यत्सप्तान्नानि, यद् अजनयदिति क्रियाविशेषणम्;मेधया प्रज्ञया विज्ञानेन तपसा च कर्मणा;ज्ञानकर्मणी एव हि मेधातपः शब्दवाच्ये, तयोः प्रकृतत्वात्;नेतरे मेधातपसी, अप्रकरणात्;पाङ्क्तं हि कर्म जायादिसाधनम्; ऽय एवं वेदऽइति चानन्तरमेव ज्ञानं प्रकृतम्;तस्मान्न प्रसिद्धयोर्मेधातपसोराशङ्का कार्या;अतो यानि सप्तान्नानि ज्ञानकर्मभ्यां जनितवान्पिता तानि प्रकाशयिष्याम इति वाक्यशेषः ॥१॥
yatsaptānnāni, yad ajanayaditi kriyāviśeṣaṇam;medhayā prajñayā vijñānena tapasā ca karmaṇā;jñānakarmaṇī eva hi medhātapaḥ śabdavācye, tayoḥ prakṛtatvāt;netare medhātapasī, aprakaraṇāt;pāṅktaṃ hi karma jāyādisādhanam; 'ya evaṃ veda'iti cānantarameva jñānaṃ prakṛtam;tasmānna prasiddhayormedhātapasorāśaṅkā kāryā;ato yāni saptānnāni jñānakarmabhyāṃ janitavānpitā tāni prakāśayiṣyāma iti vākyaśeṣaḥ //1//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रऽयत्सप्तान्नानि मेधया तपसाजनयत्पिताऽइत्यस्य कोर्ऽथ उच्यते? इथि हि शब्देनैव व्याचष्टे प्रसिद्धार्थावद्योतकेन ।
tatra'yatsaptānnāni medhayā tapasājanayatpitā'ityasya kor'tha ucyate? ithi hi śabdenaiva vyācaṣṭe prasiddhārthāvadyotakena /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीण्यात्मने ऽकुरुतेति को ऽस्यार्थ इत्युच्यते - मनोवाक्प्राणा एतानि त्रीण्यन्नानि, तानि मनो वाचं प्राणं चात्मने आत्मार्थमकुरुत - कृतवान् सृष्ट्वा आदौ पिता ।
trīṇyātmane 'kuruteti ko 'syārtha ityucyate - manovākprāṇā etāni trīṇyannāni, tāni mano vācaṃ prāṇaṃ cātmane ātmārthamakuruta - kṛtavān sṛṣṭvā ādau pitā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रय लोका एत एव वागेवायं लोको मनो ऽन्तरिक्षलोकः, प्राणो ऽसौ लोकः ॥४॥
traya lokā eta eva vāgevāyaṃ loko mano 'ntarikṣalokaḥ, prāṇo 'sau lokaḥ //4//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयो वेदा इत्यादीनि वाक्यानि ऋज्वर्थानि ॥५-७॥
trayo vedā ityādīni vākyāni ṛjvarthāni //5-7//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञातं विजिज्ञास्यमविज्ञातमेत एव ।
vijñātaṃ vijijñāsyamavijñātameta eva /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्किञ्च विजिज्ञास्यम्, विस्पष्टं ज्ञातुमिष्टं विजिज्ञास्यम्, तत्सर्वं मनसो रूपम्;मनो हि यस्मास्यम् ।
yatkiñca vijijñāsyam, vispaṣṭaṃ jñātumiṣṭaṃ vijijñāsyam, tatsarvaṃ manaso rūpam;mano hi yasmāsyam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्किञ्चाविज्ञातं विज्ञानागोचरं न च सन्दिह्यमानम्, प्राणस्य तद्रूपम् प्राणो ह्यविज्ञातो ऽनिरुक्तश्रुतेः ।
yatkiñcāvijñātaṃ vijñānāgocaraṃ na ca sandihyamānam, prāṇasya tadrūpam prāṇo hyavijñāto 'niruktaśruteḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यै तस्याः वाचः प्रजापतेरन्नत्वेन प्रस्तुतायाः पृथिवी शरीरं ब्रह्म आधारः, ज्योतीरूपं प्रकाशात्मकं करणं चाधेयं प्रकाशः, तदुभयं पृथिव्यग्नि वागेव प्रजापतेः ।
tasyai tasyāḥ vācaḥ prajāpaterannatvena prastutāyāḥ pṛthivī śarīraṃ brahma ādhāraḥ, jyotīrūpaṃ prakāśātmakaṃ karaṇaṃ cādheyaṃ prakāśaḥ, tadubhayaṃ pṛthivyagni vāgeva prajāpateḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैतस्य प्राजापत्यान्नोक्तस्यैव मनसो द्यौर्द्युलोकः शरीरं कार्यमाधारः, ज्योतीरूपं करणमाधेयो ऽसावादित्यः ।
athaitasya prājāpatyānnoktasyaiva manaso dyaurdyulokaḥ śarīraṃ kāryamādhāraḥ, jyotīrūpaṃ karaṇamādheyo 'sāvādityaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैतस्य प्रकृतस्य प्रजापत्यान्नस्य प्राणमस्य, न प्रजोक्तस्यान्तरनिर्दिष्टस्य, आपः शरीरं कार्यं करणाधारः, पूर्ववज्जयोतीरूपमसौ चन्द्रः ।
athaitasya prakṛtasya prajāpatyānnasya prāṇamasya, na prajoktasyāntaranirdiṣṭasya, āpaḥ śarīraṃ kāryaṃ karaṇādhāraḥ, pūrvavajjayotīrūpamasau candraḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽस एषः संवत्सरःऽ -यो ऽयं त्र्यन्नात्मा प्रजापतिः प्रकृतः, स एष संवत्सरात्मना विशेषतो निर्दिश्यते ।
'sa eṣaḥ saṃvatsaraḥ' -yo 'yaṃ tryannātmā prajāpatiḥ prakṛtaḥ, sa eṣa saṃvatsarātmanā viśeṣato nirdiśyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वै परोक्षाभिहितः संवत्सरः प्रजापतिः षोडशकलः स नैवात्यन्तं परोक्षो मन्तव्यः, यस्मादयमेव स प्रत्यक्ष उपलभ्यते ।
yo vai parokṣābhihitaḥ saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ ṣoḍaśakalaḥ sa naivātyantaṃ parokṣo mantavyaḥ, yasmādayameva sa pratyakṣa upalabhyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथेति वाक्योपन्यासार्थः ।
atheti vākyopanyāsārthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्प्रतिः सम्प्रदानम्;सम्प्रत्तिरिति वक्ष्यमाणस्य कर्मणो नामधेयम् ।
sampratiḥ sampradānam;samprattiriti vakṣyamāṇasya karmaṇo nāmadheyam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिव्यै पृथिव्याः च एनम् अग्नेश्च दैवी अधिदैवात्मिका वागेनं कृतसम्प्रत्तिकमाविशति ।
pṛthivyai pṛthivyāḥ ca enam agneśca daivī adhidaivātmikā vāgenaṃ kṛtasamprattikamāviśati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवश्चैनमादित्याच्च दैवं मन आविशति - तच्च दैवं मनः;स्वभावनिर्मलत्वात्;येन मनसा असौ आनन्द्येव भवति सुख्येव भवति;अथो अपि न शोचति, शोकादिनिमित्तासंयोगाति ॥१९॥
divaścainamādityācca daivaṃ mana āviśati - tacca daivaṃ manaḥ;svabhāvanirmalatvāt;yena manasā asau ānandyeva bhavati sukhyeva bhavati;atho api na śocati, śokādinimittāsaṃyogāti //19//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्भयश्चैनं चन्द्रमसश्च दैवः प्राण आविशति ।
adbhayaścainaṃ candramasaśca daivaḥ prāṇa āviśati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथातो ऽनन्तरं व्रतमीमांसा उपासनकर्मविचारणेत्यर्थः ।
athāto 'nantaraṃ vratamīmāṃsā upāsanakarmavicāraṇetyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरम् अधिदैवतं देवताविषयं दर्शनमुच्यते ।
athānantaram adhidaivataṃ devatāviṣayaṃ darśanamucyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैतस्यैवार्थस्य प्रकाशक एष श्लोको मन्त्रो भवति ।
athaitasyaivārthasya prakāśaka eṣa śloko mantro bhavati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.