पदांशसहितस् त्व् एष व्यवहारः प्रकीर्तितः । विवादकारणान्यस्य पदानि शृणुताधुना
padāṃśasahitas tv eṣa vyavahāraḥ prakīrtitaḥ / vivādakāraṇānyasya padāni śṛṇutādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Brhaspati-Smrti, Vyavahara·1·1.10
Brhaspati-Smrti, Vyavahara 1.10
ऋणादानप्रधानानि द्यूताह्वानान्तिकानि च । क्रमशः संप्रवक्ष्यामि क्रियाभेदांश् च तत्त्वतः
ṛṇādānapradhānāni dyūtāhvānāntikāni ca / kramaśaḥ saṃpravakṣyāmi kriyābhedāṃś ca tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणं देयम् अदेयं च येन यत्र यथा च यत् । दानग्रहणधर्मौ च ऋणादानम् इति स्मृतम्
ṛṇaṃ deyam adeyaṃ ca yena yatra yathā ca yat / dānagrahaṇadharmau ca ṛṇādānam iti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशीतिभागो वृद्धिः स्यान् मासि मासि सबन्धके । वर्णक्रमाच् छतं द्वित्रि- चतुःपञ्चकम् अन्यथा
aśītibhāgo vṛddhiḥ syān māsi māsi sabandhake / varṇakramāc chataṃ dvitri- catuḥpañcakam anyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिपूर्णं गृहीत्वाधिं बन्धं वा साधुलग्नकम् । लेख्यारूढं साक्षिमद् वा ऋणं दद्याद् धनी सदा
paripūrṇaṃ gṛhītvādhiṃ bandhaṃ vā sādhulagnakam / lekhyārūḍhaṃ sākṣimad vā ṛṇaṃ dadyād dhanī sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुत्सितात् सीदतश् चैव निर्विशङ्कैः प्रगृह्यते । चतुर्गुणं वाष्टगुणं कुसीदाख्यम् अतः स्मृतम्
kutsitāt sīdataś caiva nirviśaṅkaiḥ pragṛhyate / caturguṇaṃ vāṣṭaguṇaṃ kusīdākhyam ataḥ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणे पणम् ॥। ॥॥ ॥॥
purāṇe paṇam ... .... ....
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धिश् चतुर्विधा प्रोक्ता पञ्चधान्यैः प्रकीर्तिता । षड्विधान्यैः समाख्याता तत्त्वतस् ता निबोधत
vṛddhiś caturvidhā proktā pañcadhānyaiḥ prakīrtitā / ṣaḍvidhānyaiḥ samākhyātā tattvatas tā nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायिका कालिका चैव चक्रवृद्धिर् अतो ऽपरा । कारिता च शिखावृद्धिर् भोगलाभस् तथैव च
kāyikā kālikā caiva cakravṛddhir ato 'parā / kāritā ca śikhāvṛddhir bhogalābhas tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायिका कर्मसंयुक्ता मासाद् ग्राह्या च कालिका । वृद्धेर् वृद्धिश् चक्रवृद्धिः कारिता ऋणिना कृता
kāyikā karmasaṃyuktā māsād grāhyā ca kālikā / vṛddher vṛddhiś cakravṛddhiḥ kāritā ṛṇinā kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यहं गृह्यते या तु शिखावृद्धिस् तु सा स्मृता । शिखेव वर्धते नित्यं शिरश्च्छेदान् निवर्तते
pratyahaṃ gṛhyate yā tu śikhāvṛddhis tu sā smṛtā / śikheva vardhate nityaṃ śiraścchedān nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणिकेन तु या वृद्धिर् अधिका संप्रकल्पिता । आपत्कालकृता नित्यं दातव्या सा तु कारिता । अन्यथा कारिता वृद्धिर् न दातव्या कथञ् चन
ṛṇikena tu yā vṛddhir adhikā saṃprakalpitā / āpatkālakṛtā nityaṃ dātavyā sā tu kāritā / anyathā kāritā vṛddhir na dātavyā kathañ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखेव वर्धते नित्यं शिरश्च्छेदान् निवर्तते । मूले दत्ते तथैवैषा शिखावृद्धिस् ततः स्मृता
śikheva vardhate nityaṃ śiraścchedān nivartate / mūle datte tathaivaiṣā śikhāvṛddhis tataḥ smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृही स्तोमः शदः क्षेत्राद् भोगलाभः प्रकीर्तितः
gṛhī stomaḥ śadaḥ kṣetrād bhogalābhaḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायिका भोगवृद्धिं च कारितां च शिखात्मिकाम् । चतुष्टयीं वृद्धिम् आहुश् चक्रवृध्या तु पञ्चमीम्
kāyikā bhogavṛddhiṃ ca kāritāṃ ca śikhātmikām / catuṣṭayīṃ vṛddhim āhuś cakravṛdhyā tu pañcamīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखा वृद्धिं कायिकां च भोगलाभं तथैव च । धनी तावत् समादद्याद् यावन् मूलं न शोधितम्
śikhā vṛddhiṃ kāyikāṃ ca bhogalābhaṃ tathaiva ca / dhanī tāvat samādadyād yāvan mūlaṃ na śodhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्ये द्विगुणा वृद्धिस् त्रिगुणा वस्त्रकुप्यके । धान्ये चतुर्गुणा प्रोक्ता शदवाह्यलवेषु च
hiraṇye dviguṇā vṛddhis triguṇā vastrakupyake / dhānye caturguṇā proktā śadavāhyalaveṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तपञ्चगुणा शाके बीजे ऽक्षौ षड्गुणा स्मृता । लवणस्वेदम् अद्येषु वृद्धिर् अष्टगुणा मता । गुडे मधुनि चैवोक्ता प्रयुक्ते चिरकालिके
uktapañcaguṇā śāke bīje 'kṣau ṣaḍguṇā smṛtā / lavaṇasvedam adyeṣu vṛddhir aṣṭaguṇā matā / guḍe madhuni caivoktā prayukte cirakālike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलानां चैव सर्वेषां मद्यानां मधुसर्पिषाम् । वृद्धिर् अष्टगुणा प्रोक्ता गुडस्य लवणस्य च
tailānāṃ caiva sarveṣāṃ madyānāṃ madhusarpiṣām / vṛddhir aṣṭaguṇā proktā guḍasya lavaṇasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यात् कोशानां पञ्चगुणा कार्पासस्य चतुर्गुणा । काष्ठानां चन्दनादीनां वृद्धिर् अष्टगुणा भवेत्
syāt kośānāṃ pañcaguṇā kārpāsasya caturguṇā / kāṣṭhānāṃ candanādīnāṃ vṛddhir aṣṭaguṇā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागो यद् द्विगुणाद् ऊर्ध्वं चक्रवृद्धिश् च गृह्यते । पूर्णे च सोदयं पश्चाद् वार्द्धुष्यं तद् विगर्हितम्
bhāgo yad dviguṇād ūrdhvaṃ cakravṛddhiś ca gṛhyate / pūrṇe ca sodayaṃ paścād vārddhuṣyaṃ tad vigarhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशीतिभागो वर्धेत लाभे द्विगुणताम् इयात् । प्रयुक्तं सप्तभिर् वर्षैस् त्रिभागोअनैर् न संशयः
aśītibhāgo vardheta lābhe dviguṇatām iyāt / prayuktaṃ saptabhir varṣais tribhāgoanair na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृणकाष्ठेष्टकासूत्र- किण्वचर्मास्थिवर्मणाम् । हेतिपुष्पफलानां च वृद्धिस् तु न निवर्तते
tṛṇakāṣṭheṣṭakāsūtra- kiṇvacarmāsthivarmaṇām / hetipuṣpaphalānāṃ ca vṛddhis tu na nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यधान्यवस्त्राणां वृद्धिर् द्वित्रिचतुर्गुणा । घृतस्याष्टगुणा वृद्धिस् ताम्रादीनां चतुर्गुणा
hiraṇyadhānyavastrāṇāṃ vṛddhir dvitricaturguṇā / ghṛtasyāṣṭaguṇā vṛddhis tāmrādīnāṃ caturguṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखावृद्धिं कायिकां च भोगे लाभं तथैव च । धनी तावत् समादद्याद् यावन् मूलं न शोधितम्
śikhāvṛddhiṃ kāyikāṃ ca bhoge lābhaṃ tathaiva ca / dhanī tāvat samādadyād yāvan mūlaṃ na śodhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादोपचयात् क्रमेणेतरेषाम्
pādopacayāt krameṇetareṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेष्व् अर्थविवादेषु वाक्च्छले नावसीदति । परस्त्रीभूमिर्णादाने शास्यो ऽप्य् अर्थान् न हीयते । समवृद्धिः सदा कुर्याद् विषमस् तु निवर्तते
sarveṣv arthavivādeṣu vākcchale nāvasīdati / parastrībhūmirṇādāne śāsyo 'py arthān na hīyate / samavṛddhiḥ sadā kuryād viṣamas tu nivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठवचनप्रोक्तां वृद्धिं वार्द्धुषिके शृणु । पञ्च माषास् तु विंशत्या एवं धर्मो न हीयते
vasiṣṭhavacanaproktāṃ vṛddhiṃ vārddhuṣike śṛṇu / pañca māṣās tu viṃśatyā evaṃ dharmo na hīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माषो विंशतिभागस् तु पलस्य परिकीर्तितः
māṣo viṃśatibhāgas tu palasya parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र त्व् इदम् उपेक्षां वा यः कश्चित् कुरुते नरः । चतुःसुवर्णं षण्णिष्कास् तस्य दण्डो विधीयते
tatra tv idam upekṣāṃ vā yaḥ kaścit kurute naraḥ / catuḥsuvarṇaṃ ṣaṇṇiṣkās tasya daṇḍo vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समूहकार्यसिध्यर्थं राजादीनां च दर्शने । ततो लभेत यत् किंचित् सर्वेषाम् एव तत् समम्
samūhakāryasidhyarthaṃ rājādīnāṃ ca darśane / tato labheta yat kiṃcit sarveṣām eva tat samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सान्तानिकादिषु तथा धर्म एषां सनातनः । यत्नैः प्राप्तं रक्षितं वा गणार्थे वा ऋणं कृतम्
sāntānikādiṣu tathā dharma eṣāṃ sanātanaḥ / yatnaiḥ prāptaṃ rakṣitaṃ vā gaṇārthe vā ṛṇaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वदेशस्थो ऽपि वा यस् तु न दद्याद् याचितो ऽसकृत् । स तत्र कारितां वृद्धिम् अनिच्छन्न् अपि चाहरेत्[?]
svadeśastho 'pi vā yas tu na dadyād yācito 'sakṛt / sa tatra kāritāṃ vṛddhim anicchann api cāharet[?]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षाण्मास्यं मासिकं वापि विभक्तव्यं यथांशतः । देयं वा निःस्ववृद्धार्त- स्त्रीबालातुररोगिषु
ṣāṇmāsyaṃ māsikaṃ vāpi vibhaktavyaṃ yathāṃśataḥ / deyaṃ vā niḥsvavṛddhārta- strībālāturarogiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतुत्रयस्योपरिष्टाद् धनं वृद्धिम् अवाप्नुयात् । एवम् आदिष्व् अशीति भागवृद्धिर् विवक्षिता
ṛtutrayasyopariṣṭād dhanaṃ vṛddhim avāpnuyāt / evam ādiṣv aśīti bhāgavṛddhir vivakṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न निःस्रवति यत् तत् स्याद् धनिको मूलभाग् भवेत् । द्विगुणाद् अपि चोत्कर्षे कालिका यस्य चादिनाम् । विवादन्यायतत्त्वज्ञैस् तदा राजा विनिर्णयेत्
na niḥsravati yat tat syād dhaniko mūlabhāg bhavet / dviguṇād api cotkarṣe kālikā yasya cādinām / vivādanyāyatattvajñais tadā rājā vinirṇayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिस् तु भुज्यते तावद् यावत् तन् न प्रदीयते
ādhis tu bhujyate tāvad yāvat tan na pradīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिर् बन्धः समाख्यातः स च प्रोक्तश् चतुर्विधः । जङ्गमः स्थावरश् चैव गोप्यो भोग्यस् तथैव च
ādhir bandhaḥ samākhyātaḥ sa ca proktaś caturvidhaḥ / jaṅgamaḥ sthāvaraś caiva gopyo bhogyas tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादृच्छिकः सावधिश् च लेख्यारुढो ऽथ साक्षिमान् । अशान्तलाभे च ऋणे तथा पूर्णे ऽवधौ धनी
yādṛcchikaḥ sāvadhiś ca lekhyāruḍho 'tha sākṣimān / aśāntalābhe ca ṛṇe tathā pūrṇe 'vadhau dhanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो भुङ्क्ते बन्धकं लोभान् न स लाभो भवेत् पुनः । न्यासवत् परिपाल्यो ऽसौ वृद्धिर् नश्यते हापिते
yo bhuṅkte bandhakaṃ lobhān na sa lābho bhavet punaḥ / nyāsavat paripālyo 'sau vṛddhir naśyate hāpite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवराजोपघाते च यथाधिर् नाशम् आप्नुयात् । तत्राधिं दापयेद् दद्यात् सोदयं धनम् अन्यथा
daivarājopaghāte ca yathādhir nāśam āpnuyāt / tatrādhiṃ dāpayed dadyāt sodayaṃ dhanam anyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धहस्तस्य यद् देयं चित्रेण चरितेन वा । अदत्ते ऽर्थे ऽखिलं बन्धं नाकामो दाप्यते क्वचित्
bandhahastasya yad deyaṃ citreṇa caritena vā / adatte 'rthe 'khilaṃ bandhaṃ nākāmo dāpyate kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्ते चासारतां प्राप्ते मूलहानिः प्रजायते । बहुमूल्यं तत्र नष्टम् ऋणिकं तत्र तोषयेत्
bhukte cāsāratāṃ prāpte mūlahāniḥ prajāyate / bahumūlyaṃ tatra naṣṭam ṛṇikaṃ tatra toṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रम् एकं द्वयोर् बन्धे दत्तं यत् समकालिकम् । येन भुक्तं भवेत् पूर्वं तस्य सिद्धिम् अवाप्नुयात्
kṣetram ekaṃ dvayor bandhe dattaṃ yat samakālikam / yena bhuktaṃ bhavet pūrvaṃ tasya siddhim avāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यकालोपस्थितयोर् द्वयोर् अपि समं भवेत् । प्रदाने विक्रये चैव विधिः स परिकीर्तितः
tulyakālopasthitayor dvayor api samaṃ bhavet / pradāne vikraye caiva vidhiḥ sa parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधानं विक्रयो दानं साक्षिलेख्यकृतं यदा । एकक्रियानिबन्धेन लेख्यं तत्रापहारकम्
ādhānaṃ vikrayo dānaṃ sākṣilekhyakṛtaṃ yadā / ekakriyānibandhena lekhyaṃ tatrāpahārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिर्दिष्टं च निर्दिष्टं एकत्र च विशेषितम् । विशेषलिखितं ज्याय इति कात्यायनो ऽब्रवीत्
anirdiṣṭaṃ ca nirdiṣṭaṃ ekatra ca viśeṣitam / viśeṣalikhitaṃ jyāya iti kātyāyano 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यं द्विगुणीभूते पूर्णे काले धृतावधौ । बन्धकस्य धनी स्वामी द्विसप्ताहं प्रतीक्ष्य तु
hiraṇyaṃ dviguṇībhūte pūrṇe kāle dhṛtāvadhau / bandhakasya dhanī svāmī dvisaptāhaṃ pratīkṣya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदन्तरा धनं दत्त्वा ऋणी बन्धम् अवाप्नुयात् । पूर्णे विधौ सान्तलाभे बन्धस्वामी ततो भवेत् । अनिर्गते दशाहे तु ऋणी मोक्षितुम् अर्हति
tadantarā dhanaṃ dattvā ṛṇī bandham avāpnuyāt / pūrṇe vidhau sāntalābhe bandhasvāmī tato bhavet / anirgate daśāhe tu ṛṇī mokṣitum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोप्याधिर् द्विगुणाद् ऊर्ध्वं कृतकालो यथाविधि । श्रावयित्वा ऋणिकुले भोक्तव्यः समनन्तरम्
gopyādhir dviguṇād ūrdhvaṃ kṛtakālo yathāvidhi / śrāvayitvā ṛṇikule bhoktavyaḥ samanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्ये द्विगुणीभूते नष्टे चैवाधमर्णके । द्रव्यं तदीयं संगृह्य विक्रीणीत ससाक्षिकम्
hiraṇye dviguṇībhūte naṣṭe caivādhamarṇake / dravyaṃ tadīyaṃ saṃgṛhya vikrīṇīta sasākṣikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षेद् वा कृतमूल्यं तु दशाहं जनसंसदि । ऋणानुरूपां परतो गृहीत्वान्यं तु वर्जयेत्
rakṣed vā kṛtamūlyaṃ tu daśāhaṃ janasaṃsadi / ṛṇānurūpāṃ parato gṛhītvānyaṃ tu varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भुङ्क्ते यः स्वम् आधानं नादद्यान् न निवेदयेत् । प्रमीतसाक्षी ऋणिकः तस्य लेख्यम् अपार्थकम्
na bhuṅkte yaḥ svam ādhānaṃ nādadyān na nivedayet / pramītasākṣī ṛṇikaḥ tasya lekhyam apārthakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहवार्यापणं धान्यं पशुस्त्रीवाहनानि च । उपेक्षया विनश्यन्ति यान्ति चासारतां तथा
gṛhavāryāpaṇaṃ dhānyaṃ paśustrīvāhanāni ca / upekṣayā vinaśyanti yānti cāsāratāṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधनं च स्थिरीकृत्य गणनाकुशलैर् नृभिः । तद्बन्धुज्ञातिविदितं प्रगृह्णन्न् आपराध्नुयात्
svadhanaṃ ca sthirīkṛtya gaṇanākuśalair nṛbhiḥ / tadbandhujñātividitaṃ pragṛhṇann āparādhnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवादो ऽष्टादशोपेतः पूर्वोत्तरविशेषितः । व्याख्यातस् त्व् अधुना सम्यक्- क्रियाभेदान् निबोधत
vivādo 'ṣṭādaśopetaḥ pūrvottaraviśeṣitaḥ / vyākhyātas tv adhunā samyak- kriyābhedān nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं कृता क्रिया या तु पालनीया तथैव सा । अन्यथा क्रियते यत्र क्रियाभेदस् तदा भवेत्
pūrvaṃ kṛtā kriyā yā tu pālanīyā tathaiva sā / anyathā kriyate yatra kriyābhedas tadā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहाय करणं पूर्वं धनिको वाधमर्णिकः । कुर्यान् न्यूनाधिकं तुल्यं क्रियाभेदः स उच्यते
vihāya karaṇaṃ pūrvaṃ dhaniko vādhamarṇikaḥ / kuryān nyūnādhikaṃ tulyaṃ kriyābhedaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विकेनार्थं समादाय प्रपन्नः पञ्चकं तु यः । लाभं तत्र प्रमाणं स्यात् पश्चिमं यद् धि निश्चितं
dvikenārthaṃ samādāya prapannaḥ pañcakaṃ tu yaḥ / lābhaṃ tatra pramāṇaṃ syāt paścimaṃ yad dhi niścitaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्वामिना कृतो यस् तु दायो विक्रय एव वा । अकृतः स तु विज्ञेयो व्यवहारे यथास्थितिः
asvāminā kṛto yas tu dāyo vikraya eva vā / akṛtaḥ sa tu vijñeyo vyavahāre yathāsthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरोत्तरबन्धेन प्राग्बन्धः शिथिलो भवेत् । यः पश्चिमः क्रियाकारः स पूर्वाद् बलवत्तरः
uttarottarabandhena prāgbandhaḥ śithilo bhavet / yaḥ paścimaḥ kriyākāraḥ sa pūrvād balavattaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यासं कृत्वा परत्राधिं कृत्वा वाधिं करोति यः । विक्रयं वा क्रिया तत्र पश्चिमा बलवत्तरा
nyāsaṃ kṛtvā paratrādhiṃ kṛtvā vādhiṃ karoti yaḥ / vikrayaṃ vā kriyā tatra paścimā balavattarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतं चेद् एकदिवसे विक्रयाधिप्रतिग्रहम् । त्रयाणाम् अपि संदिग्धे कथं तत्र विचारणा
kṛtaṃ ced ekadivase vikrayādhipratigraham / trayāṇām api saṃdigdhe kathaṃ tatra vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीण्य् एवात्र प्रमाणानि विभजेयुर् यथांशतः । उभौ चार्थानुसारेण त्रिभागेन प्रतिग्रही
trīṇy evātra pramāṇāni vibhajeyur yathāṃśataḥ / ubhau cārthānusāreṇa tribhāgena pratigrahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामकं कर्षितं तत् स्यात् तदा न धनभाग्धनी । ऋणी च न लभेद् बन्धं परस्परमतं विना
sāmakaṃ karṣitaṃ tat syāt tadā na dhanabhāgdhanī / ṛṇī ca na labhed bandhaṃ parasparamataṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनं मूलीकृतं दत्त्वा यद् आधिं प्रार्थयेद् ऋणी । तदैव तस्य मोक्तव्यस् त्व् अन्यथा दोषभाग्धनी
dhanaṃ mūlīkṛtaṃ dattvā yad ādhiṃ prārthayed ṛṇī / tadaiva tasya moktavyas tv anyathā doṣabhāgdhanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रादिकं यदा भुक्तम् उत्पन्नम् अधिकं ततः । मूलोदयं प्रविष्टं चेत् तद् आधिं प्राप्नुयाद् ऋणी
kṣetrādikaṃ yadā bhuktam utpannam adhikaṃ tataḥ / mūlodayaṃ praviṣṭaṃ cet tad ādhiṃ prāpnuyād ṛṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयोजके ऽसति धनं मूले न्यस्याधिम् आप्नुयात् । परिभाष्य यदा क्षेत्रं दद्यात् तु धनिने ऋणी । तदा तच् छान्तलाभे ऽर्थे मोक्तव्यम् इति निश्चयः
prayojake 'sati dhanaṃ mūle nyasyādhim āpnuyāt / paribhāṣya yadā kṣetraṃ dadyāt tu dhanine ṛṇī / tadā tac chāntalābhe 'rthe moktavyam iti niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिस् तु सोदये द्रव्ये प्रदातव्यं त्वया मम । कुसीदाधिविधिस् त्व् एष धर्म्यः संपरिकीर्तितः
ādhis tu sodaye dravye pradātavyaṃ tvayā mama / kusīdādhividhis tv eṣa dharmyaḥ saṃparikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्राधिकं गृहक्षेत्रं भोगेन प्रकर्षान्वितम् । तत्र र्णी चाप्नुयाद् बन्धं धनी चैव ऋणं तथा
yatrādhikaṃ gṛhakṣetraṃ bhogena prakarṣānvitam / tatra rṇī cāpnuyād bandhaṃ dhanī caiva ṛṇaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णे प्रकर्षे तत्साम्यम् उभयोः परिकीर्तितम् । अपूर्णे तु प्रकुर्यातां प्रस्परमतेन तौ
pūrṇe prakarṣe tatsāmyam ubhayoḥ parikīrtitam / apūrṇe tu prakuryātāṃ prasparamatena tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि प्रकर्षितं तत् स्यात् तदा न धनभाग्धनी । ऋणी न लभते बन्धं परस्परमतं विना
yadi prakarṣitaṃ tat syāt tadā na dhanabhāgdhanī / ṛṇī na labhate bandhaṃ parasparamataṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शने प्रत्यये दाने ऋणिद्रव्यार्पणे तथा । चतुष्प्रकारः प्रतिभूः शास्त्रे दृष्टो मनीषिभिः
darśane pratyaye dāne ṛṇidravyārpaṇe tathā / catuṣprakāraḥ pratibhūḥ śāstre dṛṣṭo manīṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहैको दर्शयामीति साधुर् एषो ऽपरो ऽब्रवीत् । दाताहम् एतद् द्रविणम् अर्पताम्य् अपरो वदेत्
āhaiko darśayāmīti sādhur eṣo 'paro 'bravīt / dātāham etad draviṇam arpatāmy aparo vadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शनप्रतिभूर्यस् तु देशे काले च दर्शयेत् । निबन्धं वावहेत् तत्र दैवराजकृताद् ऋते
darśanapratibhūryas tu deśe kāle ca darśayet / nibandhaṃ vāvahet tatra daivarājakṛtād ṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टस्यान्वेषणे कालं दद्यात् प्रतिभुवे धनी । देशाध्वरूपतः पक्षं मासं सार्धम् अथापि वा
naṣṭasyānveṣaṇe kālaṃ dadyāt pratibhuve dhanī / deśādhvarūpataḥ pakṣaṃ māsaṃ sārdham athāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो यस्य प्रतिभूस् तिष्ठेद् दर्शनायेह मानवः । अदर्शयं स तं तस्मै प्रयच्छेत् स्वधनाद् ऋणम्
yo yasya pratibhūs tiṣṭhed darśanāyeha mānavaḥ / adarśayaṃ sa taṃ tasmai prayacchet svadhanād ṛṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यौ तु वितथे दाप्यौ तत्कालावेदितं धनम् । उत्तरौ तु विसंवादे तौ विना तत्सुतौ तथा
ādyau tu vitathe dāpyau tatkālāveditaṃ dhanam / uttarau tu visaṃvāde tau vinā tatsutau tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामीरिपुनिरुद्धाधिकृतदण्डितसंशयाः । रिक्थिमात्र[मित्र]अन्तावसायि[अन्तेवासि]राजवृत्तवीतराग व्रतिदरिद्रबालवृद्धस्त्रीरुग्णा न प्रतिभुवः
svāmīripuniruddhādhikṛtadaṇḍitasaṃśayāḥ / rikthimātra[mitra]antāvasāyi[antevāsi]rājavṛttavītarāga vratidaridrabālavṛddhastrīrugṇā na pratibhuvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपस्थाप्यविपत्तौ उपस्थाप्यस्य पुनः प्रतिभूः दाप्यः
upasthāpyavipattau upasthāpyasya punaḥ pratibhūḥ dāpyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रेणापि समं देयम् ऋणं सर्वं तु पैतृकम्
putreṇāpi samaṃ deyam ṛṇaṃ sarvaṃ tu paitṛkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिभाव्यं तु यो दद्यात् पीडितः प्रतिभावितः । त्रिपक्षात् परतः सो ऽर्थं द्विगुणं लब्धुम् अर्हति
pratibhāvyaṃ tu yo dadyāt pīḍitaḥ pratibhāvitaḥ / tripakṣāt parataḥ so 'rthaṃ dviguṇaṃ labdhum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधुत्वाच् चेन् मन्दधिय ऋणं दद्युर् अभाविताः । यद् अर्थं दापितास् तस्मान् न लभेरन् कथञ् चन
sādhutvāc cen mandadhiya ṛṇaṃ dadyur abhāvitāḥ / yad arthaṃ dāpitās tasmān na labheran kathañ cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्यन्तं पीडनीयाः स्युर् ऋणं दाप्याः शनैः शनैः । स्वसाक्ष्येण[ए न] नियोज्याः स्युर् विधिः प्रतिभुवाम् अयम्
nātyantaṃ pīḍanīyāḥ syur ṛṇaṃ dāpyāḥ śanaiḥ śanaiḥ / svasākṣyeṇa[e na] niyojyāḥ syur vidhiḥ pratibhuvām ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नष्टे मृते वा ऋणिके धनी पत्रं प्रदर्शयेत् । तत्कालावधिसंयुक्तं स्थानलेख्यं च कारयेत्
naṣṭe mṛte vā ṛṇike dhanī patraṃ pradarśayet / tatkālāvadhisaṃyuktaṃ sthānalekhyaṃ ca kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिभुवा तु यद् दत्तम् अपृष्टम् ऋणिके धनम् । द्विगुणं न प्रतिभुवे प्रदेयम् ऋणिकेन तु
pratibhuvā tu yad dattam apṛṣṭam ṛṇike dhanam / dviguṇaṃ na pratibhuve pradeyam ṛṇikena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मोपधिबलात् कारैर् गृहसंरोधनेन च । प्रतिपन्नम् ऋणं दाप्यः सामादिभिर् उपक्रमैः । धर्मोपधिबलात् कारैर् गृहसंरोधनेन च
dharmopadhibalāt kārair gṛhasaṃrodhanena ca / pratipannam ṛṇaṃ dāpyaḥ sāmādibhir upakramaiḥ / dharmopadhibalāt kārair gṛhasaṃrodhanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुहृत्संबन्धिसंदिष्टैः सामोक्त्यानुगमेन च । प्रायेण धनिने दाप्यो धर्म एष उदाहृतः
suhṛtsaṃbandhisaṃdiṣṭaiḥ sāmoktyānugamena ca / prāyeṇa dhanine dāpyo dharma eṣa udāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणस् तु परिक्षीणः शनैर् दाप्यो यथोदयम्
brāhmaṇas tu parikṣīṇaḥ śanair dāpyo yathodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छद्मना याचितं चार्थम् आनीय ऋणिकाद् धनी । अन्वाहितादि वाहृत्य दाप्यते यत्र सोपधिः
chadmanā yācitaṃ cārtham ānīya ṛṇikād dhanī / anvāhitādi vāhṛtya dāpyate yatra sopadhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा स्वगृहम् आनीय ताडनाद्यैर् उपक्रमैः । ऋणिको दाप्यते यत्र बलात् कारः स कीर्तितः
yadā svagṛham ānīya tāḍanādyair upakramaiḥ / ṛṇiko dāpyate yatra balāt kāraḥ sa kīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणापि समं कुर्याद् धनिकं वाधमर्णिकः । समो ऽपकृष्टजातिश् च दद्याच् छेयांस् तु तच्छनैः
karmaṇāpi samaṃ kuryād dhanikaṃ vādhamarṇikaḥ / samo 'pakṛṣṭajātiś ca dadyāc cheyāṃs tu tacchanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीनजातिं परिक्षीणम् ऋणार्थे कर्म कारयेत् । ब्राह्मणस् तु परिक्षीणः शनैर् दाप्यो यथोदयम्
hīnajātiṃ parikṣīṇam ṛṇārthe karma kārayet / brāhmaṇas tu parikṣīṇaḥ śanair dāpyo yathodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारपुत्रपशून् बध्वा कृत्वा द्वारोपवेशनम् । यत्रर्णी दाप्यते ऽर्थं स्वं तद् आचरितम् उच्यते
dāraputrapaśūn badhvā kṛtvā dvāropaveśanam / yatrarṇī dāpyate 'rthaṃ svaṃ tad ācaritam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपन्नस्य धर्मो ऽयं व्यपलापी तु संसदि । लेख्येन साक्षिभिर् वापि भावयित्वा प्रदाप्यते
pratipannasya dharmo 'yaṃ vyapalāpī tu saṃsadi / lekhyena sākṣibhir vāpi bhāvayitvā pradāpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदातव्यं यद् भवति न्यायतस् तद् ददाम्य् अहम् । एवं यत्रर्णिको ब्रूते क्रियावादी स उच्यते
pradātavyaṃ yad bhavati nyāyatas tad dadāmy aham / evaṃ yatrarṇiko brūte kriyāvādī sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न रोद्धव्यः क्रियावादी संदिग्धे ऽर्थे कथञ् चन । आसेधयंस् त्व् अनासेध्यं दण्ड्यो भवति धर्मतः
na roddhavyaḥ kriyāvādī saṃdigdhe 'rthe kathañ cana / āsedhayaṃs tv anāsedhyaṃ daṇḍyo bhavati dharmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपसंख्यादिलाभेषु यत्र भ्रान्तिर् द्वयोर् भवेत् । देयानादेययोर् वापि संदिग्धो ऽर्थः स कीर्तितः
rūpasaṃkhyādilābheṣu yatra bhrāntir dvayor bhavet / deyānādeyayor vāpi saṃdigdho 'rthaḥ sa kīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णावधौ शान्तलाभे ऋणाम् उद्ग्राहयेद् धनी । धारयेद् वा ऋणी लेख्यं चक्रवृद्धिव्यवस्थया
pūrṇāvadhau śāntalābhe ṛṇām udgrāhayed dhanī / dhārayed vā ṛṇī lekhyaṃ cakravṛddhivyavasthayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विगुणस्योपरि यदा चक्रवृद्धिः प्रगृह्यते । भोगलाभस् तदा तत्र मूलं स्यात् सोदयं नृणाम्
dviguṇasyopari yadā cakravṛddhiḥ pragṛhyate / bhogalābhas tadā tatra mūlaṃ syāt sodayaṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनावेद्य तु राज्ञे यः संदिग्धे ऽर्थे प्रवर्तते । प्रसह्य स विनेयः स्यात् स चाप्य् अर्थो न सिध्यति
anāvedya tu rājñe yaḥ saṃdigdhe 'rthe pravartate / prasahya sa vineyaḥ syāt sa cāpy artho na sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परहस्ताद् गृहीतं यत् कुषीदविधिना ऋणम् । येन यत्र यथा देयम् अदेयं चोच्यते ऽधुना
parahastād gṛhītaṃ yat kuṣīdavidhinā ṛṇam / yena yatra yathā deyam adeyaṃ cocyate 'dhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याचमानाय दातव्यम् अल्पकालम् ऋणं कृतम् । पूर्णे ऽवधौ शान्तलाभम् अभावे च पितुः सुतैः
yācamānāya dātavyam alpakālam ṛṇaṃ kṛtam / pūrṇe 'vadhau śāntalābham abhāve ca pituḥ sutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपस्वी चाग्निहोत्री च ऋणवान् म्रियते यदि । तपस्या चाग्निहोत्रं च सर्वं तद् धनिनो भवेत्
tapasvī cāgnihotrī ca ṛṇavān mriyate yadi / tapasyā cāgnihotraṃ ca sarvaṃ tad dhanino bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्धनम् ऋणिनं कर्म गृहमानीय कारयेत् । शौण्डिकाद्यं ब्राह्मणस् तु दापनीयः शनैः शनैः
nirdhanam ṛṇinaṃ karma gṛhamānīya kārayet / śauṇḍikādyaṃ brāhmaṇas tu dāpanīyaḥ śanaiḥ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनस्त्रीहारिपुत्राणां पूर्वीभावे यथोत्तरं आधमर्ण्यं
dhanastrīhāriputrāṇāṃ pūrvībhāve yathottaraṃ ādhamarṇyaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदभावे क्रमशो ऽन्येषां रिक्थभाजाम्
tadabhāve kramaśo 'nyeṣāṃ rikthabhājām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणं धर्मादितो ग्राह्यं यस् तूपरि न लेखयेत् । न चैवोपगतं दद्यात् तस्य तद्वृद्धिम् आप्नुयात्
ṛṇaṃ dharmādito grāhyaṃ yas tūpari na lekhayet / na caivopagataṃ dadyāt tasya tadvṛddhim āpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधितोन्मत्तवृद्धानां तथा दीर्घप्रवासिनाम् । ऋणम् एवंविधं पुत्रान् जीवताम् अपि दापयेत्
vyādhitonmattavṛddhānāṃ tathā dīrghapravāsinām / ṛṇam evaṃvidhaṃ putrān jīvatām api dāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांनिध्ये ऽपि पितुः पुत्रैर् ऋणं देयं विभावितम् । जात्यन्धपतितोन्मत्त क्षयश्वित्रादिरोगिणः
sāṃnidhye 'pi pituḥ putrair ṛṇaṃ deyaṃ vibhāvitam / jātyandhapatitonmatta kṣayaśvitrādirogiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकच्छायाप्रविष्टानां दाप्यो यस् तत्र दृश्यते । प्रोषितस्य सुतः सर्वं पित्र्यम् अंशं मृतस्य तु
ekacchāyāpraviṣṭānāṃ dāpyo yas tatra dṛśyate / proṣitasya sutaḥ sarvaṃ pitryam aṃśaṃ mṛtasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकच्छायाकृतं सर्वं दद्यात् तु प्रेषिते सुतः । मृते पितरि पितृअंशं परर्णं न कदाचन
ekacchāyākṛtaṃ sarvaṃ dadyāt tu preṣite sutaḥ / mṛte pitari pitṛaṃśaṃ pararṇaṃ na kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्र्यम् एवाग्रतो देयं पश्चाद् आत्मीयम् एव च । तयोः पैतामहं पूर्वं देयम् एवम् ऋणं सदा
pitryam evāgrato deyaṃ paścād ātmīyam eva ca / tayoḥ paitāmahaṃ pūrvaṃ deyam evam ṛṇaṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणम् आत्मीयवत् पित्र्यं पुत्रैर् देयं विभावितम् । पैतामहं समं देयम् अदेयं तत् सुतस्य तु
ṛṇam ātmīyavat pitryaṃ putrair deyaṃ vibhāvitam / paitāmahaṃ samaṃ deyam adeyaṃ tat sutasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुटुम्बार्थे ऽध्यधीनो ऽपि व्यवहारं समाचरेत् । स्वदेशे वा विदेशे वा तं विद्वान् न विचालयेत्
kuṭumbārthe 'dhyadhīno 'pi vyavahāraṃ samācaret / svadeśe vā videśe vā taṃ vidvān na vicālayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः पुत्रेन जातेन स्वार्थम् उत्सृज्य यत्नतः । ऋणात् पिता मोचनीयो यथा न नरकं व्रजेत्
ataḥ putrena jātena svārtham utsṛjya yatnataḥ / ṛṇāt pitā mocanīyo yathā na narakaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितर्य् उपरते पुत्रा ऋणं दद्युर् यथांशतः । विभक्ता अविभक्ता वा यो वा ताम् उद्वहेद् धुरम्
pitary uparate putrā ṛṇaṃ dadyur yathāṃśataḥ / vibhaktā avibhaktā vā yo vā tām udvahed dhuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौराक्षिकं वृथा दानं कामक्रोधप्रतिश्रुतम् । प्रातिभाव्यं दण्डशुल्क- शेषं पुत्रं न दापयेत्
saurākṣikaṃ vṛthā dānaṃ kāmakrodhapratiśrutam / prātibhāvyaṃ daṇḍaśulka- śeṣaṃ putraṃ na dāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौण्डिकव्याधरजक- गोपनापित[नाविक]योषिताम् । अधिष्ठाता ऋणं दाप्यस् तासां भर्तृक्रियासु तत्
śauṇḍikavyādharajaka- gopanāpita[nāvika]yoṣitām / adhiṣṭhātā ṛṇaṃ dāpyas tāsāṃ bhartṛkriyāsu tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋणभाग्द्रव्यहारी च यदि सोपद्रवः सुतः । स्त्रीहारी तु तथैव स्याद् अभावे धनहारिणः
ṛṇabhāgdravyahārī ca yadi sopadravaḥ sutaḥ / strīhārī tu tathaiva syād abhāve dhanahāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.