स्मृत्याचारव्यपेतेन मार्गेनाधर्षितः परैः । आवेदयति चेद् राज्ञे व्यवहारपदं हि तत्
smṛtyācāravyapetena mārgenādharṣitaḥ paraiḥ / āvedayati ced rājñe vyavahārapadaṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Brhaspati-Smrti, Vyavahara·1·1.1
Brhaspati-Smrti, Vyavahara 1.1
पतितादिकृतश् चैव यश् च न प्रकृतिं गतः । अस्वतन्त्रकृतश् चैव पूर्वपक्षो न सिध्यति
patitādikṛtaś caiva yaś ca na prakṛtiṃ gataḥ / asvatantrakṛtaś caiva pūrvapakṣo na sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तोन्मत्तार्तव्यसनि- बालवृद्धप्रयोजितः । असंबन्धकृतश् चैव व्यवहारो न सिध्यति
mattonmattārtavyasani- bālavṛddhaprayojitaḥ / asaṃbandhakṛtaś caiva vyavahāro na sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुशिष्यौ पितापुत्रौ दम्पती स्वामिभृत्यकौ । एतेषां समवेतानां व्यवहारो न सिध्यति
guruśiṣyau pitāputrau dampatī svāmibhṛtyakau / eteṣāṃ samavetānāṃ vyavahāro na sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं परीक्षितं सभ्यैः पूर्व्पक्षं तु लेखयेत् । अप्रसिद्धं पुरद्विष्टं विवादं न विचारयेत्
evaṃ parīkṣitaṃ sabhyaiḥ pūrvpakṣaṃ tu lekhayet / aprasiddhaṃ puradviṣṭaṃ vivādaṃ na vicārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिलोमप्रसूतानां तथा दुर्गनिवासिनाम् । देशजातिकुलादीनां ये धर्मास् तत्प्रवर्तिताः
pratilomaprasūtānāṃ tathā durganivāsinām / deśajātikulādīnāṃ ye dharmās tatpravartitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव ते पालनीयाः प्रजा प्रक्षुभ्यते ऽन्यथा । जनापरक्तिर् भवति बलं कोशश् च नश्यति
tathaiva te pālanīyāḥ prajā prakṣubhyate 'nyathā / janāparaktir bhavati balaṃ kośaś ca naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदुह्यते दाक्षिणात्यैर् मातुलस्य सुता द्विजैः । मध्यदेशे कर्मकराः शिल्पिनश् च गवाशिनः
uduhyate dākṣiṇātyair mātulasya sutā dvijaiḥ / madhyadeśe karmakarāḥ śilpinaś ca gavāśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्स्यादाश् च नराः पूर्वे व्यभिचाररताः स्त्रियः । उत्तरे मद्यपा नार्यः स्पृश्या नॄणां रजस्वलाः
matsyādāś ca narāḥ pūrve vyabhicāraratāḥ striyaḥ / uttare madyapā nāryaḥ spṛśyā nṝṇāṃ rajasvalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहजाताः प्रगृह्णन्ति भ्रातृभार्याम् अभर्तृकाम् । अनेन कर्मणा नैते प्रायश्चित्तदमार्हकाः
sahajātāḥ pragṛhṇanti bhrātṛbhāryām abhartṛkām / anena karmaṇā naite prāyaścittadamārhakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहिताकरणान् नित्यं प्रतिषिद्धनिषेवणात् । भक्ताच्छादं प्रदायैषां शेषं गृह्णीत पार्थिवः
vihitākaraṇān nityaṃ pratiṣiddhaniṣevaṇāt / bhaktācchādaṃ pradāyaiṣāṃ śeṣaṃ gṛhṇīta pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रवद् यत्नतो रक्ष्या संदिग्धौ साधनं तु सा
śāstravad yatnato rakṣyā saṃdigdhau sādhanaṃ tu sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां दृष्ट्वा निर्णयं कुर्यात् प्राङ् निविष्टव्यवस्थया । सभा शुल्कोचितदमे मासषाण्मासिके करे
tāṃ dṛṣṭvā nirṇayaṃ kuryāt prāṅ niviṣṭavyavasthayā / sabhā śulkocitadame māsaṣāṇmāsike kare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्यादा लेखिता कार्या नैगमाधिष्ठिता सदा । अर्थिनश् च वचः कार्यं वचः प्रत्यर्थिनस् तथा । परीक्ष्य पदम् आदद्याद् अन्यथा नरकं व्रजेत्
maryādā lekhitā kāryā naigamādhiṣṭhitā sadā / arthinaś ca vacaḥ kāryaṃ vacaḥ pratyarthinas tathā / parīkṣya padam ādadyād anyathā narakaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्य बहुभिः सर्धं स्त्रीभिः प्रेक्षकरैस् तथा । अनादेयो भवेद् वादो धर्मविद्भिर् उदाहृतः
ekasya bahubhiḥ sardhaṃ strībhiḥ prekṣakarais tathā / anādeyo bhaved vādo dharmavidbhir udāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्रोद्वाहोद्यतो रोगी शोकार्तोन्मत्तबालकाः । मत्तो वृद्धो ऽनुयुक्तश् च नृपकार्योद्यतो व्रती
satrodvāhodyato rogī śokārtonmattabālakāḥ / matto vṛddho 'nuyuktaś ca nṛpakāryodyato vratī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसन्ने सैनिकः संख्ये कर्षको वापसंग्रहे । विषमस्थाश् च नासेध्याः स्त्रीसनाथास् तथैव च
āsanne sainikaḥ saṃkhye karṣako vāpasaṃgrahe / viṣamasthāś ca nāsedhyāḥ strīsanāthās tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्राप्तव्यवहारश् च दूतो दानोन्मुखो व्रती । विषमस्थाश् च नासेध्याः स्त्रीसनाथास् तथैव च
aprāptavyavahāraś ca dūto dānonmukho vratī / viṣamasthāś ca nāsedhyāḥ strīsanāthās tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वणिग्विक्रीतपण्यस् तु सस्ये जाते कृषीवलः । सत्रोद्यताश् चैव तथा दापनीयाः कृतक्रियाः
vaṇigvikrītapaṇyas tu sasye jāte kṛṣīvalaḥ / satrodyatāś caiva tathā dāpanīyāḥ kṛtakriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मतिर् नोत्सहते यत्र विवादं कर्तुम् इच्छते । दातव्यस् तस्य कालः स्याद् अर्थिप्रत्यर्थिनोर् अपि
matir notsahate yatra vivādaṃ kartum icchate / dātavyas tasya kālaḥ syād arthipratyarthinor api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याभियोगं कुरुते तथ्येनाशङ्कयापि वा । तम् एवानाययेद् राजा सुद्रया पुरुषेण वा
yasyābhiyogaṃ kurute tathyenāśaṅkayāpi vā / tam evānāyayed rājā sudrayā puruṣeṇa vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रगल्भजडोन्मात- वृद्धस्त्रीबालरोगिणाम् । पूर्वोत्तरं वदेद् बन्धुर् नियुक्तो ऽन्यो ऽथ वा नरः
apragalbhajaḍonmāta- vṛddhastrībālarogiṇām / pūrvottaraṃ vaded bandhur niyukto 'nyo 'tha vā naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋत्विग्वादे नियुक्तश् च समौ संपरिकीर्तिनौ । यज्ञे स्वाम्याप्नुयात् पुण्यं हानिं वादे ऽथ वा जयम्
ṛtvigvāde niyuktaś ca samau saṃparikīrtinau / yajñe svāmyāpnuyāt puṇyaṃ hāniṃ vāde 'tha vā jayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहूतो यस् तु नागच्छेद् दर्पाद् बन्धुबलान्वितः । अभियोगानुरूपेण तस्य दण्डं प्रकल्पयेत्
āhūto yas tu nāgacched darpād bandhubalānvitaḥ / abhiyogānurūpeṇa tasya daṇḍaṃ prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काले कार्यार्थिनं पृच्छेत् प्रणतं पुरतः स्थितम् । किं कार्यं का च ते पीडा मा भैषीर् ब्रूहि मानव
kāle kāryārthinaṃ pṛcchet praṇataṃ purataḥ sthitam / kiṃ kāryaṃ kā ca te pīḍā mā bhaiṣīr brūhi mānava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पृष्टः स यद् ब्रूयात् तत् सभ्यैः ब्राह्मणैः सह । विमृश्य कार्यं न्याय्यं चेद् आह्वानार्थम् अतः परम्
evaṃ pṛṣṭaḥ sa yad brūyāt tat sabhyaiḥ brāhmaṇaiḥ saha / vimṛśya kāryaṃ nyāyyaṃ ced āhvānārtham ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुद्रां दद्याद् यथा पत्रं पुरुषं वा समादिशेत् । आहूतस् त्व् अवमन्येत यः शक्तो राजशासनम् । अभियोगानुरूपेण तस्य दण्डं प्रकल्पयेत्
mudrāṃ dadyād yathā patraṃ puruṣaṃ vā samādiśet / āhūtas tv avamanyeta yaḥ śakto rājaśāsanam / abhiyogānurūpeṇa tasya daṇḍaṃ prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकल्पबालस्थविर- विषमस्थक्रियाकुलान् । हीने कर्मणि पञ्चाशन् मध्यमेषु शतावरः । गुरुकार्येषु दण्ड्यः स्यात्न् नित्यं पञ्चशतावरः
akalpabālasthavira- viṣamasthakriyākulān / hīne karmaṇi pañcāśan madhyameṣu śatāvaraḥ / gurukāryeṣu daṇḍyaḥ syātn nityaṃ pañcaśatāvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परानीकहते देशे दुर्भिक्षे व्याधिपीडिते । कुर्वीत पुनराह्वानं दण्डं न परिकल्पयेत्
parānīkahate deśe durbhikṣe vyādhipīḍite / kurvīta punarāhvānaṃ daṇḍaṃ na parikalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यातिपातिव्यसनि- नृपकार्योत्सवाकुलान्
kāryātipātivyasani- nṛpakāryotsavākulān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्जर्मोद्यतान् अभ्युदये पराधीनशठाकृतीन् । मत्तोन्मत्तप्रमत्तांश् च भृत्यान् नाह्वाययेन् नृपः
djarmodyatān abhyudaye parādhīnaśaṭhākṛtīn / mattonmattapramattāṃś ca bhṛtyān nāhvāyayen nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च भ्राता न च पिता न पुत्रो न नियोगकृत् । परार्थवादी दण्ड्यः स्याद् व्यवहारेषु विब्रुवन्
na ca bhrātā na ca pitā na putro na niyogakṛt / parārthavādī daṇḍyaḥ syād vyavahāreṣu vibruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हीनपक्षां युवतिं कुले जातां प्रसूतिकाम् । सर्ववर्णोत्तमां कन्यां ताः ज्ञातिप्रभुक्ताः स्मृताः
na hīnapakṣāṃ yuvatiṃ kule jātāṃ prasūtikām / sarvavarṇottamāṃ kanyāṃ tāḥ jñātiprabhuktāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालं देशञ् च [?] विज्ञाय कार्याणां च बलावलम् । अकल्पादीन् अपि शनैर् यानैर् आह्वापयेन् नृपः
kālaṃ deśañ ca [?] vijñāya kāryāṇāṃ ca balāvalam / akalpādīn api śanair yānair āhvāpayen nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदधीनकुटुम्बिव्यः स्वैरिण्यो गणिकाश् च याः । निष्कुला याश् च पतितास् तासाम् आह्वानम् इष्यते
tadadhīnakuṭumbivyaḥ svairiṇyo gaṇikāś ca yāḥ / niṣkulā yāś ca patitās tāsām āhvānam iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयोः प्रतिभूर् ग्राह्यः समर्थः कार्यनिर्णये
ubhayoḥ pratibhūr grāhyaḥ samarthaḥ kāryanirṇaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वाभियोगं ये ऽपि स्युर् वने प्रव्रजितादयः । तान् अप्य् आह्वापयेत् राजा गुरुकार्येष्व् अकोपयन्
jñātvābhiyogaṃ ye 'pi syur vane pravrajitādayaḥ / tān apy āhvāpayet rājā gurukāryeṣv akopayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्तव्ये ऽर्थे न तिष्ठन्तम् उत्क्रामन्तं च तद्वचः । आसेधयेद् विवादार्थी यावद् आह्वानदर्शनम्
vaktavye 'rthe na tiṣṭhantam utkrāmantaṃ ca tadvacaḥ / āsedhayed vivādārthī yāvad āhvānadarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानासेधः काल्कृतः प्रवासात् कर्मणस् तथा । चतुर्विधः स्याद् आसेधः आसिद्धस् तं न लङ्घयेत्
sthānāsedhaḥ kālkṛtaḥ pravāsāt karmaṇas tathā / caturvidhaḥ syād āsedhaḥ āsiddhas taṃ na laṅghayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रारामगृहादीनि धनधान्यादिकं तथा । अन्यायवादिनां त्व् एतान्य् आसेधव्यानि वादिनाम्
kṣetrārāmagṛhādīni dhanadhānyādikaṃ tathā / anyāyavādināṃ tv etāny āsedhavyāni vādinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसेद्धा तु स्वम् आसेधं स्वयम् एवोत्सृजेद् यदि । न तस्यातिक्रमाद् दोषो न च दण्डं प्रकल्पयेत्
āseddhā tu svam āsedhaṃ svayam evotsṛjed yadi / na tasyātikramād doṣo na ca daṇḍaṃ prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञे निवेदनाद् ऊर्ध्वं आसेद्धा नोत्सृजेद् स्वयम् । उत्सृजेच् चेद् दमो दाप्य आसिद्धश् च न लङ्घयेत्
rājñe nivedanād ūrdhvaṃ āseddhā notsṛjed svayam / utsṛjec ced damo dāpya āsiddhaś ca na laṅghayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदीसंतारकान्तार- दुर्देशोपप्लवादिषु । आसिद्धस् तु परासेधम् उत्क्रामन् नापराध्नुयात्
nadīsaṃtārakāntāra- durdeśopaplavādiṣu / āsiddhas tu parāsedham utkrāman nāparādhnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवेष्टुकामो रोगार्तो यियक्षुर् व्यसने स्थितः । अभियुक्तस् तथान्येन राजकार्योद्यतस् तथा
niveṣṭukāmo rogārto yiyakṣur vyasane sthitaḥ / abhiyuktas tathānyena rājakāryodyatas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गवाम् प्रचारे गोपालाः सस्यारम्भे कृषीवलाः । शिल्पिनश् चापि तत्काले आयुधीयाश् च विग्रहे
gavām pracāre gopālāḥ sasyārambhe kṛṣīvalāḥ / śilpinaś cāpi tatkāle āyudhīyāś ca vigrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्षं पर्वतम् आरूढा हस्त्यश्वरथनौस्थिताः । विषमस्थाश् च ते सर्वे नासेध्याः कार्यसाधकैः
vṛkṣaṃ parvatam ārūḍhā hastyaśvarathanausthitāḥ / viṣamasthāś ca te sarve nāsedhyāḥ kāryasādhakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्व् इन्द्रियनिरोधेनाप्य् आहारोच्छ्वसनादिभिः । आसेधयेद् अनासेधैः स दण्ड्यो न त्व् अतिक्रमी
yas tv indriyanirodhenāpy āhārocchvasanādibhiḥ / āsedhayed anāsedhaiḥ sa daṇḍyo na tv atikramī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसेधयोग्य आसेधम् उत्क्रामन् दण्डम् अर्हति । आसेधयंस् तु नासेध्यं राज्ञा शास्य इति स्थितिः
āsedhayogya āsedham utkrāman daṇḍam arhati / āsedhayaṃs tu nāsedhyaṃ rājñā śāsya iti sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतानां विवदताम् असकृद्वादिनां नृपः । वादान् पश्येन् नात्मकृतान् न चाध्यक्षनिवेदितान्
āgatānāṃ vivadatām asakṛdvādināṃ nṛpaḥ / vādān paśyen nātmakṛtān na cādhyakṣaniveditān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीडितः स्वयम् आयातः शस्त्रेणार्थी यदा भवेत् । प्राड्विवाकस् तु तं पृच्छेत् पुरुषो वा शनैः शनैः
pīḍitaḥ svayam āyātaḥ śastreṇārthī yadā bhavet / prāḍvivākas tu taṃ pṛcchet puruṣo vā śanaiḥ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽदत्तव्यवहारत्वाद् अनियुक्तः प्रवर्तते । वचन्ं तस्य न ग्राह्यं लिखितप्रेषिताद् ऋते
yo 'dattavyavahāratvād aniyuktaḥ pravartate / vacanṃ tasya na grāhyaṃ likhitapreṣitād ṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं पूर्विकया याताव् अर्थिप्रत्यर्थिनौ यदा । वादो वर्णानुपूर्व्येण ग्राह्यः पीडाम् अवेक्ष्य वा
ahaṃ pūrvikayā yātāv arthipratyarthinau yadā / vādo varṇānupūrvyeṇa grāhyaḥ pīḍām avekṣya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मत्तमत्तनिर्धूता महापातकदूषिताः । जडातिवृद्धबालश् च विज्ञेयास् तु निरुत्तराः
unmattamattanirdhūtā mahāpātakadūṣitāḥ / jaḍātivṛddhabālaś ca vijñeyās tu niruttarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षः प्रोक्तस् त्व् अनादेयो वादी चानुत्तरस् तथा । यादृग्वादी यश् च पक्षो ग्राह्यस् तत् कथयाम्य् अहम्
pakṣaḥ proktas tv anādeyo vādī cānuttaras tathā / yādṛgvādī yaś ca pakṣo grāhyas tat kathayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीडातिशयम् आश्रित्य यद् ब्रवीति विवक्षितम् । स्वार्थसिद्धिपरो वादी पूर्वपक्षः स उच्यते
pīḍātiśayam āśritya yad bravīti vivakṣitam / svārthasiddhiparo vādī pūrvapakṣaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.