स्वयं श्रुत्वानुमानेन लक्ष्यते प्रशमेन वा वैविध्याद् अभिचारस्य शापस्य च तदात्मके
svayaṃ śrutvānumānena lakṣyate praśamena vā vaividhyād abhicārasya śāpasya ca tadātmake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Caraka-saṃhitā (the text alone)·6·6.3
Caraka-saṃhitā (the text alone) 6.3
यथाकर्मप्रयोगेण लक्षणं स्यात् पृथग्विधम् ध्याननिःश्वासबहुलं लिङ्गं कामज्वरे स्मृतम्
yathākarmaprayogeṇa lakṣaṇaṃ syāt pṛthagvidham dhyānaniḥśvāsabahulaṃ liṅgaṃ kāmajvare smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोकजे बाष्पबहुलं त्रासप्रायं भयज्वरे क्रोधजे बहुसंरम्भं भूतावेशे त्वमानुषम्
śokaje bāṣpabahulaṃ trāsaprāyaṃ bhayajvare krodhaje bahusaṃrambhaṃ bhūtāveśe tvamānuṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्च्छामोहमदग्लानिभूयिष्ठं विषसंभवे केषांचिद् एषां लिङ्गानां संतापो जायते पुरः
mūrcchāmohamadaglānibhūyiṣṭhaṃ viṣasaṃbhave keṣāṃcid eṣāṃ liṅgānāṃ saṃtāpo jāyate puraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चात्तुल्यं तु केषांचिद् एषु कामज्वरादिषु कामादिजानामुद्दिष्टं ज्वराणां यद्विशेषणम्
paścāttulyaṃ tu keṣāṃcid eṣu kāmajvarādiṣu kāmādijānāmuddiṣṭaṃ jvarāṇāṃ yadviśeṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामादिजानां रोगाणामन्येषामपि तत् स्मृतम् मनस्यभिहते पूर्वं कामाद्यैर्न तथा बलम्
kāmādijānāṃ rogāṇāmanyeṣāmapi tat smṛtam manasyabhihate pūrvaṃ kāmādyairna tathā balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरः प्राप्नोति वाताद्यैर्देहो यावन्न दूष्यति देहे चाभिहते पूर्वं वाताद्यैर्न तथा बलम्
jvaraḥ prāpnoti vātādyairdeho yāvanna dūṣyati dehe cābhihate pūrvaṃ vātādyairna tathā balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरः प्राप्नोति कामाद्यैर् मनो यावन्न दूष्यति ते पूर्वं केवलाः पश्चान्निजैर्व्यामिश्रलक्षणाः
jvaraḥ prāpnoti kāmādyair mano yāvanna dūṣyati te pūrvaṃ kevalāḥ paścānnijairvyāmiśralakṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेत्वौषधविशिष्टाश्च भवन्त्यागन्तवो ज्वराः संसृष्टाः संनिपतिताः पृथग्वा कुपिता मलाः
hetvauṣadhaviśiṣṭāśca bhavantyāgantavo jvarāḥ saṃsṛṣṭāḥ saṃnipatitāḥ pṛthagvā kupitā malāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसाख्यं धातुमन्वेत्य पक्तिं स्थानान्निरस्य च स्वेन तेनोष्मणा चैव कृत्वा देहोष्मणो बलम्
rasākhyaṃ dhātumanvetya paktiṃ sthānānnirasya ca svena tenoṣmaṇā caiva kṛtvā dehoṣmaṇo balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रोतांसि रुद्ध्वा सम्प्राप्ताः केवलं देहमुल्बणाः संतापमधिकं देहे जनयन्ति नरस्तदा
srotāṃsi ruddhvā samprāptāḥ kevalaṃ dehamulbaṇāḥ saṃtāpamadhikaṃ dehe janayanti narastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवत्य् अत्युष्णसर्वाङ्गो ज्वरितस्तेन चोच्यते स्रोतसां संनिरुद्धत्वात् स्वेदं ना नाधिगच्छति
bhavaty atyuṣṇasarvāṅgo jvaritastena cocyate srotasāṃ saṃniruddhatvāt svedaṃ nā nādhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्थानात् प्रच्युते चाग्नौ प्रायशस्तरुणे ज्वरे अरुचिश्चाविपाकश्च गुरुत्वमुदरस्य च
svasthānāt pracyute cāgnau prāyaśastaruṇe jvare aruciścāvipākaśca gurutvamudarasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयस्याविशुद्धिश्च तन्द्रा चालस्यमेव च ज्वरो ऽविसर्गी बलवान् दोषाणामप्रवर्तनम्
hṛdayasyāviśuddhiśca tandrā cālasyameva ca jvaro 'visargī balavān doṣāṇāmapravartanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लालाप्रसेको हृल्लासः क्षुन्नाशो विरसं मुखम् स्तब्धसुप्तगुरुत्वं च गात्राणां बहुमूत्रता
lālāpraseko hṛllāsaḥ kṣunnāśo virasaṃ mukham stabdhasuptagurutvaṃ ca gātrāṇāṃ bahumūtratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विड् जीर्णा न च ग्लानिर्ज्वरस्यामस्य लक्षणम् ज्वरवेगो ऽधिकस्तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः
na viḍ jīrṇā na ca glānirjvarasyāmasya lakṣaṇam jvaravego 'dhikastṛṣṇā pralāpaḥ śvasanaṃ bhramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम् क्षुत् क्षामता लघुत्वं च गात्राणां ज्वरमार्दवम्
malapravṛttirutkleśaḥ pacyamānasya lakṣaṇam kṣut kṣāmatā laghutvaṃ ca gātrāṇāṃ jvaramārdavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषप्रवृत्तिरष्टाहो निरामज्वरलक्षणम् नवज्वरे दिवास्वप्नस्नानाभ्यङ्गान्नमैथुनम्
doṣapravṛttiraṣṭāho nirāmajvaralakṣaṇam navajvare divāsvapnasnānābhyaṅgānnamaithunam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधप्रवातव्यायामान् कषायांश्च विवर्जयेत् ज्वरे लङ्घनमेवादावुपदिष्टमृते ज्वरात्
krodhapravātavyāyāmān kaṣāyāṃśca vivarjayet jvare laṅghanamevādāvupadiṣṭamṛte jvarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षयानिलभयक्रोधकामशोकश्रमोद्भवात् लङ्घनेन क्षयं नीते दोषे संधुक्षिते ऽनले
kṣayānilabhayakrodhakāmaśokaśramodbhavāt laṅghanena kṣayaṃ nīte doṣe saṃdhukṣite 'nale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्वरत्वं लघुत्वं च क्षुच्चैवास्योपजायते प्राणाविरोधिना चैनं लङ्घनेनोपपादयेत्
vijvaratvaṃ laghutvaṃ ca kṣuccaivāsyopajāyate prāṇāvirodhinā cainaṃ laṅghanenopapādayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलाधिष्ठानमारोग्यं यदर्थो ऽयं क्रियाक्रमः लङ्घनं स्वेदनं कालो यवाग्वस्तिक्तको रसः
balādhiṣṭhānamārogyaṃ yadartho 'yaṃ kriyākramaḥ laṅghanaṃ svedanaṃ kālo yavāgvastiktako rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाचनान्यविपक्वानां दोषाणां तरुणे ज्वरे तृष्यते सलिलं चोष्णं दद्याद्वातकफज्वरे
pācanānyavipakvānāṃ doṣāṇāṃ taruṇe jvare tṛṣyate salilaṃ coṣṇaṃ dadyādvātakaphajvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्योत्थे पैत्तिके चाथ शीतलं तिक्तकैः शृतम् दीपनं पाचनं चैव ज्वरघ्नमुभयं हि तत्
madyotthe paittike cātha śītalaṃ tiktakaiḥ śṛtam dīpanaṃ pācanaṃ caiva jvaraghnamubhayaṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रोतसां शोधनं बल्यं रुचिस्वेदकरं शिवम् मुस्तपर्पटकोशीरचन्दनोदीच्यनागरैः
srotasāṃ śodhanaṃ balyaṃ rucisvedakaraṃ śivam mustaparpaṭakośīracandanodīcyanāgaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृतशीतं जलं दद्यात् पिपासाज्वरशान्तये कफप्रधानानुत्क्लिष्टान् दोषानामाशयस्थितान्
śṛtaśītaṃ jalaṃ dadyāt pipāsājvaraśāntaye kaphapradhānānutkliṣṭān doṣānāmāśayasthitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्ध्वा ज्वरकरान् काले वम्यानां वमनैर्हरेत् अनुपस्थितदोषाणां वमनं तरुणे ज्वरे
buddhvā jvarakarān kāle vamyānāṃ vamanairharet anupasthitadoṣāṇāṃ vamanaṃ taruṇe jvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृद्रोगं श्वासमानाहं मोहं च जनयेद्भृशम् सर्वदेहानुगाः सामा धातुस्था असुनिर्हराः
hṛdrogaṃ śvāsamānāhaṃ mohaṃ ca janayedbhṛśam sarvadehānugāḥ sāmā dhātusthā asunirharāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषाः फलानामामानां स्वरसा इव सात्ययाः वमितं लङ्घितं काले यवागूभिरुपाचरेत्
doṣāḥ phalānāmāmānāṃ svarasā iva sātyayāḥ vamitaṃ laṅghitaṃ kāle yavāgūbhirupācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथास्वौषधसिद्धाभिर्मण्डपूर्वाभिरादितः यावज्ज्वरमृदूभावात् षडहं वा विचक्षणः
yathāsvauṣadhasiddhābhirmaṇḍapūrvābhirāditaḥ yāvajjvaramṛdūbhāvāt ṣaḍahaṃ vā vicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याग्निर्दीप्यते ताभिः समिद्भिरिव पावकः ताश्च भेषजसंयोगाल्लघुत्वाच्चाग्निदीपनाः
tasyāgnirdīpyate tābhiḥ samidbhiriva pāvakaḥ tāśca bheṣajasaṃyogāllaghutvāccāgnidīpanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातमूत्रपुरीषाणां दोषाणां चानुलोमनाः स्वेदनाय द्रवोष्णत्वाद् द्रवत्वात् तृट्प्रशान्तये
vātamūtrapurīṣāṇāṃ doṣāṇāṃ cānulomanāḥ svedanāya dravoṣṇatvād dravatvāt tṛṭpraśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहारभावात् प्राणाय सरत्वाल्लाघवाय च ज्वरघ्न्यो ज्वरसात्म्यत्वात्तस्मात् पेयाभिरादितः
āhārabhāvāt prāṇāya saratvāllāghavāya ca jvaraghnyo jvarasātmyatvāttasmāt peyābhirāditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरानुपचरेद्धीमानृते मद्यसमुत्थितात् मदात्यये मद्यनित्ये ग्रीष्मे पित्तकफाधिके
jvarānupacareddhīmānṛte madyasamutthitāt madātyaye madyanitye grīṣme pittakaphādhike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वगे रक्तपित्ते च यवागूर्न हिता ज्वरे तत्र तर्पणमेवाग्रे प्रयोज्यं लाजसक्तुभिः
ūrdhvage raktapitte ca yavāgūrna hitā jvare tatra tarpaṇamevāgre prayojyaṃ lājasaktubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरापहैः फलरसैर्युक्तं समधुशर्करम् ततः सात्म्यबलापेक्षी भोजयेज्जीर्णतर्पणम्
jvarāpahaiḥ phalarasairyuktaṃ samadhuśarkaram tataḥ sātmyabalāpekṣī bhojayejjīrṇatarpaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तनुना मुद्गयूषेण जाङ्गलानां रसेन वा अन्नकालेषु चाप्यस्मै विधेयं दन्तधावनम्
tanunā mudgayūṣeṇa jāṅgalānāṃ rasena vā annakāleṣu cāpyasmai vidheyaṃ dantadhāvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽस्य वक्त्ररसस्तस्माद्विपरीतं प्रियं च यत् तदस्य मुखवैशद्यं प्रकाङ्क्षां चान्नपानयोः
yo 'sya vaktrarasastasmādviparītaṃ priyaṃ ca yat tadasya mukhavaiśadyaṃ prakāṅkṣāṃ cānnapānayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धत्ते रसविशेषाणामभिज्ञत्वं करोति यत् विशोध्य द्रुमशाखाग्रैरास्यं प्रक्षाल्य चासकृत्
dhatte rasaviśeṣāṇāmabhijñatvaṃ karoti yat viśodhya drumaśākhāgrairāsyaṃ prakṣālya cāsakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मस्त्विक्षुरसमद्याद्यैर् यथाहारम् अवाप्नुयात् पाचनं शमनीयं वा कषायं पाययेद्भिषक्
mastvikṣurasamadyādyair yathāhāram avāpnuyāt pācanaṃ śamanīyaṃ vā kaṣāyaṃ pāyayedbhiṣak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरितं षडहे ऽतीते लघ्वन्नप्रतिभोजितम् स्तभ्यन्ते न विपच्यन्ते कुर्वन्ति विषमज्वरम्
jvaritaṃ ṣaḍahe 'tīte laghvannapratibhojitam stabhyante na vipacyante kurvanti viṣamajvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषा बद्धाः कषायेण स्तम्भित्वात्तरुणे ज्वरे न तु कल्पनमुद्दिश्य कषायः प्रतिषिध्यते
doṣā baddhāḥ kaṣāyeṇa stambhitvāttaruṇe jvare na tu kalpanamuddiśya kaṣāyaḥ pratiṣidhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः कषायकषायः स्यात् स वर्ज्यस्तरुणज्वरे यूषैरम्लैरनम्लैर्वा जाङ्गलैर्वा रसैर्हितैः
yaḥ kaṣāyakaṣāyaḥ syāt sa varjyastaruṇajvare yūṣairamlairanamlairvā jāṅgalairvā rasairhitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशाहं यावदश्नीयाल्लघ्वन्नं ज्वरशान्तये अत ऊर्ध्वं कफे मन्दे वातपित्तोत्तरे ज्वरे
daśāhaṃ yāvadaśnīyāllaghvannaṃ jvaraśāntaye ata ūrdhvaṃ kaphe mande vātapittottare jvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिपक्वेषु दोषेषु सर्पिष्पानं यथामृतम् निर्दशाहमपि ज्ञात्वा कफोत्तरमलङ्घितम्
paripakveṣu doṣeṣu sarpiṣpānaṃ yathāmṛtam nirdaśāhamapi jñātvā kaphottaramalaṅghitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सर्पिः पाययेद्वैद्यः कषायैस्तमुपाचरेत् यावल्लघुत्वादशनं दद्यान्मांसरसेन च
na sarpiḥ pāyayedvaidyaḥ kaṣāyaistamupācaret yāvallaghutvādaśanaṃ dadyānmāṃsarasena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलं ह्यलं निग्रहाय दोषाणां बलकृच्च तत् दाहतृष्णापरीतस्य वातपित्तोत्तरं ज्वरम्
balaṃ hyalaṃ nigrahāya doṣāṇāṃ balakṛcca tat dāhatṛṣṇāparītasya vātapittottaraṃ jvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धप्रच्युतदोषं वा निरामं पयसा जयेत् क्रियाभिराभिः प्रशमं न प्रयाति यदा ज्वरः
baddhapracyutadoṣaṃ vā nirāmaṃ payasā jayet kriyābhirābhiḥ praśamaṃ na prayāti yadā jvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षीणबलमांसाग्नेः शमयेत्तं विरेचनैः ज्वरक्षीणस्य न हितं वमनं न विरेचनम्
akṣīṇabalamāṃsāgneḥ śamayettaṃ virecanaiḥ jvarakṣīṇasya na hitaṃ vamanaṃ na virecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामं तु पयसा तस्य निरूहैर्वा हरेन्मलान् निरूहो बलम् अग्निं च विज्वरत्वं मुदं रुचिम्
kāmaṃ tu payasā tasya nirūhairvā harenmalān nirūho balam agniṃ ca vijvaratvaṃ mudaṃ rucim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिपक्वेषु दोषेषु प्रयुक्तः शीघ्रमावहेत् पित्तं वा कफपित्तं वा पित्ताशयगतं हरेत्
paripakveṣu doṣeṣu prayuktaḥ śīghramāvahet pittaṃ vā kaphapittaṃ vā pittāśayagataṃ haret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रंसनं त्रीन्मलान् बस्तिर्हरेत् पक्वाशयस्थितान् ज्वरे पुराणे संक्षीणे कफपित्ते दृढाग्नये
sraṃsanaṃ trīnmalān bastirharet pakvāśayasthitān jvare purāṇe saṃkṣīṇe kaphapitte dṛḍhāgnaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षबद्धपुरीषाय प्रदद्यादनुवासनम् गौरवे शिरसः शूले विबद्धेष्विन्द्रियेषु च
rūkṣabaddhapurīṣāya pradadyādanuvāsanam gaurave śirasaḥ śūle vibaddheṣvindriyeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णज्वरे रुचिकरं कुर्यान्मूर्धविरेचनम् अभ्यङ्गांश्च प्रदेहांश्च परिषेकावगाहने
jīrṇajvare rucikaraṃ kuryānmūrdhavirecanam abhyaṅgāṃśca pradehāṃśca pariṣekāvagāhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभज्य शीतोष्णकृतं कुर्याज्जीर्णे ज्वरे भिषक् तैराशु प्रशमं याति बहिर्मार्गगतो ज्वरः
vibhajya śītoṣṇakṛtaṃ kuryājjīrṇe jvare bhiṣak tairāśu praśamaṃ yāti bahirmārgagato jvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लभन्ते सुखमङ्गानि बलं वर्णश्च वर्धते धूपनाञ्जनयोगैश्च यान्ति जीर्णज्वराः शमम्
labhante sukhamaṅgāni balaṃ varṇaśca vardhate dhūpanāñjanayogaiśca yānti jīrṇajvarāḥ śamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वङ्मात्रशेषा येषां च भवत्यागन्तुरन्वयः इति क्रियाक्रमः सिद्धो ज्वरघ्नः संप्रकाशितः
tvaṅmātraśeṣā yeṣāṃ ca bhavatyāganturanvayaḥ iti kriyākramaḥ siddho jvaraghnaḥ saṃprakāśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां त्वेष क्रमस्तानि द्रव्याण्यूर्ध्वमतः शृणु रक्तशाल्यादयः शस्ताः पुराणाः षष्टिकैः सह
yeṣāṃ tveṣa kramastāni dravyāṇyūrdhvamataḥ śṛṇu raktaśālyādayaḥ śastāḥ purāṇāḥ ṣaṣṭikaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवाग्वोदनलाजार्थे ज्वरितानां ज्वरापहाः लाजपेयां सुखजरां पिप्पलीनागरैः शृताम्
yavāgvodanalājārthe jvaritānāṃ jvarāpahāḥ lājapeyāṃ sukhajarāṃ pippalīnāgaraiḥ śṛtām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेज्ज्वरी ज्वरहरां क्षुद्वानल्पाग्निरादितः अम्लाभिलाषी तामेव दाडिमाम्लां सनागराम्
pibejjvarī jvaraharāṃ kṣudvānalpāgnirāditaḥ amlābhilāṣī tāmeva dāḍimāmlāṃ sanāgarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्टविट् पैत्तिको वाथ शीतां मधुयुतां पिबेत् पेयां वा रक्तशालीनां पार्श्वबस्तिशिरोरुजि
sṛṣṭaviṭ paittiko vātha śītāṃ madhuyutāṃ pibet peyāṃ vā raktaśālīnāṃ pārśvabastiśiroruji
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वदंष्ट्राकण्टकारिभ्यां सिद्धां ज्वरहरां पिबेत् ज्वरातिसारी पेयां वा पिबेत् साम्लां शृतां नरः
śvadaṃṣṭrākaṇṭakāribhyāṃ siddhāṃ jvaraharāṃ pibet jvarātisārī peyāṃ vā pibet sāmlāṃ śṛtāṃ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृश्निपर्णीबलाबिल्वनागरोत्पलधान्यकैः शृतां विदारीगन्धाद्यैर् दीपनीं स्वेदनीं नरः
pṛśniparṇībalābilvanāgarotpaladhānyakaiḥ śṛtāṃ vidārīgandhādyair dīpanīṃ svedanīṃ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासी श्वासी च हिक्की च यवागूं ज्वरितः पिबेत् विबद्धवर्चाः सयवां पिप्पल्यामलकैः शृताम्
kāsī śvāsī ca hikkī ca yavāgūṃ jvaritaḥ pibet vibaddhavarcāḥ sayavāṃ pippalyāmalakaiḥ śṛtām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पिष्मतीं पिबेत् पेयां ज्वरी दोषानुलोमनीम् कोष्ठे विबद्धे सरुजि पिबेत् पेयां शृतां ज्वरी
sarpiṣmatīṃ pibet peyāṃ jvarī doṣānulomanīm koṣṭhe vibaddhe saruji pibet peyāṃ śṛtāṃ jvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृद्वीकापिप्पलीमूलचव्यामलकनागरैः पिबेत् सबिल्वां पेयां वा ज्वरे सपरिकर्तिके
mṛdvīkāpippalīmūlacavyāmalakanāgaraiḥ pibet sabilvāṃ peyāṃ vā jvare saparikartike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलावृक्षाम्लकोलाम्लकलशीधावनीशृताम् अस्वेदनिद्रस्तृष्णार्तः पिबेत् पेयां सशर्कराम्
balāvṛkṣāmlakolāmlakalaśīdhāvanīśṛtām asvedanidrastṛṣṇārtaḥ pibet peyāṃ saśarkarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागरामलकैः सिद्धां घृतभृष्टां ज्वरापहाम् मुद्गान्मसूरांश्चणकान् कुलत्थान् समकुष्टकान्
nāgarāmalakaiḥ siddhāṃ ghṛtabhṛṣṭāṃ jvarāpahām mudgānmasūrāṃścaṇakān kulatthān samakuṣṭakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यूषार्थे यूषसात्म्यानां ज्वरितानां प्रदापयेत् पटोलपत्रं सफलं कुलकं पापचेलिकम्
yūṣārthe yūṣasātmyānāṃ jvaritānāṃ pradāpayet paṭolapatraṃ saphalaṃ kulakaṃ pāpacelikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्कोटकं कठिल्लं च विद्याच्छाकं ज्वरे हितम् लावान् कपिञ्जलानेणांश्चकोरान् उपचक्रकान्
karkoṭakaṃ kaṭhillaṃ ca vidyācchākaṃ jvare hitam lāvān kapiñjalāneṇāṃścakorān upacakrakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरङ्गान् कालपुच्छांश्च हरिणान् पृषताञ्छशान् प्रदद्यान्मांससात्म्याय ज्वरिताय ज्वरापहान्
kuraṅgān kālapucchāṃśca hariṇān pṛṣatāñchaśān pradadyānmāṃsasātmyāya jvaritāya jvarāpahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषदम्लान् अनम्लान् वा सरान् काले विचक्षणः कुक्कुटांश्च मयूरांश्च तित्तिरिक्रौञ्चवर्तकान्
īṣadamlān anamlān vā sarān kāle vicakṣaṇaḥ kukkuṭāṃśca mayūrāṃśca tittirikrauñcavartakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरूष्णत्वान्न शंसन्ति ज्वरे केचिच्चिकित्सकाः लङ्घनेनानिलबलं ज्वरे यद्यधिकं भवेत्
gurūṣṇatvānna śaṃsanti jvare keciccikitsakāḥ laṅghanenānilabalaṃ jvare yadyadhikaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिषङ्मात्राविकल्पज्ञो दद्यात्तानपि कालवित् घर्माम्बु चानुपानार्थं तृषिताय प्रदापयेत्
bhiṣaṅmātrāvikalpajño dadyāttānapi kālavit gharmāmbu cānupānārthaṃ tṛṣitāya pradāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्यं वा मद्यसात्म्याय यथादोषं यथाबलम् गुरूष्णस्निग्धमधुरान् कषायांश्च नवज्वरे
madyaṃ vā madyasātmyāya yathādoṣaṃ yathābalam gurūṣṇasnigdhamadhurān kaṣāyāṃśca navajvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहारान् दोषपक्त्यर्थं प्रायशः परिवर्जयेत् अन्नपानक्रमः सिद्धो ज्वरघ्नः संप्रकाशितः
āhārān doṣapaktyarthaṃ prāyaśaḥ parivarjayet annapānakramaḥ siddho jvaraghnaḥ saṃprakāśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यन्ते कषाया ज्वरनाशनाः पाक्यं शीतकषायं वा मुस्तपर्पटकं पिबेत्
ata ūrdhvaṃ pravakṣyante kaṣāyā jvaranāśanāḥ pākyaṃ śītakaṣāyaṃ vā mustaparpaṭakaṃ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनागरं पर्पटकं पिबेद्वा सदुरालभम् किराततिक्तकं मुस्तं गुडूचीं विश्वभेषजम्
sanāgaraṃ parpaṭakaṃ pibedvā sadurālabham kirātatiktakaṃ mustaṃ guḍūcīṃ viśvabheṣajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाठामुशीरं सोदीच्यं पिबेद्वा ज्वरशान्तये ज्वरघ्ना दीपनाश्चैते कषाया दोषपाचनाः
pāṭhāmuśīraṃ sodīcyaṃ pibedvā jvaraśāntaye jvaraghnā dīpanāścaite kaṣāyā doṣapācanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णारुचिप्रशमना मुखवैरस्यनाशनाः कलिङ्गकाः पटोलस्य पत्रं कटुकरोहिणी
tṛṣṇārucipraśamanā mukhavairasyanāśanāḥ kaliṅgakāḥ paṭolasya patraṃ kaṭukarohiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलः सारिवा मुस्तं पाठा कटुकरोहिणी निम्बः पटोलस्त्रिफला मृद्वीका मुस्तवत्सकौ
paṭolaḥ sārivā mustaṃ pāṭhā kaṭukarohiṇī nimbaḥ paṭolastriphalā mṛdvīkā mustavatsakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किराततिक्तममृता चन्दनं विश्वभेषजम् गुडूच्यामलकं मुस्तमर्धश्लोकसमापनाः
kirātatiktamamṛtā candanaṃ viśvabheṣajam guḍūcyāmalakaṃ mustamardhaślokasamāpanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायाः शमयन्त्याशु पञ्च पञ्चविधाञ्ज्वरान् संततं सततान्येद्युस्तृतीयकचतुर्थकान्
kaṣāyāḥ śamayantyāśu pañca pañcavidhāñjvarān saṃtataṃ satatānyedyustṛtīyakacaturthakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सकारग्वधौ पाठां षड्ग्रन्थां कटुरोहिणीम् मूर्वां सातिविषां निम्बं पटोलं धन्वयासकम्
vatsakāragvadhau pāṭhāṃ ṣaḍgranthāṃ kaṭurohiṇīm mūrvāṃ sātiviṣāṃ nimbaṃ paṭolaṃ dhanvayāsakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वचां मुस्तमुशीरं च मधुकं त्रिफलां बलाम् पाक्यं शीतकषायं वा पिबेज्ज्वरहरं नरः
vacāṃ mustamuśīraṃ ca madhukaṃ triphalāṃ balām pākyaṃ śītakaṣāyaṃ vā pibejjvaraharaṃ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधूकमुस्तमृद्वीकाकाश्मर्याणि परूषकम् त्रायमाणामुशीरं च त्रिफलां कटुरोहिणीम्
madhūkamustamṛdvīkākāśmaryāṇi parūṣakam trāyamāṇāmuśīraṃ ca triphalāṃ kaṭurohiṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीत्वा निशि स्थितं जन्तुर्ज्वराच्छीघ्रं विमुच्यते जात्यामलकमुस्तानि तद्वद्धन्वयवासकम्
pītvā niśi sthitaṃ janturjvarācchīghraṃ vimucyate jātyāmalakamustāni tadvaddhanvayavāsakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विबद्धदोषो ज्वरितः कषायं सगुडं पिबेत् त्रिफलां त्रायमाणां च मृद्वीकां कटुरोहिणीम्
vibaddhadoṣo jvaritaḥ kaṣāyaṃ saguḍaṃ pibet triphalāṃ trāyamāṇāṃ ca mṛdvīkāṃ kaṭurohiṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तश्लेष्महरस्त्वेष कषायो ह्यानुलोमिकः त्रिवृताशर्करायुक्तः पित्तश्लेष्मज्वरापहः
pittaśleṣmaharastveṣa kaṣāyo hyānulomikaḥ trivṛtāśarkarāyuktaḥ pittaśleṣmajvarāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहत्यौ वत्सकं मुस्तं देवदारु महौषधम् कोलवल्ली च योगो ऽयं संनिपातज्वरापहः
bṛhatyau vatsakaṃ mustaṃ devadāru mahauṣadham kolavallī ca yogo 'yaṃ saṃnipātajvarāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शटी पुष्करमूलं च व्याघ्री शृङ्गी दुरालभा गुडूची नागरं पाठा किरातं कटुरोहिणी
śaṭī puṣkaramūlaṃ ca vyāghrī śṛṅgī durālabhā guḍūcī nāgaraṃ pāṭhā kirātaṃ kaṭurohiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष शट्यादिको वर्गः सन्निपातज्वरापहः कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिश्वासतन्द्रासु शस्यते
eṣa śaṭyādiko vargaḥ sannipātajvarāpahaḥ kāsahṛdgrahapārśvārtiśvāsatandrāsu śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहत्यौ पौष्करं भार्गी शटी शृङ्गी दुरालभा वत्सकस्य च बीजानि पटोलं कटुरोहिणी
bṛhatyau pauṣkaraṃ bhārgī śaṭī śṛṅgī durālabhā vatsakasya ca bījāni paṭolaṃ kaṭurohiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहत्यादिर्गणः प्रोक्तः सन्निपातज्वरापहः कासादिषु च सर्वेषु दद्यात् सोपद्रवेषु च
bṛhatyādirgaṇaḥ proktaḥ sannipātajvarāpahaḥ kāsādiṣu ca sarveṣu dadyāt sopadraveṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायाश्च यवाग्वश्च पिपासाज्वरनाशनाः निर्दिष्टा भेषजाध्याये भिषक्तानपि योजयेत्
kaṣāyāśca yavāgvaśca pipāsājvaranāśanāḥ nirdiṣṭā bheṣajādhyāye bhiṣaktānapi yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वराः कषायैर्वमनैर्लङ्घनैर्लघुभोजनैः रूक्षस्य ये न शाम्यन्ति सर्पिस्तेषां भिषग्जितम्
jvarāḥ kaṣāyairvamanairlaṅghanairlaghubhojanaiḥ rūkṣasya ye na śāmyanti sarpisteṣāṃ bhiṣagjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षं तेजो ज्वरकरं तेजसा रूक्षितस्य च यः स्यादनुबलो धातुः स्नेहवध्यः स चानिलः
rūkṣaṃ tejo jvarakaraṃ tejasā rūkṣitasya ca yaḥ syādanubalo dhātuḥ snehavadhyaḥ sa cānilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायाः सर्व एवैते सर्पिषा सह योजिताः प्रयोज्या ज्वरशान्त्यर्थमग्निसंधुक्षणाः शिवाः
kaṣāyāḥ sarva evaite sarpiṣā saha yojitāḥ prayojyā jvaraśāntyarthamagnisaṃdhukṣaṇāḥ śivāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पल्यश्चन्दनं मुस्तमुशीरं कटुरोहिणी कलिङ्गकास्तामलकी सारिवातिविषा स्थिरा
pippalyaścandanaṃ mustamuśīraṃ kaṭurohiṇī kaliṅgakāstāmalakī sārivātiviṣā sthirā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्राक्षामलकबिल्वानि त्रायमाणा निदिग्धिका सिद्धमेतैर्घृतं सद्यो जीर्णज्वरमपोहति
drākṣāmalakabilvāni trāyamāṇā nidigdhikā siddhametairghṛtaṃ sadyo jīrṇajvaramapohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षयं कासं शिरःशूलं पार्श्वशूलं हलीमकम् अंसाभितापमग्निं च विषमं संनियच्छति
kṣayaṃ kāsaṃ śiraḥśūlaṃ pārśvaśūlaṃ halīmakam aṃsābhitāpamagniṃ ca viṣamaṃ saṃniyacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसां गुडूचीं त्रिफलां त्रायमाणां यवासकम् पक्त्वा तेन कषायेण पयसा द्विगुणेन च
vasāṃ guḍūcīṃ triphalāṃ trāyamāṇāṃ yavāsakam paktvā tena kaṣāyeṇa payasā dviguṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीमुस्तमृद्वीकाचन्दनोत्पलनागरैः कल्कीकृतैश्च विपचेद्घृतं जीर्णज्वरापहम्
pippalīmustamṛdvīkācandanotpalanāgaraiḥ kalkīkṛtaiśca vipacedghṛtaṃ jīrṇajvarāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलां श्वदंष्ट्रां बृहतीं कलसीं धावनीं स्थिराम् निम्बं पर्पटकं मुस्तं त्रायमाणां दुरालभाम्
balāṃ śvadaṃṣṭrāṃ bṛhatīṃ kalasīṃ dhāvanīṃ sthirām nimbaṃ parpaṭakaṃ mustaṃ trāyamāṇāṃ durālabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा कषायं पेष्यार्थे दद्यात्तामलकीं शटीम् द्राक्षां पुष्करमूलं च मेदामामलकानि च
kṛtvā kaṣāyaṃ peṣyārthe dadyāttāmalakīṃ śaṭīm drākṣāṃ puṣkaramūlaṃ ca medāmāmalakāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतं पयश्च तत् सिद्धं सर्पिर्ज्वरहरं परम् क्षयकासशिरःशूलपार्श्वशूलांसतापनुत्
ghṛtaṃ payaśca tat siddhaṃ sarpirjvaraharaṃ param kṣayakāsaśiraḥśūlapārśvaśūlāṃsatāpanut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरिभ्यो बहुदोषेभ्य ऊर्ध्वं चाधश्च बुद्धिमान् दद्यात् संशोधनं काले कल्पे यदुपदेक्ष्यते
jvaribhyo bahudoṣebhya ūrdhvaṃ cādhaśca buddhimān dadyāt saṃśodhanaṃ kāle kalpe yadupadekṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदनं पिप्पलीभिर्वा कलिङ्गैर्मधुकेन वा युक्तमुष्णाम्बुना पेयं वमनं ज्वरशान्तये
madanaṃ pippalībhirvā kaliṅgairmadhukena vā yuktamuṣṇāmbunā peyaṃ vamanaṃ jvaraśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षौद्राम्बुना रसेनेक्षोरथवा लवणाम्बुना ज्वरे प्रच्छर्दनं शस्तं मद्यैर्वा तर्पणेन वा
kṣaudrāmbunā rasenekṣorathavā lavaṇāmbunā jvare pracchardanaṃ śastaṃ madyairvā tarpaṇena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृद्वीकामलकानां वा रसं प्रस्कन्दनं पिबेत् रसमामलकानां वा घृतभृष्टं ज्वरापहम्
mṛdvīkāmalakānāṃ vā rasaṃ praskandanaṃ pibet rasamāmalakānāṃ vā ghṛtabhṛṣṭaṃ jvarāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिह्याद्वा त्रैवृतं चूर्णं संयुक्तं मधुसर्पिषा पिबेद्वा क्षौद्रमावाप्य सघृतं त्रिफलारसम्
lihyādvā traivṛtaṃ cūrṇaṃ saṃyuktaṃ madhusarpiṣā pibedvā kṣaudramāvāpya saghṛtaṃ triphalārasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरग्वधं वा पयसा मृद्वीकानां रसेन वा त्रिवृतां त्रायमाणां वा पयसा ज्वरितः पिबेत्
āragvadhaṃ vā payasā mṛdvīkānāṃ rasena vā trivṛtāṃ trāyamāṇāṃ vā payasā jvaritaḥ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वराद्विमुच्यते पीत्वा मृद्वीकाभिः सहाभयाम् पयो ऽनुपानमुष्णं वा पीत्वा द्राक्षारसं नरः
jvarādvimucyate pītvā mṛdvīkābhiḥ sahābhayām payo 'nupānamuṣṇaṃ vā pītvā drākṣārasaṃ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासाच्छ्वासाच्छिरःशूलात् पार्श्वशूलाच्चिरज्वरात् मुच्यते ज्वरितः पीत्वा पञ्चमूलीशृतं पयः
kāsācchvāsācchiraḥśūlāt pārśvaśūlāccirajvarāt mucyate jvaritaḥ pītvā pañcamūlīśṛtaṃ payaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एरण्डमूलोत्क्वथितं ज्वरात् सपरिकर्तिकात् पयो विमुच्यते पीत्वा तद्वद्बिल्वशलाटुभिः
eraṇḍamūlotkvathitaṃ jvarāt saparikartikāt payo vimucyate pītvā tadvadbilvaśalāṭubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिकण्टकबलाव्याघ्रीगुडनागरसाधितम् वर्चोमूत्रविबन्धघ्नं शोफज्वरहरं पयः
trikaṇṭakabalāvyāghrīguḍanāgarasādhitam varcomūtravibandhaghnaṃ śophajvaraharaṃ payaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनागरं समृद्वीकं सघृतक्षौद्रशर्करम् शृतं पयः सखर्जूरं पिपासाज्वरनाशनम्
sanāgaraṃ samṛdvīkaṃ saghṛtakṣaudraśarkaram śṛtaṃ payaḥ sakharjūraṃ pipāsājvaranāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्गुणेनाम्भसा वा शृतं ज्वरहरं पयः धारोष्णं वा पयः सद्यो वातपित्तज्वरं जयेत्
caturguṇenāmbhasā vā śṛtaṃ jvaraharaṃ payaḥ dhāroṣṇaṃ vā payaḥ sadyo vātapittajvaraṃ jayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णज्वराणां सर्वेषां पयः प्रशमनं परम् पेयं तदुष्णं शीतं वा यथास्वं भेषजैः शृतम्
jīrṇajvarāṇāṃ sarveṣāṃ payaḥ praśamanaṃ param peyaṃ taduṣṇaṃ śītaṃ vā yathāsvaṃ bheṣajaiḥ śṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयोजयेज्ज्वरहरान्निरूहान् सानुवासनान् पक्वाशयगते दोषे वक्ष्यन्ते ये च सिद्धिषु
prayojayejjvaraharānnirūhān sānuvāsanān pakvāśayagate doṣe vakṣyante ye ca siddhiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.