Brahma-Purana 171

ब्रह्मोवाच: उर्वशीतीर्थम् आख्यातम् अश्वमेधफलप्रदम् । स्नानदानमहादेव- वासुदेवार्चनादिभिः

brahmovāca: urvaśītīrtham ākhyātam aśvamedhaphalapradam / snānadānamahādeva- vāsudevārcanādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महेश्वरो यत्र देवो यत्र शार्ङ्गधरो हरिः । प्रमतिर् नाम राजासीत् सार्वभौमः प्रतापवान्

maheśvaro yatra devo yatra śārṅgadharo hariḥ / pramatir nāma rājāsīt sārvabhaumaḥ pratāpavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रिपूञ् जित्वा जगामाशु इन्द्रलोकं सुरैर् वृतम् । तत्रापश्यत् सुरपतिं मरुद्भिः सह नारद

ripūñ jitvā jagāmāśu indralokaṃ surair vṛtam / tatrāpaśyat surapatiṃ marudbhiḥ saha nārada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जहासेन्द्रं पाशहस्तं प्रमतिः क्षत्रियर्षभः । तं हसन्तम् अथालक्ष्य हरिः प्रमतिम् अब्रवीत्

jahāsendraṃ pāśahastaṃ pramatiḥ kṣatriyarṣabhaḥ / taṃ hasantam athālakṣya hariḥ pramatim abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्र उवाच: देवालये महाबुद्धे मरुद्भिः क्रीडितैर् अलम् । दिशो जित्वा दिवं प्राप्तः कुरु क्रीडां मया सह

indra uvāca: devālaye mahābuddhe marudbhiḥ krīḍitair alam / diśo jitvā divaṃ prāptaḥ kuru krīḍāṃ mayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: सकषायं हरिवचो निशम्य प्रमतिर् नृपः । तथेत्य् उवाच देवेन्द्रं निष्कृतिं कां तु मन्यसे । तच् छ्रुत्वा प्रमतेर् वाक्यं सुरराण् नृपम् अब्रवीत्

brahmovāca: sakaṣāyaṃ harivaco niśamya pramatir nṛpaḥ / tathety uvāca devendraṃ niṣkṛtiṃ kāṃ tu manyase / tac chrutvā pramater vākyaṃ surarāṇ nṛpam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्र उवाच: उर्वश्य् एव पणो ऽस्माकं प्राप्या या निखिलैर् मखैः ॥* ब्र्प् १७१।७ ॥ ब्रह्मोवाच: एतच् छ्रुत्वेन्द्रवचनं प्रमतिः प्राह गर्वितः । उर्वशीं निष्कृतिं मन्ये त्वं राजन् किं नु मन्यसे

indra uvāca: urvaśy eva paṇo 'smākaṃ prāpyā yā nikhilair makhaiḥ //* BrP 171.7 // brahmovāca: etac chrutvendravacanaṃ pramatiḥ prāha garvitaḥ / urvaśīṃ niṣkṛtiṃ manye tvaṃ rājan kiṃ nu manyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् ब्रवीषि सुरेशान तन् मन्ये ऽहं शतक्रतो । प्राहेन्द्रं प्रमतिस् तद्वन् निष्कृत्यै दक्षिणं करम् । सवर्म सशरं धर्म्यं देहि दीव्यामहे वयम्

yad bravīṣi sureśāna tan manye 'haṃ śatakrato / prāhendraṃ pramatis tadvan niṣkṛtyai dakṣiṇaṃ karam / savarma saśaraṃ dharmyaṃ dehi dīvyāmahe vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: ताव् एवं संविदं कृत्वा देवनायोपतस्थतुः । प्रमतिर् जितवांस् तत्र उर्वशीं दैवतस्त्रियम् । तां जित्वा प्रमतिः प्राह संरम्भात् तं शतक्रतुम्

brahmovāca: tāv evaṃ saṃvidaṃ kṛtvā devanāyopatasthatuḥ / pramatir jitavāṃs tatra urvaśīṃ daivatastriyam / tāṃ jitvā pramatiḥ prāha saṃrambhāt taṃ śatakratum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमतिर् उवाच: निष्कृत्यै पुनर् अन्यन् मे पश्चाद् दीव्ये त्वया विभो ॥* ब्र्प् १७१।११ ॥ इन्द्र उवाच: देवयोग्यम् अथो वज्रं जैत्रं सरथम् उत्तमम् । दीव्ये ऽहं तेन नृपते करेणाप्य् अविचारयन्

pramatir uvāca: niṣkṛtyai punar anyan me paścād dīvye tvayā vibho //* BrP 171.11 // indra uvāca: devayogyam atho vajraṃ jaitraṃ saratham uttamam / dīvye 'haṃ tena nṛpate kareṇāpy avicārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: स गृहीत्वा तदा पाशान् अन्यांश् च मणिभूषितान् । जितम् इत्य् अब्रवीच् छक्रं प्रमतिः प्रहसंस् तदा

brahmovāca: sa gṛhītvā tadā pāśān anyāṃś ca maṇibhūṣitān / jitam ity abravīc chakraṃ pramatiḥ prahasaṃs tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्न् अन्तरे प्रायाद् अक्षज्ञस् तत्र नारद । विश्वावसुर् इति ख्यातो गन्धर्वाणां महेश्वरः

etasminn antare prāyād akṣajñas tatra nārada / viśvāvasur iti khyāto gandharvāṇāṃ maheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वावसुर् उवाच: गन्धर्वविद्यया राजंस् तया दीव्यामहे त्वया । तथेत्य् उक्त्वा स नृपतिर् जितम् इत्य् अब्रवीत् तदा

viśvāvasur uvāca: gandharvavidyayā rājaṃs tayā dīvyāmahe tvayā / tathety uktvā sa nṛpatir jitam ity abravīt tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ जित्वा नृपतिर् मौर्ख्याद् देवेन्द्रं प्राह कश्मलम् ॥* ब्र्प् १७१।१६ ॥ प्रमतिर् उवाच: रणे वा देवने वापि न त्वं जेता कथंचन । महेन्द्र सततं तस्माद् अस्मदाराधको भव । वद केन प्रकारेण जाता देवेन्द्रता तव

tau jitvā nṛpatir maurkhyād devendraṃ prāha kaśmalam //* BrP 171.16 // pramatir uvāca: raṇe vā devane vāpi na tvaṃ jetā kathaṃcana / mahendra satataṃ tasmād asmadārādhako bhava / vada kena prakāreṇa jātā devendratā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: तथा प्राहोर्वशीं गर्वाद् गच्छ कर्मकरी भव । उर्वशी प्राह देवेषु यथा वर्ते तथा त्वयि । वर्तेय सर्वभावेन न मां धिक्कर्तुम् अर्हसि

brahmovāca: tathā prāhorvaśīṃ garvād gaccha karmakarī bhava / urvaśī prāha deveṣu yathā varte tathā tvayi / varteya sarvabhāvena na māṃ dhikkartum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: ततस् तां प्रमतिः प्राह त्वादृश्यः सन्ति चारिकाः । त्वं किं विलज्जसे भद्रे गच्छ कर्मकरी भव

brahmovāca: tatas tāṃ pramatiḥ prāha tvādṛśyaḥ santi cārikāḥ / tvaṃ kiṃ vilajjase bhadre gaccha karmakarī bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा नृपेणोक्तं गन्धर्वाधिपतिस् तदा । चित्रसेन इति ख्यातः सुतो विश्वावसोर् बली

etac chrutvā nṛpeṇoktaṃ gandharvādhipatis tadā / citrasena iti khyātaḥ suto viśvāvasor balī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रसेन उवाच: दीव्ये ऽहं वै त्वया राजन् सर्वेणानेन भूपते । राज्येन जीवितेनापि मदीयेन तवापि च

citrasena uvāca: dīvye 'haṃ vai tvayā rājan sarveṇānena bhūpate / rājyena jīvitenāpi madīyena tavāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: तथेत्य् उक्त्वा पुनर् उभौ चित्रसेननृपोत्तमौ । दीव्येताम् अभिसंरब्धौ चित्रसेनो ऽजयत् तदा

brahmovāca: tathety uktvā punar ubhau citrasenanṛpottamau / dīvyetām abhisaṃrabdhau citraseno 'jayat tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गान्धर्वैस् तं महापाशैर् बबन्ध नृपतिं तदा । चित्रसेनो ऽजयत् सर्वम् उर्वशीमुख्यतः पणैः

gāndharvais taṃ mahāpāśair babandha nṛpatiṃ tadā / citraseno 'jayat sarvam urvaśīmukhyataḥ paṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यं कोशं बलं चैव यद् अन्यद् वसु किंचन । चित्रसेनस्य तज् जातं यद् आसीत् प्रमतेर् धनम्

rājyaṃ kośaṃ balaṃ caiva yad anyad vasu kiṃcana / citrasenasya taj jātaṃ yad āsīt pramater dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुत्रो बाल एव पुरोधसम् उवाच ह । वैश्वामित्रं महाप्राज्ञं मधुच्छन्दसम् ओजसा

tasya putro bāla eva purodhasam uvāca ha / vaiśvāmitraṃ mahāprājñaṃ madhucchandasam ojasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमतिपुत्र उवाच: किं मे पित्रा कृतं पापं क्व वा बद्धो महामतिः । कथम् एष्यति स्वं स्थानं कथं पाशैर् विमोक्ष्यते

pramatiputra uvāca: kiṃ me pitrā kṛtaṃ pāpaṃ kva vā baddho mahāmatiḥ / katham eṣyati svaṃ sthānaṃ kathaṃ pāśair vimokṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: सुमतेर् वचनं श्रुत्वा ध्यात्वा स मुनिसत्तमः । मधुच्छन्दा जगादेदं प्रमतेर् वर्तनं तदा

brahmovāca: sumater vacanaṃ śrutvā dhyātvā sa munisattamaḥ / madhucchandā jagādedaṃ pramater vartanaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुच्छन्दा उवाच: देवलोके तव पिता बद्ध आस्ते महामते । कैतवैर् बहुदोषैश् च भ्रष्टराज्यो बभूव ह

madhucchandā uvāca: devaloke tava pitā baddha āste mahāmate / kaitavair bahudoṣaiś ca bhraṣṭarājyo babhūva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो याति कैतवसभां स चापि क्लेशभाग् भवेत् । द्यूतमद्यामिषादीनि व्यसनानि नृपात्मज

yo yāti kaitavasabhāṃ sa cāpi kleśabhāg bhavet / dyūtamadyāmiṣādīni vyasanāni nṛpātmaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापिनाम् एव जायन्ते सदा पापात्मकानि हि । एकैकम् अप्य् अनर्थाय पापाय नरकाय च

pāpinām eva jāyante sadā pāpātmakāni hi / ekaikam apy anarthāya pāpāya narakāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानासनाभिलापाद्यैः कृतैः कैतववर्तिभिः । कुलीनाः कलुषीभूताः किं पुनः कितवो जनः

yānāsanābhilāpādyaiḥ kṛtaiḥ kaitavavartibhiḥ / kulīnāḥ kaluṣībhūtāḥ kiṃ punaḥ kitavo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कितवस्य तु या जाया तप्यते नित्यम् एव सा । स चापि कितवः पापो योषितं वीक्ष्य तप्यते

kitavasya tu yā jāyā tapyate nityam eva sā / sa cāpi kitavaḥ pāpo yoṣitaṃ vīkṣya tapyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा विगतानन्दो नित्यं वदति पापकृत् । अहो संसारचक्रे ऽस्मिन् मया तुल्यो न पातकी

tāṃ dṛṣṭvā vigatānando nityaṃ vadati pāpakṛt / aho saṃsāracakre 'smin mayā tulyo na pātakī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न किंचिद् अपि यस्यास्ते लोके विषयजं सुखम् । लोकद्वये ऽपि न सुखी कितवः कोपि दृश्यते

na kiṃcid api yasyāste loke viṣayajaṃ sukham / lokadvaye 'pi na sukhī kitavaḥ kopi dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभाति च तथा नित्यं लज्जया दग्धमानसः । गतधर्मो निरानन्दो ग्रस्तगर्वस् तथाटति

vibhāti ca tathā nityaṃ lajjayā dagdhamānasaḥ / gatadharmo nirānando grastagarvas tathāṭati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकैतवी च या वृत्तिः सा प्रशस्ता द्विजन्मनाम् । कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यम् अपि कुर्यान् न कैतवम्

akaitavī ca yā vṛttiḥ sā praśastā dvijanmanām / kṛṣigorakṣyavāṇijyam api kuryān na kaitavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् तु कैतववृत्त्या हि धनम् आहर्तुम् इच्छति । धर्मार्थकामाभिजनैः स विमुच्येत पौरुषात्

yas tu kaitavavṛttyā hi dhanam āhartum icchati / dharmārthakāmābhijanaiḥ sa vimucyeta pauruṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदे ऽपि दूषितं कर्म तव पित्रा तदादृतम् । तस्मात् किं कुर्महे वत्स यद् उक्तं ते विधीयते

vede 'pi dūṣitaṃ karma tava pitrā tadādṛtam / tasmāt kiṃ kurmahe vatsa yad uktaṃ te vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधातृविहितं मार्गं को नु वात्येति पण्डितः ॥* ब्र्प् १७१।३९ ॥ ब्रह्मोवाच: एतत् पुरोधसो वाक्यं श्रुत्वा सुमतिर् अब्रवीत् ॥* ब्र्प् १७१।४० ॥ सुमतिर् उवाच: किं कृत्वा प्रमतिस् तातः पुना राज्यम् अवाप्नुयात् ॥* ब्र्प् १७१।४१ ॥ ब्रह्मोवाच: पुनर् ध्यात्वा मधुच्छन्दाः सुमतिं चेदम् अब्रवीत् ॥* ब्र्प् १७१।४२ ॥ मधुच्छन्दा उवाच: गौतमीं याहि वत्स त्वं तत्र पूजय शंकरम् । अदितिं वरुणं विष्णुं ततः पाशाद् विमोक्ष्यते

vidhātṛvihitaṃ mārgaṃ ko nu vātyeti paṇḍitaḥ //* BrP 171.39 // brahmovāca: etat purodhaso vākyaṃ śrutvā sumatir abravīt //* BrP 171.40 // sumatir uvāca: kiṃ kṛtvā pramatis tātaḥ punā rājyam avāpnuyāt //* BrP 171.41 // brahmovāca: punar dhyātvā madhucchandāḥ sumatiṃ cedam abravīt //* BrP 171.42 // madhucchandā uvāca: gautamīṃ yāhi vatsa tvaṃ tatra pūjaya śaṃkaram / aditiṃ varuṇaṃ viṣṇuṃ tataḥ pāśād vimokṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: तथेत्य् उक्त्वा जगामाशु गङ्गां नत्वा जनार्दनम् । पूजयाम् आस शंभुं च तपस् तेपे यतव्रतः

brahmovāca: tathety uktvā jagāmāśu gaṅgāṃ natvā janārdanam / pūjayām āsa śaṃbhuṃ ca tapas tepe yatavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रम् एकं वर्षाणां बद्धं पितरम् आत्मनः । मोचयाम् आस देवेभ्यः पुना राज्यम् अवाप सः

sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ baddhaṃ pitaram ātmanaḥ / mocayām āsa devebhyaḥ punā rājyam avāpa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवेशाभ्यां मुक्तपाशो राज्यं प्राप सुतात् स्वकात् । अवाप्य विद्यां गान्धर्वीं प्रियश् चासीच् छतक्रतोः

śiveśābhyāṃ muktapāśo rājyaṃ prāpa sutāt svakāt / avāpya vidyāṃ gāndharvīṃ priyaś cāsīc chatakratoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शांभवं वैष्णवं चैव उर्वशीतीर्थम् एव च । ततःप्रभृति तत् तीर्थं कैतवं चेति विश्रुतम्

śāṃbhavaṃ vaiṣṇavaṃ caiva urvaśītīrtham eva ca / tataḥprabhṛti tat tīrthaṃ kaitavaṃ ceti viśrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवविष्णुसरिन्मातु- प्रसादाद् आप्यते न किम् । तत्र स्नानं च दानं च बहुपुण्यफलप्रदम् । पापपाशविमोक्षं तु सर्वदुर्गतिनाशनम्

śivaviṣṇusarinmātu- prasādād āpyate na kim / tatra snānaṃ ca dānaṃ ca bahupuṇyaphalapradam / pāpapāśavimokṣaṃ tu sarvadurgatināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.