अथातः प्रमेहनिदानं व्याख्यास्यामः
athātaḥ pramehanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Caraka-saṃhitā (the text alone)·2·2.4
Caraka-saṃhitā (the text alone) 2.4
इति ह स्माह भगवानात्रेयः
iti ha smāha bhagavānātreyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिदोषकोपनिमित्ता विंशतिः प्रमेहा भवन्ति विकाराश्चापरे ऽपरिसंख्येयाः तत्र यथा त्रिदोषप्रकोपः प्रमेहानभिनिर्वर्तयति तथानुव्याख्यास्यामः
tridoṣakopanimittā viṃśatiḥ pramehā bhavanti vikārāścāpare 'parisaṃkhyeyāḥ tatra yathā tridoṣaprakopaḥ pramehānabhinirvartayati tathānuvyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह खलु निदानदोषदूष्यविशेषेभ्यो विकारविघातभावाभावप्रतिविशेषा भवन्ति यदा ह्येते त्रयो निदानादिविशेषाः परस्परं नानुबध्नन्त्यथवा कालप्रकर्षाद् अबलीयांसो ऽथवानुबध्नन्ति न तदा विकाराभिनिर्वृत्तिः चिराद्वाप्यभिनिर्वर्तन्ते तनवो वा भवन्त्ययथोक्तसर्वलिङ्गा वा विपर्यये विपरीताः इति सर्वविकारविघातभावाभावप्रतिविशेषाभिनिर्वृत्तिहेतुर् भवत्युक्तः
iha khalu nidānadoṣadūṣyaviśeṣebhyo vikāravighātabhāvābhāvaprativiśeṣā bhavanti yadā hyete trayo nidānādiviśeṣāḥ parasparaṃ nānubadhnantyathavā kālaprakarṣād abalīyāṃso 'thavānubadhnanti na tadā vikārābhinirvṛttiḥ cirādvāpyabhinirvartante tanavo vā bhavantyayathoktasarvaliṅgā vā viparyaye viparītāḥ iti sarvavikāravighātabhāvābhāvaprativiśeṣābhinirvṛttihetur bhavatyuktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रेमे त्रयो निदानादिविशेषाः श्लेष्मनिमित्तानां प्रमेहाणामाश्वभिनिर्वृत्तिकरा भवन्ति तद् यथा हायनकयवकचीनकोद्दालकनैषधेत्कटमुकुन्दकमहाव्रीहिप्रमोदकसुगन्धकानां नवानामतिवेलमतिप्रमाणेन चोपयोगः तथा सर्पिष्मतां नवहरेणुमाषसूप्यानां ग्राम्यानूपौदकानां च मांसानां शाकतिलपललपिष्टान्नपायसकृशराविलेपीक्षुविकाराणां क्षीरनवमद्यमन्दकदधिद्रवमधुरतरुणप्रायाणां चोपयोगः मृजाव्यायामवर्जनं स्वप्नशयनासनप्रसङ्गः यश्च कश्चिद्विधिरन्यो ऽपि श्लेष्ममेदोमूत्रसंजननः स सर्वो निदानविशेषः
tatreme trayo nidānādiviśeṣāḥ śleṣmanimittānāṃ pramehāṇāmāśvabhinirvṛttikarā bhavanti tad yathā hāyanakayavakacīnakoddālakanaiṣadhetkaṭamukundakamahāvrīhipramodakasugandhakānāṃ navānāmativelamatipramāṇena copayogaḥ tathā sarpiṣmatāṃ navahareṇumāṣasūpyānāṃ grāmyānūpaudakānāṃ ca māṃsānāṃ śākatilapalalapiṣṭānnapāyasakṛśarāvilepīkṣuvikārāṇāṃ kṣīranavamadyamandakadadhidravamadhurataruṇaprāyāṇāṃ copayogaḥ mṛjāvyāyāmavarjanaṃ svapnaśayanāsanaprasaṅgaḥ yaśca kaścidvidhiranyo 'pi śleṣmamedomūtrasaṃjananaḥ sa sarvo nidānaviśeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुद्रवः श्लेष्मा दोषविशेषः
bahudravaḥ śleṣmā doṣaviśeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बह्व् अबद्धं मेदो मांसं शरीरजक्लेदः शुक्रं शोणितं वसा मज्जा लसीका रसश्चौजःसंख्यात इति दूष्यविशेषाः
bahv abaddhaṃ medo māṃsaṃ śarīrajakledaḥ śukraṃ śoṇitaṃ vasā majjā lasīkā rasaścaujaḥsaṃkhyāta iti dūṣyaviśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयाणामेषां निदानादिविशेषाणां सन्निपाते क्षिप्रं श्लेष्मा प्रकोपमापद्यते प्राग् अतिभूयस्त्वात् स प्रकुपितः क्षिप्रमेव शरीरे विसृप्तिं लभते शरीरशैथिल्यात् स विसर्पञ् शरीरे मेदसैवादितो मिश्रीभावं गच्छति मेदसश्चैव बह्वबद्धत्वान् मेदसश् च गुणैः समानगुणभूयिष्ठत्वात् स मेदसा मिश्रीभवन् दूषयत्येनत् विकृतत्वात् स विकृतो दुष्टेन मेदसोपहितः शरीरक्लेदमांसाभ्यां संसर्गं गच्छति क्लेदमांसयोर् अतिप्रमाणाभिवृद्धत्वात् स मांसे मांसप्रदोषात् पूतिमांसपिडकाः शराविकाकच्छपिकाद्याः संजनयति अप्रकृतिभूतत्वात् शरीरक्लेदं पुनर्दूषयन् मूत्रत्वेन परिणमयति मूत्रवहानां च स्रोतसां वङ्क्षणबस्तिप्रभवाणां मेदःक्लेदोपहितानि गुरूणि मुखान्यासाद्य प्रतिरुध्यते ततः प्रमेहांस्तेषां स्थैर्यमसाध्यतां वा जनयति प्रकृतिविकृतिभूतत्वात्
trayāṇāmeṣāṃ nidānādiviśeṣāṇāṃ sannipāte kṣipraṃ śleṣmā prakopamāpadyate prāg atibhūyastvāt sa prakupitaḥ kṣiprameva śarīre visṛptiṃ labhate śarīraśaithilyāt sa visarpañ śarīre medasaivādito miśrībhāvaṃ gacchati medasaścaiva bahvabaddhatvān medasaś ca guṇaiḥ samānaguṇabhūyiṣṭhatvāt sa medasā miśrībhavan dūṣayatyenat vikṛtatvāt sa vikṛto duṣṭena medasopahitaḥ śarīrakledamāṃsābhyāṃ saṃsargaṃ gacchati kledamāṃsayor atipramāṇābhivṛddhatvāt sa māṃse māṃsapradoṣāt pūtimāṃsapiḍakāḥ śarāvikākacchapikādyāḥ saṃjanayati aprakṛtibhūtatvāt śarīrakledaṃ punardūṣayan mūtratvena pariṇamayati mūtravahānāṃ ca srotasāṃ vaṅkṣaṇabastiprabhavāṇāṃ medaḥkledopahitāni gurūṇi mukhānyāsādya pratirudhyate tataḥ pramehāṃsteṣāṃ sthairyamasādhyatāṃ vā janayati prakṛtivikṛtibhūtatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरक्लेदस्तु श्लेष्ममेदोमिश्रः प्रविशन् मूत्राशयं मूत्रत्वमापद्यमानः श्लैष्मिकैरेभिर्दशभिर्गुणैरुपसृज्यते वैषम्ययुक्तैः तद्यथाश्वेतशीतमूर्तपिच्छिलाच्छस्निग्धगुरुमधुरसान्द्रप्रसादमन्दैः तत्र येन गुणेनैकेनानेकेन वा भूयस्तरमुपसृज्यते तत्समाख्यं गौणं नामविशेषं प्राप्नोति
śarīrakledastu śleṣmamedomiśraḥ praviśan mūtrāśayaṃ mūtratvamāpadyamānaḥ ślaiṣmikairebhirdaśabhirguṇairupasṛjyate vaiṣamyayuktaiḥ tadyathāśvetaśītamūrtapicchilācchasnigdhagurumadhurasāndraprasādamandaiḥ tatra yena guṇenaikenānekena vā bhūyastaramupasṛjyate tatsamākhyaṃ gauṇaṃ nāmaviśeṣaṃ prāpnoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तु खल्विमे दश प्रमेहा नामविशेषेण भवन्ति तद्यथाउदकमेहश्च इक्षुवालिकारसमेहश्च सान्द्रमेहश्च सान्द्रप्रसादमेहश्च शुक्लमेहश्च शुक्रमेहश्च शीतमेहश्च सिकतामेहश्च शनैर्मेहश्च आलालमेहश्चेति
te tu khalvime daśa pramehā nāmaviśeṣeṇa bhavanti tadyathāudakamehaśca ikṣuvālikārasamehaśca sāndramehaśca sāndraprasādamehaśca śuklamehaśca śukramehaśca śītamehaśca sikatāmehaśca śanairmehaśca ālālamehaśceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते दश प्रमेहाः साध्याः समानगुणमेदःस्थानकत्वात् कफस्य प्राधान्यात् समक्रियत्वाच्च
te daśa pramehāḥ sādhyāḥ samānaguṇamedaḥsthānakatvāt kaphasya prādhānyāt samakriyatvācca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र श्लोकाः श्लेष्मप्रमेहविशेषविज्ञानार्था भवन्ति
tatra ślokāḥ śleṣmapramehaviśeṣavijñānārthā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अच्छं बहु सितं शीतं निर्गन्धमुदकोपमम् श्लेष्मकोपान्नरो मूत्रमुदमेही प्रमेहति
acchaṃ bahu sitaṃ śītaṃ nirgandhamudakopamam śleṣmakopānnaro mūtramudamehī pramehati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यर्थमधुरं शीतमीषत्पिच्छिलमाविलम् काण्डेक्षुरससङ्काशं श्लेष्मकोपात् प्रमेहति
atyarthamadhuraṃ śītamīṣatpicchilamāvilam kāṇḍekṣurasasaṅkāśaṃ śleṣmakopāt pramehati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य पर्युषितं मूत्रं सान्द्रीभवति भाजने पुरुषं कफकोपेन तमाहुः सान्द्रमेहिनम्
yasya paryuṣitaṃ mūtraṃ sāndrībhavati bhājane puruṣaṃ kaphakopena tamāhuḥ sāndramehinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य संहन्यते मूत्रं किंचित् किंचित् प्रसीदति सान्द्रप्रसादमेहीति तमाहुः श्लेष्मकोपतः
yasya saṃhanyate mūtraṃ kiṃcit kiṃcit prasīdati sāndraprasādamehīti tamāhuḥ śleṣmakopataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लं पिष्टनिभं मूत्रमभीक्ष्णं यः प्रमेहति पुरुषं कफकोपेन तमाहुः शुक्लमेहिनम्
śuklaṃ piṣṭanibhaṃ mūtramabhīkṣṇaṃ yaḥ pramehati puruṣaṃ kaphakopena tamāhuḥ śuklamehinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्राभं शुक्रमिश्रं वा मुरुर्मेहति यो नरः शुक्रमेहिनमाहुस्तं पुरुषं श्लेष्मकोपतः
śukrābhaṃ śukramiśraṃ vā mururmehati yo naraḥ śukramehinamāhustaṃ puruṣaṃ śleṣmakopataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यर्थमधुरं शीतं मूत्रं मेहति यो भृशम् शीतमेहिनमाहुस्तं पुरुषं श्लेष्मकोपतः
atyarthamadhuraṃ śītaṃ mūtraṃ mehati yo bhṛśam śītamehinamāhustaṃ puruṣaṃ śleṣmakopataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्तान्मूत्रगतान् दोषानणून् मेहति यो नरः सिकतामेहिनं विद्यात्तं नरं श्लेष्मकोपतः
mūrtānmūtragatān doṣānaṇūn mehati yo naraḥ sikatāmehinaṃ vidyāttaṃ naraṃ śleṣmakopataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दं मन्दमवेगं तु कृच्छ्रं यो मूत्रयेच्छनैः शनैर्मेहिनमाहुस्तं पुरुषं श्लेष्मकोपतः
mandaṃ mandamavegaṃ tu kṛcchraṃ yo mūtrayecchanaiḥ śanairmehinamāhustaṃ puruṣaṃ śleṣmakopataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्तुबद्धम् इवालालं पिच्छिलं यः प्रमेहति आलालमेहिनं विद्यात्तं नरं श्लेष्मकोपतः
tantubaddham ivālālaṃ picchilaṃ yaḥ pramehati ālālamehinaṃ vidyāttaṃ naraṃ śleṣmakopataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येते दश प्रमेहाः श्लेष्मप्रकोपनिमित्ता व्याख्याता भवन्ति
ityete daśa pramehāḥ śleṣmaprakopanimittā vyākhyātā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णाम्ललवणक्षारकटुकाजीर्णभोजनोपसेविनस् तथातितीक्ष्णातपाग्निसंतापश्रमक्रोधविषमाहारोपसेविनश्च तथाविधशरीरस्यैव क्षिप्रं पित्तं प्रकोपमापद्यते तत्तु प्रकुपितं तयैवानुपूर्व्या प्रमेहानिमान् षट् क्षिप्रतरमभिनिर्वर्तयति
uṣṇāmlalavaṇakṣārakaṭukājīrṇabhojanopasevinas tathātitīkṣṇātapāgnisaṃtāpaśramakrodhaviṣamāhāropasevinaśca tathāvidhaśarīrasyaiva kṣipraṃ pittaṃ prakopamāpadyate tattu prakupitaṃ tayaivānupūrvyā pramehānimān ṣaṭ kṣiprataramabhinirvartayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषामपि तु खलु पित्तगुणविशेषेणैव नामविशेषा भवन्ति तद्यथाक्षारमेहश्च कालमेहश्च नीलमेहश्च लोहितमेहश्च माञ्जिष्ठमेहश्च हारिद्रमेहश्चेति
teṣāmapi tu khalu pittaguṇaviśeṣeṇaiva nāmaviśeṣā bhavanti tadyathākṣāramehaśca kālamehaśca nīlamehaśca lohitamehaśca māñjiṣṭhamehaśca hāridramehaśceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते षड्भिरेव क्षाराम्ललवणकटुकविस्रोष्णैः पित्तगुणैः पूर्ववद्युक्ता भवन्ति
te ṣaḍbhireva kṣārāmlalavaṇakaṭukavisroṣṇaiḥ pittaguṇaiḥ pūrvavadyuktā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्व एव ते याप्याः संसृष्टदोषमेदःस्थानत्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वाच्चेति
sarva eva te yāpyāḥ saṃsṛṣṭadoṣamedaḥsthānatvādviruddhopakramatvācceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र श्लोकाः पित्तप्रमेहविशेषविज्ञानार्था भवन्ति
tatra ślokāḥ pittapramehaviśeṣavijñānārthā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धवर्णरसस्पर्शैर्यथा क्षारस्तथाविधम् पित्तकोपान्नरो मूत्रं क्षारमेही प्रमेहति
gandhavarṇarasasparśairyathā kṣārastathāvidham pittakopānnaro mūtraṃ kṣāramehī pramehati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मसीवर्णमजस्रं यो मूत्रमुष्णं प्रमेहति पित्तस्य परिकोपेण तं विद्यात् कालमेहिनम्
masīvarṇamajasraṃ yo mūtramuṣṇaṃ pramehati pittasya parikopeṇa taṃ vidyāt kālamehinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चाषपक्षनिभं मूत्रमम्लं मेहति यो नरः पित्तस्य परिकोपेण तं विद्यान्नीलमेहिनम्
cāṣapakṣanibhaṃ mūtramamlaṃ mehati yo naraḥ pittasya parikopeṇa taṃ vidyānnīlamehinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्रं लवणमुष्णं च रक्तं मेहति यो नरः पित्तस्य परिकोपेण तं विद्याद् रक्तमेहिनम्
visraṃ lavaṇamuṣṇaṃ ca raktaṃ mehati yo naraḥ pittasya parikopeṇa taṃ vidyād raktamehinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मञ्जिष्ठोदकसंकाशं भृशं विस्रं प्रमेहति पित्तस्य परिकोपात्तं विद्यान्माञ्जिष्ठमेहिनम्
mañjiṣṭhodakasaṃkāśaṃ bhṛśaṃ visraṃ pramehati pittasya parikopāttaṃ vidyānmāñjiṣṭhamehinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिद्रोदकसङ्काशं कटुकं यः प्रमेहति पित्तस्य परिकोपात्तं विद्याद्धारिद्रमेहिनम्
haridrodakasaṅkāśaṃ kaṭukaṃ yaḥ pramehati pittasya parikopāttaṃ vidyāddhāridramehinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येते षट् प्रमेहाः पित्तप्रकोपनिमित्ता व्याख्याता भवन्ति
ityete ṣaṭ pramehāḥ pittaprakopanimittā vyākhyātā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायकटुतिक्तरूक्षलघुशीतव्यवायव्यायामवमनविरेचनास्थापनशिरोविरेचनातियोगसंधारणानशनाभिघातातपोद्वेगशोकशोणितातिषेकजागरणविषमशरीरन्यासानुपसेवमानस्य तथाविधशरीरस्यैव क्षिप्रं वातः प्रकोपमापद्यते
kaṣāyakaṭutiktarūkṣalaghuśītavyavāyavyāyāmavamanavirecanāsthāpanaśirovirecanātiyogasaṃdhāraṇānaśanābhighātātapodvegaśokaśoṇitātiṣekajāgaraṇaviṣamaśarīranyāsānupasevamānasya tathāvidhaśarīrasyaiva kṣipraṃ vātaḥ prakopamāpadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रकुपितस्तथाविधे शरीरे विसर्पन् यदा वसामादाय मूत्रवहानि स्रोतांसि प्रतिपद्यते तदा वसामेहमभिनिर्वर्तयति यदा पुनर्मज्जानं मूत्रबस्तावाकर्षति तदा मज्जमेहम् अभिनिर्वर्तयति यदा तु लसीकां मूत्राशये ऽभिवहन्मूत्रमनुबन्धं च्योतयति लसीकातिबहुत्वाद् विक्षेपणाच्च वायोः खल्वस्यातिमूत्रप्रवृत्तिसङ्गं करोति तदा स मत्त इव गजः क्षरत्यजस्रं मूत्रमवेगं तं हस्तिमेहिनमाचक्षते ओजः पुनर्मधुरस्वभावं तद् यदा रौक्ष्याद्वायुः कषायत्वेनाभिसंसृज्य मूत्राशये ऽभिवहति तदा मधुमेहं करोति
sa prakupitastathāvidhe śarīre visarpan yadā vasāmādāya mūtravahāni srotāṃsi pratipadyate tadā vasāmehamabhinirvartayati yadā punarmajjānaṃ mūtrabastāvākarṣati tadā majjameham abhinirvartayati yadā tu lasīkāṃ mūtrāśaye 'bhivahanmūtramanubandhaṃ cyotayati lasīkātibahutvād vikṣepaṇācca vāyoḥ khalvasyātimūtrapravṛttisaṅgaṃ karoti tadā sa matta iva gajaḥ kṣaratyajasraṃ mūtramavegaṃ taṃ hastimehinamācakṣate ojaḥ punarmadhurasvabhāvaṃ tad yadā raukṣyādvāyuḥ kaṣāyatvenābhisaṃsṛjya mūtrāśaye 'bhivahati tadā madhumehaṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमांश्चतुरः प्रमेहान् वातजानसाध्यानाचक्षते भिषजः महात्ययिकत्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वाच्चेति
imāṃścaturaḥ pramehān vātajānasādhyānācakṣate bhiṣajaḥ mahātyayikatvādviruddhopakramatvācceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषामपि पूर्ववद्गुणविशेषेण नामविशेषा भवन्ति तद्यथावसामेहश्च मज्जमेहश्च हस्तिमेहश्च मधुमेहश्चेति
teṣāmapi pūrvavadguṇaviśeṣeṇa nāmaviśeṣā bhavanti tadyathāvasāmehaśca majjamehaśca hastimehaśca madhumehaśceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र श्लोका वातप्रमेहविशेषविज्ञानार्था भवन्ति
tatra ślokā vātapramehaviśeṣavijñānārthā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसामिश्रं वसाभं वा मुहुर्मेहति यो नरः वसामेहिनमाहुस्तमसाध्यं वातकोपतः
vasāmiśraṃ vasābhaṃ vā muhurmehati yo naraḥ vasāmehinamāhustamasādhyaṃ vātakopataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मज्जानं सह मूत्रेण मुहुर्मेहति यो नरः मज्जमेहिनमाहुस्तमसाध्यं वातकोपतः
majjānaṃ saha mūtreṇa muhurmehati yo naraḥ majjamehinamāhustamasādhyaṃ vātakopataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्ती मत्त इवाजस्रं मूत्रं क्षरति यो भृशम् हस्तिमेहिनमाहुस्तमसाध्यं वातकोपतः
hastī matta ivājasraṃ mūtraṃ kṣarati yo bhṛśam hastimehinamāhustamasādhyaṃ vātakopataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायमधुरं पाण्डु रूक्षं मेहति यो नरः वातकोपादसाध्यं तं प्रतीयान्मधुमेहिनम्
kaṣāyamadhuraṃ pāṇḍu rūkṣaṃ mehati yo naraḥ vātakopādasādhyaṃ taṃ pratīyānmadhumehinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येते चत्वारः प्रमेहा वातप्रकोपनिमित्ता व्याख्याता भवन्ति
ityete catvāraḥ pramehā vātaprakopanimittā vyākhyātā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं त्रिदोषप्रकोपनिमित्ता विंशतिः प्रमेहा व्याख्याता भवन्ति
evaṃ tridoṣaprakopanimittā viṃśatiḥ pramehā vyākhyātā bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयस्तु खलु दोषाः प्रकुपिताः प्रमेहानभिनिर्वर्तयिष्यन्त इमानि पूर्वरूपाणि दर्शयन्ति तद्यथाजटिलीभावं केशेषु माधुर्यमास्यस्य करपादयोः सुप्ततादाहौ मुखतालुकण्ठशोषं पिपासाम् आलस्यं मलं काये कायच्छिद्रेषूपदेहं परिदाहं सुप्ततां चाङ्गेषु षट्पदपिपीलिकाभिश्च शरीरमूत्राभिसरणं मूत्रे च मूत्रदोषान् विस्रं शरीरगन्धं निद्रां तन्द्रां च सर्वकालमिति
trayastu khalu doṣāḥ prakupitāḥ pramehānabhinirvartayiṣyanta imāni pūrvarūpāṇi darśayanti tadyathājaṭilībhāvaṃ keśeṣu mādhuryamāsyasya karapādayoḥ suptatādāhau mukhatālukaṇṭhaśoṣaṃ pipāsām ālasyaṃ malaṃ kāye kāyacchidreṣūpadehaṃ paridāhaṃ suptatāṃ cāṅgeṣu ṣaṭpadapipīlikābhiśca śarīramūtrābhisaraṇaṃ mūtre ca mūtradoṣān visraṃ śarīragandhaṃ nidrāṃ tandrāṃ ca sarvakālamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपद्रवास्तु खलु प्रमेहिणां तृष्णातीसारज्वरदाहदौर्बल्यारोचकाविपाकाः पूतिमांसपिडकालजीविद्रध्यादयश्च तत्प्रसङ्गाद्भवन्ति
upadravāstu khalu pramehiṇāṃ tṛṣṇātīsārajvaradāhadaurbalyārocakāvipākāḥ pūtimāṃsapiḍakālajīvidradhyādayaśca tatprasaṅgādbhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र साध्यान् प्रमेहान् संशोधनोपशमनैर्यथार्हमुपपादयंश्चिकित्सेदिति
tatra sādhyān pramehān saṃśodhanopaśamanairyathārhamupapādayaṃścikitsediti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्ति चात्र गृध्नुमभ्यवहार्येषु स्नानचङ्क्रमणद्विषम् प्रमेहः क्षिप्रमभ्येति नीडद्रुममिवाण्डजः
bhavanti cātra gṛdhnumabhyavahāryeṣu snānacaṅkramaṇadviṣam pramehaḥ kṣipramabhyeti nīḍadrumamivāṇḍajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दोत्साहम् अतिस्थूलम् अतिस्निग्धं महाशनम् मृत्युः प्रमेहरूपेण क्षिप्रमादाय गच्छति
mandotsāham atisthūlam atisnigdhaṃ mahāśanam mṛtyuḥ prameharūpeṇa kṣipramādāya gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्त्वाहारं शरीरस्य धातुसाम्यकरं नरः सेवते विविधाश्चान्याश्चेष्टाः स सुखमश्नुते
yastvāhāraṃ śarīrasya dhātusāmyakaraṃ naraḥ sevate vividhāścānyāśceṣṭāḥ sa sukhamaśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र श्लोकाः हेतुर्व्याधिविशेषाणां प्रमेहाणां च कारणम् दोषधातुसमायोगो रूपं विविधमेव च
tatra ślokāḥ heturvyādhiviśeṣāṇāṃ pramehāṇāṃ ca kāraṇam doṣadhātusamāyogo rūpaṃ vividhameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश श्लेष्मकृता यस्मात् प्रमेहाः षट् च पित्तजाः यथा च वायुश्चतुरः प्रमेहान् कुरुते बली
daśa śleṣmakṛtā yasmāt pramehāḥ ṣaṭ ca pittajāḥ yathā ca vāyuścaturaḥ pramehān kurute balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्यासाध्यविशेषाश्च पूर्वरूपाण्युपद्रवाः प्रमेहाणां निदाने ऽस्मिन् क्रियासूत्रं च भाषितम्
sādhyāsādhyaviśeṣāśca pūrvarūpāṇyupadravāḥ pramehāṇāṃ nidāne 'smin kriyāsūtraṃ ca bhāṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.