धर्मप्रधानाः पुरुषाः पूर्वम् आसन्न् अहिंसकाः । लोभद्वेषाभिभूतानां व्यवहारः प्रवर्तितः
dharmapradhānāḥ puruṣāḥ pūrvam āsann ahiṃsakāḥ / lobhadveṣābhibhūtānāṃ vyavahāraḥ pravartitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Brhaspati-Smrti, Vyavahara·1·1.1
Brhaspati-Smrti, Vyavahara 1.1
प्रयच्छेच् चेद् भृतिं स्वामी भृत्यानां कर्म कुर्वताम् । न कुर्वन्ति च भृत्याश् चेत् तत्र वादः प्रवर्तते
prayacchec ced bhṛtiṃ svāmī bhṛtyānāṃ karma kurvatām / na kurvanti ca bhṛtyāś cet tatra vādaḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिंसां वा कुरुते कश् चिद् देयं वा न प्रयच्छति । द्वे हि स्थाने विवादस्य तयोर् बहुतरा गतिः
hiṃsāṃ vā kurute kaś cid deyaṃ vā na prayacchati / dve hi sthāne vivādasya tayor bahutarā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो द्रव्यं विनिक्रीय ऋणार्थं चैव गृह्यते । तन्मूल्यम् उत्तमर्णेन व्यवहार इति स्मृतः
yato dravyaṃ vinikrīya ṛṇārthaṃ caiva gṛhyate / tanmūlyam uttamarṇena vyavahāra iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणधर्मान् अतो राज्ञः कथयाम्य् अनुपूर्वशः । धनिकर्णिकसंदिग्धौ प्रतिभूलेख्यसाक्षिणः
guṇadharmān ato rājñaḥ kathayāmy anupūrvaśaḥ / dhanikarṇikasaṃdigdhau pratibhūlekhyasākṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारयति यः सम्यक् तस्योत्पत्तिं निबोधत । सोमाग्न्यर्कानिलेन्द्राणां वित्तापत्त्योर् यमस्य च
vicārayati yaḥ samyak tasyotpattiṃ nibodhata / somāgnyarkānilendrāṇāṃ vittāpattyor yamasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजोमात्रं समुद्धृत्य राज्ञो मूर्तिर् हि निर्मिता । तस्य सवाणि भूतानि चराणि स्थावराणि च
tejomātraṃ samuddhṛtya rājño mūrtir hi nirmitā / tasya savāṇi bhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयाद् भोगाय कल्पन्ते स्वधर्मान् न चलन्ति च । नाराजके कृषिवणिक्- कुसीदपरिपालनम्
bhayād bhogāya kalpante svadharmān na calanti ca / nārājake kṛṣivaṇik- kusīdaparipālanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विपदो व्यवहारः स्यात् धनहिंसासमुद्भवः
dvipado vyavahāraḥ syāt dhanahiṃsāsamudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विसप्तकोऽर्थमूलस् तु हिंसामूलश् चतुर्विधः । पारुष्ये द्वे वधश् चैव परस्त्रीसंग्रहस् तथा
dvisaptako'rthamūlas tu hiṃsāmūlaś caturvidhaḥ / pāruṣye dve vadhaś caiva parastrīsaṃgrahas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुसीदनिधिदेयाद् यं संभूयोत्थानम् एव च । भृत्यदानम् अशुश्रूषा भूवादो ऽस्वामिविक्रियः
kusīdanidhideyād yaṃ saṃbhūyotthānam eva ca / bhṛtyadānam aśuśrūṣā bhūvādo 'svāmivikriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रयविक्रयानुशयः समयातिक्रमस् तथा । स्त्रीपुंसयोगः स्तेयं च दायभागोऽक्षदेवनम्
krayavikrayānuśayaḥ samayātikramas tathā / strīpuṃsayogaḥ steyaṃ ca dāyabhāgo'kṣadevanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान्य् अर्थसमुत्थानि पदानि तु चतुर्दश । पुनर् एवं प्रभिन्नानि क्रियाभेदाद् अनेकदहा
etāny arthasamutthāni padāni tu caturdaśa / punar evaṃ prabhinnāni kriyābhedād anekadahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारुष्ये द्वे साहसं च परस्त्रीसंग्रहस् तथा । हिंसोद्भवपदान्य् एवं चत्वार्य् आह बृहस्पतिः
pāruṣye dve sāhasaṃ ca parastrīsaṃgrahas tathā / hiṃsodbhavapadāny evaṃ catvāry āha bṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हीनमध्योत्तमत्वेन प्रभिन्नानि पृथक् पृथक् । विशेष एषां निर्दिष्टश् चतुर्णाम् अप्य् अनुक्रमात्
hīnamadhyottamatvena prabhinnāni pṛthak pṛthak / viśeṣa eṣāṃ nirdiṣṭaś caturṇām apy anukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदान्य् अष्टादशैतानि धर्मशास्त्रोदितानि तु । मूलं सर्वविवादानां ये विदुस् ते परीक्षकाः
padāny aṣṭādaśaitāni dharmaśāstroditāni tu / mūlaṃ sarvavivādānāṃ ye vidus te parīkṣakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वपक्षः स्मृतः पादो द्वितीयस् तूत्तरस् तथा । क्रियापादस् तथा वाच्यश् चतुर्थो निर्णयस् तथा
pūrvapakṣaḥ smṛtaḥ pādo dvitīyas tūttaras tathā / kriyāpādas tathā vācyaś caturtho nirṇayas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मेण व्यवहारेण चारित्रेण नृपाज्ञया । चतुष्प्रकारोऽभिहितः संदिग्धे ऽर्थे विनिर्णयः
dharmeṇa vyavahāreṇa cāritreṇa nṛpājñayā / catuṣprakāro'bhihitaḥ saṃdigdhe 'rthe vinirṇayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रं केवलम् आश्रित्य क्रियते यत्र निर्णयः । व्यवहारः स विज्ञेयो धर्मस् तेनापि वर्धते
śāstraṃ kevalam āśritya kriyate yatra nirṇayaḥ / vyavahāraḥ sa vijñeyo dharmas tenāpi vardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशस्थित्यानुमानेन नैगमानुमतेन च । क्रियते निर्णयस् तत्र व्यवहारस् तु बाध्यते
deśasthityānumānena naigamānumatena ca / kriyate nirṇayas tatra vyavahāras tu bādhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहाय चरिताचारं यत्र कुर्यात् पुनर् नृपः । निर्णयं सा तु राजाज्ञा चरितं बाध्यते तया
vihāya caritācāraṃ yatra kuryāt punar nṛpaḥ / nirṇayaṃ sā tu rājājñā caritaṃ bādhyate tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मशास्त्रानुसारेण सामात्यः स पुरोहितः । व्यवहारान् नृपः पश्येत् प्रजासंरक्षणाय च । क्रोधलोभविहीनस् तु सत्यवादी जितेन्द्रियः
dharmaśāstrānusāreṇa sāmātyaḥ sa purohitaḥ / vyavahārān nṛpaḥ paśyet prajāsaṃrakṣaṇāya ca / krodhalobhavihīnas tu satyavādī jitendriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तप्रकृतिकं यत् तु विजिगीषोर् अरेश् च यत् । चतुर्दशकम् एवेदं मण्डलं परिचक्षते
saptaprakṛtikaṃ yat tu vijigīṣor areś ca yat / caturdaśakam evedaṃ maṇḍalaṃ paricakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारः पृथिवीपालाः पृथङ्मित्रैः सहाष्टकम् । अमात्यादिभिर् एते च जगत्य् अक्षरसंहिताः
catvāraḥ pṛthivīpālāḥ pṛthaṅmitraiḥ sahāṣṭakam / amātyādibhir ete ca jagaty akṣarasaṃhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर् उत्थाय नृपतिः शौचं कृत्वा विधानतः । गुरून् ज्योतिर्विदो वैद्यान् देवान् विप्रान् पुरोहितान्
prātar utthāya nṛpatiḥ śaucaṃ kṛtvā vidhānataḥ / gurūn jyotirvido vaidyān devān viprān purohitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथार्हम् एतान् संपूज्य सुपुष्पाभरणाम्बरैः । अभिनन्द्य च गुर्वादीन् सुमुखः प्रविशेत् सभाम्
yathārham etān saṃpūjya supuṣpābharaṇāmbaraiḥ / abhinandya ca gurvādīn sumukhaḥ praviśet sabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा कार्याणि संपश्येत् सद्भिर् एव त्रिभिर् वृतः । सभाम् एव प्रविश्याग्र्याम् आसीनः स्थित एव वा
rājā kāryāṇi saṃpaśyet sadbhir eva tribhir vṛtaḥ / sabhām eva praviśyāgryām āsīnaḥ sthita eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मदारार्थलोकानां संचितानां तु गुप्तये । नृपतिः कारयेद् दुर्गं प्राकारद्वयसंयुतम्
ātmadārārthalokānāṃ saṃcitānāṃ tu guptaye / nṛpatiḥ kārayed durgaṃ prākāradvayasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूपानाम् इन्धनरसैर् वेत्रशष्पान्नवाहनैः । यन्त्रायुधैश् च विविधैः स्निग्धैः शूरैर् नरैर् युतम्
bhūpānām indhanarasair vetraśaṣpānnavāhanaiḥ / yantrāyudhaiś ca vividhaiḥ snigdhaiḥ śūrair narair yutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदविद्याविदो विप्रान् क्षत्रियान् अग्निहोत्रिणः । आहृत्य स्थापयेत् तत्र तेषां वृत्तिं प्रकल्पयेत्
vedavidyāvido viprān kṣatriyān agnihotriṇaḥ / āhṛtya sthāpayet tatra teṣāṃ vṛttiṃ prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाच्छेद्याः करास् तेभ्यः प्रदेया गृहभूमयः । मुक्ता भाव्याश् च नृपतेर् लेखयित्वा स्वशासने
anācchedyāḥ karās tebhyaḥ pradeyā gṛhabhūmayaḥ / muktā bhāvyāś ca nṛpater lekhayitvā svaśāsane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं शान्तिकं पौष्टिकं तथा । पौराणां कर्म कुर्युस् ते संदिग्धविनयं तथा
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ śāntikaṃ pauṣṭikaṃ tathā / paurāṇāṃ karma kuryus te saṃdigdhavinayaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समा निम्नोन्नता वापि यत्र भूमिर् यथाविधा । शालाट्टपरिखाद्याश् च कर्तव्याश् च तथाविधाः
samā nimnonnatā vāpi yatra bhūmir yathāvidhā / śālāṭṭaparikhādyāś ca kartavyāś ca tathāvidhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समन्तात् तत्र वेश्मानि कुर्युः प्रकृतयस् ततः । द्विजवैश्यवणिच्छिल्पि- कारुका रक्षकास् तथा
samantāt tatra veśmāni kuryuḥ prakṛtayas tataḥ / dvijavaiśyavaṇicchilpi- kārukā rakṣakās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्हलावस्थाननिष्काश- भ्रमश्वभ्रचतुष्पथान् । समाजविक्रयस्थान- गोव्रजांश् चैव कल्पयेत्
shalāvasthānaniṣkāśa- bhramaśvabhracatuṣpathān / samājavikrayasthāna- govrajāṃś caiva kalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणवान् इति यः प्रोक्तः ख्यापितो जनसंसदि । कथं तेनैव वक्त्रेण निर्गुणः परिकथ्यते
guṇavān iti yaḥ proktaḥ khyāpito janasaṃsadi / kathaṃ tenaiva vaktreṇa nirguṇaḥ parikathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्रभुत्वं वृत्तिं च निर्दोषस्य न चालयेत् । अनवस्थाप्रसङ्गः स्यान् नश्येतोपग्रहस् तथा
tasmāt prabhutvaṃ vṛttiṃ ca nirdoṣasya na cālayet / anavasthāprasaṅgaḥ syān naśyetopagrahas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यङ् निविष्टदेशस् तु कृतदुर्गस् तु शास्त्रतः । कण्टकोद्धरणे नित्यम् आतिष्ठेद् बलम् उत्तमम्
samyaṅ niviṣṭadeśas tu kṛtadurgas tu śāstrataḥ / kaṇṭakoddharaṇe nityam ātiṣṭhed balam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् प्रजापालनं प्रोक्तं त्रिविधं न्यायवेदिभिः । परचक्राच् चौरभयाद् बलिनोऽन्यायवर्तिनः
tat prajāpālanaṃ proktaṃ trividhaṃ nyāyavedibhiḥ / paracakrāc caurabhayād balino'nyāyavartinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परानीकस्तेनभयम् उपायैः शमयेन् नृपः । बलवत् परिभूतानां प्रत्यहं न्यायदर्शनैः
parānīkastenabhayam upāyaiḥ śamayen nṛpaḥ / balavat paribhūtānāṃ pratyahaṃ nyāyadarśanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अधीते यद् यजते यज् जुहोति यद् अर्चति । तस्य षड्भागभाग् राजा सम्यग् भवति रक्षणात्
yad adhīte yad yajate yaj juhoti yad arcati / tasya ṣaḍbhāgabhāg rājā samyag bhavati rakṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षन् धर्मेण भूतानि राजा वध्यांश् च घातयन् । यजते ऽहरहर् यज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः
rakṣan dharmeṇa bhūtāni rājā vadhyāṃś ca ghātayan / yajate 'harahar yajñaiḥ sahasraśatadakṣiṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशाष्टषष्ठं नृपतेर् भागं दद्यात् कृषीवलम् । खिलाद् वर्षावसन्ताच् च कृष्यमाणाद् यथाक्रमम्
daśāṣṭaṣaṣṭhaṃ nṛpater bhāgaṃ dadyāt kṛṣīvalam / khilād varṣāvasantāc ca kṛṣyamāṇād yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशस्थित्या बलिं दद्युर् भूतं षण्मासवार्षिकम् । एष धर्मः समाख्यातः कीनाशानां पुरातनः
deśasthityā baliṃ dadyur bhūtaṃ ṣaṇmāsavārṣikam / eṣa dharmaḥ samākhyātaḥ kīnāśānāṃ purātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औदकं पार्वतं वार्क्ष्यम् ऐरणं धान्वनं तथा । दुर्गमध्ये गृहं कुर्याज् जलवृक्षावृतं पृथक्
audakaṃ pārvataṃ vārkṣyam airaṇaṃ dhānvanaṃ tathā / durgamadhye gṛhaṃ kuryāj jalavṛkṣāvṛtaṃ pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राग्दिशि प्राङ्मुखीं तस्य लक्षण्यां कल्पयेत् सभाम् । माल्यधूपासनोपेतां बीजरत्नसमन्विताम्
prāgdiśi prāṅmukhīṃ tasya lakṣaṇyāṃ kalpayet sabhām / mālyadhūpāsanopetāṃ bījaratnasamanvitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिमालेख्यदेवैश् च युक्ताम् अग्न्यम्बुना तथा । लक्षण्यां वास्तुशास्त्रोक्त- लक्षणेन तु लक्षिताम्
pratimālekhyadevaiś ca yuktām agnyambunā tathā / lakṣaṇyāṃ vāstuśāstrokta- lakṣaṇena tu lakṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भद्रासनम् अधिष्ठाय संवीताङ्गः समाहितः । प्रणम्य लोकपालेभ्यः कार्यदर्शनम् आरभेत्
bhadrāsanam adhiṣṭhāya saṃvītāṅgaḥ samāhitaḥ / praṇamya lokapālebhyaḥ kāryadarśanam ārabhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रो धर्मद्रुमस्यादिः स्कन्धशाखे महीपतिः । सचिवाः पत्रपुष्पाणि फलं न्यायेन पालनम्
vipro dharmadrumasyādiḥ skandhaśākhe mahīpatiḥ / sacivāḥ patrapuṣpāṇi phalaṃ nyāyena pālanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यशो वित्तं फलरसो भोगोपग्रहपूजनम् । अजेयत्वं लोकपङ्क्तिः स्वर्गे स्थानं च शाश्वतम्
yaśo vittaṃ phalaraso bhogopagrahapūjanam / ajeyatvaṃ lokapaṅktiḥ svarge sthānaṃ ca śāśvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वोदोत्वैतान् न्यायरसान् समो भूत्वा विवादनम् । त्यक्तलोभादिकं राजा धर्मं कुर्याद् विनिर्णयम्
vodotvaitān nyāyarasān samo bhūtvā vivādanam / tyaktalobhādikaṃ rājā dharmaṃ kuryād vinirṇayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा वृत्तिविवादानां स्वयम् एव प्रदर्शनम् । शास्त्रदृष्टेन मार्गेण स विद्वद्भिः प्रसेव्यते
rājā vṛttivivādānāṃ svayam eva pradarśanam / śāstradṛṣṭena mārgeṇa sa vidvadbhiḥ prasevyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान् न्यायेन राजा तु सम्यग् यत्नेन पालयेत् । तस्माद् अर्थं च राज्यं च [यशश् च] विपुलं लभेत्
tasmān nyāyena rājā tu samyag yatnena pālayet / tasmād arthaṃ ca rājyaṃ ca [yaśaś ca] vipulaṃ labhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं देवाः समासेन मनुष्यास् त्व् अनृतं विदुः । इहैव तस्य देवत्वं यस्य सत्ये स्थिता मतिः
satyaṃ devāḥ samāsena manuṣyās tv anṛtaṃ viduḥ / ihaiva tasya devatvaṃ yasya satye sthitā matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्वाज्य्यर्त्विगादीनां संयोगाज् जायते ऽध्वरः । यथा संबध्यते तेन व्यवहारस् तथोच्यते
paśvājyyartvigādīnāṃ saṃyogāj jāyate 'dhvaraḥ / yathā saṃbadhyate tena vyavahāras tathocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राड्विवाकसदस्यानाम् उपजीव्य मतानि तु । तद्युक्तियोगाद् यो ऽर्थेषु निर्णये न स दण्डभाक्
prāḍvivākasadasyānām upajīvya matāni tu / tadyuktiyogād yo 'rtheṣu nirṇaye na sa daṇḍabhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिष्ठिताप्रतिष्ठा च मुद्रिता शासिता तथा । चतुर्विधा सभा प्रोक्ता सभ्याश् चैव तथाविधाः
pratiṣṭhitāpratiṣṭhā ca mudritā śāsitā tathā / caturvidhā sabhā proktā sabhyāś caiva tathāvidhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिष्ठिता पुरे ग्रामे चला नामाप्रतिष्ठिता । मुद्रिता अध्यक्षसंयुक्ता राजयुक्ता च शासिता
pratiṣṭhitā pure grāme calā nāmāpratiṣṭhitā / mudritā adhyakṣasaṃyuktā rājayuktā ca śāsitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकवेदाङ्गधर्मज्ञाः सप्त पञ्च त्रयो ऽपि वा । यत्रोपविष्टा विप्राग्र्याः सा यज्ञसदृशी सभा
lokavedāṅgadharmajñāḥ sapta pañca trayo 'pi vā / yatropaviṣṭā viprāgryāḥ sā yajñasadṛśī sabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्याद् अलग्नकौ रक्षेद् अर्थिप्रथ्यर्थिनौ सदा । एतद् दशाङ्गं करणं यस्याम् अध्यास्त पार्थिवः
kuryād alagnakau rakṣed arthiprathyarthinau sadā / etad daśāṅgaṃ karaṇaṃ yasyām adhyāsta pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विसस्याष्टमं भागं मुक्त्वा कालं सुसंविशेत् । स कालो व्यवहाराणां शास्त्रदृष्टः परः स्मृतः
dvisasyāṣṭamaṃ bhāgaṃ muktvā kālaṃ susaṃviśet / sa kālo vyavahārāṇāṃ śāstradṛṣṭaḥ paraḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधुकर्मक्रियायुक्ताः सत्यधर्मपरायणाः । अक्रोधलोभाः शास्त्रज्ञाः सभ्याः कार्या महीभुजा
sādhukarmakriyāyuktāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ / akrodhalobhāḥ śāstrajñāḥ sabhyāḥ kāryā mahībhujā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्त पञ्च त्रयो वा सभासदो भवन्ति
sapta pañca trayo vā sabhāsado bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशाचारानभिज्ञा ये नास्तिकाः शास्त्रवर्जिताः । उन्मत्तक्रुद्धलुब्धार्ता न प्रष्टव्या विनिर्णये
deśācārānabhijñā ye nāstikāḥ śāstravarjitāḥ / unmattakruddhalubdhārtā na praṣṭavyā vinirṇaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा कार्याणि संपश्येत् प्राड्विवाको ऽथ वा द्विजः । न्यायाङ्गान्य् अग्रतः कृत्वा सभ्यशास्त्रमते स्थितः
rājā kāryāṇi saṃpaśyet prāḍvivāko 'tha vā dvijaḥ / nyāyāṅgāny agrataḥ kṛtvā sabhyaśāstramate sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलेन चतुरङ्गेन यतो रञ्जयते प्रजाः । दीप्यमानः स्ववपुषा तेन राजाभिधीयते
balena caturaṅgena yato rañjayate prajāḥ / dīpyamānaḥ svavapuṣā tena rājābhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस् त्व् अनेकधा प्रोक्तो व्यवहारो मनीषिभिः । तस्य निर्णयकृद् राजा ब्राह्मणश् च बहुश्रुतः
ekas tv anekadhā prokto vyavahāro manīṣibhiḥ / tasya nirṇayakṛd rājā brāhmaṇaś ca bahuśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवहाराश्रितं प्रश्नं पृच्छति प्राड् इति श्रुतिः । विवदेत् तत्र यस् तस्मिन् प्राड्विवाकस् तु स स्मृतः
vyavahārāśritaṃ praśnaṃ pṛcchati prāḍ iti śrutiḥ / vivadet tatra yas tasmin prāḍvivākas tu sa smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवादे पृच्छति प्रश्नं प्रतिप्रश्नं तथैव च । प्रियपूर्वं प्राग् वदति प्राड्विवाकस् ततः स्मृतः
vivāde pṛcchati praśnaṃ pratipraśnaṃ tathaiva ca / priyapūrvaṃ prāg vadati prāḍvivākas tataḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्राड्विवाकः सामात्यः सब्राह्मणपुरोहितः । ससभ्यः प्रेक्षको राजा स्वर्गे तिष्ठति धर्मतः
saprāḍvivākaḥ sāmātyaḥ sabrāhmaṇapurohitaḥ / sasabhyaḥ prekṣako rājā svarge tiṣṭhati dharmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वशास्त्रार्थवेत्तारम् अलुब्धं न्यायभाषिणम् । विप्रं प्राज्ञं क्रमायातम् अमात्यं स्थापयेद् द्विजम्
sarvaśāstrārthavettāram alubdhaṃ nyāyabhāṣiṇam / vipraṃ prājñaṃ kramāyātam amātyaṃ sthāpayed dvijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विजान् विहाय यः पश्येत् कार्याणि वृषलैः सह । तस्य प्रक्षरते राष्ट्रं बलं कोशं च नश्यति
dvijān vihāya yaḥ paśyet kāryāṇi vṛṣalaiḥ saha / tasya prakṣarate rāṣṭraṃ balaṃ kośaṃ ca naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चारण्यचरास् तेषाम् अरण्ये करणं भवेत् । सेनायां सैनिकानां तु सार्थेषु बणिजां तथा
ye cāraṇyacarās teṣām araṇye karaṇaṃ bhavet / senāyāṃ sainikānāṃ tu sārtheṣu baṇijāṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीनाशाः कारुका मल्लाः कुसीदश्रेणिवर्तकाः । लिङ्गिनस् तस्कराश् चैव स्वेन धर्मेण निर्णयः
kīnāśāḥ kārukā mallāḥ kusīdaśreṇivartakāḥ / liṅginas taskarāś caiva svena dharmeṇa nirṇayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलानि श्रेणयश् चैव गणास् त्व् अधिकृतो नृपः । प्रतिष्ठा व्यवहाराणां गुर्वेभ्यस् तूत्तरोत्तरम्
kulāni śreṇayaś caiva gaṇās tv adhikṛto nṛpaḥ / pratiṣṭhā vyavahārāṇāṃ gurvebhyas tūttarottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपस्विनां तु कार्याणि त्रैविद्यैर् एव कारयेत् । मायायोगविदां चैव न स्वयं कोपकारणात्
tapasvināṃ tu kāryāṇi traividyair eva kārayet / māyāyogavidāṃ caiva na svayaṃ kopakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदण्ड्यान् दण्डयन् राजा दण्ड्यांश् चैवाप्य् अदण्डयन् । अयशो महद् आप्नोति नरकं चैव गच्छति
adaṇḍyān daṇḍayan rājā daṇḍyāṃś caivāpy adaṇḍayan / ayaśo mahad āpnoti narakaṃ caiva gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि भ्राता सुतो ऽर्घ्यो वा श्वशुरो मातुरो ऽपि वा । नादण्ड्यो नाम राज्ञो ऽस्ति धर्माद् विचलितः स्वकात्
api bhrātā suto 'rghyo vā śvaśuro māturo 'pi vā / nādaṇḍyo nāma rājño 'sti dharmād vicalitaḥ svakāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र विप्रो न विद्वान् स्यात् क्षत्रियं तत्र योजयेत् । वैश्यं वा धर्मशास्त्रज्ञं शूद्रं यत्नेन वर्जयेत्
yatra vipro na vidvān syāt kṣatriyaṃ tatra yojayet / vaiśyaṃ vā dharmaśāstrajñaṃ śūdraṃ yatnena varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मकर्मविहीनस् तु ब्राह्मैर् लिङ्गैर् विवर्जितः । ब्रवीति ब्राह्मणो ऽस्मीति तम् आहुर् ब्राह्मणब्रुवम्
dharmakarmavihīnas tu brāhmair liṅgair vivarjitaḥ / bravīti brāhmaṇo 'smīti tam āhur brāhmaṇabruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दाभिधानतत्त्वज्ञौ गणनाकुशलौ शुची । नानालिपिज्ञौ कर्तव्यौ राज्ञा गणकलेखकौ
śabdābhidhānatattvajñau gaṇanākuśalau śucī / nānālipijñau kartavyau rājñā gaṇakalekhakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकारणे रक्षणे च साक्ष्यर्थिप्रवादिनाम् । सभ्याधीनः सत्यवादी कर्तव्यस् तु स पूरुषः
akāraṇe rakṣaṇe ca sākṣyarthipravādinām / sabhyādhīnaḥ satyavādī kartavyas tu sa pūruṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् दशाङ्गकरणं यस्याम् अध्यास्य पार्थिवः । न्य्हायं पश्येत् कृतमतिः सा सभाध्वरसंमिता
etad daśāṅgakaraṇaṃ yasyām adhyāsya pārthivaḥ / nyhāyaṃ paśyet kṛtamatiḥ sā sabhādhvarasaṃmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां मूर्धा नृपो ऽङ्गानां मुखं चाधिकृतः स्मृतः । बाहू सभ्याः स्मृतिर् हस्तौ जङ्घे गणकलेखकौ
eṣāṃ mūrdhā nṛpo 'ṅgānāṃ mukhaṃ cādhikṛtaḥ smṛtaḥ / bāhū sabhyāḥ smṛtir hastau jaṅghe gaṇakalekhakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेमाग्न्यम्बुदृशौ हृच् च पादौ स्वपुरुषस् तथा
hemāgnyambudṛśau hṛc ca pādau svapuruṣas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यम् अग्निम् उदकं धर्मशास्त्राणि चैव हि । तन्मध्ये स्थापयेद् राजा पुण्यानि च हितानि च
hiraṇyam agnim udakaṃ dharmaśāstrāṇi caiva hi / tanmadhye sthāpayed rājā puṇyāni ca hitāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यचन्द्रदेवादि दिक्पालान् तत्र कल्पयेत् । हेमाग्न्यम्बुस्वपुरुषाः साधनाङ्गानि वै दश
ādityacandradevādi dikpālān tatra kalpayet / hemāgnyambusvapuruṣāḥ sādhanāṅgāni vai daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशानाम् अपि चैतेषां कर्म प्रोक्तं पृथक् पृथक् । वक्ताध्यक्षो नृपः शास्ता सभ्यः कार्यपरीक्षकः
daśānām api caiteṣāṃ karma proktaṃ pṛthak pṛthak / vaktādhyakṣo nṛpaḥ śāstā sabhyaḥ kāryaparīkṣakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृतिर् विनिर्णयं ब्रूते जयदानं दमं तथा । शपथार्थे हिरण्याग्नी अम्बु तृषितजन्तुषु
smṛtir vinirṇayaṃ brūte jayadānaṃ damaṃ tathā / śapathārthe hiraṇyāgnī ambu tṛṣitajantuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणको गणयेद् अर्थं लिखेन् न्यायं च लेखकः । पर्त्यर्थिसभ्यानयनं साक्षिणम् च स्वपूरुषः
gaṇako gaṇayed arthaṃ likhen nyāyaṃ ca lekhakaḥ / partyarthisabhyānayanaṃ sākṣiṇam ca svapūruṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाग्दण्डश् चैव धिग्दण्डो विप्राधीनौ तु ताऊभौ । अर्थदण्डवधाव् उक्तौ राजायताव् उभाव् अपि
vāgdaṇḍaś caiva dhigdaṇḍo viprādhīnau tu tāūbhau / arthadaṇḍavadhāv uktau rājāyatāv ubhāv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञा ये विदिताः सम्यक् कुलश्रेणिगणादयः । साहसन्यायवर्ज्यानि कुर्युः कार्याणि ते नृणाम्
rājñā ye viditāḥ samyak kulaśreṇigaṇādayaḥ / sāhasanyāyavarjyāni kuryuḥ kāryāṇi te nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलश्रेणिगणाध्यक्षाः प्रोक्ता निर्णयकारकाः । विचार्य श्रेणिभिः कार्यं कुलैर् यन् न विचारितम्
kulaśreṇigaṇādhyakṣāḥ proktā nirṇayakārakāḥ / vicārya śreṇibhiḥ kāryaṃ kulair yan na vicāritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणैश् च श्रेण्य् अविज्ञातं गणाज्ञातं नियुक्तकैः । कुलादिभ्यो ऽधिकाः सभ्यास् तेभ्यो ऽध्यक्षः स्मृतो ऽधिकः
gaṇaiś ca śreṇy avijñātaṃ gaṇājñātaṃ niyuktakaiḥ / kulādibhyo 'dhikāḥ sabhyās tebhyo 'dhyakṣaḥ smṛto 'dhikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषाम् अधिको राजा धर्मं यत्नेन निश्चितम् । उत्तमाधममध्यानां विवादानां विचारणात्
sarveṣām adhiko rājā dharmaṃ yatnena niścitam / uttamādhamamadhyānāṃ vivādānāṃ vicāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपर्युपरि बुद्धीनां चरन्तीश्वरबुद्धयः । अज्ञानतिमिरोपेतान् संदेहपटलान्वितान्
uparyupari buddhīnāṃ carantīśvarabuddhayaḥ / ajñānatimiropetān saṃdehapaṭalānvitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरामयान् यः कुरुते शास्त्राञ्जनशलाकया । इह कीर्तिं राजपूजां लभते स्वर्गतिं च सः
nirāmayān yaḥ kurute śāstrāñjanaśalākayā / iha kīrtiṃ rājapūjāṃ labhate svargatiṃ ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभद्वेषादिकं त्यक्त्वा यः कुर्यात् कार्यनिर्णयम् । शास्त्रोदितेन विधिना तस्य यज्ञफलं भवेत्
lobhadveṣādikaṃ tyaktvā yaḥ kuryāt kāryanirṇayam / śāstroditena vidhinā tasya yajñaphalaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मतः प्रवृत्तं तु नोपेक्षेरन् सभासदः । उपेक्षमाणास् ते भूपा नरकं यान्त्य् अधोमुखाः
adharmataḥ pravṛttaṃ tu nopekṣeran sabhāsadaḥ / upekṣamāṇās te bhūpā narakaṃ yānty adhomukhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यायमार्गाद् अपेतं तु ज्ञात्वा चित्तं महीपतेः । वक्तव्यं त्व् अप्रियं तत्र न सभ्यः किल्बिषी ततः
nyāyamārgād apetaṃ tu jñātvā cittaṃ mahīpateḥ / vaktavyaṃ tv apriyaṃ tatra na sabhyaḥ kilbiṣī tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभ्येन तावद् वक्तव्यं धर्मार्थसहितं वचः । शृणोति यदि नो राजा स्यात् तु सभ्यस् ततो ऽनघः
sabhyena tāvad vaktavyaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ / śṛṇoti yadi no rājā syāt tu sabhyas tato 'naghaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिर्णीतेषु यद्य् एवं संभाषेत रहो ऽर्थिना । प्राड्विवाको ऽपि दण्ड्यः स्यात् सभ्याश् चैव विशेषतः
anirṇīteṣu yady evaṃ saṃbhāṣeta raho 'rthinā / prāḍvivāko 'pi daṇḍyaḥ syāt sabhyāś caiva viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेताच् चाज्ञानतो वापि मोहाद् वा लोभतो ऽपि वा । यत्र सभ्यो ऽन्यथावादी दण्ड्यो ऽसभ्यः स्मृतो हि सः
snetāc cājñānato vāpi mohād vā lobhato 'pi vā / yatra sabhyo 'nyathāvādī daṇḍyo 'sabhyaḥ smṛto hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेख्यं यत्र न विद्येत न साक्षी न च भुक्तयः । प्रमाणानि न सन्त्य् एकं प्रमाणं तत्र पार्थिवः
lekhyaṃ yatra na vidyeta na sākṣī na ca bhuktayaḥ / pramāṇāni na santy ekaṃ pramāṇaṃ tatra pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चेतुं ये न शक्याः स्युर् वादाः संदिग्धरूपिणः । तेषां नृपः प्रमाण् अं स्यात् स सर्वस्य प्रभुर् यतः
niścetuṃ ye na śakyāḥ syur vādāḥ saṃdigdharūpiṇaḥ / teṣāṃ nṛpaḥ pramāṇ aṃ syāt sa sarvasya prabhur yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवहारान् स्वयं पश्येत् सभ्यैः परिवृतो ऽन्वहम्
vyavahārān svayaṃ paśyet sabhyaiḥ parivṛto 'nvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यायवादिनः सभ्यास् तथैवोत्कोचजीविनः । विश्वस्ते वञ्चकाश् चैव निर्वास्याः सर्व एव ते
anyāyavādinaḥ sabhyās tathaivotkocajīvinaḥ / viśvaste vañcakāś caiva nirvāsyāḥ sarva eva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियुक्तो वानियुक्तो वा शास्त्रज्ञो वक्तुम् अर्हति । यत् तेन सदसि प्रोक्तं स धर्मो नात्र संशयः
niyukto vāniyukto vā śāstrajño vaktum arhati / yat tena sadasi proktaṃ sa dharmo nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वामुखस् तूपविशेद् राजा सभ्या उदङ्मुखाः । गणकः पश्चिमा यस् तु लेखको दक्षिणामुखः
pūrvāmukhas tūpaviśed rājā sabhyā udaṅmukhāḥ / gaṇakaḥ paścimā yas tu lekhako dakṣiṇāmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा यमः प्रियद्वेष्यौ प्राप्ते काले नियच्छति । तथा राज्ञा नियन्तव्याः प्रजास् तद् धि यमव्रतम्
yathā yamaḥ priyadveṣyau prāpte kāle niyacchati / tathā rājñā niyantavyāḥ prajās tad dhi yamavratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मशास्त्रार्थशास्त्राभ्याम् अविरोधेन पार्थिवः । समीक्षमाणो निपुणं व्यवहारगतिं नयेत्
dharmaśāstrārthaśāstrābhyām avirodhena pārthivaḥ / samīkṣamāṇo nipuṇaṃ vyavahāragatiṃ nayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यायशास्त्रम् अतिक्रम्य सभ्यैर् अत्र तु निश्चितम् । तत्र धर्मो हतो हन्ति सर्वान् एव न संशयः
nyāyaśāstram atikramya sabhyair atra tu niścitam / tatra dharmo hato hanti sarvān eva na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धार्यं मन्वादिकं शास्त्रं नार्थशास्त्रं कथंचन । द्वयोर् विरोधे कर्तव्यं धर्मशास्त्रोदितं वचः
dhāryaṃ manvādikaṃ śāstraṃ nārthaśāstraṃ kathaṃcana / dvayor virodhe kartavyaṃ dharmaśāstroditaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलं शास्त्रम् आश्रित्य न कर्तव्यो विनिर्णयः । युक्तिहीने विचारे तु धर्महानिः प्रजायते
kevalaṃ śāstram āśritya na kartavyo vinirṇayaḥ / yuktihīne vicāre tu dharmahāniḥ prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वाह्णे ताम् अधिष्ठाय वृद्धामात्यानुजीविभिः । पश्येत् पुराणधर्मार्थ- शास्त्राणि शृणुयात् तथा
pūrvāhṇe tām adhiṣṭhāya vṛddhāmātyānujīvibhiḥ / paśyet purāṇadharmārtha- śāstrāṇi śṛṇuyāt tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चौरो ऽचौरः साध्व् असाधु जायते व्यवहारतः । युक्तिं विना विचारेण माण्डव्यश् चोरतां गतः
cauro 'cauraḥ sādhv asādhu jāyate vyavahārataḥ / yuktiṃ vinā vicāreṇa māṇḍavyaś coratāṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्याः सत्यसदृशाः सत्याश् चासत्यसंनिभाः । दृश्यन्ते भ्रान्तिजनकास् तस्माद् युक्त्या विचारयेत्
asatyāḥ satyasadṛśāḥ satyāś cāsatyasaṃnibhāḥ / dṛśyante bhrāntijanakās tasmād yuktyā vicārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञे संपूज्यते विष्णुर् व्यवहारे महीपतिः । जयी तु यजमानो ऽत्र जितः पशुर् उदाहृतः
yajñe saṃpūjyate viṣṇur vyavahāre mahīpatiḥ / jayī tu yajamāno 'tra jitaḥ paśur udāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वपक्षोत्तराव् आद्यं प्रतिज्ञा च हविः स्मृतः । त्रयी शास्त्राणि सभ्यास् तु ऋत्विजो दक्षिणा दमः
pūrvapakṣottarāv ādyaṃ pratijñā ca haviḥ smṛtaḥ / trayī śāstrāṇi sabhyās tu ṛtvijo dakṣiṇā damaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चैवोपदृष्टारौ ज्ञेयौ गणकलेखकौ । एषो ऽध्वरसमः प्रोक्तो व्यवहारः समाहृतः
tathā caivopadṛṣṭārau jñeyau gaṇakalekhakau / eṣo 'dhvarasamaḥ prokto vyavahāraḥ samāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.