Library·Brahmavaivarta Purāṇa·1·1.22

Brahmavaivarta Purāṇa 1.22

सौतिरुवाच ।। कति कल्पान्तरेऽतीते स्रष्टुः सृष्टि विधौ पुनः ।। मरीचिमिश्रैमुनिभिः सार्द्धं कण्ठाद्बभूव सः

sautiruvāca || kati kalpāntare'tīte sraṣṭuḥ sṛṣṭi vidhau punaḥ || marīcimiśraimunibhiḥ sārddhaṃ kaṇṭhādbabhūva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधेर्नारदनाम्नश्च कण्ठदेशाद्बभूव सः ।। नारदश्चेति विख्यातो मुनीन्दस्तेन हेतुना

vidhernāradanāmnaśca kaṇṭhadeśādbabhūva saḥ || nāradaśceti vikhyāto munīndastena hetunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पुत्रश्चेतसो धातुर्बभूव मुनिपुंगवः ।। तेन प्रचेता इति च नाम चक्रे पितामहः

yaḥ putraścetaso dhāturbabhūva munipuṃgavaḥ || tena pracetā iti ca nāma cakre pitāmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव धातुर्यः पुत्रः सहसा दक्षपार्श्वतः ।। सर्वकर्माणि दक्षश्च तेन दक्षः प्रकीर्तितः

babhūva dhāturyaḥ putraḥ sahasā dakṣapārśvataḥ || sarvakarmāṇi dakṣaśca tena dakṣaḥ prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदेषु कर्दमः शब्दश्छायायां वर्त्तते स्फुटः ।। बभूव कर्दमाद्वालः कर्दमस्तेन कीर्त्तितः

vedeṣu kardamaḥ śabdaśchāyāyāṃ varttate sphuṭaḥ || babhūva kardamādvālaḥ kardamastena kīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजोभेदे मरीचिश्च वेदेषु वर्त्तते स्फुटम् ।। जातः सद्योऽतितेजस्वी मरीचिस्तेन कीर्तितः

tejobhede marīciśca vedeṣu varttate sphuṭam || jātaḥ sadyo'titejasvī marīcistena kīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रतुसंघश्च बालेन कृतो जन्मान्तरेऽधुना ।। ब्रह्मपुत्रेऽपि तन्नाम क्रतुरित्यभिधीयते

kratusaṃghaśca bālena kṛto janmāntare'dhunā || brahmaputre'pi tannāma kraturityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानाङ्गमुखं धातुस्ततो जातश्च बालकः ।। इरस्तेजस्विवचनोऽप्यङ्गिरास्तेन कीर्त्तितः

pradhānāṅgamukhaṃ dhātustato jātaśca bālakaḥ || irastejasvivacano'pyaṅgirāstena kīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतितेजस्विनि भृगुर्वर्त्तते नाग्नि शौनक ।। जातः सद्योऽतितेजस्वी भृगुस्तेन प्रकीर्त्तितः

atitejasvini bhṛgurvarttate nāgni śaunaka || jātaḥ sadyo'titejasvī bhṛgustena prakīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालोऽप्यरुणवर्णश्च जातः सद्योऽतितेजसा ।। प्रज्वलन्नूर्ध्वतपसा चारुणिस्तेन कीर्त्तितः

bālo'pyaruṇavarṇaśca jātaḥ sadyo'titejasā || prajvalannūrdhvatapasā cāruṇistena kīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसा आत्मवशा यस्य योगेन योगिनो धुवम् ।। बालः परमयोगीन्द्रस्तेन हंसी प्रकीर्त्तितः

haṃsā ātmavaśā yasya yogena yogino dhuvam || bālaḥ paramayogīndrastena haṃsī prakīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वशीभूतश्च शिष्यश्च जातः सद्यो हि बालकः ।। अतिप्रियश्च धातुश्च वशिष्ठस्तेन कीर्त्तितः

vaśībhūtaśca śiṣyaśca jātaḥ sadyo hi bālakaḥ || atipriyaśca dhātuśca vaśiṣṭhastena kīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्ततं यस्य यत्नं च तपःसु बालकस्य च ।। प्रकीर्त्तितो यतिस्तेन संयतः सर्वकर्मसु ।। पुलस्तपःसु वेदेषु वर्त्ततेऽहः स्फुटेऽपि च

santataṃ yasya yatnaṃ ca tapaḥsu bālakasya ca || prakīrttito yatistena saṃyataḥ sarvakarmasu || pulastapaḥsu vedeṣu varttate'haḥ sphuṭe'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुटस्तपःसमूहश्च पुलहस्तेन बालकः ।। पुलस्तपः समूहश्च यस्यास्ति पूर्वजन्मनाम् ।। तपःसंघस्वरूपश्च पुलस्त्यस्तेन बालकः

sphuṭastapaḥsamūhaśca pulahastena bālakaḥ || pulastapaḥ samūhaśca yasyāsti pūrvajanmanām || tapaḥsaṃghasvarūpaśca pulastyastena bālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिगुणायां प्रकृत्यां त्रिर्विष्णावश्च प्रवर्त्तते ।। तयोभक्तिः समा यस्य तेन बालोऽत्रिरुच्यते ।। १५ ।। [http://puranastudy.page.tl/Atri-%26%232309%3B%26%232340%3B%26%232381%3B%26%232352%3B%26%232367%3B.htm अत्रि शब्दोपरि टिप्पणी] जटा वह्निशिखारूपाः पञ्च सन्ति च मस्तके ।। तपस्तेजोभवा यस्य स च पञ्चशिखः स्मृतः

triguṇāyāṃ prakṛtyāṃ trirviṣṇāvaśca pravarttate || tayobhaktiḥ samā yasya tena bālo'trirucyate || 15 || [http://puranastudy.page.tl/Atri-%26%232309%3B%26%232340%3B%26%232381%3B%26%232352%3B%26%232367%3B.htm atri śabdopari ṭippaṇī] jaṭā vahniśikhārūpāḥ pañca santi ca mastake || tapastejobhavā yasya sa ca pañcaśikhaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपान्तरतमे देशे तपस्तेपेऽन्यजन्मनि ।। अपान्तरतमा नाम शिशोस्तेन प्रकीर्तितम्

apāntaratame deśe tapastepe'nyajanmani || apāntaratamā nāma śiśostena prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं तपः समाप्नोति वाहयेत्प्रापयेत्परान् ।। वोढुं समर्थस्तपसि वोढुस्तेन प्रकीर्तितः

svayaṃ tapaḥ samāpnoti vāhayetprāpayetparān || voḍhuṃ samarthastapasi voḍhustena prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसस्तेजसा बालो दीप्तिमान्सततं मुने ।। तपःसु रोचते चित्तं रुचिस्तेन प्रकीर्तितः

tapasastejasā bālo dīptimānsatataṃ mune || tapaḥsu rocate cittaṃ rucistena prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोपकाले बभूवुर्ये स्रष्टुरेकादश स्मृताः ।। रोदनादेव रुद्राश्च कोपितास्तेन हेतुना

kopakāle babhūvurye sraṣṭurekādaśa smṛtāḥ || rodanādeva rudrāśca kopitāstena hetunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शौनक उवाच ।। रुद्रेष्वेकतमो बालो महेश इति मे भ्रमः ।। भवान्पुराणतत्त्वज्ञः सन्देहं छेत्तुमर्हति

śaunaka uvāca || rudreṣvekatamo bālo maheśa iti me bhramaḥ || bhavānpurāṇatattvajñaḥ sandehaṃ chettumarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौतिरुवाच ।। विष्णुः सत्त्वगुणः पाता ब्रह्मा स्रष्टा रजोगुणः।। तमोगुणास्ते रुद्राश्च दुर्निवारा भयंकराः

sautiruvāca || viṣṇuḥ sattvaguṇaḥ pātā brahmā sraṣṭā rajoguṇaḥ|| tamoguṇāste rudrāśca durnivārā bhayaṃkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालाग्निरुद्रः संहर्त्ता तेष्वेकः शंकरांशकः ।। शुद्धसत्त्वस्वरूपश्च शिवश्च शिवदः सताम्

kālāgnirudraḥ saṃharttā teṣvekaḥ śaṃkarāṃśakaḥ || śuddhasattvasvarūpaśca śivaśca śivadaḥ satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये कृष्णस्य च कलास्तावंशौ विष्णुशंकरौ ।। समौ सत्त्वस्वरूपौ द्वौ परिपूर्णतमस्य च

anye kṛṣṇasya ca kalāstāvaṃśau viṣṇuśaṃkarau || samau sattvasvarūpau dvau paripūrṇatamasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तं रुद्रोद्भवे काले कथं विस्मरति द्विज ।। मायया मोहिताः सर्वे मुनीनां च मतिभ्रमः

uktaṃ rudrodbhave kāle kathaṃ vismarati dvija || māyayā mohitāḥ sarve munīnāṃ ca matibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनकश्च सनंदश्च तृतीयश्च सनातनः ।। सनत्कुमारो भगवांश्चतुर्थो ब्रह्मणः सुतः

sanakaśca sanaṃdaśca tṛtīyaśca sanātanaḥ || sanatkumāro bhagavāṃścaturtho brahmaṇaḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनकश्च सनन्दश्च तौ द्वावानन्दवाचकौ ।। आनन्दितौ च बालौ द्वौ भक्तिपूर्णतमौ सदा

sanakaśca sanandaśca tau dvāvānandavācakau || ānanditau ca bālau dvau bhaktipūrṇatamau sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनातनश्च श्रीकृष्णो नित्यः पूर्णतमः स्वयम् ।। तद्भक्तस्तत्समः सत्यं तेन बालः सनातनः

sanātanaśca śrīkṛṣṇo nityaḥ pūrṇatamaḥ svayam || tadbhaktastatsamaḥ satyaṃ tena bālaḥ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनत्तु नित्यवचनः कुमारः शिशुवाचकः ।। सनत्कुमारं तेनेममुवाच कमलोद्भवः

sanattu nityavacanaḥ kumāraḥ śiśuvācakaḥ || sanatkumāraṃ tenemamuvāca kamalodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणो बालकानां च व्युत्पत्तिः कथिता मुने ।। साम्प्रतं नारदाख्यानं श्रूयतां च यथाक्रमम्

brahmaṇo bālakānāṃ ca vyutpattiḥ kathitā mune || sāmprataṃ nāradākhyānaṃ śrūyatāṃ ca yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.