य ऋषये प्रत्यपादयत्
balirbhāryāṃ sudeṣṇā ca bhartsayāmāsa vai prabhuḥ / punaścaināmalaṅkṛtya ṛṣaye pratyapādayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां स दीर्घतमा देवीमब्रवीद्यदि मां शुभे । दध्ना लवणमिश्रेण स्वभ्यक्तं नग्नकं तथा
tāṃ sa dīrghatamā devīmabravīdyadi māṃ śubhe / dadhnā lavaṇamiśreṇa svabhyaktaṃ nagnakaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेहिष्यस्यजुगुप्सन्ती ह्यापादतलमस्तकम् । ततस्त्वं प्राप्स्यसे देवि पुत्रांश्च मनसेप्सितान्
lehiṣyasyajugupsantī hyāpādatalamastakam / tatastvaṃ prāpsyase devi putrāṃśca manasepsitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य सा तद्वचो देवी सर्वं कृतवती तथा । अपानं च समासाद्य जुगुप्संती ह्यवर्जयत्
tasya sā tadvaco devī sarvaṃ kṛtavatī tathā / apānaṃ ca samāsādya jugupsaṃtī hyavarjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमुवाच ततः सर्षिर्यस्ते परिहृतं शुभे । विनापानं कुमारं त्वं जनयिष्यसि पूर्वजम्
tamuvāca tataḥ sarṣiryaste parihṛtaṃ śubhe / vināpānaṃ kumāraṃ tvaṃ janayiṣyasi pūrvajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तं दीर्घतमसं सा देवी प्रत्युवाच ह ॥ नार्हसि त्वं महाभाग पुत्रं दातुं ममेदृशम्
tatastaṃ dīrghatamasaṃ sā devī pratyuvāca ha // nārhasi tvaṃ mahābhāga putraṃ dātuṃ mamedṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिरुवाच तवापरधो देव्येष नान्यथा भविता तु वै । देवीदृशं च ते पौत्रमहं दास्यामि सुप्रते
ṛṣiruvāca tavāparadho devyeṣa nānyathā bhavitā tu vai / devīdṛśaṃ ca te pautramahaṃ dāsyāmi suprate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यापानं विना चैव योग्यभावो भविष्यति । तां स दीर्घतमाश्चैव कुक्षौ स्पृष्ट्वदमब्रवीत्
tasyāpānaṃ vinā caiva yogyabhāvo bhaviṣyati / tāṃ sa dīrghatamāścaiva kukṣau spṛṣṭvadamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राशितं दधियत्ते ऽद्य ममाङ्गाद्वै शुचिस्मिते । तेन ते पूरितो गर्भः पौर्णमास्यामिवोदधिः
prāśitaṃ dadhiyatte 'dya mamāṅgādvai śucismite / tena te pūrito garbhaḥ paurṇamāsyāmivodadhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविष्यन्ति कुमारास्ते पञ्च देवसुतोपमाः । तेजस्विनः पराक्रान्ता यज्वानो धार्मिकास्तथा
bhaviṣyanti kumārāste pañca devasutopamāḥ / tejasvinaḥ parākrāntā yajvāno dhārmikāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्ॐऽगस्तु सुदेष्णाया ज्येष्ठपुत्रो व्यजायत । वङ्गस्तस्मात्कलिङ्गस्तु पुण्ड्रः सुह्मस्तथैव च
tatoṃ'gastu sudeṣṇāyā jyeṣṭhaputro vyajāyata / vaṅgastasmātkaliṅgastu puṇḍraḥ suhmastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वंशभाजस्तु पञ्चैते बलेः क्षेत्रे ऽभवंस्तदा । इत्येते दीर्घतमसा बलेर्दत्ताः सुताः पुरा
vaṃśabhājastu pañcaite baleḥ kṣetre 'bhavaṃstadā / ityete dīrghatamasā balerdattāḥ sutāḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजा ह्युपहतास्तस्य ब्रह्मणा कारणं प्रति । अपत्यमस्य दारेषु स्वेषु माभून्महात्मनः
prajā hyupahatāstasya brahmaṇā kāraṇaṃ prati / apatyamasya dāreṣu sveṣu mābhūnmahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मनुष्ययोन्यां वै जनयामास स प्रजाः । सुरभिर्दीर्घत मसमथ प्रीतो वचो ऽब्रवीत्
tato manuṣyayonyāṃ vai janayāmāsa sa prajāḥ / surabhirdīrghata masamatha prīto vaco 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचार्य यस्माद्गोधर्मं त्वमेवं कृतवानसि । भक्त्या चानन्ययास्मासु मुने प्रीतास्मि तेन ते
vicārya yasmādgodharmaṃ tvamevaṃ kṛtavānasi / bhaktyā cānanyayāsmāsu mune prītāsmi tena te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्तव तमो दीर्घं निस्तदाम्यद्य पश्य वै । बार्हस्पत्यं च यत्ते ऽन्यत्पापं संतिष्ठते तनौ
tasmāttava tamo dīrghaṃ nistadāmyadya paśya vai / bārhaspatyaṃ ca yatte 'nyatpāpaṃ saṃtiṣṭhate tanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरामृत्युभयं चैव ह्याघ्राय प्रणुदामि ते । आघ्रातमात्रो ऽसा पश्यत्सद्यस्तमसि नाशिते
jarāmṛtyubhayaṃ caiva hyāghrāya praṇudāmi te / āghrātamātro 'sā paśyatsadyastamasi nāśite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुष्मांश्च युवा चैव चक्षुष्मांश्च ततो ऽभवत् । गवा हृततमाः सो ऽथ गौतमः समपद्यत
āyuṣmāṃśca yuvā caiva cakṣuṣmāṃśca tato 'bhavat / gavā hṛtatamāḥ so 'tha gautamaḥ samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कक्षीवांस्तु ततो गत्वा सह पित्रा गिरिव्रजम् । यथोद्दिष्टं हि पित्राथ चचार विपुलं तपः
kakṣīvāṃstu tato gatvā saha pitrā girivrajam / yathoddiṣṭaṃ hi pitrātha cacāra vipulaṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालेन महता तपसा भावितः स वै । विधूय सानुजो दोषान्ब्राह्मण्यं प्राप्तवान्प्रभुः
tataḥ kālena mahatā tapasā bhāvitaḥ sa vai / vidhūya sānujo doṣānbrāhmaṇyaṃ prāptavānprabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽब्रवीत्पिता त्वेनं पुत्रवानस्म्यहं प्रभो । सुपुत्रेण त्वया तात कृतार्थश्च यशस्विना
tato 'bravītpitā tvenaṃ putravānasmyahaṃ prabho / suputreṇa tvayā tāta kṛtārthaśca yaśasvinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्तात्मानं ततः सो ऽथ प्राप्तवान्ब्रह्मणः क्षयम् । ब्राह्मण्यं प्राप्य कक्षीवान्सहस्रमसृजत्सुतान्
yuktātmānaṃ tataḥ so 'tha prāptavānbrahmaṇaḥ kṣayam / brāhmaṇyaṃ prāpya kakṣīvānsahasramasṛjatsutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूष्माण्डा गौतमास्ते वै स्मृताः कक्षीवतः सुताः । इत्येष दीर्घतमसो बलेर्वैरोचनस्य वै
kūṣmāṇḍā gautamāste vai smṛtāḥ kakṣīvataḥ sutāḥ / ityeṣa dīrghatamaso balervairocanasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समागमः समाख्यातः संतानश्चोभयोस्तथा । बलिस्तानभिषिच्येह पञ्च पुत्रानकल्मषान्
samāgamaḥ samākhyātaḥ saṃtānaścobhayostathā / balistānabhiṣicyeha pañca putrānakalmaṣān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतार्थः सो ऽपि योगात्मा योगमाश्रित्य च प्रभुः । अदृश्यः सर्वभूतानां कालाकाक्षी चरत्युत
kṛtārthaḥ so 'pi yogātmā yogamāśritya ca prabhuḥ / adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ kālākākṣī caratyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राङ्गस्य तु राजर्षे राजासीद्दधिवाहनः । सो ऽपराधात्सुदेष्णाया अनपानो ऽभवन्नृपः
tatrāṅgasya tu rājarṣe rājāsīddadhivāhanaḥ / so 'parādhātsudeṣṇāyā anapāno 'bhavannṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनपानस्य पुत्रस्तु राजा दिविरथः स्मृतः । पुत्रो दिविरथस्यासीद्विद्वान्धर्मरथो नृपः
anapānasya putrastu rājā divirathaḥ smṛtaḥ / putro divirathasyāsīdvidvāndharmaratho nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते एक्ष्वाकवः प्रोक्ता भवितारः कलौ युगे । बृहद्बलान्वये जाता महावीर्यपराक्रमाः
ete ekṣvākavaḥ proktā bhavitāraḥ kalau yuge / bṛhadbalānvaye jātā mahāvīryaparākramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूराश्च कृतविद्याश्च सत्यसंधा जितेन्द्रियाः । अत्रानुवंशश्लोको ऽयं भविष्यज्ज्ञैरुदाहृतः
śūrāśca kṛtavidyāśca satyasaṃdhā jitendriyāḥ / atrānuvaṃśaśloko 'yaṃ bhaviṣyajjñairudāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्ष्वाकूणामयं वंशः सुमित्रान्तो भविष्यति । सुमित्रं प्राप्य राजानं संस्थां प्राप्स्यति वै कलौ
ikṣvākūṇāmayaṃ vaṃśaḥ sumitrānto bhaviṣyati / sumitraṃ prāpya rājānaṃ saṃsthāṃ prāpsyati vai kalau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येतन्मानवं क्षत्रमैलं च समुदात्दृतम् । अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मगधो यो बृहद्रथः
ityetanmānavaṃ kṣatramailaṃ ca samudātdṛtam / ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi magadho yo bṛhadrathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरासंधस्य ये वंशे सहदेवान्वये नृपाः । अतीता वर्त्तमानाश्च भविष्याश्च तथा पुनः
jarāsaṃdhasya ye vaṃśe sahadevānvaye nṛpāḥ / atītā varttamānāśca bhaviṣyāśca tathā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राधान्यतः प्रवक्ष्यामि गदतो मे निबोधत । संग्रामे भारते तस्मिन्सहदेवो निपातितः
prādhānyataḥ pravakṣyāmi gadato me nibodhata / saṃgrāme bhārate tasminsahadevo nipātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमापिस्तस्य तनयो राजर्षिः स गिरिव्रजे । पञ्चाशतं तथाष्टौ च समा राज्यमकारयत्
somāpistasya tanayo rājarṣiḥ sa girivraje / pañcāśataṃ tathāṣṭau ca samā rājyamakārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतश्रवाः सप्तषष्टिः समास्तस्य सुतो ऽभवत् । अयुतायुस्तु षड्विंशद्राज्यं वर्षाण्यकारयत्
śrutaśravāḥ saptaṣaṣṭiḥ samāstasya suto 'bhavat / ayutāyustu ṣaḍviṃśadrājyaṃ varṣāṇyakārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाः शतं निरामित्रो महीं भुक्त्वा दिवं गतः । पञ्चाशतं समाः षट् च सुक्षत्रः प्राप्तवान्महीम्
samāḥ śataṃ nirāmitro mahīṃ bhuktvā divaṃ gataḥ / pañcāśataṃ samāḥ ṣaṭ ca sukṣatraḥ prāptavānmahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयोविंशद्बृहत्कर्मा राज्यं वर्षाण्यकारयत् । सेनाजित्सांप्रतं चापि एता वै भोक्ष्यते समाः
trayoviṃśadbṛhatkarmā rājyaṃ varṣāṇyakārayat / senājitsāṃprataṃ cāpi etā vai bhokṣyate samāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतञ्जयस्तु वर्षाणि चत्वारिंशद्भविष्यति । रिपुञ्जयो महाबाहुर्महाबुद्धिपराक्रमः
śrutañjayastu varṣāṇi catvāriṃśadbhaviṣyati / ripuñjayo mahābāhurmahābuddhiparākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्जत्रिंशत्तु वर्षाणि महीं पालयिता नृपः । अष्टपञ्जाशतं जाब्दान्राज्ये स्थास्यति वै शुचिः
pañjatriṃśattu varṣāṇi mahīṃ pālayitā nṛpaḥ / aṣṭapañjāśataṃ jābdānrājye sthāsyati vai śuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाविंशत्समाः पूर्णाः क्षेमो राजा भविष्यति । सुव्रतस्तु चतुःषष्टिं राज्यं प्राप्स्यति वीर्यवान्
aṣṭāviṃśatsamāḥ pūrṇāḥ kṣemo rājā bhaviṣyati / suvratastu catuḥṣaṣṭiṃ rājyaṃ prāpsyati vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्च वर्षाणि पूर्णानि धर्मनेत्रो भविष्यति । भोक्ष्यते नृपतिश्चेमा अष्टपञ्चाशतं समाः
pañca varṣāṇi pūrṇāni dharmanetro bhaviṣyati / bhokṣyate nṛpatiścemā aṣṭapañcāśataṃ samāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टत्रिंशत्समाराष्ट्रं सुश्रमस्य भविष्यति । चत्वारिंशद्दशाष्टौ च दृढसेनो भविष्यति
aṣṭatriṃśatsamārāṣṭraṃ suśramasya bhaviṣyati / catvāriṃśaddaśāṣṭau ca dṛḍhaseno bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयस्त्रिंशत्तु वर्षाणि सुमतिः प्राप्स्यते ततः । चत्वारिंशत्समा राजा सुनेत्रो भोक्ष्यते ततः
trayastriṃśattu varṣāṇi sumatiḥ prāpsyate tataḥ / catvāriṃśatsamā rājā sunetro bhokṣyate tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यजित्पृथिवी राष्ट्रं त्र्यशीतिं भोक्ष्यते समाः । प्राप्येमं विश्वाजिच्चापि पञ्चविंशद्भविष्यति
satyajitpṛthivī rāṣṭraṃ tryaśītiṃ bhokṣyate samāḥ / prāpyemaṃ viśvājiccāpi pañcaviṃśadbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.