Library·Brahma-Purana·170
ब्रह्मोवाच: चक्षुस्तीर्थम् इति ख्यातं रूपसौभाग्यदायकम् । यत्र योगेश्वरो देवो गौतम्या दक्षिणे तटे
brahmovāca: cakṣustīrtham iti khyātaṃ rūpasaubhāgyadāyakam / yatra yogeśvaro devo gautamyā dakṣiṇe taṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरं भौवनम् आख्यातं गिरिमूर्ध्न्य् अभिधीयते । यत्रासौ भौवनो राजा क्षत्रधर्मपरायणः
puraṃ bhauvanam ākhyātaṃ girimūrdhny abhidhīyate / yatrāsau bhauvano rājā kṣatradharmaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् पुरवरे कश्चिद् ब्राह्मणो वृद्धकौशिकः । तत्पुत्रो गौतम इति ख्यातो वेदविदुत्तमः
tasmin puravare kaścid brāhmaṇo vṛddhakauśikaḥ / tatputro gautama iti khyāto vedaviduttamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य मातुर् मनोदोषाद् विपरीतो ऽभवद् द्विजः । सखा तस्य वणिक् कश्चिन् मणिकुण्डल उच्यते
tasya mātur manodoṣād viparīto 'bhavad dvijaḥ / sakhā tasya vaṇik kaścin maṇikuṇḍala ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन सख्यं द्विजस्यासीद् विषमं द्विजवैश्ययोः । श्रीमद्दरिद्रयोर् नित्यं परस्परहितैषिणोः
tena sakhyaṃ dvijasyāsīd viṣamaṃ dvijavaiśyayoḥ / śrīmaddaridrayor nityaṃ parasparahitaiṣiṇoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिद् गौतमो वैश्यं वित्तेशं मणिकुण्डलम् । प्राहेदं वचनं प्रीत्या रहः स्थित्वा पुनः पुनः
kadācid gautamo vaiśyaṃ vitteśaṃ maṇikuṇḍalam / prāhedaṃ vacanaṃ prītyā rahaḥ sthitvā punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतम उवाच: गच्छामो धनम् आदातुं पर्वतान् उदधीन् अपि । यौवनं तद् वृथा ज्ञेयं विना सौख्यानुकूल्यतः । धनं विना तत् कथं स्याद् अहो धिङ् निर्धनं नरम्
gautama uvāca: gacchāmo dhanam ādātuṃ parvatān udadhīn api / yauvanaṃ tad vṛthā jñeyaṃ vinā saukhyānukūlyataḥ / dhanaṃ vinā tat kathaṃ syād aho dhiṅ nirdhanaṃ naram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: कुण्डलो द्विजम् आहेदं मत्पित्रोपार्जितं धनम् । बह्व् अस्ति किं धनेनाद्य करिष्ये द्विजसत्तम । द्विजः पुनर् उवाचेदं मणिकुण्डलम् ओजसा
brahmovāca: kuṇḍalo dvijam āhedaṃ matpitropārjitaṃ dhanam / bahv asti kiṃ dhanenādya kariṣye dvijasattama / dvijaḥ punar uvācedaṃ maṇikuṇḍalam ojasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतम उवाच: धर्मार्थज्ञानकामानां को नु तृप्तः प्रशस्यते । उत्कर्षप्राप्तिर् एवैषां सखे श्लाघ्या शरीरिणाम्
gautama uvāca: dharmārthajñānakāmānāṃ ko nu tṛptaḥ praśasyate / utkarṣaprāptir evaiṣāṃ sakhe ślāghyā śarīriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेनैव व्यवसायेन धन्या जीवन्ति जन्तवः । परदत्तार्थसंतुष्टाः कष्टजीविन एव ते
svenaiva vyavasāyena dhanyā jīvanti jantavaḥ / paradattārthasaṃtuṣṭāḥ kaṣṭajīvina eva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पुत्रः शस्यते लोके पितृभिश् चाभिनन्द्यते । यः पैत्र्यम् अभिलिप्सेत न वाचापि तु कुण्डल
sa putraḥ śasyate loke pitṛbhiś cābhinandyate / yaḥ paitryam abhilipseta na vācāpi tu kuṇḍala
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वबाहुबलम् आश्रित्य यो ऽर्थान् अर्जयते सुतः । स कृतार्थो भवेल् लोके पैत्र्यं वित्तं न तु स्पृशेत्
svabāhubalam āśritya yo 'rthān arjayate sutaḥ / sa kṛtārtho bhavel loke paitryaṃ vittaṃ na tu spṛśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयम् आर्ज्य सुतो वित्तं पित्रे दास्यति बन्धवे । तं तु पुत्रं विजानीयाद् इतरो योनिकीटकः
svayam ārjya suto vittaṃ pitre dāsyati bandhave / taṃ tu putraṃ vijānīyād itaro yonikīṭakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: एतच् छ्रुत्वा तु तद् वाक्यं ब्राह्मणस्याभिलाषिणः । तथेति मत्वा तद्वाक्यं रत्नान्य् आदाय सत्वरः
brahmovāca: etac chrutvā tu tad vākyaṃ brāhmaṇasyābhilāṣiṇaḥ / tatheti matvā tadvākyaṃ ratnāny ādāya satvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मकीयानि वित्तानि गौतमाय न्यवेदयत् । धनेनैतेन देशांश् च परिभ्रम्य यथासुखम्
ātmakīyāni vittāni gautamāya nyavedayat / dhanenaitena deśāṃś ca paribhramya yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनान्य् आदाय वित्तानि पुनर् एष्यामहे गृहम् । सत्यम् एव वणिग् वक्ति स तु विप्रः प्रतारकः
dhanāny ādāya vittāni punar eṣyāmahe gṛham / satyam eva vaṇig vakti sa tu vipraḥ pratārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापात्मा पापचित्तं च न बुबोध वणिग् द्विजम् । तौ परस्परम् आमन्त्र्य मातापित्रोर् अजानतोः
pāpātmā pāpacittaṃ ca na bubodha vaṇig dvijam / tau parasparam āmantrya mātāpitror ajānatoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशाद् देशान्तरं यातौ धनार्थं तौ वणिग्द्विजौ । वणिग्घस्तस्थितं वित्तं ब्राह्मणो हर्तुम् इच्छति
deśād deśāntaraṃ yātau dhanārthaṃ tau vaṇigdvijau / vaṇigghastasthitaṃ vittaṃ brāhmaṇo hartum icchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच: येन केनाप्य् उपायेन तद् धनं हि समाहरे । अहो पृथिव्यां रम्याणि नगराणि सहस्रशः
brāhmaṇa uvāca: yena kenāpy upāyena tad dhanaṃ hi samāhare / aho pṛthivyāṃ ramyāṇi nagarāṇi sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टप्रदात्र्यः कामस्य देवता इव योषितः । मनोहरास् तत्र तत्र सन्ति किं क्रियते मया
iṣṭapradātryaḥ kāmasya devatā iva yoṣitaḥ / manoharās tatra tatra santi kiṃ kriyate mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनम् आहृत्य यत्नेन योषिद्भ्यो यदि दीयते । भुज्यन्ते तास् ततो नित्यं सफलं जीवितं हि तत्
dhanam āhṛtya yatnena yoṣidbhyo yadi dīyate / bhujyante tās tato nityaṃ saphalaṃ jīvitaṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्यगीतरतो नित्यं पण्यस्त्रीभिर् अलंकृतः । भोक्ष्ये कथं तु तद् वित्तं वैश्यान् मद्धस्तम् आगतम्
nṛtyagītarato nityaṃ paṇyastrībhir alaṃkṛtaḥ / bhokṣye kathaṃ tu tad vittaṃ vaiśyān maddhastam āgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: एवं चिन्तयमानो ऽसौ गौतमः प्रहसन्न् इव । मणिकुण्डलम् आहेदम् अधर्माद् एव जन्तवः
brahmovāca: evaṃ cintayamāno 'sau gautamaḥ prahasann iva / maṇikuṇḍalam āhedam adharmād eva jantavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धिं सुखम् अभीष्टानि प्राप्नुवन्ति न संशयः । धर्मिष्ठाः प्राणिनो लोके दृश्यन्ते दुःखभागिनः
vṛddhiṃ sukham abhīṣṭāni prāpnuvanti na saṃśayaḥ / dharmiṣṭhāḥ prāṇino loke dṛśyante duḥkhabhāginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् धर्मेण किं तेन दुःखैकफलहेतुना ॥* ब्र्प् १७०।२५ ॥ ब्रह्मोवाच: नेत्य् उवाच ततो वैश्यः सुखं धर्मे प्रतिष्ठितम् । पापे दुःखं भयं शोको दारिद्र्यं क्लेश एव च । यतो धर्मस् ततो मुक्तिः स्वधर्मः किं विनश्यति
tasmād dharmeṇa kiṃ tena duḥkhaikaphalahetunā //* BrP 170.25 // brahmovāca: nety uvāca tato vaiśyaḥ sukhaṃ dharme pratiṣṭhitam / pāpe duḥkhaṃ bhayaṃ śoko dāridryaṃ kleśa eva ca / yato dharmas tato muktiḥ svadharmaḥ kiṃ vinaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: एवं विवदतोस् तत्र संपरायस् तयोर् अभूत् । यस्य पक्षो भवेज् ज्यायान् स परार्थम् अवाप्नुयात्
brahmovāca: evaṃ vivadatos tatra saṃparāyas tayor abhūt / yasya pakṣo bhavej jyāyān sa parārtham avāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृच्छावः कस्य प्राबल्यं धर्मिणो वाप्य् अधर्मिणः । वेदात् तु लौकिकं ज्येष्ठं लोके धर्मात् सुखं भवेत्
pṛcchāvaḥ kasya prābalyaṃ dharmiṇo vāpy adharmiṇaḥ / vedāt tu laukikaṃ jyeṣṭhaṃ loke dharmāt sukhaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विवदमानौ ताव् ऊचतुः सकलाञ् जनान् । धर्मस्य वाप्य् अधर्मस्य प्राबल्यम् अनयोर् भुवि
evaṃ vivadamānau tāv ūcatuḥ sakalāñ janān / dharmasya vāpy adharmasya prābalyam anayor bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वदन्तु यथावृत्तम् एवम् ऊचतुर् ओजसा । एवं तत्रोचिरे केचिद् ये धर्मेणानुवर्तिनः
tad vadantu yathāvṛttam evam ūcatur ojasā / evaṃ tatrocire kecid ye dharmeṇānuvartinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् दुःखम् अनुभूयते पापिष्ठाः सुखिनो जनाः । संपराये धनं सर्वं जितं विप्रे न्यवेदयत्
tair duḥkham anubhūyate pāpiṣṭhāḥ sukhino janāḥ / saṃparāye dhanaṃ sarvaṃ jitaṃ vipre nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मणिमान् धर्मविच्छ्रेष्ठः पुनर् धर्मं प्रशंसति । मणिमन्तं द्विजः प्राह किं धर्मम् अनुशंससि । ब्रह्मोवाच: तथेति चेत्य् आह वैश्यो ब्राह्मणः पुनर् अब्रवीत्
maṇimān dharmavicchreṣṭhaḥ punar dharmaṃ praśaṃsati / maṇimantaṃ dvijaḥ prāha kiṃ dharmam anuśaṃsasi / brahmovāca: tatheti cety āha vaiśyo brāhmaṇaḥ punar abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच: जितं मया धनं वैश्य निर्लज्जः किं नु भाषसे । मयैव विजितो धर्मो यथेष्टचरणात्मना
brāhmaṇa uvāca: jitaṃ mayā dhanaṃ vaiśya nirlajjaḥ kiṃ nu bhāṣase / mayaiva vijito dharmo yatheṣṭacaraṇātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: तद् ब्राह्मणवचः श्रुत्वा वैश्यः सस्मित ऊचिवान् ॥* ब्र्प् १७०।३४ ॥ वैश्य उवाच: पुलाका इव धान्येषु पुत्तिका इव पक्षिषु । तथैव तान् सखे मन्ये येषां धर्मो न विद्यते
brahmovāca: tad brāhmaṇavacaḥ śrutvā vaiśyaḥ sasmita ūcivān //* BrP 170.34 // vaiśya uvāca: pulākā iva dhānyeṣu puttikā iva pakṣiṣu / tathaiva tān sakhe manye yeṣāṃ dharmo na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्णां पुरुषार्थानां धर्मः प्रथम उच्यते । पश्चाद् अर्थश् च कामश् च स धर्मो मयि तिष्ठति । कथं ब्रूषे द्विजश्रेष्ठ मया विजितम् इत्य् अदः
caturṇāṃ puruṣārthānāṃ dharmaḥ prathama ucyate / paścād arthaś ca kāmaś ca sa dharmo mayi tiṣṭhati / kathaṃ brūṣe dvijaśreṣṭha mayā vijitam ity adaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: द्विजो वैश्यं पुनः प्राह हस्ताभ्यां जायतां पणः । तथेति मन्यते वैश्यस् तौ गत्वा पुनर् ऊचतुः
brahmovāca: dvijo vaiśyaṃ punaḥ prāha hastābhyāṃ jāyatāṃ paṇaḥ / tatheti manyate vaiśyas tau gatvā punar ūcatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्ववल् लौकिकान् गत्वा जितम् इत्य् अब्रवीद् द्विजः । करौ छित्त्वा ततः प्राह कथं धर्मं तु मन्यसे । आक्षिप्तो ब्राह्मणेनैवं वैश्यो वचनम् अब्रवीत्
pūrvaval laukikān gatvā jitam ity abravīd dvijaḥ / karau chittvā tataḥ prāha kathaṃ dharmaṃ tu manyase / ākṣipto brāhmaṇenaivaṃ vaiśyo vacanam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्य उवाच: धर्मम् एव परं मन्ये प्राणैः कण्ठगतैर् अपि । माता पिता सुहृद् बन्धुर् धर्म एव शरीरिणाम्
vaiśya uvāca: dharmam eva paraṃ manye prāṇaiḥ kaṇṭhagatair api / mātā pitā suhṛd bandhur dharma eva śarīriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: एवं विवदमानौ ताव् अर्थवान् ब्राह्मणो ऽभवत् । विमुक्तो वैश्यकस् तत्र बाहुभ्यां च धनेन च
brahmovāca: evaṃ vivadamānau tāv arthavān brāhmaṇo 'bhavat / vimukto vaiśyakas tatra bāhubhyāṃ ca dhanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भ्रमन्तौ संप्राप्तौ गङ्गां योगेश्वरं हरिम् । यदृच्छया मुनिश्रेष्ठ मिथस् ताव् ऊचतुः पुनः
evaṃ bhramantau saṃprāptau gaṅgāṃ yogeśvaraṃ harim / yadṛcchayā muniśreṣṭha mithas tāv ūcatuḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यो गङ्गां तु योगेशं धर्मम् एव प्रशंसति । अतिकोपाद् द्विजो वैश्यम् आक्षिपन् पुनर् अब्रवीत्
vaiśyo gaṅgāṃ tu yogeśaṃ dharmam eva praśaṃsati / atikopād dvijo vaiśyam ākṣipan punar abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच: गतं धनं करौ छिन्नाव् अवशिष्टो शुभिर् भवान् । त्वम् अन्यथा यदि ब्रूष आहरिष्ये ऽसिना शिरः
brāhmaṇa uvāca: gataṃ dhanaṃ karau chinnāv avaśiṣṭo śubhir bhavān / tvam anyathā yadi brūṣa āhariṣye 'sinā śiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: विहस्य पुनर् आहेदं वैश्यो गौतमम् अञ्जसा ॥* ब्र्प् १७०।४४ ॥ वैश्य उवाच: धर्मम् एव परं मन्ये यथेच्छसि तथा कुरु । ब्राह्मणांश् च गुरून् देवान् वेदान् धर्मं जनार्दनम्
brahmovāca: vihasya punar āhedaṃ vaiśyo gautamam añjasā //* BrP 170.44 // vaiśya uvāca: dharmam eva paraṃ manye yathecchasi tathā kuru / brāhmaṇāṃś ca gurūn devān vedān dharmaṃ janārdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु निन्दयते पापो नासौ स्पृश्यो ऽथ पापकृत् । उपेक्षणीयो दुर्वृत्तः पापात्मा धर्मदूषकः
yas tu nindayate pāpo nāsau spṛśyo 'tha pāpakṛt / upekṣaṇīyo durvṛttaḥ pāpātmā dharmadūṣakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: ततः प्राह स कोपेन धर्मं यद्य् अनुशंससि । आवयोः प्राणयोर् अत्र पणः स्याद् इति वै मुने
brahmovāca: tataḥ prāha sa kopena dharmaṃ yady anuśaṃsasi / āvayoḥ prāṇayor atra paṇaḥ syād iti vai mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ते गौतमेन तथेत्य् आह वणिक् तदा । पुनर् अप्य् ऊचतुर् उभौ लोकांल् लोकास् तथोचिरे
evam ukte gautamena tathety āha vaṇik tadā / punar apy ūcatur ubhau lokāṃl lokās tathocire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगेश्वरस्य पुरतो गौतम्या दक्षिणे तटे । तं निपात्य विशं विप्रश् चक्षुर् उत्पाट्य चाब्रवीत्
yogeśvarasya purato gautamyā dakṣiṇe taṭe / taṃ nipātya viśaṃ vipraś cakṣur utpāṭya cābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्र उवाच: गतो ऽसीमां दशां वैश्य नित्यं धर्मप्रशंसया । गतं धनं गतं चक्षुश् छेदितौ करपल्लवौ । पृष्टो ऽसि मित्र गच्छामि मैवं ब्रूयाः कथान्तरे
vipra uvāca: gato 'sīmāṃ daśāṃ vaiśya nityaṃ dharmapraśaṃsayā / gataṃ dhanaṃ gataṃ cakṣuś cheditau karapallavau / pṛṣṭo 'si mitra gacchāmi maivaṃ brūyāḥ kathāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: तस्मिन् प्रयाते वैश्यो ऽसौ चिन्तयाम् आस चेतसि । हा कष्टं मे किम् अभवद् धर्मैकमनसो हरे
brahmovāca: tasmin prayāte vaiśyo 'sau cintayām āsa cetasi / hā kaṣṭaṃ me kim abhavad dharmaikamanaso hare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कुण्डलो वणिक्श्रेष्ठो निर्धनो गतबाहुकः । गतनेत्रः शुचं प्राप्तो धर्मम् एवानुसंस्मरन्
sa kuṇḍalo vaṇikśreṣṭho nirdhano gatabāhukaḥ / gatanetraḥ śucaṃ prāpto dharmam evānusaṃsmaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं बहुविधां चिन्तां कुर्वन्न् आस्ते महीतले । निश्चेष्टो ऽथ निरुत्साहः पतितः शोकसागरे
evaṃ bahuvidhāṃ cintāṃ kurvann āste mahītale / niśceṣṭo 'tha nirutsāhaḥ patitaḥ śokasāgare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनावसाने शर्वर्याम् उदिते चन्द्रमण्डले । एकादश्यां शुक्लपक्षे तत्रायाति विभीषणः
dināvasāne śarvaryām udite candramaṇḍale / ekādaśyāṃ śuklapakṣe tatrāyāti vibhīṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु योगेश्वरं देवं पूजयित्वा यथाविधि । स्नात्वा तु गौतमीं गङ्गां सपुत्रो राक्षसैर् वृतः
sa tu yogeśvaraṃ devaṃ pūjayitvā yathāvidhi / snātvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ saputro rākṣasair vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभीषणस्य हि सुतो विभीषण इवापरः । वैभीषणिर् इति ख्यातस् तम् अपश्यद् उवाच ह
vibhīṣaṇasya hi suto vibhīṣaṇa ivāparaḥ / vaibhīṣaṇir iti khyātas tam apaśyad uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यस्य वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं स धर्मवित् । पित्रे निवेदयाम् आस लङ्केशाय महात्मने । स तु लङ्केश्वरः प्राह पुत्रं प्रीत्या गुणाकरम्
vaiśyasya vacanaṃ śrutvā yathāvṛttaṃ sa dharmavit / pitre nivedayām āsa laṅkeśāya mahātmane / sa tu laṅkeśvaraḥ prāha putraṃ prītyā guṇākaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभीषण उवाच: श्रीमान् रामो मम गुरुस् तस्य मान्यः सखा मम । हनुमान् इति विख्यातस् तेनानीतो गिरिर् महान्
vibhīṣaṇa uvāca: śrīmān rāmo mama gurus tasya mānyaḥ sakhā mama / hanumān iti vikhyātas tenānīto girir mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा कार्यान्तरे प्राप्ते सर्वौषध्याश्रयो ऽचलः । जाते कार्ये तम् आदाय हिमवन्तम् अथागमत्
purā kāryāntare prāpte sarvauṣadhyāśrayo 'calaḥ / jāte kārye tam ādāya himavantam athāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशल्यकरणी चेति मृतसंजीवनीति च । तदानीय महाबुद्धी रामायाक्लिष्टकर्मणे
viśalyakaraṇī ceti mṛtasaṃjīvanīti ca / tadānīya mahābuddhī rāmāyākliṣṭakarmaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेदयित्वा तत् साध्यं तस्मिन् वृत्ते समागतः । पुनर् गिरिं समादाय आगच्छद् देवपर्वतम्
nivedayitvā tat sādhyaṃ tasmin vṛtte samāgataḥ / punar giriṃ samādāya āgacchad devaparvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् आनीयास्य हृदये निवेशय हरिं स्मरन् । ततः प्राप्स्यत्य् अयं सर्वम् अपेक्षितम् उदारधीः
tām ānīyāsya hṛdaye niveśaya hariṃ smaran / tataḥ prāpsyaty ayaṃ sarvam apekṣitam udāradhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छतस् तस्य वेगेन विशल्यकरणी पुनः । अपतद् गौतमीतीरे यत्र योगेश्वरो हरिः
gacchatas tasya vegena viśalyakaraṇī punaḥ / apatad gautamītīre yatra yogeśvaro hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैभीषणिर् उवाच: ताम् ओषधीं मम पितर् दर्शयाशु विलम्ब मा । परार्तिशमनाद् अन्यच् छ्रेयो न भुवनत्रये
vaibhīṣaṇir uvāca: tām oṣadhīṃ mama pitar darśayāśu vilamba mā / parārtiśamanād anyac chreyo na bhuvanatraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: विभीषणस् तथेत्य् उक्त्वा तां पुत्रस्याप्य् अदर्शयत् । इषे त्वेत्य् अस्य वृक्षस्य शाखां चिच्छेद तत्सुतः । वैश्यस्य चापि वै प्रीत्या सन्तः परहिते रताः
brahmovāca: vibhīṣaṇas tathety uktvā tāṃ putrasyāpy adarśayat / iṣe tvety asya vṛkṣasya śākhāṃ ciccheda tatsutaḥ / vaiśyasya cāpi vai prītyā santaḥ parahite ratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभीषण उवाच: यत्रापतन् नगे चास्मिन् स वृक्षस् तु प्रतापवान् । तस्य शाखां समादाय हृदये ऽस्य निवेशय । तत्स्पृष्टमात्र एवासौ स्वकं रूपम् अवाप्नुयात्
vibhīṣaṇa uvāca: yatrāpatan nage cāsmin sa vṛkṣas tu pratāpavān / tasya śākhāṃ samādāya hṛdaye 'sya niveśaya / tatspṛṣṭamātra evāsau svakaṃ rūpam avāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: एतच् छ्रुत्वा पितुर् वाक्यं वैभीषणिर् उदारधीः । तथा चकार वै सम्यक् काष्ठखण्डं न्यवेशयत्
brahmovāca: etac chrutvā pitur vākyaṃ vaibhīṣaṇir udāradhīḥ / tathā cakāra vai samyak kāṣṭhakhaṇḍaṃ nyaveśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदये स तु वैश्यो ऽपि सचक्षुः सकरो ऽभवत् । मणिमन्त्रौषधीनां हि वीर्यं को ऽपि न बुध्यते
hṛdaye sa tu vaiśyo 'pi sacakṣuḥ sakaro 'bhavat / maṇimantrauṣadhīnāṃ hi vīryaṃ ko 'pi na budhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एव काष्ठम् आदाय धर्मम् एवानुसंस्मरन् । स्नात्वा तु गौतमीं गङ्गां तथा योगेश्वरं हरिम्
tad eva kāṣṭham ādāya dharmam evānusaṃsmaran / snātvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ tathā yogeśvaraṃ harim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्कृत्वा पुनर् अगात् काष्ठखण्डेन वैश्यकः । परिभ्रमन् नृपपुरं महापुरम् इति श्रुतम्
namaskṛtvā punar agāt kāṣṭhakhaṇḍena vaiśyakaḥ / paribhraman nṛpapuraṃ mahāpuram iti śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाराज इति ख्यातस् तत्र राजा महाबलः । तस्य नास्ति सुतः कश्चित् पुत्रिका नष्टलोचना
mahārāja iti khyātas tatra rājā mahābalaḥ / tasya nāsti sutaḥ kaścit putrikā naṣṭalocanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैव तस्य सुता पुत्रस् तस्यापि व्रतम् ईदृशम् । देवो वा दानवो वापि ब्राह्मणः क्षत्रियो भवेत्
saiva tasya sutā putras tasyāpi vratam īdṛśam / devo vā dānavo vāpi brāhmaṇaḥ kṣatriyo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यो वा शूद्रयोनिर् वा सगुणो निर्गुणो ऽपि वा । तस्मै देया इयं पुत्री यो नेत्रे आहरिष्यति
vaiśyo vā śūdrayonir vā saguṇo nirguṇo 'pi vā / tasmai deyā iyaṃ putrī yo netre āhariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्येन सह देयेयम् इति राजा ह्य् अघोषयत् । अहर्निशम् असौ वैश्यः श्रुत्वा घोषम् अथाब्रवीत्
rājyena saha deyeyam iti rājā hy aghoṣayat / aharniśam asau vaiśyaḥ śrutvā ghoṣam athābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्य उवाच: अहं नेत्रे आहरिष्ये राजपुत्र्या असंशयम् ॥* ब्र्प् १७०।७५ ॥ ब्रह्मोवाच: तं वैश्यं तरसादाय महाराज्ञे न्यवेदयत् । तत्काष्ठस्पर्शमात्रेण सनेत्राभून् नृपात्मजा
vaiśya uvāca: ahaṃ netre āhariṣye rājaputryā asaṃśayam //* BrP 170.75 // brahmovāca: taṃ vaiśyaṃ tarasādāya mahārājñe nyavedayat / tatkāṣṭhasparśamātreṇa sanetrābhūn nṛpātmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सविस्मयो राजा को भवान् इति चाब्रवीत् । वैश्यो राज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयद् अशेषतः
tataḥ savismayo rājā ko bhavān iti cābravīt / vaiśyo rājñe yathāvṛttaṃ nyavedayad aśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्य उवाच: ब्राह्मणानां प्रसादेन धर्मस्य तपसस् तथा । दानप्रभावाद् यज्ञैश् च विविधैर् भूरिदक्षिणैः । दिव्यौषधिप्रभावेन मम सामर्थ्यम् ईदृशम्
vaiśya uvāca: brāhmaṇānāṃ prasādena dharmasya tapasas tathā / dānaprabhāvād yajñaiś ca vividhair bhūridakṣiṇaiḥ / divyauṣadhiprabhāvena mama sāmarthyam īdṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: एतद् वैश्यवचः श्रुत्वा विस्मितो ऽभून् महीपतिः ॥* ब्र्प् १७०।७९ ॥ राजोवाच: अहो महानुभावो ऽयं प्रायो वृन्दारको भवेत् । अन्यथैतादृग् अन्यस्य सामर्थ्यं दृश्यते कथम् । तस्माद् अस्मै तु तां कन्यां प्रदास्ये राज्यपूर्विकाम्
brahmovāca: etad vaiśyavacaḥ śrutvā vismito 'bhūn mahīpatiḥ //* BrP 170.79 // rājovāca: aho mahānubhāvo 'yaṃ prāyo vṛndārako bhavet / anyathaitādṛg anyasya sāmarthyaṃ dṛśyate katham / tasmād asmai tu tāṃ kanyāṃ pradāsye rājyapūrvikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच: इति संकल्प्य मनसि कन्यां राज्यं च दत्तवान् । विहारार्थं गतः स्वैरं परं खेदम् उपागतः
brahmovāca: iti saṃkalpya manasi kanyāṃ rājyaṃ ca dattavān / vihārārthaṃ gataḥ svairaṃ paraṃ khedam upāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मित्रेण विना राज्यं न मित्रेण विना सुखम् । तम् एव सततं विप्रं चिन्तयन् वैश्यनन्दनः
na mitreṇa vinā rājyaṃ na mitreṇa vinā sukham / tam eva satataṃ vipraṃ cintayan vaiśyanandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् एव सुजातानां लक्षणं भुवि देहिनाम् । कृपार्द्रं यन् मनो नित्यं तेषाम् अप्य् अहितेषु हि
etad eva sujātānāṃ lakṣaṇaṃ bhuvi dehinām / kṛpārdraṃ yan mano nityaṃ teṣām apy ahiteṣu hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महानृपो वनं प्रायात् स राजा मणिकुण्डलः । तस्मिञ् शासति राज्यं तु कदाचिद् गौतमं द्विजम्
mahānṛpo vanaṃ prāyāt sa rājā maṇikuṇḍalaḥ / tasmiñ śāsati rājyaṃ tu kadācid gautamaṃ dvijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृतस्वं द्यूतकैः पापैर् अपश्यन् मणिकुण्डलः । तम् आदाय द्विजं मित्रं पूजयाम् आस धर्मवित्
hṛtasvaṃ dyūtakaiḥ pāpair apaśyan maṇikuṇḍalaḥ / tam ādāya dvijaṃ mitraṃ pūjayām āsa dharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्माणां तु प्रभावं तं तस्मै सर्वं न्यवेदयत् । स्नापयाम् आस गङ्गायां तं सर्वाघनिवृत्तये
dharmāṇāṃ tu prabhāvaṃ taṃ tasmai sarvaṃ nyavedayat / snāpayām āsa gaṅgāyāṃ taṃ sarvāghanivṛttaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन विप्रेण सर्वैस् तैः स्वकीयैर् गोत्रजैर् वृतः । वैश्यैः स्वदेशसंभूतैर् ब्राह्मणस्य तु बान्धवैः
tena vipreṇa sarvais taiḥ svakīyair gotrajair vṛtaḥ / vaiśyaiḥ svadeśasaṃbhūtair brāhmaṇasya tu bāndhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धकौशिकमुख्यैश् च तस्मिन् योगेश्वरान्तिके । यज्ञान् इष्ट्वा सुरान् पूज्य ततः स्वर्गम् उपेयिवान्
vṛddhakauśikamukhyaiś ca tasmin yogeśvarāntike / yajñān iṣṭvā surān pūjya tataḥ svargam upeyivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति तत् तीर्थं मृतसंजीवनं विदुः । चक्षुस्तीर्थं सयोगेशं स्मरणाद् अपि पुण्यदम् । मनःप्रसादजननं सर्वदुर्भावनाशनम्
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ mṛtasaṃjīvanaṃ viduḥ / cakṣustīrthaṃ sayogeśaṃ smaraṇād api puṇyadam / manaḥprasādajananaṃ sarvadurbhāvanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.