तद् एवं तस्य सर्वावतारित्वेन पूर्णत्वम् उक्त्वा स्वरूपेणाप्य् आह यस्येति । द्वयोर् एक-रूपत्वेऽपि विशिष्टतयाविर्भावात् श्री-गोविन्दस्य धर्मि-रूपत्वम् अविशिष्टतयाविर्भावात् ब्रह्मणो धर्म-रूपत्वं ततः पूर्वस्य मण्डल-स्नानीयत्वम् इति भावः । तत्र विष्णु-पुराणम् अपि सम्प्रवदते शुभाश्रयः स-चित्तस्य सर्वगस्य तथात्मनः [विप् ६।७।७६] इति । व्याख्यातं च श्रीधर-स्वामिभिः - सर्वगस्यात्मनः प्पर-ब्रह्मणो अप्य् आश्रयः प्रतिष्ठा । तद् उक्तं भगवता ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहम् [गीता १४।२७] इति । अतैवैकादशे स्व-विभूति-गणनायां तद् अपि स्वयं गणितम् -- पृथिवी वायुर् आकाश आपो ज्योतिर् अहं महान् । विकारः पुरुषो ऽव्यक्तं रजः सत्त्वं तमः परम् ॥ [भ्प् ११।१६।३७] इति । टीका चात्र - परं ब्रह्म च इत्य् एषा । श्री-मत्स्य-देवेनाप्य् अष्टमे तथोक्तम् - मदीयं महिमानं च परं ब्रह्मेति शब्दितम् [भ्प् ८।२४।३८] । अतैव श्री-यामुनाचार्य-चरणैर् अपि - यद्-अण्डान्तर-गोचरं च यद् दशोत्तराण्य् आवरणानि यानि च । गुणाः प्रधानं पुरुषः परं पदं परात्परं ब्रह्म च ते विभूतयः ॥ [स्तोत्र-रत्नम् १४] इति । अतैवाह ध्रुवश् चतुर्थे - या निर्वृतिस् तनु-भृतां तव पाद-पद्म- ध्यानाद् भवज्-जन-कथा-श्रवणेन वा स्यात् । सा ब्रह्मणि स्व-महिमन्य् अपि नाथ मा भूत् किं त्व् अन्तकासि-लुलितात् पततां विमानात् ॥ [भ्प् ४।९।१०] अतैवात्मारामाणाम् अपि तद् गुणेनाकर्षः श्रूयते । आत्मारामाश् च मुनयो निर्ग्रन्था अप्य् उरुक्रमे । कुर्वन्त्य् अहैतुकीं भक्तिम् इत्थम्भूतो गुणो हरिः ॥ [भ्प् १।७।११] इति । अत्र विशेष-जिज्ञासा चेत् श्री-भागवत-सन्दर्भो दृश्यताम् इत्य् अलम् अतिविस्तरेण ॥ ४० ॥ माया हि यस्य जगद्-अण्ड-शतानि सूते त्रैगुण्य-तद्-विषय-वेद-वितायमाना । सत्त्वावलम्बि-पर-सत्त्वं विशुद्ध-सत्त्वम्- गोविन्दम् आदि-पुरुषं तम् अहं भजामि ॥४१॥
tad evaṃ tasya sarvāvatāritvena pūrṇatvam uktvā svarūpeṇāpy āha yasyeti | dvayor eka-rūpatve'pi viśiṣṭatayāvirbhāvāt śrī-govindasya dharmi-rūpatvam aviśiṣṭatayāvirbhāvāt brahmaṇo dharma-rūpatvaṃ tataḥ pūrvasya maṇḍala-snānīyatvam iti bhāvaḥ | tatra viṣṇu-purāṇam api sampravadate śubhāśrayaḥ sa-cittasya sarvagasya tathātmanaḥ [ViP 6.7.76] iti | vyākhyātaṃ ca śrīdhara-svāmibhiḥ - sarvagasyātmanaḥ ppara-brahmaṇo apy āśrayaḥ pratiṣṭhā | tad uktaṃ bhagavatā brahmaṇo hi pratiṣṭhāham [Gītā 14.27] iti | ataivaikādaśe sva-vibhūti-gaṇanāyāṃ tad api svayaṃ gaṇitam -- pṛthivī vāyur ākāśa āpo jyotir ahaṃ mahān | vikāraḥ puruṣo 'vyaktaṃ rajaḥ sattvaṃ tamaḥ param || [BhP 11.16.37] iti | ṭīkā cātra - paraṃ brahma ca ity eṣā | śrī-matsya-devenāpy aṣṭame tathoktam - madīyaṃ mahimānaṃ ca paraṃ brahmeti śabditam [BhP 8.24.38] | ataiva śrī-yāmunācārya-caraṇair api - yad-aṇḍāntara-gocaraṃ ca yad daśottarāṇy āvaraṇāni yāni ca | guṇāḥ pradhānaṃ puruṣaḥ paraṃ padaṃ parātparaṃ brahma ca te vibhūtayaḥ || [Stotra-ratnam 14] iti | ataivāha dhruvaś caturthe - yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma- dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt | sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt kiṃ tv antakāsi-lulitāt patatāṃ vimānāt || [BhP 4.9.10] ataivātmārāmāṇām api tad guṇenākarṣaḥ śrūyate | ātmārāmāś ca munayo nirgranthā apy urukrame | kurvanty ahaitukīṃ bhaktim itthambhūto guṇo hariḥ || [BhP 1.7.11] iti | atra viśeṣa-jijñāsā cet śrī-bhāgavata-sandarbho dṛśyatām ity alam ativistareṇa || 40 || māyā hi yasya jagad-aṇḍa-śatāni sūte traiguṇya-tad-viṣaya-veda-vitāyamānā | sattvāvalambi-para-sattvaṃ viśuddha-sattvam- govindam ādi-puruṣaṃ tam ahaṃ bhajāmi ||41||
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.