Library·Brahma-Purana·242
वसिष्ठ उवाच: एवम् अप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धम् अनुवर्तते । देहाद् देहसहस्राणि तथा च न स भिद्यते
vasiṣṭha uvāca: evam apratibuddhatvād abuddham anuvartate / dehād dehasahasrāṇi tathā ca na sa bhidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदाचिद् देवतास्व् अपि । उत्पद्यति तपोयोगाद् गुणैः सह गुणक्षयात्
tiryagyonisahasreṣu kadācid devatāsv api / utpadyati tapoyogād guṇaiḥ saha guṇakṣayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुष्यत्वाद् दिवं याति देवो मानुष्यम् एति च । मानुष्यान् निरयस्थानम् आलयं प्रतिपद्यते
manuṣyatvād divaṃ yāti devo mānuṣyam eti ca / mānuṣyān nirayasthānam ālayaṃ pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोषकारो यथात्मानं कीटः समभिरुन्धति । सूत्रतन्तुगुणैर् नित्यं तथायम् अगुणो गुणैः
koṣakāro yathātmānaṃ kīṭaḥ samabhirundhati / sūtratantuguṇair nityaṃ tathāyam aguṇo guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वंद्वम् एति च निर्द्वंद्वस् तासु तास्व् इह योनिषु । शीर्षरोगे ऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे
dvaṃdvam eti ca nirdvaṃdvas tāsu tāsv iha yoniṣu / śīrṣaroge 'kṣiroge ca dantaśūle galagrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलोदरे ऽतिसारे च गण्डमालाविचर्चिके । श्वित्रकुष्ठे ऽग्निदग्धे च सिध्मापस्मारयोर् अपि
jalodare 'tisāre ca gaṇḍamālāvicarcike / śvitrakuṣṭhe 'gnidagdhe ca sidhmāpasmārayor api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यानि चान्यानि द्वंद्वानि प्राकृतानि शरीरिणाम् । उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्य् एवात्माभिमन्यते
yāni cānyāni dvaṃdvāni prākṛtāni śarīriṇām / utpadyante vicitrāṇi tāny evātmābhimanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमानातिमानानां तथैव सुकृतान्य् अपि । एकवासाश् चतुर्वासाः शायी नित्यम् अधस् तथा
abhimānātimānānāṃ tathaiva sukṛtāny api / ekavāsāś caturvāsāḥ śāyī nityam adhas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस् तथा । वीरम् आसनम् आकाशे तथा शयनम् एव च
maṇḍūkaśāyī ca tathā vīrāsanagatas tathā / vīram āsanam ākāśe tathā śayanam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टकाप्रस्तरे चैव चक्रकप्रस्तरे तथा । भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्यानुलेपनः
iṣṭakāprastare caiva cakrakaprastare tathā / bhasmaprastaraśāyī ca bhūmiśayyānulepanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीरस्थानाम्बुपाके च शयनं फलकेषु च । विविधासु च शय्यासु फलगृह्यान्वितासु च
vīrasthānāmbupāke ca śayanaṃ phalakeṣu ca / vividhāsu ca śayyāsu phalagṛhyānvitāsu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्याने खललग्ने तु क्षौमकृष्णाजिनान्वितः । मणिवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः
udyāne khalalagne tu kṣaumakṛṣṇājinānvitaḥ / maṇivālaparīdhāno vyāghracarmaparicchadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहचर्मपरीधानः पट्टवासास् तथैव च । फलकं परिधानश् च तथा कटकवस्त्रधृक्
siṃhacarmaparīdhānaḥ paṭṭavāsās tathaiva ca / phalakaṃ paridhānaś ca tathā kaṭakavastradhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटैकवसनश् चैव चीरवासास् तथैव च । वस्त्राणि चान्यानि बहून्य् अभिमत्य च बुद्धिमान्
kaṭaikavasanaś caiva cīravāsās tathaiva ca / vastrāṇi cānyāni bahūny abhimatya ca buddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च । एकरात्रान्तराशित्वम् एककालिकभोजनम्
bhojanāni vicitrāṇi ratnāni vividhāni ca / ekarātrāntarāśitvam ekakālikabhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थाष्टमकालं च षष्ठकालिकम् एव च । षड्रात्रभोजनश् चैव तथा चाष्टाहभोजनः
caturthāṣṭamakālaṃ ca ṣaṣṭhakālikam eva ca / ṣaḍrātrabhojanaś caiva tathā cāṣṭāhabhojanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासोपवासी मूलाशी फलाहारस् तथैव च । वायुभक्षश् च पिण्याक- दधिगोमयभोजनः
māsopavāsī mūlāśī phalāhāras tathaiva ca / vāyubhakṣaś ca piṇyāka- dadhigomayabhojanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोमूत्रभोजनश् चैव काशपुष्पाशनस् तथा । शैवालभोजनश् चैव तथा चान्येन वर्तयन्
gomūtrabhojanaś caiva kāśapuṣpāśanas tathā / śaivālabhojanaś caiva tathā cānyena vartayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्तयञ् शीर्णपर्णैश् च प्रकीर्णफलभोजनः । विविधानि च कृच्छ्राणि सेवते सिद्धिकाङ्क्षया
vartayañ śīrṇaparṇaiś ca prakīrṇaphalabhojanaḥ / vividhāni ca kṛcchrāṇi sevate siddhikāṅkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चान्द्रायणानि विधिवल् लिङ्गानि विविधानि च । चातुराश्रम्ययुक्तानि धर्माधर्माश्रयाण्य् अपि
cāndrāyaṇāni vidhival liṅgāni vividhāni ca / cāturāśramyayuktāni dharmādharmāśrayāṇy api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाश्रयान् अप्य् अपरान् पाखण्डान् विविधान् अपि । विविक्ताश् च शिलाछायास् तथा प्रस्रवणानि च
upāśrayān apy aparān pākhaṇḍān vividhān api / viviktāś ca śilāchāyās tathā prasravaṇāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलिनानि विविक्तानि विविधानि वनानि च । काननेषु विविक्ताश् च शैलानां महतीर् गुहाः
pulināni viviktāni vividhāni vanāni ca / kānaneṣu viviktāś ca śailānāṃ mahatīr guhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियमान् विविधांश् चापि विविधानि तपांसि च । यज्ञांश् च विविधाकारान् विद्याश् च विविधास् तथा
niyamān vividhāṃś cāpi vividhāni tapāṃsi ca / yajñāṃś ca vividhākārān vidyāś ca vividhās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वणिक्पथं द्विजक्षत्र- वैश्यशूद्रांस् तथैव च । दानं च विविधाकारं दीनान्धकृपणादिषु
vaṇikpathaṃ dvijakṣatra- vaiśyaśūdrāṃs tathaiva ca / dānaṃ ca vividhākāraṃ dīnāndhakṛpaṇādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिमन्येत संधातुं तथैव विविधान् गुणान् । सत्त्वं रजस् तमश् चैव धर्मार्थौ काम एव च
abhimanyeta saṃdhātuṃ tathaiva vividhān guṇān / sattvaṃ rajas tamaś caiva dharmārthau kāma eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृत्यात्मानम् एवात्मा एवं प्रविभजत्य् उत । स्वाहाकारवषट्कारौ स्वधाकारनमस्क्रिये
prakṛtyātmānam evātmā evaṃ pravibhajaty uta / svāhākāravaṣaṭkārau svadhākāranamaskriye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजनाध्ययने दानं तथैवाहुः प्रतिग्रहम् । याजनाध्यापने चैव तथान्यद् अपि किंचन
yajanādhyayane dānaṃ tathaivāhuḥ pratigraham / yājanādhyāpane caiva tathānyad api kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्ममृत्युविधानेन तथा विशसनेन च । शुभाशुभभयं सर्वम् एतद् आहुः सनातनम्
janmamṛtyuvidhānena tathā viśasanena ca / śubhāśubhabhayaṃ sarvam etad āhuḥ sanātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतिः कुरुते देवी भयं प्रलयम् एव च । दिवसान्ते गुणान् एतान् अतीत्यैको ऽवतिष्ठते
prakṛtiḥ kurute devī bhayaṃ pralayam eva ca / divasānte guṇān etān atītyaiko 'vatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रश्मिजालम् इवादित्यस् तत्कालं संनियच्छति । एवम् एवैष तत् सर्वं क्रीडार्थम् अभिमन्यते
raśmijālam ivādityas tatkālaṃ saṃniyacchati / evam evaiṣa tat sarvaṃ krīḍārtham abhimanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मरूपगुणान् एतान् विविधान् हृदयप्रियान् । एवम् एतां प्रकुर्वाणः सर्गप्रलयधर्मिणीम्
ātmarūpaguṇān etān vividhān hṛdayapriyān / evam etāṃ prakurvāṇaḥ sargapralayadharmiṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियां क्रियापथे रक्तस् त्रिगुणस् त्रिगुणाधिपः । क्रियाक्रियापथोपेतस् तथा तद् इति मन्यते
kriyāṃ kriyāpathe raktas triguṇas triguṇādhipaḥ / kriyākriyāpathopetas tathā tad iti manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृत्या सर्वम् एवेदं जगद् अन्धीकृतं विभो । रजसा तमसा चैव व्याप्तं सर्वम् अनेकधा
prakṛtyā sarvam evedaṃ jagad andhīkṛtaṃ vibho / rajasā tamasā caiva vyāptaṃ sarvam anekadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं द्वंद्वान्य् अतीतानि मम वर्तन्ति नित्यशः । मत्त एतानि जायन्ते प्रलये यान्ति माम् अपि
evaṃ dvaṃdvāny atītāni mama vartanti nityaśaḥ / matta etāni jāyante pralaye yānti mām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निस्तर्तव्याण्य् अथैतानि सर्वाणीति नराधिप । मन्यते पक्षबुद्धित्वात् तथैव सुकृतान्य् अपि
nistartavyāṇy athaitāni sarvāṇīti narādhipa / manyate pakṣabuddhitvāt tathaiva sukṛtāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोक्तव्यानि ममैतानि देवलोकगतेन वै । इहैव चैनं भोक्ष्यामि शुभाशुभफलोदयम्
bhoktavyāni mamaitāni devalokagatena vai / ihaiva cainaṃ bhokṣyāmi śubhāśubhaphalodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखम् एवं तु कर्तव्यं सकृत् कृत्वा सुखं मम । यावद् एव तु मे सौख्यं जात्यां जात्यां भविष्यति
sukham evaṃ tu kartavyaṃ sakṛt kṛtvā sukhaṃ mama / yāvad eva tu me saukhyaṃ jātyāṃ jātyāṃ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविष्यति न मे दुःखं कृतेनेहाप्य् अनन्तकम् । सुखदुःखं हि मानुष्यं निरये चापि मज्जनम्
bhaviṣyati na me duḥkhaṃ kṛtenehāpy anantakam / sukhaduḥkhaṃ hi mānuṣyaṃ niraye cāpi majjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरयाच् चापि मानुष्यं कालेनैष्याम्य् अहं पुनः । मनुष्यत्वाच् च देवत्वं देवत्वात् पौरुषं पुनः
nirayāc cāpi mānuṣyaṃ kālenaiṣyāmy ahaṃ punaḥ / manuṣyatvāc ca devatvaṃ devatvāt pauruṣaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुष्यत्वाच् च निरयं पर्यायेणोपगच्छति । एष एवं द्विजातीनाम् आत्मा वै स गुणैर् वृतः
manuṣyatvāc ca nirayaṃ paryāyeṇopagacchati / eṣa evaṃ dvijātīnām ātmā vai sa guṇair vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन देवमनुष्येषु निरयं चोपपद्यते । ममत्वेनावृतो नित्यं तत्रैव परिवर्तते
tena devamanuṣyeṣu nirayaṃ copapadyate / mamatvenāvṛto nityaṃ tatraiva parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तासु मूर्तिषु । य एवं कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम्
sargakoṭisahasrāṇi maraṇāntāsu mūrtiṣu / ya evaṃ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवं फलम् आप्नोति त्रिषु लोकेषु मूर्तिमान् । प्रकृतिः कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम्
sa evaṃ phalam āpnoti triṣu lokeṣu mūrtimān / prakṛtiḥ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतिश् च तथाप्नोति त्रिषु लोकेषु कामगा । तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च
prakṛtiś ca tathāpnoti triṣu lokeṣu kāmagā / tiryagyonimanuṣyatve devaloke tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि स्थानानि चैतानि जानीयात् प्राकृतानि ह । अलिङ्गप्रकृतित्वाच् च लिङ्गैर् अप्य् अनुमीयते
trīṇi sthānāni caitāni jānīyāt prākṛtāni ha / aliṅgaprakṛtitvāc ca liṅgair apy anumīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव पौरुषं लिङ्गम् अनुमानाद् धि मन्यते । स लिङ्गान्तरम् आसाद्य प्राकृतं लिङ्गम् अव्रणम्
tathaiva pauruṣaṃ liṅgam anumānād dhi manyate / sa liṅgāntaram āsādya prākṛtaṃ liṅgam avraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रणद्वाराण्य् अधिष्ठाय कर्माण्य् आत्मनि मन्यते । श्रोत्रादीनि तु सर्वाणि पञ्च कर्मेन्द्रियाण्य् अथ
vraṇadvārāṇy adhiṣṭhāya karmāṇy ātmani manyate / śrotrādīni tu sarvāṇi pañca karmendriyāṇy atha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागादीनि प्रवर्तन्ते गुणेष्व् इह गुणैः सह । अहम् एतानि वै कुर्वन् ममैतानीन्द्रियाणि ह
rāgādīni pravartante guṇeṣv iha guṇaiḥ saha / aham etāni vai kurvan mamaitānīndriyāṇi ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरिन्द्रियो हि मन्येत व्रणवान् अस्मि निर्व्रणः । अलिङ्गो लिङ्गम् आत्मानम् अकालं कालम् आत्मनः
nirindriyo hi manyeta vraṇavān asmi nirvraṇaḥ / aliṅgo liṅgam ātmānam akālaṃ kālam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्त्वं सत्त्वम् आत्मानम् अमृतं मृतम् आत्मनः । अमृत्युं मृत्युम् आत्मानम् अचरं चरम् आत्मनः
asattvaṃ sattvam ātmānam amṛtaṃ mṛtam ātmanaḥ / amṛtyuṃ mṛtyum ātmānam acaraṃ caram ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षेत्रं क्षेत्रम् आत्मानम् असङ्गं सङ्गम् आत्मनः । अतत्त्वं तत्त्वम् आत्मानम् अभवं भवम् आत्मनः
akṣetraṃ kṣetram ātmānam asaṅgaṃ saṅgam ātmanaḥ / atattvaṃ tattvam ātmānam abhavaṃ bhavam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षरं क्षरम् आत्मानम् अबुद्धत्वाद् धि मन्यते । एवम् अप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धजनसेवनात्
akṣaraṃ kṣaram ātmānam abuddhatvād dhi manyate / evam apratibuddhatvād abuddhajanasevanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गकोटिसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति । जन्मान्तरसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति
sargakoṭisahasrāṇi patanāntāni gacchati / janmāntarasahasrāṇi maraṇāntāni gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च । चन्द्रमा इव कोशानां पुनस् तत्र सहस्रशः
tiryagyonimanuṣyatve devaloke tathaiva ca / candramā iva kośānāṃ punas tatra sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीयते ऽप्रतिबुद्धत्वाद् एवम् एव कुबुद्धिमान् । कला पञ्चदशी योनिस् तद् धाम इति पठ्यते
nīyate 'pratibuddhatvād evam eva kubuddhimān / kalā pañcadaśī yonis tad dhāma iti paṭhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यम् एव विजानीहि सोमं वै षोडशांशकैः । कलया जायते ऽजस्रं पुनः पुनर् अबुद्धिमान्
nityam eva vijānīhi somaṃ vai ṣoḍaśāṃśakaiḥ / kalayā jāyate 'jasraṃ punaḥ punar abuddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीमांश् चायं न भवति नृप एवं हि जायते । षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम्
dhīmāṃś cāyaṃ na bhavati nṛpa evaṃ hi jāyate / ṣoḍaśī tu kalā sūkṣmā sa soma upadhāryatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तूपयुज्यते देवैर् देवान् अपि युनक्ति सः । ममत्वं क्षपयित्वा तु जायते नृपसत्तम । प्रकृतेस् त्रिगुणायास् तु स एव त्रिगुणो भवेत्
na tūpayujyate devair devān api yunakti saḥ / mamatvaṃ kṣapayitvā tu jāyate nṛpasattama / prakṛtes triguṇāyās tu sa eva triguṇo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.