Library·Brahmavaivarta Purāṇa·2·2.3
श्रीनारायण उवाच ।। अथाण्डं तज्जलेऽतिष्ठद्यावद्वै ब्रह्मणो वयः ।। ततः स्वकाले सहसा द्विधारूपो बभूव सः
śrīnārāyaṇa uvāca || athāṇḍaṃ tajjale'tiṣṭhadyāvadvai brahmaṇo vayaḥ || tataḥ svakāle sahasā dvidhārūpo babhūva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये शिशुरेकश्च शतकोटिरविप्रभः।। क्षणं रोरूयमाणश्च स शिशुः पीडितः क्षुधा
tanmadhye śiśurekaśca śatakoṭiraviprabhaḥ|| kṣaṇaṃ rorūyamāṇaśca sa śiśuḥ pīḍitaḥ kṣudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृमातृपरित्यक्तो जलमध्ये निराश्रयः ।। नैकब्रह्माण्डनाथो यो ददर्शोर्ध्वमनाथवत्
pitṛmātṛparityakto jalamadhye nirāśrayaḥ || naikabrahmāṇḍanātho yo dadarśordhvamanāthavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूलात्स्थूलतमः सोऽपि नाम्ना देवो महाविराट् ।। परमाणुर्यथा सूक्ष्मात्परः स्थूलात्तथाऽप्यसौ
sthūlātsthūlatamaḥ so'pi nāmnā devo mahāvirāṭ || paramāṇuryathā sūkṣmātparaḥ sthūlāttathā'pyasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसां षोडशांशोऽयं कृष्णस्य परमात्मनः ।। आधारोऽसंख्यविश्वानां महाविष्णुस्सुरेश्वरः
tejasāṃ ṣoḍaśāṃśo'yaṃ kṛṣṇasya paramātmanaḥ || ādhāro'saṃkhyaviśvānāṃ mahāviṣṇussureśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्येकं रोमकूपेषु विश्वानि निखिलानि च ।। अद्यापि तेषां संख्यां च कृष्णो वक्तुं न हि क्षमः
pratyekaṃ romakūpeṣu viśvāni nikhilāni ca || adyāpi teṣāṃ saṃkhyāṃ ca kṛṣṇo vaktuṃ na hi kṣamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाऽस्ति संख्या रजसां विश्वानां न कदाचन ।। ब्रह्मविष्णुशिवादीनां तथा संख्या न विद्यते
yathā'sti saṃkhyā rajasāṃ viśvānāṃ na kadācana || brahmaviṣṇuśivādīnāṃ tathā saṃkhyā na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिविश्वेषु सन्त्येवं ब्रह्मविष्णुशिवादयः ।। पातालाद्ब्रह्मलोकान्तं ब्रह्माण्डं परिकीर्त्तितम्
prativiśveṣu santyevaṃ brahmaviṣṇuśivādayaḥ || pātālādbrahmalokāntaṃ brahmāṇḍaṃ parikīrttitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत ऊर्ध्वे च वैकुण्ठो ब्रह्माण्डाद्बहिरेव सः ।। स च सत्यस्वरूपश्च शश्वन्नारायणो यथा
tata ūrdhve ca vaikuṇṭho brahmāṇḍādbahireva saḥ || sa ca satyasvarūpaśca śaśvannārāyaṇo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदूर्ध्वे गोलकश्चैव पञ्चाशत्कोटियोजनात् ।। नित्यः सत्यस्वरूपश्च यथा कृष्णस्तथाप्ययम्
tadūrdhve golakaścaiva pañcāśatkoṭiyojanāt || nityaḥ satyasvarūpaśca yathā kṛṣṇastathāpyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तद्वीपमिता पृथ्वी सप्तसागरसंयुता ।। एकोनपञ्चाशदुपद्वीपाऽसंख्यवनान्विता
saptadvīpamitā pṛthvī saptasāgarasaṃyutā || ekonapañcāśadupadvīpā'saṃkhyavanānvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वं सप्त सुवर्लोका ब्रह्मलोकसमन्विताः ।। पातालानि च सप्ताधश्चैवं ब्रह्माण्डमेव च
ūrdhvaṃ sapta suvarlokā brahmalokasamanvitāḥ || pātālāni ca saptādhaścaivaṃ brahmāṇḍameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वं धराया भूर्लोको भुवर्लोकस्ततः परः ।। स्वर्लोकस्तु ततः पश्चान्महर्लोकस्ततो जनः
ūrdhvaṃ dharāyā bhūrloko bhuvarlokastataḥ paraḥ || svarlokastu tataḥ paścānmaharlokastato janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परस्तपोलोकः सत्यलोकस्ततः परः ।। ततः परो ब्रह्मलोकस्तप्तकाञ्चननिर्मितः ।।
tataḥ parastapolokaḥ satyalokastataḥ paraḥ || tataḥ paro brahmalokastaptakāñcananirmitaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सर्वं कृत्रिमं तद्बाह्याभ्यन्तर एव च ।। तद्विनाशे विनाशश्च सर्वेषामेव नारद
evaṃ sarvaṃ kṛtrimaṃ tadbāhyābhyantara eva ca || tadvināśe vināśaśca sarveṣāmeva nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलबुदुदवत्सर्वं विश्वसंघमनित्यकम् ।। नित्यौ गोलोकवैकुण्ठौ सत्यौ शश्वदकृत्रिमौ
jalabududavatsarvaṃ viśvasaṃghamanityakam || nityau golokavaikuṇṭhau satyau śaśvadakṛtrimau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोमकूपे च विध्यण्डं प्रत्येकं तस्य निश्चितम् ।। एषां संख्यां न जानाति कृष्णोऽन्यस्यापि का कथा
lomakūpe ca vidhyaṇḍaṃ pratyekaṃ tasya niścitam || eṣāṃ saṃkhyāṃ na jānāti kṛṣṇo'nyasyāpi kā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्येकं प्रतिविध्यण्डे ब्रह्मविष्णुशिवादयः ।। तिस्रः कोट्यः सुराणां च संख्या सर्वत्र पुत्रक
pratyekaṃ pratividhyaṇḍe brahmaviṣṇuśivādayaḥ || tisraḥ koṭyaḥ surāṇāṃ ca saṃkhyā sarvatra putraka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिगीशाश्चैव दिक्पाला नक्षत्राणि ग्रहादयः ।। भुवि वर्णाश्च चत्वारोऽधो नागाश्च चराचराः
digīśāścaiva dikpālā nakṣatrāṇi grahādayaḥ || bhuvi varṇāśca catvāro'dho nāgāśca carācarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कालेन स विराडूर्ध्वं दृष्ट्वा पुनः पुनः ।। डिम्भान्तरं च शून्यं च न द्वितीयं कथंचन
atha kālena sa virāḍūrdhvaṃ dṛṣṭvā punaḥ punaḥ || ḍimbhāntaraṃ ca śūnyaṃ ca na dvitīyaṃ kathaṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्तामवाप क्षुद्युक्तो रुरोद च पुनः पुनः ।। ज्ञानं प्राप्य तदा दध्यौ कृष्णं परमपूरुषम्
cintāmavāpa kṣudyukto ruroda ca punaḥ punaḥ || jñānaṃ prāpya tadā dadhyau kṛṣṇaṃ paramapūruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ददर्श तत्रैव ब्रह्म ज्योतिः सनातनम् ।। नवीननीरदश्यामं द्विभुजं पीतवाससम्
tato dadarśa tatraiva brahma jyotiḥ sanātanam || navīnanīradaśyāmaṃ dvibhujaṃ pītavāsasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्मितं मुरलीहस्तं भक्तानुग्रहकारकम् ।। जहास बालकस्तुष्टो दृष्ट्वा जनकमीश्वरम्
sasmitaṃ muralīhastaṃ bhaktānugrahakārakam || jahāsa bālakastuṣṭo dṛṣṭvā janakamīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं तस्मै ददौ तुष्टो वरेशः समयोचितम्।। मत्समो ज्ञानयुक्तश्व क्षुत्पिपासाविवर्जितः
varaṃ tasmai dadau tuṣṭo vareśaḥ samayocitam|| matsamo jñānayuktaśva kṣutpipāsāvivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्माण्डासंख्यनिलयो भव वत्स लयावधि ।। निष्कामो निर्भयश्चैव सर्वेषां वरदो वरः ।। रोगमृत्युजराशोकपीडादिपरिवर्जितः
brahmāṇḍāsaṃkhyanilayo bhava vatsa layāvadhi || niṣkāmo nirbhayaścaiva sarveṣāṃ varado varaḥ || rogamṛtyujarāśokapīḍādiparivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा तद्दक्षकर्णे महामन्त्रं षडक्षरम् ।। त्रिः कृत्वा प्रजजापादौ वेदाङ्गमवरं परम्
ityuktvā taddakṣakarṇe mahāmantraṃ ṣaḍakṣaram || triḥ kṛtvā prajajāpādau vedāṅgamavaraṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणवादिचतुर्थ्यन्तं कृष्ण इत्यक्षरद्वयम् ।। वह्निज्वालान्तमिष्टं च सर्वविघ्नहरं परम्
praṇavādicaturthyantaṃ kṛṣṇa ityakṣaradvayam || vahnijvālāntamiṣṭaṃ ca sarvavighnaharaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रं दत्त्वा तदाहारं कल्पयामास वै प्रभुः।। श्रूयतां तद्ब्रह्मपुत्र निबोध कथयामि ते
mantraṃ dattvā tadāhāraṃ kalpayāmāsa vai prabhuḥ|| śrūyatāṃ tadbrahmaputra nibodha kathayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिविश्वेषु नैवेद्यं दद्याद्वै वैष्णवो जनः ।। षोडशांशं विषयिणो विष्णोः पञ्चदशास्य वै
prativiśveṣu naivedyaṃ dadyādvai vaiṣṇavo janaḥ || ṣoḍaśāṃśaṃ viṣayiṇo viṣṇoḥ pañcadaśāsya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्गुणस्यात्मनश्चैव परिपूर्णतमस्य च ।। नैवेद्येन च कृष्णस्य नहि किञ्चित्प्रयोजनम्
nirguṇasyātmanaścaiva paripūrṇatamasya ca || naivedyena ca kṛṣṇasya nahi kiñcitprayojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्ददाति व नैवेद्यं यस्मै देवाय यो जनः ।। स च खादति तत्सर्वं लक्ष्मीदृष्ट्या पुनर्भवेत्
yaddadāti va naivedyaṃ yasmai devāya yo janaḥ || sa ca khādati tatsarvaṃ lakṣmīdṛṣṭyā punarbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं च मन्त्रं वरं दत्त्वा तमुवाच पुनर्विभुः ।। अन्यो वरः क इष्टस्ते तं मे ब्रूहि ददामि ते
taṃ ca mantraṃ varaṃ dattvā tamuvāca punarvibhuḥ || anyo varaḥ ka iṣṭaste taṃ me brūhi dadāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णस्य वचनं श्रुत्वा तमुवाच महाविराट् ।। अदन्तो बालकस्तत्र वचनं समयोचितम्
kṛṣṇasya vacanaṃ śrutvā tamuvāca mahāvirāṭ || adanto bālakastatra vacanaṃ samayocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाविराडुवाच ।। वरं मे त्वत्पदाम्भोजे भक्तिर्भवतु निश्चला ।। सन्ततं यावदायुर्मे क्षणं वा सुचिरं च वा
mahāvirāḍuvāca || varaṃ me tvatpadāmbhoje bhaktirbhavatu niścalā || santataṃ yāvadāyurme kṣaṇaṃ vā suciraṃ ca vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वद्भक्तियुक्तो यो लोके जीवन्मुक्तः स सन्ततम् ।। त्वद्भक्तिहीनो मूर्खश्च जीवन्नपि मृतो हि सः
tvadbhaktiyukto yo loke jīvanmuktaḥ sa santatam || tvadbhaktihīno mūrkhaśca jīvannapi mṛto hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तज्जपेन तपसा यज्ञेन यजनेन च ।। व्रतेनैवोपवासेन पुण्यतीर्थनिषेवया
kiṃ tajjapena tapasā yajñena yajanena ca || vratenaivopavāsena puṇyatīrthaniṣevayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णभक्तिविहीनस्य पुंसः स्याज्जीवनं वृथा ।। येनात्मना जीवितश्च तमेव नहि मन्यते
kṛṣṇabhaktivihīnasya puṃsaḥ syājjīvanaṃ vṛthā || yenātmanā jīvitaśca tameva nahi manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावदात्मा शरीरेऽस्ति तावत्स्याच्छक्तिसंयुतः ।। पश्चाद्यान्ति गते तस्मिन्न स्वतन्त्राश्च शक्तयः
yāvadātmā śarīre'sti tāvatsyācchaktisaṃyutaḥ || paścādyānti gate tasminna svatantrāśca śaktayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च त्वं च महाभाग सर्वात्मा प्रकृतेः परः ।। स्वेच्छामयश्च सर्वाद्यो ब्रह्म ज्योतिः सनातनः
sa ca tvaṃ ca mahābhāga sarvātmā prakṛteḥ paraḥ || svecchāmayaśca sarvādyo brahma jyotiḥ sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा बालकस्तत्र विरराम च नारद ।। उवाच कृष्णः प्रत्युक्तिं मधुरां श्रुतिसुन्दरीम्
ityuktvā bālakastatra virarāma ca nārada || uvāca kṛṣṇaḥ pratyuktiṃ madhurāṃ śrutisundarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीकृष्ण उवाच ।। सुचिरं सुस्थिरं तिष्ठ यथाऽहं त्वं तथा भव ।। असंख्यब्रह्मणां पाते पातस्ते न भविष्यति
śrīkṛṣṇa uvāca || suciraṃ susthiraṃ tiṣṭha yathā'haṃ tvaṃ tathā bhava || asaṃkhyabrahmaṇāṃ pāte pātaste na bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशेन प्रतिविध्यण्डे त्वं च पुत्र विराड् भव ।। त्वन्नाभिपद्मे ब्रह्मा च विश्वस्रष्टा भविष्यति
aṃśena pratividhyaṇḍe tvaṃ ca putra virāḍ bhava || tvannābhipadme brahmā ca viśvasraṣṭā bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ललाटे ब्रह्मणश्चैव रुद्राश्चैकादशैव तु ।। शिवांशेन भविष्यन्ति सृष्टिसंचरणाय वै
lalāṭe brahmaṇaścaiva rudrāścaikādaśaiva tu || śivāṃśena bhaviṣyanti sṛṣṭisaṃcaraṇāya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालाग्निरुद्रस्तेष्वेको विश्वसंहारकारकः ।। पाता विष्णुश्च विषयी क्षुद्रांशेन भविष्यति।।
kālāgnirudrasteṣveko viśvasaṃhārakārakaḥ || pātā viṣṇuśca viṣayī kṣudrāṃśena bhaviṣyati||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्भक्तियुक्तः सततं भविष्यसि वरेण मे ।। ध्यानेन कमनीयं मां नित्यं द्रक्ष्यसि निश्चितम्
madbhaktiyuktaḥ satataṃ bhaviṣyasi vareṇa me || dhyānena kamanīyaṃ māṃ nityaṃ drakṣyasi niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातरं कमनीयां च मम वक्षःस्थलस्थिताम् ।। यामि लोकं तिष्ठ वत्सेत्युक्त्वा सोऽन्तरधीयत
mātaraṃ kamanīyāṃ ca mama vakṣaḥsthalasthitām || yāmi lokaṃ tiṣṭha vatsetyuktvā so'ntaradhīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा च नाकं ब्रह्माणं शङ्करं स उवाच ह ।। स्रष्टारं स्रष्टुमीशं च संहर्तारं च तत्क्षणम्
gatvā ca nākaṃ brahmāṇaṃ śaṅkaraṃ sa uvāca ha || sraṣṭāraṃ sraṣṭumīśaṃ ca saṃhartāraṃ ca tatkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीकृष्ण उवाच ।। सृष्टिं स्रष्टुं गच्छ वत्स नाभिपद्मोद्भवो भव।। महाविराड् लोमकूपे क्षुद्रस्य च विधेः शृणु
śrīkṛṣṇa uvāca || sṛṣṭiṃ sraṣṭuṃ gaccha vatsa nābhipadmodbhavo bhava|| mahāvirāḍ lomakūpe kṣudrasya ca vidheḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ वत्स महादेव ब्रह्मभालोद्भवो भव ।। अंशेन च महाभाग स्वयं च सुचिरं तपः
gaccha vatsa mahādeva brahmabhālodbhavo bhava || aṃśena ca mahābhāga svayaṃ ca suciraṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा जगतां नाथो विरराम विधेः सुतः ।। जगाम नत्वा तं ब्रह्मा शिवश्च शिवदायकः
ityuktvā jagatāṃ nātho virarāma vidheḥ sutaḥ || jagāma natvā taṃ brahmā śivaśca śivadāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाविराड् लोमकूपे ब्रह्माण्डे गोलके जले ।। स बभूव विराट्क्षुद्रो विराडंशेन साम्प्रतम्
mahāvirāḍ lomakūpe brahmāṇḍe golake jale || sa babhūva virāṭkṣudro virāḍaṃśena sāmpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामो युवा पीतवासाः शयानो जलतल्पके।। ईषद्धासः प्रसन्नास्यो विश्वरूपी जनार्दनः
śyāmo yuvā pītavāsāḥ śayāno jalatalpake|| īṣaddhāsaḥ prasannāsyo viśvarūpī janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्नाभिकमले ब्रह्मा बभूव कमलोद्भवः ।। संभूय पद्मदण्डं च बभ्राम युगलक्षकम्
tannābhikamale brahmā babhūva kamalodbhavaḥ || saṃbhūya padmadaṇḍaṃ ca babhrāma yugalakṣakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्तं जगाम दण्डस्य पद्मनाभस्य पद्मजः ।। नाभिजस्य च पद्मस्य चिन्तामाप पितामहः
nāntaṃ jagāma daṇḍasya padmanābhasya padmajaḥ || nābhijasya ca padmasya cintāmāpa pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्थानं पुनरागत्य दध्यौ कृष्णपदाम्बुजम् ।। ततो ददर्श क्षुद्रं तं ध्यात्वा तद्दिव्यचक्षुषा
svasthānaṃ punarāgatya dadhyau kṛṣṇapadāmbujam || tato dadarśa kṣudraṃ taṃ dhyātvā taddivyacakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शयानं जलतल्पे च ब्रह्माण्डपिण्डमावृते ।। यल्लोमकूपे ब्रह्माण्डं तं च तत्परमीश्वरम्
śayānaṃ jalatalpe ca brahmāṇḍapiṇḍamāvṛte || yallomakūpe brahmāṇḍaṃ taṃ ca tatparamīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीकृष्णं चापि गोलोकं गोपगोपीसमन्वितम् ।। तं संस्तूय वरं प्राप ततः सृष्टिं चकार सः
śrīkṛṣṇaṃ cāpi golokaṃ gopagopīsamanvitam || taṃ saṃstūya varaṃ prāpa tataḥ sṛṣṭiṃ cakāra saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूवुर्ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः सनकादयः ।। ततो रुद्राः कपालाच्च शिवस्यैकादश स्मृताः
babhūvurbrahmaṇaḥ putrā mānasāḥ sanakādayaḥ || tato rudrāḥ kapālācca śivasyaikādaśa smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूव पाता विष्णुश्च वामे क्षुद्रस्य पार्श्वतः ।। चतुर्भुजश्च भगवाञ्श्वेतद्वीपनिवासकृत्
babhūva pātā viṣṇuśca vāme kṣudrasya pārśvataḥ || caturbhujaśca bhagavāñśvetadvīpanivāsakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुद्रस्य नाभिपद्मे च ब्रह्मा विश्वं ससर्ज सः ।। स्वर्गं मर्त्यं च पातालं त्रिलोकं सचराचरम्
kṣudrasya nābhipadme ca brahmā viśvaṃ sasarja saḥ || svargaṃ martyaṃ ca pātālaṃ trilokaṃ sacarācaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सर्वं लोमकूपे विश्वं प्रत्येकमेव च ।। प्रतिविश्वं क्षुद्रविराड् ब्रह्म विष्णुशिवादयः
evaṃ sarvaṃ lomakūpe viśvaṃ pratyekameva ca || prativiśvaṃ kṣudravirāḍ brahma viṣṇuśivādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं कथितं वत्स कृष्णसङ्कीर्त्तनं शुभम् ।। सुखदं मोक्षदं सारं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
ityevaṃ kathitaṃ vatsa kṛṣṇasaṅkīrttanaṃ śubham || sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.