Library·Brahmāṇḍa Purāṇa·3·3.2
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते उत्तरभागे चतुर्थ उपसंहारपादे आभूतसंप्लवाख्यवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः वायुरुवाच असाधारणवृत्तैस्तु हुतशेषादिभिर्जनैः । धर्मा वैशेषिकाश्चैव आचीर्णाः सूक्ष्मदर्शिभिः
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte uttarabhāge caturtha upasaṃhārapāde ābhūtasaṃplavākhyavarṇanaṃ nāma prathamo 'dhyāyaḥ vāyuruvāca asādhāraṇavṛttaistu hutaśeṣādibhirjanaiḥ / dharmā vaiśeṣikāścaiva ācīrṇāḥ sūkṣmadarśibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते देवैः सह तिष्ठन्ति महर्लोकनिवासिनः । चतुर्दशैते मनवः कीर्तिताः कीर्तिवर्द्धनाः
te devaiḥ saha tiṣṭhanti maharlokanivāsinaḥ / caturdaśaite manavaḥ kīrtitāḥ kīrtivarddhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीता वर्त्तमानाश्च तथैवानागताश्च ये । देवाश्च ऋषयश्चैव मनवः पितरस्तथा
atītā varttamānāśca tathaivānāgatāśca ye / devāśca ṛṣayaścaiva manavaḥ pitarastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे ह्युक्ता मयातीत महर्लोकं समाश्रिताः । ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैर्धार्मिकैः सहितैः सरैः
sarve hyuktā mayātīta maharlokaṃ samāśritāḥ / brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyairdhārmikaiḥ sahitaiḥ saraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैस्तथाकारिभिर्युक्तैः श्रद्धावद्भिरदर्पितैः । वर्णाश्रमाणान्धर्मेषु श्रौतस्मार्त्तेषु संस्थितैः । विनिवृत्ताधिकारास्ते यावन्मन्वन्तरक्षयः
taistathākāribhiryuktaiḥ śraddhāvadbhiradarpitaiḥ / varṇāśramāṇāndharmeṣu śrautasmārtteṣu saṃsthitaiḥ / vinivṛttādhikārāste yāvanmanvantarakṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः महर्ल्लोकेति यत्प्रोक्तं मातरिश्वंस्त्वया विभोः
ṛṣaya ūcuḥ maharlloketi yatproktaṃ mātariśvaṃstvayā vibhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिलोके तु कर्त्तव्यं तत्रकिं समधिष्ठितम् । प्रोवाच मधुरं वाक्यं यथा तत्त्वेन तत्त्ववित्
pratiloke tu karttavyaṃ tatrakiṃ samadhiṣṭhitam / provāca madhuraṃ vākyaṃ yathā tattvena tattvavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुरुवाच चतर्दशैव स्थानानि निर्मितानि महर्षिभिः । लोकाख्यानि तु यानि स्युर्येषां तिष्ठन्ति मानवाः
vāyuruvāca catardaśaiva sthānāni nirmitāni maharṣibhiḥ / lokākhyāni tu yāni syuryeṣāṃ tiṣṭhanti mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्त तेषु कृतान्याहुरकृतानि तु सप्त वै । भूरादयस्तु सत्यान्ताः सप्त लोकाः कृतास्त्विह
sapta teṣu kṛtānyāhurakṛtāni tu sapta vai / bhūrādayastu satyāntāḥ sapta lokāḥ kṛtāstviha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृतानि तु सप्तैव प्राकृतानि तु यानि वै । स्थानानि स्थानिभिः सार्द्धं कृतानि तु निबन्धनम्
akṛtāni tu saptaiva prākṛtāni tu yāni vai / sthānāni sthānibhiḥ sārddhaṃ kṛtāni tu nibandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिवी चान्तरीक्षं च दिव्यं यच्च महः स्मृतम् । स्थानान्येतानि चत्वारि स्मृतान्यावर्णकानि च
pṛthivī cāntarīkṣaṃ ca divyaṃ yacca mahaḥ smṛtam / sthānānyetāni catvāri smṛtānyāvarṇakāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षयातिशययुक्तानि तथायुक्तानि चक्षते । यानि नैमित्तिकानि स्युस्तिष्ठन्त्याभूतसंप्लवात्
kṣayātiśayayuktāni tathāyuktāni cakṣate / yāni naimittikāni syustiṣṭhantyābhūtasaṃplavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनस्तपश्च सत्यं च स्थानान्येतानि त्रीणि तु । एकान्तिकानि तानि स्युस्तिष्ठन्तीहाप्रसंयमात्
janastapaśca satyaṃ ca sthānānyetāni trīṇi tu / ekāntikāni tāni syustiṣṭhantīhāprasaṃyamāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्तानि तु प्रवक्ष्यामि स्थानान्येतानि सप्त वै । भूर्लोकः प्रथमस्तेषां द्वितीयस्तु भुवः स्मृतः
vyaktāni tu pravakṣyāmi sthānānyetāni sapta vai / bhūrlokaḥ prathamasteṣāṃ dvitīyastu bhuvaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्तृतीयस्तु विज्ञेयश्चतुर्थो वै महः स्मृतः । जनस्तु पञ्चमो लोकस्तपः षष्ठो विभाव्यते
svastṛtīyastu vijñeyaścaturtho vai mahaḥ smṛtaḥ / janastu pañcamo lokastapaḥ ṣaṣṭho vibhāvyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यस्तु सप्तमो लोको निरालोकस्ततः परम् । भूरिति व्याहृतेः पूर्व भूर्लोकश्च ततो ऽभवत्
satyastu saptamo loko nirālokastataḥ param / bhūriti vyāhṛteḥ pūrva bhūrlokaśca tato 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वीतीयो भुव इत्युक्त अन्तरिक्षं ततो ऽभवत् । तृतीयं स्वरितीत्युक्तो दिवं प्रादुर्बभूव ह
dvītīyo bhuva ityukta antarikṣaṃ tato 'bhavat / tṛtīyaṃ svaritītyukto divaṃ prādurbabhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याहारैस्त्रिभिरेतैस्तु ब्रह्मा लोकमकल्पयत् । ततो भूः पार्थिवो लोको ह्यन्तरिक्षं भूवः स्मृतम्
vyāhāraistribhiretaistu brahmā lokamakalpayat / tato bhūḥ pārthivo loko hyantarikṣaṃ bhūvaḥ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्लोकं वै दिवं ह्येष पुराणे निश्चयो गतः । भूतस्याधिपतिश्चाग्निस्ततो भूतपतिः स्मृतः
svarlokaṃ vai divaṃ hyeṣa purāṇe niścayo gataḥ / bhūtasyādhipatiścāgnistato bhūtapatiḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुर्भुवश्चाधिपतिस्तेन वायुर्भुवस्पतिः । दिवस्य सूर्यो ऽधिपतिस्तेन सूर्यो दिवस्पतिः
vāyurbhuvaścādhipatistena vāyurbhuvaspatiḥ / divasya sūryo 'dhipatistena sūryo divaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेति व्यात्दृतेनैव महर्लोकस्ततो ऽभवत् । विनिवृत्ताधिकारणां देवानां तत्र वै क्षयः
maheti vyātdṛtenaiva maharlokastato 'bhavat / vinivṛttādhikāraṇāṃ devānāṃ tatra vai kṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनस्तु पञ्चमो लोकस्तस्माज्जायन्ति वै जनाः । तासां स्वायंभुवाद्यानां प्रजानां जननाज्जनः
janastu pañcamo lokastasmājjāyanti vai janāḥ / tāsāṃ svāyaṃbhuvādyānāṃ prajānāṃ jananājjanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ते स्वायंभुवाद्या हि पुरस्तात्परिकीर्त्तिताः । कल्प एते यदा लोके प्रतिष्ठन्ति तदा तपः
ye te svāyaṃbhuvādyā hi purastātparikīrttitāḥ / kalpa ete yadā loke pratiṣṭhanti tadā tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋभुः सनत्कुमाराद्या यत्रासन्नूर्द्ध्वरेतसः । तपसा भावितात्मानस्तत्र संतीति वा तपः
ṛbhuḥ sanatkumārādyā yatrāsannūrddhvaretasaḥ / tapasā bhāvitātmānastatra saṃtīti vā tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्येति ब्रह्मणः शब्दः सत्तामात्रस्तु स स्मृतः । ब्रह्मलोकस्ततः सत्यः सप्तमः स तु भास्वरः
satyeti brahmaṇaḥ śabdaḥ sattāmātrastu sa smṛtaḥ / brahmalokastataḥ satyaḥ saptamaḥ sa tu bhāsvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्वाप्सरसो यक्षा गुह्यकास्तु सराक्षसाः । सर्वभूतपिशाचाश्च नागाश्च सह मानुषैः
gandharvāpsaraso yakṣā guhyakāstu sarākṣasāḥ / sarvabhūtapiśācāśca nāgāśca saha mānuṣaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्लोकवासिनः सर्वे देवा भुवि निवासिनः । मरुतो मातरिश्वानो रुद्रा देवास्तथाश्विनौ
svarlokavāsinaḥ sarve devā bhuvi nivāsinaḥ / maruto mātariśvāno rudrā devāstathāśvinau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिकेतान्तरिक्षास्ते भुवर्लोका दिवौकसः । आदित्या ऋभवो विश्वे साध्याश्च पितरस्तथा
aniketāntarikṣāste bhuvarlokā divaukasaḥ / ādityā ṛbhavo viśve sādhyāśca pitarastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषयोङ्गिर सश्चैव भुवर्लोकं समाश्रिताः । एते वैमानिका देवास्ताराग्रहनिवासिनः
ṛṣayoṅgira saścaiva bhuvarlokaṃ samāśritāḥ / ete vaimānikā devāstārāgrahanivāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरंभन्ते तु तन्मात्रैः शुद्धास्तेषां परस्परम् । शुक्राद्याश्चक्षुषान्ताश्च ये व्यतीता भुवं श्रिताः
āraṃbhante tu tanmātraiḥ śuddhāsteṣāṃ parasparam / śukrādyāścakṣuṣāntāśca ye vyatītā bhuvaṃ śritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महर्लोकश्चतुर्थस्तु तस्मिंस्ते कल्पवासिनः । इत्येते क्रमशः प्रोक्ता ब्रह्मव्याहारसंभवाः
maharlokaścaturthastu tasmiṃste kalpavāsinaḥ / ityete kramaśaḥ proktā brahmavyāhārasaṃbhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूर्लोकप्रथमा लोका महरन्ताश्च ते स्मृताः । तान्सर्वान्सप्तसूर्यास्ते अर्चिभिर्निर्दहन्ति वै
bhūrlokaprathamā lokā maharantāśca te smṛtāḥ / tānsarvānsaptasūryāste arcibhirnirdahanti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मारीचिः कश्यपो दक्षस्तथा स्वायंभुवोङ्गिराः । भृगुः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुरित्येवमादयः
mārīciḥ kaśyapo dakṣastathā svāyaṃbhuvoṅgirāḥ / bhṛguḥ pulastyaḥ pulahaḥ kraturityevamādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजानां पतयः सर्वे वर्त्तंन्ने तत्र तैः सह । निःसत्त्वा निर्ममाश्चैव तत्र ते ह्यूर्द्वरेतसः
prajānāṃ patayaḥ sarve varttaṃnne tatra taiḥ saha / niḥsattvā nirmamāścaiva tatra te hyūrdvaretasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋभुः सनत्कुमाराद्या वैराजास्ते तपोधनाः । मन्वन्तराणां सर्वेषां सावर्णानां ततः स्मृताः
ṛbhuḥ sanatkumārādyā vairājāste tapodhanāḥ / manvantarāṇāṃ sarveṣāṃ sāvarṇānāṃ tataḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्दशानां सर्वेषां पुनरावृत्तिहेतवः । योगं तपश्च सत्त्वं च समाधाय तदात्मनि
caturdaśānāṃ sarveṣāṃ punarāvṛttihetavaḥ / yogaṃ tapaśca sattvaṃ ca samādhāya tadātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठे काले निवर्त्तते तदा प्राहुर्विपर्ययात् । सत्यस्तु सप्तमो लोको ह्यपुनर्मार्गगामिनाम्
ṣaṣṭhe kāle nivarttate tadā prāhurviparyayāt / satyastu saptamo loko hyapunarmārgagāminām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मलोकः समाख्यातो ह्यप्रतीघातलक्षणः । पर्यासपरिमाणेन भूर्लोकः समभिस्मृतः
brahmalokaḥ samākhyāto hyapratīghātalakṣaṇaḥ / paryāsaparimāṇena bhūrlokaḥ samabhismṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूम्यन्तरं यदादित्यादन्तरिक्षं भुवः स्मृतम् । सूर्यध्रुवान्तरं यच्च स्वर्गलोको दिवः स्मृतः
bhūmyantaraṃ yadādityādantarikṣaṃ bhuvaḥ smṛtam / sūryadhruvāntaraṃ yacca svargaloko divaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवाज्जनान्तरं यच्च महर्लोकः स उच्यते । व्याख्याताः सप्तलोकास्तु तेषां वक्ष्यामि सिद्धयः
dhruvājjanāntaraṃ yacca maharlokaḥ sa ucyate / vyākhyātāḥ saptalokāstu teṣāṃ vakṣyāmi siddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूर्लोकवासिनः सर्वे उन्नादास्तु रसात्मकाः । भुवि स्वर्गे च ये सर्वे सोमपा आज्यपाश्च ते
bhūrlokavāsinaḥ sarve unnādāstu rasātmakāḥ / bhuvi svarge ca ye sarve somapā ājyapāśca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थे ये ऽपि वर्त्तन्ते महर्लोकं समाश्रिताः । विज्ञेया मानसी तेषां सिद्धिर्वै पञ्चलक्षणा
caturthe ye 'pi varttante maharlokaṃ samāśritāḥ / vijñeyā mānasī teṣāṃ siddhirvai pañcalakṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्यश्चोत्पद्यते तेषां मनसा सर्वमीप्सितम् । एते देवा यजन्ते वै यज्ञैः सर्वैः परस्परम्
sadyaścotpadyate teṣāṃ manasā sarvamīpsitam / ete devā yajante vai yajñaiḥ sarvaiḥ parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीता वर्त्तमानाश्च तथा ये चाप्यनागताः । प्रथमानन्तरोद्दिष्टा अन्तराः सांप्रतैः पुनः
atītā varttamānāśca tathā ye cāpyanāgatāḥ / prathamānantaroddiṣṭā antarāḥ sāṃprataiḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवर्त्तते हि संबन्धो ऽतीते देवगणे तपः । विनिवृत्ताधिकाराणां सिद्धस्तेषां तु मानसी
nivarttate hi saṃbandho 'tīte devagaṇe tapaḥ / vinivṛttādhikārāṇāṃ siddhasteṣāṃ tu mānasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तषां तु मानसी ज्ञेया शुद्धा सिद्धिः परस्परात् । उक्ता लोकास्तु चत्वारो जनस्यानुविधिस्तथा । समासेन मया विप्रा भूयस्तं वर्त्तयामि वः
taṣāṃ tu mānasī jñeyā śuddhā siddhiḥ parasparāt / uktā lokāstu catvāro janasyānuvidhistathā / samāsena mayā viprā bhūyastaṃ varttayāmi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुरुवाच मरीचिः कश्यपो दक्षो वसिष्ठश्चाङ्गिरा भृगुः
vāyuruvāca marīciḥ kaśyapo dakṣo vasiṣṭhaścāṅgirā bhṛguḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलस्त्यः पुलहस्छैव क्रतुरित्येवामादयः । पूर्वं ते संप्रसूयन्ते ब्रह्मणो मानसा इह
pulastyaḥ pulahaschaiva kraturityevāmādayaḥ / pūrvaṃ te saṃprasūyante brahmaṇo mānasā iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रजाः प्रतिष्ठाप्य जनमेवाश्रयन्ति ते । कल्पदाहेषु तु सदा तथा कालेषु तेषु वै
tataḥ prajāḥ pratiṣṭhāpya janamevāśrayanti te / kalpadāheṣu tu sadā tathā kāleṣu teṣu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूरादिषु महान्तेषु भृशं व्याप्ते यथाग्निना । शिखाः संवर्त्तकाग्नेर्याः प्राप्नुवन्ति सवासनाः
bhūrādiṣu mahānteṣu bhṛśaṃ vyāpte yathāgninā / śikhāḥ saṃvarttakāgneryāḥ prāpnuvanti savāsanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामादयो गणाः सर्वे महर्लोकनिवासिनः । महर्लोकेषु दीप्तेषु जनमेवाश्रयन्ति ते
yāmādayo gaṇāḥ sarve maharlokanivāsinaḥ / maharlokeṣu dīpteṣu janamevāśrayanti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे सूक्ष्मशरीरास्ते तत्रस्थाश्च भवन्ति ते । तेषां ते तुल्यसामर्थ्या स्तुल्यमूर्त्तिधरास्तथा
sarve sūkṣmaśarīrāste tatrasthāśca bhavanti te / teṣāṃ te tulyasāmarthyā stulyamūrttidharāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनलोके विवर्त्तन्ते संवर्त्तः प्लवते जगत् । व्युष्टायां तु रजन्यां वै ब्रह्मणो ऽव्यक्तयोनितः
janaloke vivarttante saṃvarttaḥ plavate jagat / vyuṣṭāyāṃ tu rajanyāṃ vai brahmaṇo 'vyaktayonitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहरादौ प्रसूयन्ते पूर्ववत्क्रमशस्त्विह । स्वायंभुवादयः सर्वे मरीच्यन्तास्तु साधकाः
aharādau prasūyante pūrvavatkramaśastviha / svāyaṃbhuvādayaḥ sarve marīcyantāstu sādhakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवास्ते वै पुनस्तेषां जायन्ते निधनेष्विह । यामादयः क्रमेणैव कनिष्ठाद्याः प्रजापतेः
devāste vai punasteṣāṃ jāyante nidhaneṣviha / yāmādayaḥ krameṇaiva kaniṣṭhādyāḥ prajāpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं पूर्वे प्रसूयन्ते पश्चिमे पश्चिमास्तथा । देवान्वये देवता हि सप्त संभूत यः स्मृताः
pūrvaṃ pūrve prasūyante paścime paścimāstathā / devānvaye devatā hi sapta saṃbhūta yaḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यतीताः कल्पजास्तेषां तिस्रः शिष्टास्तथापरे । आवर्त्तमाना देवास्ते क्रमेणैतेन सर्वशः
vyatītāḥ kalpajāsteṣāṃ tisraḥ śiṣṭāstathāpare / āvarttamānā devāste krameṇaitena sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा जव जवीभावं दशकृत्वाः पुनः पुनः । ततस्ते वै गणाः सर्वे दृष्ट्वा भावेष्वनित्यताम्
gatvā java javībhāvaṃ daśakṛtvāḥ punaḥ punaḥ / tataste vai gaṇāḥ sarve dṛṣṭvā bhāveṣvanityatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाविनोर्ऽथस्य च बलात्पुण्यख्यातिबलेन च । निवृत्तवृत्त्यः सर्वे ऽत्रस्थाः सुमनसस्तथा
bhāvinor'thasya ca balātpuṇyakhyātibalena ca / nivṛttavṛttyaḥ sarve 'trasthāḥ sumanasastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैराजमुपपद्यन्ते लोकानुत्सृज्य तं गताः । ततो ऽनेनैव कालेन नित्ययुक्तास्तपस्विनः
vairājamupapadyante lokānutsṛjya taṃ gatāḥ / tato 'nenaiva kālena nityayuktāstapasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथनाच्चैव धर्मस्य तेषां ते जज्ञिरे ऽन्वये । इहोत्पन्नास्ततस्ते वै स्थानान्यापूरयन्त्युत
kathanāccaiva dharmasya teṣāṃ te jajñire 'nvaye / ihotpannāstataste vai sthānānyāpūrayantyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवत्वे च ऋषित्वे च मनुष्यत्वे च सर्वशः । एवं देवगणाः सर्वे दशकृत्वो निवर्त्यवै
devatve ca ṛṣitve ca manuṣyatve ca sarvaśaḥ / evaṃ devagaṇāḥ sarve daśakṛtvo nivartyavai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैराजेषूपपन्नास्ते दश तिष्ठन्त्युपप्लवान् । पूर्णोपूर्णो ततः कल्पेस्थित्वा वैराजके पुनः
vairājeṣūpapannāste daśa tiṣṭhantyupaplavān / pūrṇopūrṇo tataḥ kalpesthitvā vairājake punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मलोके विवर्त्तन्ते पूर्वपूर्वक्रमेण तु । एतस्मिन्ब्रह्मलोके तु कल्पे वैराजके गते
brahmaloke vivarttante pūrvapūrvakrameṇa tu / etasminbrahmaloke tu kalpe vairājake gate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैराजः पुनरव्यक्ते कल्पस्थानमकल्पयत् । एवं पूर्वानुपूर्व्येण ब्रह्मलोकगतेन वै
vairājaḥ punaravyakte kalpasthānamakalpayat / evaṃ pūrvānupūrvyeṇa brahmalokagatena vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैराजेषूपपद्यन्ते दशकृत्वो विवर्त्यत । एवं देवयुगानीह व्यतीतानि सहस्रशः
vairājeṣūpapadyante daśakṛtvo vivartyata / evaṃ devayugānīha vyatītāni sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निधनं ब्रह्मलोके तु गतानामृषिभिः सह । न शक्यमानुपूर्व्येण तेषां वक्तुं प्रविस्तरम्
nidhanaṃ brahmaloke tu gatānāmṛṣibhiḥ saha / na śakyamānupūrvyeṇa teṣāṃ vaktuṃ pravistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादित्वाच्च कालस्य ह्यसंख्यानाच्च सर्वशः । एवमेव न संदेहो यथावत्कथितं मया
anāditvācca kālasya hyasaṃkhyānācca sarvaśaḥ / evameva na saṃdeho yathāvatkathitaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुपश्रुत्य वाक्यार्थमृषयः संशयान्विताः । सूतमाहुः पुराणज्ञं व्यासशिष्यं महामतिम्
tadupaśrutya vākyārthamṛṣayaḥ saṃśayānvitāḥ / sūtamāhuḥ purāṇajñaṃ vyāsaśiṣyaṃ mahāmatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः वैराजास्ते यदाहारा यत्सत्त्वाश्च यदाश्रयाः । तिष्ठन्ति चैव यत्कालं तन्नो ब्रूहि यथातथम्
ṛṣaya ūcuḥ vairājāste yadāhārā yatsattvāśca yadāśrayāḥ / tiṣṭhanti caiva yatkālaṃ tanno brūhi yathātatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुक्तमृषिभिर्वाक्यं श्रुत्वा लोकार्थतत्त्ववित् । सूतः पौराणिको वाक्यं विनयेनेदम ब्रवीत्
taduktamṛṣibhirvākyaṃ śrutvā lokārthatattvavit / sūtaḥ paurāṇiko vākyaṃ vinayenedama bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्राप्य तु सर्वेशं शुद्धबुद्धिं तमाश्रयत् । आभूतसंप्लवास्तत्र दश तिष्ठन्ति ते ऽज्वराः
tataḥ prāpya tu sarveśaṃ śuddhabuddhiṃ tamāśrayat / ābhūtasaṃplavāstatra daśa tiṣṭhanti te 'jvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे सूक्ष्मशरीरास्ते विद्वांसो घनमूर्तयः । स्थितलोकस्थितत्वाच्च तेषां भूतं न विद्यते
sarve sūkṣmaśarīrāste vidvāṃso ghanamūrtayaḥ / sthitalokasthitatvācca teṣāṃ bhūtaṃ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचुः सनत्कुमाराद्याः सिद्धास्ते योगधर्मिणः । एवमेव महाभागाः प्रणवं संप्रविश्य ह
ūcuḥ sanatkumārādyāḥ siddhāste yogadharmiṇaḥ / evameva mahābhāgāḥ praṇavaṃ saṃpraviśya ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मलोके प्रवर्त्तामस्तन्नः श्रेयो भविष्यते । एवमुक्त्वा तदा सर्वे ब्रह्माण्डाध्यवसायि नः
brahmaloke pravarttāmastannaḥ śreyo bhaviṣyate / evamuktvā tadā sarve brahmāṇḍādhyavasāyi naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याजयित्वा तदात्मानो वर्त्तन्ते योगधर्मिणः । तत्रैव संप्रलीयन्ते शान्ता दीपर्चिषो यथा
yājayitvā tadātmāno varttante yogadharmiṇaḥ / tatraiva saṃpralīyante śāntā dīparciṣo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मकायमवर्त्तन्त पुन रावृत्तिदुर्लभम् । लोकं तं समनुप्राप्य सर्वे ते भावनामयम्
brahmakāyamavarttanta puna rāvṛttidurlabham / lokaṃ taṃ samanuprāpya sarve te bhāvanāmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दं ब्रह्मणः प्राप्य अमृतत्वाय ते गताः । वैराजेभ्यस्तथैवोर्द्ध्व मन्तरे षड्गुणे ततः
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya amṛtatvāya te gatāḥ / vairājebhyastathaivorddhva mantare ṣaḍguṇe tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मलोकः समाख्यातो यत्र ब्रह्मा पुरोहितः । ते सर्वे प्रणवात्मानो बुद्धिशुद्धतया स्थिताः
brahmalokaḥ samākhyāto yatra brahmā purohitaḥ / te sarve praṇavātmāno buddhiśuddhatayā sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दं ब्रह्मणः प्राप्य ह्यमृतत्वं भजन्त्युत । द्वन्द्वैस्ते नाभिभूयन्ते भावत्रयविवर्जिताः
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya hyamṛtatvaṃ bhajantyuta / dvandvaiste nābhibhūyante bhāvatrayavivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिपत्यं विना तुल्या ब्रह्मणस्ते महौजसः । प्रभावविजयैश्वर्यस्थितिवैराग्यदर्शनः
ādhipatyaṃ vinā tulyā brahmaṇaste mahaujasaḥ / prabhāvavijayaiśvaryasthitivairāgyadarśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ब्रह्मलौकिकाः सर्वे गतिं प्राप्यानिवर्त्तिनीम् । ब्रह्मणा सहदेवैश्च संप्राप्ते प्रतिसंचरे
te brahmalaukikāḥ sarve gatiṃ prāpyānivarttinīm / brahmaṇā sahadevaiśca saṃprāpte pratisaṃcare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपस्ॐऽते क्रियात्मानो बुद्धावस्था मनीषिणः । अव्यक्ते संप्रलीयन्ते सर्वे ते क्षणदर्शिनः
tapasoṃ'te kriyātmāno buddhāvasthā manīṣiṇaḥ / avyakte saṃpralīyante sarve te kṣaṇadarśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येतदमृतं शुक्रं नित्यमक्षयव्ययम् । देवर्षयो ब्रह्मसत्रं सनातनमुपासते
ityetadamṛtaṃ śukraṃ nityamakṣayavyayam / devarṣayo brahmasatraṃ sanātanamupāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपुनर्मारकादीनां तेषां चैवोद्ध्वरेतसाम् । कर्माभ्यासकृतां श्रद्धां वेदान्तेषूपलक्ष्यते
apunarmārakādīnāṃ teṣāṃ caivoddhvaretasām / karmābhyāsakṛtāṃ śraddhāṃ vedānteṣūpalakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ते ऽभ्यासिनो युक्ताः परां काष्ठामुपासते । हित्वा शरीरं पाप्मानममृतत्वाय ते गाताः
tatra te 'bhyāsino yuktāḥ parāṃ kāṣṭhāmupāsate / hitvā śarīraṃ pāpmānamamṛtatvāya te gātāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीतरागा जितक्रोधा निर्मोहाः सत्यवादिनः । शान्ताः प्रणिहितात्मानो दयावन्तो जितेन्द्रियाः
vītarāgā jitakrodhā nirmohāḥ satyavādinaḥ / śāntāḥ praṇihitātmāno dayāvanto jitendriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःसंगाः शुचयश्चैव ब्रह्मसायुज्यगाः स्मृताः । अकामयुक्तैर्ये वीरास्तपोभिर्दग्धकिल्बिषाः
niḥsaṃgāḥ śucayaścaiva brahmasāyujyagāḥ smṛtāḥ / akāmayuktairye vīrāstapobhirdagdhakilbiṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषांमभ्रंशिनो लोका अप्रमेयसुखाः स्मृताः । एतद्ब्रह्मपदं दिव्यं परमे व्योम्नि भास्वरम् । यत्र गत्वा न शोचन्ति ह्यमरा ब्रह्मणा सह
teṣāṃmabhraṃśino lokā aprameyasukhāḥ smṛtāḥ / etadbrahmapadaṃ divyaṃ parame vyomni bhāsvaram / yatra gatvā na śocanti hyamarā brahmaṇā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः कस्मादेषु परार्द्धंश्च कश्चैव पर उच्यते । एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्तम
ṛṣaya ūcuḥ kasmādeṣu parārddhaṃśca kaścaiva para ucyate / etadveditumicchāmastanno nigada sattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच शृणुध्वं मे परार्द्धस्य परिसंख्यां परस्यच
sūta uvāca śṛṇudhvaṃ me parārddhasya parisaṃkhyāṃ parasyaca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं दशशतं चैव सहस्रं चैव संख्याया । विज्ञेयमासहस्रं तु सहस्राणि दशायुतम्
ekaṃ daśaśataṃ caiva sahasraṃ caiva saṃkhyāyā / vijñeyamāsahasraṃ tu sahasrāṇi daśāyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं शतसहस्रं तु नियुतं प्रोच्यते बुधैः । तथा शतसहस्राणां दशप्रयुतमुच्यते
ekaṃ śatasahasraṃ tu niyutaṃ procyate budhaiḥ / tathā śatasahasrāṇāṃ daśaprayutamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा दशसहस्राणामयुतं कोटिरुच्यते । अर्बुदं दशकोट्यस्तु ह्यब्जं कोटिशतं विदुः
tathā daśasahasrāṇāmayutaṃ koṭirucyate / arbudaṃ daśakoṭyastu hyabjaṃ koṭiśataṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रमापि कोटीनां खर्वमाहुर्मनीषिणः । दशकोटिसहस्राणि निखर्वमिति तं विदुः
sahasramāpi koṭīnāṃ kharvamāhurmanīṣiṇaḥ / daśakoṭisahasrāṇi nikharvamiti taṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतं कोटि सहस्राणां शङ्कुरित्यभिधीयते । सहस्रं तु सहस्राणां कोटीनां पद्ममुच्यते
śataṃ koṭi sahasrāṇāṃ śaṅkurityabhidhīyate / sahasraṃ tu sahasrāṇāṃ koṭīnāṃ padmamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्राणि सहस्राणां कोटीनां दशधा पुनः । गुणितानि समुद्रं वै प्राहुः संख्याविदो जनाः
sahasrāṇi sahasrāṇāṃ koṭīnāṃ daśadhā punaḥ / guṇitāni samudraṃ vai prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोटीसहस्रनियुतमन्त्यमित्यभिधीयते । कोटीसहस्रप्रयुतं मध्यमित्यभिसंज्ञितम्
koṭīsahasraniyutamantyamityabhidhīyate / koṭīsahasraprayutaṃ madhyamityabhisaṃjñitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोटिकोटिसहस्रं तु परार्द्ध इति कीर्त्यते । परार्द्धं द्विगुणं चापि परमाहुर्मनीषिणः
koṭikoṭisahasraṃ tu parārddha iti kīrtyate / parārddhaṃ dviguṇaṃ cāpi paramāhurmanīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतमाहुः परिवृढं सहस्रं परिपद्मकम् । विज्ञेयमयुतं तस्मान्नियुतं प्रयुतं ततः
śatamāhuḥ parivṛḍhaṃ sahasraṃ paripadmakam / vijñeyamayutaṃ tasmānniyutaṃ prayutaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्बुदं न्यर्बुदं चैव खर्बुदं च ततः स्मृतम् । खर्वं चैव निखर्वं च शङ्कुः पद्मन्तथैव च
arbudaṃ nyarbudaṃ caiva kharbudaṃ ca tataḥ smṛtam / kharvaṃ caiva nikharvaṃ ca śaṅkuḥ padmantathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रमन्त्यं मध्यं च परार्द्धं च परं ततः । एवमष्टादशैतानि स्थानानि गणनाविधौ
samudramantyaṃ madhyaṃ ca parārddhaṃ ca paraṃ tataḥ / evamaṣṭādaśaitāni sthānāni gaṇanāvidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतादीनि विजानीयात्संज्ञितानि महर्षिभिः । कल्पसंख्याप्रवृत्तस्य परार्द्धो ब्रह्ममः स्मृतः
śatādīni vijānīyātsaṃjñitāni maharṣibhiḥ / kalpasaṃkhyāpravṛttasya parārddho brahmamaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच्छेषो ऽपि कालो ऽस्य तस्यान्ते प्रतितिष्ठते । पर एव परार्द्धश्च संख्यातः संख्याया मया
tāvaccheṣo 'pi kālo 'sya tasyānte pratitiṣṭhate / para eva parārddhaśca saṃkhyātaḥ saṃkhyāyā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मादस्य परं विर्यं परमायुः परं तपः । परा शक्तिः परो धर्मः पराविद्या परा धृतिः
yasmādasya paraṃ viryaṃ paramāyuḥ paraṃ tapaḥ / parā śaktiḥ paro dharmaḥ parāvidyā parā dhṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परं ब्रह्म परं ज्ञानं परमैश्वर्यमेव च । तस्मात्परतरं भूतं ब्रह्मणो यन्न विद्यते
paraṃ brahma paraṃ jñānaṃ paramaiśvaryameva ca / tasmātparataraṃ bhūtaṃ brahmaṇo yanna vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परे स्थितो ह्येष परः सर्वार्थेवु ततः परम् । संख्यातस्तु परो ब्रह्मा तस्यार्द्धस्य परार्द्धता
pare sthito hyeṣa paraḥ sarvārthevu tataḥ param / saṃkhyātastu paro brahmā tasyārddhasya parārddhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संख्येयं चाप्यसंख्येयं सततं चापि तान्त्रिकम् । संख्येयं संख्यया दृष्टमपरार्द्धाद्विभाष्यते
saṃkhyeyaṃ cāpyasaṃkhyeyaṃ satataṃ cāpi tāntrikam / saṃkhyeyaṃ saṃkhyayā dṛṣṭamaparārddhādvibhāṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राशौ दृष्टे न संख्यास्ति तदसंख्यास्तु लक्ष्णम् । आनन्त्यं सिकता द्येषु हृष्टं चान्यं त्वलक्षणम्
rāśau dṛṣṭe na saṃkhyāsti tadasaṃkhyāstu lakṣṇam / ānantyaṃ sikatā dyeṣu hṛṣṭaṃ cānyaṃ tvalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरैस्तत्प्रसंख्यानं शुद्धत्वाद्दिव्यदृष्टिभिः । एवं ज्ञानप्रतिष्ठत्वात्सर्वं ब्रह्मानुपश्यति
īśvaraistatprasaṃkhyānaṃ śuddhatvāddivyadṛṣṭibhiḥ / evaṃ jñānapratiṣṭhatvātsarvaṃ brahmānupaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच्छ्रुत्वा तु ते सर्वे नैमिषेयास्तपस्विनः । बाष्पपर्याकुलाक्षास्तु प्रहर्षाद्गद्गदस्वराः
etacchrutvā tu te sarve naimiṣeyāstapasvinaḥ / bāṣpaparyākulākṣāstu praharṣādgadgadasvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पप्रच्छुर्मातारिश्वानं सर्वे ते ब्रह्मवादिनः । ब्रह्मलोकस्तु भगवन्यावन्मात्रान्तरे प्रभो
papracchurmātāriśvānaṃ sarve te brahmavādinaḥ / brahmalokastu bhagavanyāvanmātrāntare prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजनाग्रेण संख्यातः साधनं योजनस्य तु । क्रोशस्य च परीमाणं श्रोतुमीच्छाम तत्त्वतः
yojanāgreṇa saṃkhyātaḥ sādhanaṃ yojanasya tu / krośasya ca parīmāṇaṃ śrotumīcchāma tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मातरिश्वा विनीतवत् । उवाच मधुरं वाक्यं यथादृष्टं यथाक्रमम्
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā mātariśvā vinītavat / uvāca madhuraṃ vākyaṃ yathādṛṣṭaṃ yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुरुवाच एतद्वो ऽहं प्रवक्ष्यामि श्रुणुध्वं मे विवक्षितम् । अव्यक्ताद्व्यक्तभागो वै महान्स्थूलो विभाष्यते
vāyuruvāca etadvo 'haṃ pravakṣyāmi śruṇudhvaṃ me vivakṣitam / avyaktādvyaktabhāgo vai mahānsthūlo vibhāṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशैव महतो भागा भूतादिः स्थूल उच्यते । दशभागाधिकं चापि भूतादिपरिमाणकम्
daśaiva mahato bhāgā bhūtādiḥ sthūla ucyate / daśabhāgādhikaṃ cāpi bhūtādiparimāṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमाणुः सुसूक्ष्मस्तु भावग्राह्यो न चक्षुषा । यदभेद्यतमं लोके विज्ञेयं परमाणुवत्
paramāṇuḥ susūkṣmastu bhāvagrāhyo na cakṣuṣā / yadabhedyatamaṃ loke vijñeyaṃ paramāṇuvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जालान्तरगते भानैं यत्सूक्ष्मं दृश्यते रजः । प्रथमं तत्प्रमाणानां परमाणुं प्रचक्षते
jālāntaragate bhānaiṃ yatsūkṣmaṃ dṛśyate rajaḥ / prathamaṃ tatpramāṇānāṃ paramāṇuṃ pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टानां परमाणूनां समावायो यदा भवेत् । त्रसरेणुः समाख्यातस्तत्पद्मरज उच्यते
aṣṭānāṃ paramāṇūnāṃ samāvāyo yadā bhavet / trasareṇuḥ samākhyātastatpadmaraja ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रसरेणवो ऽथ ये ऽप्यष्टौ रथरेणुस्तु सस्मृतः । ते ऽप्यष्टौ समवायस्था बालाग्रं तत्स्मृतं बुधैः
trasareṇavo 'tha ye 'pyaṣṭau rathareṇustu sasmṛtaḥ / te 'pyaṣṭau samavāyasthā bālāgraṃ tatsmṛtaṃ budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.