आत्मैवात्मेति प्रजापतिः प्रथमो ऽण्डजः शरीर्यभिधीयते ।
ātmaivātmeti prajāpatiḥ prathamo 'ṇḍajaḥ śarīryabhidhīyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Brhadaranyaka-Upanisad, with Samkara's commentary·1·1.4
Brhadaranyaka-Upanisad, with Samkara's commentary 1.4
सो ऽबिभेत्स प्रजापतिर्योयं प्रथमः शरीरि पुरुषविधो व्याख्यातः ।
so 'bibhetsa prajāpatiryoyaṃ prathamaḥ śarīri puruṣavidho vyākhyātaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रापतिर्वै नैव रेमे रतिं नान्वभवत्, अरत्याविष्टो ऽभूदित्यर्थः, अस्मादादिदेव यतः, इदानीमपि तस्मादेकाकित्वादिधर्मवत्त्वादेकाकी न रमते रतिं नानुभवति ।
sa prāpatirvai naiva reme ratiṃ nānvabhavat, aratyāviṣṭo 'bhūdityarthaḥ, asmādādideva yataḥ, idānīmapi tasmādekākitvādidharmavattvādekākī na ramate ratiṃ nānubhavati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा शतरूपा उ ह इयं सेयं दुहितृगमने स्मार्तं प्रतिषेधमनुस्मरन्तीक्षाञ्चके ।
sā śatarūpā u ha iyaṃ seyaṃ duhitṛgamane smārtaṃ pratiṣedhamanusmarantīkṣāñcake /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रजापतिः सर्वमिदं जगत्सृष्ट्वा अवेत् ।
sa prajāpatiḥ sarvamidaṃ jagatsṛṣṭvā avet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स प्रजापतिर्जगदिदं मिथुनात्मकं सृष्टा ब्रह्मणादिवर्णनियन्वर्देवताः सिसृक्षुरादौ, अयेति शब्दद्वयमभिनयप्रदर्शनार्थम्, अनेन प्रकारेण मुखे हस्तौ प्रक्षित्याभ्यमन्यदाभिमुख्येन मन्यनपकरोत् ।
evaṃ sa prajāpatirjagadidaṃ mithunātmakaṃ sṛṣṭā brahmaṇādivarṇaniyanvardevatāḥ sisṛkṣurādau, ayeti śabdadvayamabhinayapradarśanārtham, anena prakāreṇa mukhe hastau prakṣityābhyamanyadābhimukhyena manyanapakarot /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वेदं तदिति बीजावस्थं जगत्प्रागुत्पत्तेस्तर्हि तस्मिन्काले;परोक्षत्वासर्वनाम्नाप्रत्यक्षाभिधानेनाभिधीयते, भूतकालसम्बन्धित्वादव्याकृतभाविनो जगतः;सुखग्रहणार्थमैतिह्यप्रयोगो ह शब्दः ।
tadvedaṃ taditi bījāvasthaṃ jagatprāgutpattestarhi tasminkāle;parokṣatvāsarvanāmnāpratyakṣābhidhānenābhidhīyate, bhūtakālasambandhitvādavyākṛtabhāvino jagataḥ;sukhagrahaṇārthamaitihyaprayogo ha śabdaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतदात्मतत्त्वं प्रेयः प्रियतरं पुत्रात् ।
tadetadātmatattvaṃ preyaḥ priyataraṃ putrāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदिति वक्ष्यमाणमनन्तरवाक्ये ऽवद्योत्यं वस्त्वाहुः ।
taditi vakṣyamāṇamanantaravākye 'vadyotyaṃ vastvāhuḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मापरम्, सर्वभावस्य साध्यत्वोपपत्तेः ।
brahmāparam, sarvabhāvasya sādhyatvopapatteḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत्रितः शास्रार्थः"आत्मेत्येवोपासीत"इति ।
sūtritaḥ śāsrārthaḥ"ātmetyevopāsīta"iti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नैव व्यभवत्, कर्मणे ब्रह्म तथा नव्यभवत्, वित्तोपार्जयितुरभावात् ।
sa naiva vyabhavat, karmaṇe brahma tathā navyabhavat, vittopārjayiturabhāvāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स परिचारकभावात्पुनरपि नैव व्यभवत्, स शौद्रं वर्णमसृजत- शूद्र एव शौद्रः, स्वार्थे ऽणि वृद्धिः ।
sa paricārakabhāvātpunarapi naiva vyabhavat, sa śaudraṃ varṇamasṛjata- śūdra eva śaudraḥ, svārthe 'ṇi vṛddhiḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चतुरः सृष्ट्वापि वर्णान्नैव व्यभवत्, उग्रत्वात्क्षत्रस्यानियताशङ्कया ।
sa caturaḥ sṛṣṭvāpi varṇānnaiva vyabhavat, ugratvātkṣatrasyāniyatāśaṅkayā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतच्चातुर्वर्ण्यं सृष्टम् - ब्रह्म क्षत्रं विट्शूद्र इति;उत्तरार्थं उपसंहारः यत्तत्स्रष्टृ ब्रह्म, तदग्निनैवनान्येन रूपेण देवेषु ब्रह्म, ब्राह्मणजातिरभवत् ।
tadetaccāturvarṇyaṃ sṛṣṭam - brahma kṣatraṃ viṭśūdra iti;uttarārthaṃ upasaṃhāraḥ yattatsraṣṭṛ brahma, tadagninaivanānyena rūpeṇa deveṣu brahma, brāhmaṇajātirabhavat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथो इत्ययं वाक्योपन्यासार्थः ।
atho ityayaṃ vākyopanyāsārthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मैवेदमग्र आसीत् ।
ātmaivedamagra āsīt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.