पटोलारिष्टपत्राणि सोशीरश्चतुरङ्गुलः ह्रीबेरं रोहिणी तिक्ता श्वदंष्ट्रा मदनानि च
paṭolāriṣṭapatrāṇi sośīraścaturaṅgulaḥ hrīberaṃ rohiṇī tiktā śvadaṃṣṭrā madanāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Caraka-saṃhitā (the text alone)·6·6.3
Caraka-saṃhitā (the text alone) 6.3
स्थिरा बला च तत् सर्वं पयस्यर्धोदके शृतम् क्षीरावशेषं निर्यूहं संयुक्तं मधुसर्पिषा
sthirā balā ca tat sarvaṃ payasyardhodake śṛtam kṣīrāvaśeṣaṃ niryūhaṃ saṃyuktaṃ madhusarpiṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्कैर्मदनमुस्तानां पिप्पल्या मधुकस्य च वत्सकस्य च संयुक्तं बस्तिं दद्याज्ज्वरापहम्
kalkairmadanamustānāṃ pippalyā madhukasya ca vatsakasya ca saṃyuktaṃ bastiṃ dadyājjvarāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धे मार्गे हृते दोषे विप्रसन्नेषु धातुषु गताङ्गशूलो लघ्वङ्गः सद्यो भवति विज्वरः
śuddhe mārge hṛte doṣe viprasanneṣu dhātuṣu gatāṅgaśūlo laghvaṅgaḥ sadyo bhavati vijvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरग्वधमुशीरं च मदनस्य फलं तथा चतस्रः पर्णिनीश्चैव निर्यूहमुपकल्पयेत्
āragvadhamuśīraṃ ca madanasya phalaṃ tathā catasraḥ parṇinīścaiva niryūhamupakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियङ्गुर्मदनं मुस्तं शताह्वा मधुयष्टिका कल्कः सर्पिर्गुडः क्षौद्रं ज्वरघ्नो बस्तिरुत्तमः
priyaṅgurmadanaṃ mustaṃ śatāhvā madhuyaṣṭikā kalkaḥ sarpirguḍaḥ kṣaudraṃ jvaraghno bastiruttamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडूचीं त्रायमाणां च चन्दनं मधुकं वृषम् स्थिरां बलां पृश्निपर्णीं मदनं चेति साधयेत्
guḍūcīṃ trāyamāṇāṃ ca candanaṃ madhukaṃ vṛṣam sthirāṃ balāṃ pṛśniparṇīṃ madanaṃ ceti sādhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसं जाङ्गलमांसस्य रसेन सहितं भिषक् पिप्पलीफलमुस्तानां कल्केन मधुकस्य च
rasaṃ jāṅgalamāṃsasya rasena sahitaṃ bhiṣak pippalīphalamustānāṃ kalkena madhukasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषत्सलवणं युक्त्या निरूहं मधुसर्पिषा ज्वरप्रशमनं दद्याद्बलस्वेदरुचिप्रदम्
īṣatsalavaṇaṃ yuktyā nirūhaṃ madhusarpiṣā jvarapraśamanaṃ dadyādbalasvedarucipradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्तीं मधुकं मेदां पिप्पलीं मदनं वचाम् ऋद्धिं रास्नां बलां विश्वं शतपुष्पां शतावरीम्
jīvantīṃ madhukaṃ medāṃ pippalīṃ madanaṃ vacām ṛddhiṃ rāsnāṃ balāṃ viśvaṃ śatapuṣpāṃ śatāvarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्ट्वा क्षीरं जलं सर्पिस्तैलं च विपचेद्भिषक् आनुवासनिकं स्नेहमेतं विद्याज्ज्वरापहम्
piṣṭvā kṣīraṃ jalaṃ sarpistailaṃ ca vipacedbhiṣak ānuvāsanikaṃ snehametaṃ vidyājjvarāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पटोलपिचुमर्दाभ्यां गुडूच्या मधुकेन च मदनैश्च शृतः स्नेहो ज्वरघ्नमनुवासनम्
paṭolapicumardābhyāṃ guḍūcyā madhukena ca madanaiśca śṛtaḥ sneho jvaraghnamanuvāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्दनागुरुकाश्मर्यपटोलमधुकोत्पलैः सिद्धः स्नेहो ज्वरहरः स्नेहबस्तिः प्रशस्यते
candanāgurukāśmaryapaṭolamadhukotpalaiḥ siddhaḥ sneho jvaraharaḥ snehabastiḥ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदुक्तं भेषजाध्याये विमाने रोगभेषजे शिरोविरेचनं कुर्याद्युक्तिज्ञस्तज्ज्वरापहम्
yaduktaṃ bheṣajādhyāye vimāne rogabheṣaje śirovirecanaṃ kuryādyuktijñastajjvarāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच्च नावनिकं तैलं याश्च प्राग्धूमवर्तयः मात्राशितीये निर्दिष्टाः प्रयोज्यास्ता ज्वरेष्वपि
yacca nāvanikaṃ tailaṃ yāśca prāgdhūmavartayaḥ mātrāśitīye nirdiṣṭāḥ prayojyāstā jvareṣvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यङ्गांश्च प्रदेहांश्च परिषेकांश्च कारयेत् यथाभिलाषं शीतोष्णं विभज्य द्विविधं ज्वरम्
abhyaṅgāṃśca pradehāṃśca pariṣekāṃśca kārayet yathābhilāṣaṃ śītoṣṇaṃ vibhajya dvividhaṃ jvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रधौतं सर्पिर्वा तैलं वा चन्दनादिकम् दाहज्वरप्रशमनं दद्याद् अभ्यञ्जनं भिषक्
sahasradhautaṃ sarpirvā tailaṃ vā candanādikam dāhajvarapraśamanaṃ dadyād abhyañjanaṃ bhiṣak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ चन्दनाद्यं तैलमुपदेक्ष्यामः चन्दनभद्रश्रीकालानुसार्यकालीयकपद्मापद्मकोशीरसारिवामधुकप्रपौण्डरीक नागपुष्पोदीच्यवन्यपद्मोत्पलनलिनकुमुदसौगन्धिकपुण्डरीकशतपत्रबिसमृणाल शालूकशैवालकशेरुकानन्ताकुशकाशेक्षुदर्भशरनलशालिमूलजम्बुवेतसवानीरगुन्द्राककुभासनाश्वकर्णस्यन्दन वातपोथशालतालधवतिनिशखदिरकदरकदम्बकाश्मर्यफलसर्जप्लक्षवटकपीतनोदुम्बराश्वत्थ न्यग्रोधधातकीदूर्वेत्कटशृङ्गाटकमञ्जिष्ठाज्योतिष्मतीपुष्करबीजक्रौञ्चादनबदरीकोविदारकदलीसंवर्तकारिष्टशतपर्वाशीतकुम्भिका शतावरीश्रीपर्णीश्रावणीमहाश्रावणीरोहिणीशीतपाक्योदनपाकीकालाबलापयस्याविदारीजीवकर्षभकमेदामहामेदा मधुरसर्ष्यप्रोक्तातृणशून्यमोचरसाटरूषकबकुलकुटजपटोलनिम्बशाल्मलीनारिकेलखर्जूरमृद्वीकाप्रियालप्रियङ्गुधन्वनात्मगुप्तामधूकानाम् अन्येषां च शीतवीर्याणां यथालाभमौषधानां कषायं कारयेत् तेन कषायेण द्विगुणितपयसा तेषामेव च कल्केन कषायार्धमात्रं मृद्वग्निना साधयेत्तैलम् एतत् तैलमभ्यङ्गात् सद्यो दाहज्वरमपनयति एतैरेव चौषधैरश्लक्ष्णपिष्टैः सुशीतैः प्रदेहं कारयेत् एतैरेव च शृतशीतं सलिलमवगाहपरिषेकार्थं प्रयुञ्जीत
atha candanādyaṃ tailamupadekṣyāmaḥ candanabhadraśrīkālānusāryakālīyakapadmāpadmakośīrasārivāmadhukaprapauṇḍarīka nāgapuṣpodīcyavanyapadmotpalanalinakumudasaugandhikapuṇḍarīkaśatapatrabisamṛṇāla śālūkaśaivālakaśerukānantākuśakāśekṣudarbhaśaranalaśālimūlajambuvetasavānīragundrākakubhāsanāśvakarṇasyandana vātapothaśālatāladhavatiniśakhadirakadarakadambakāśmaryaphalasarjaplakṣavaṭakapītanodumbarāśvattha nyagrodhadhātakīdūrvetkaṭaśṛṅgāṭakamañjiṣṭhājyotiṣmatīpuṣkarabījakrauñcādanabadarīkovidārakadalīsaṃvartakāriṣṭaśataparvāśītakumbhikā śatāvarīśrīparṇīśrāvaṇīmahāśrāvaṇīrohiṇīśītapākyodanapākīkālābalāpayasyāvidārījīvakarṣabhakamedāmahāmedā madhurasarṣyaproktātṛṇaśūnyamocarasāṭarūṣakabakulakuṭajapaṭolanimbaśālmalīnārikelakharjūramṛdvīkāpriyālapriyaṅgudhanvanātmaguptāmadhūkānām anyeṣāṃ ca śītavīryāṇāṃ yathālābhamauṣadhānāṃ kaṣāyaṃ kārayet tena kaṣāyeṇa dviguṇitapayasā teṣāmeva ca kalkena kaṣāyārdhamātraṃ mṛdvagninā sādhayettailam etat tailamabhyaṅgāt sadyo dāhajvaramapanayati etaireva cauṣadhairaślakṣṇapiṣṭaiḥ suśītaiḥ pradehaṃ kārayet etaireva ca śṛtaśītaṃ salilamavagāhapariṣekārthaṃ prayuñjīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चन्दनाद्यं तैलम् मध्वारनालक्षीरदधिघृतसलिलसेकावगाहाश्च सद्यो दाहज्वरमपनयन्ति शीतस्पर्शत्वात्
iti candanādyaṃ tailam madhvāranālakṣīradadhighṛtasalilasekāvagāhāśca sadyo dāhajvaramapanayanti śītasparśatvāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्ति चात्र पौष्करेषु सुशीतेषु पद्मोत्पलदलेषु च कदलीनां च पत्रेषु क्षौमेषु विमलेषु च
bhavanti cātra pauṣkareṣu suśīteṣu padmotpaladaleṣu ca kadalīnāṃ ca patreṣu kṣaumeṣu vimaleṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्दनोदकशीतेषु शीते धारागृहे ऽपि वा हिमाम्बुसिक्ते सदने दाहार्तः संविशेत् सुखम्
candanodakaśīteṣu śīte dhārāgṛhe 'pi vā himāmbusikte sadane dāhārtaḥ saṃviśet sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेमशङ्खप्रवालानां मणीनां मौक्तिकस्य च चन्दनोदकशीतानां संस्पर्शानुरसान् स्पृशेत्
hemaśaṅkhapravālānāṃ maṇīnāṃ mauktikasya ca candanodakaśītānāṃ saṃsparśānurasān spṛśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रग्भिर्नीलोत्पलैः पद्मैर्व्यजनैर्विविधैरपि शीतवातावहैर् व्यज्येच्चन्दनोदकवर्षिभिः
sragbhirnīlotpalaiḥ padmairvyajanairvividhairapi śītavātāvahair vyajyeccandanodakavarṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नद्यस्तडागाः पद्मिन्यो ह्रदाश्च विमलोदकाः अवगाहे हिता दाहतृष्णाग्लानिज्वरापहाः
nadyastaḍāgāḥ padminyo hradāśca vimalodakāḥ avagāhe hitā dāhatṛṣṇāglānijvarāpahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियाः प्रदक्षिणाचाराः प्रमदाश्चन्दनोक्षिताः सान्त्वयेयुः परैः कामैर्मणिमौक्तिकभूषणाः
priyāḥ pradakṣiṇācārāḥ pramadāścandanokṣitāḥ sāntvayeyuḥ paraiḥ kāmairmaṇimauktikabhūṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतानि चान्नपानानि शीतान्युपवनानि च वायवश्चन्द्रपादाश्च शीता दाहज्वरापहाः
śītāni cānnapānāni śītānyupavanāni ca vāyavaścandrapādāśca śītā dāhajvarāpahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोष्णाभिप्रायिणां ज्वरितानाम् अभ्यङ्गादीन् उपक्रमान् उपदेक्ष्यामः अगुरुकुष्ठतगरपत्रनलदशैलेयध्यामकहरेणुकास्थौणेयक क्षेमकैलावराङ्गदलपुरतमालपत्रभूतीकरोहिषसरलशल्लकी देवदार्वग्निमन्थबिल्वस्योनाककाश्मर्यपाटलापुनर्नवा वृश्चीरकण्टकारीबृहतीशालपर्णीपृश्निपर्णीमाषपर्णीमुद्गपर्णीगोक्षुरकैरण्डशोभाञ्जनकवरुणार्कचिरबिल्वतिल्वक शटीपुष्करमूलगण्डीरोरुबूकपत्तूराक्षीवाश्मन्तकशिग्रुमातुलुङ्गपीलुकमूलकपर्णीतिलपर्णीपीलुपर्णीमेषशृङ्गी हिंस्रादन्तशठैरावतकभल्लातकास्फोतकाण्डीरात्मजैकेषीकाकरञ्जधान्यकाजमोदपृथ्वीकासुमुखसुरसकुठेरककालमालकपर्णासक्षवकफणिज्झक भूस्तृणशृङ्गवेरपिप्पलीसर्षपाश्वगन्धारास्नारुहारोहावचाबलातिबलागुडूची शतपुष्पाशीतवल्लीनाकुलीगन्धनाकुलीश्वेताज्योतिष्मतीचित्रकाध्यण्डाम्लचाङ्गेरीतिलबदरकुलत्थमाषाणाम् एवंविधानाम् अन्येषां चोष्णवीर्याणां यथालाभमौषधानां कषायं कारयेत् तेन कषायेण तेषामेव च कल्केन सुरासौवीरकतुषोदकमैरेयमेदकदधिमण्डारनालकट्वरप्रतिविनीतेन तैलपात्रं विपाचयेत् तेन सुखोष्णेन तैलेनोष्णाभिप्रायिणं ज्वरितमभ्यञ्ज्यात् तथा शीतज्वरः प्रशाम्यति एतैरेव चौषधैः श्लक्ष्णपिष्टैः सुखोष्णैः प्रदेहं कारयेत् एतैरेव च शृतं सुखोष्णं सलिलमवगाहनार्थं परिषेकार्थं च प्रयुञ्जीत शीतज्वरप्रशमार्थम्
athoṣṇābhiprāyiṇāṃ jvaritānām abhyaṅgādīn upakramān upadekṣyāmaḥ agurukuṣṭhatagarapatranaladaśaileyadhyāmakahareṇukāsthauṇeyaka kṣemakailāvarāṅgadalapuratamālapatrabhūtīkarohiṣasaralaśallakī devadārvagnimanthabilvasyonākakāśmaryapāṭalāpunarnavā vṛścīrakaṇṭakārībṛhatīśālaparṇīpṛśniparṇīmāṣaparṇīmudgaparṇīgokṣurakairaṇḍaśobhāñjanakavaruṇārkacirabilvatilvaka śaṭīpuṣkaramūlagaṇḍīrorubūkapattūrākṣīvāśmantakaśigrumātuluṅgapīlukamūlakaparṇītilaparṇīpīluparṇīmeṣaśṛṅgī hiṃsrādantaśaṭhairāvatakabhallātakāsphotakāṇḍīrātmajaikeṣīkākarañjadhānyakājamodapṛthvīkāsumukhasurasakuṭherakakālamālakaparṇāsakṣavakaphaṇijjhaka bhūstṛṇaśṛṅgaverapippalīsarṣapāśvagandhārāsnāruhārohāvacābalātibalāguḍūcī śatapuṣpāśītavallīnākulīgandhanākulīśvetājyotiṣmatīcitrakādhyaṇḍāmlacāṅgerītilabadarakulatthamāṣāṇām evaṃvidhānām anyeṣāṃ coṣṇavīryāṇāṃ yathālābhamauṣadhānāṃ kaṣāyaṃ kārayet tena kaṣāyeṇa teṣāmeva ca kalkena surāsauvīrakatuṣodakamaireyamedakadadhimaṇḍāranālakaṭvaraprativinītena tailapātraṃ vipācayet tena sukhoṣṇena tailenoṣṇābhiprāyiṇaṃ jvaritamabhyañjyāt tathā śītajvaraḥ praśāmyati etaireva cauṣadhaiḥ ślakṣṇapiṣṭaiḥ sukhoṣṇaiḥ pradehaṃ kārayet etaireva ca śṛtaṃ sukhoṣṇaṃ salilamavagāhanārthaṃ pariṣekārthaṃ ca prayuñjīta śītajvarapraśamārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्ति चात्र त्रयोदशविधः स्वेदः स्वेदाध्याये निदर्शितः मात्राकालविदा युक्तः स च शीतज्वरापहः
bhavanti cātra trayodaśavidhaḥ svedaḥ svedādhyāye nidarśitaḥ mātrākālavidā yuktaḥ sa ca śītajvarāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा कुटी तच्च शयनं तच्चावच्छादनं ज्वरम् शीतं प्रशमयन्त्याशु धूपाश्चागुरुजा घनाः
sā kuṭī tacca śayanaṃ taccāvacchādanaṃ jvaram śītaṃ praśamayantyāśu dhūpāścāgurujā ghanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चारूपचितगात्र्यश्च तरुण्यो यौवनोष्मणा आश्लेषाच्छमयन्त्याशु प्रमदाः शिशिरज्वरम्
cārūpacitagātryaśca taruṇyo yauvanoṣmaṇā āśleṣācchamayantyāśu pramadāḥ śiśirajvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदनान्यन्नपानानि वातश्लेष्महराणि च शीतज्वरं जयन्त्याशु संसर्गबलयोजनात्
svedanānyannapānāni vātaśleṣmaharāṇi ca śītajvaraṃ jayantyāśu saṃsargabalayojanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातजे श्रमजे चैव पुराणे क्षतजे ज्वरे लङ्घनं न हितं विद्याच्छमनैस्तानुपाचरेत्
vātaje śramaje caiva purāṇe kṣataje jvare laṅghanaṃ na hitaṃ vidyācchamanaistānupācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्षिप्यामाशयोष्माणं यस्माद्गत्वा रसं नृणाम् ज्वरं कुर्वन्ति दोषास्तु हीयते ऽग्निबलं ततः
vikṣipyāmāśayoṣmāṇaṃ yasmādgatvā rasaṃ nṛṇām jvaraṃ kurvanti doṣāstu hīyate 'gnibalaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा प्रज्वलितो वह्निः स्थाल्यामिन्धनवानपि न पचत्योदनं सम्यगनिलप्रेरितो बहिः
yathā prajvalito vahniḥ sthālyāmindhanavānapi na pacatyodanaṃ samyaganilaprerito bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्तिस्थानात्तथा दोषैरूष्मा क्षिप्तो बहिर्नृणाम् न पचत्यभ्यवहृतं कृच्छ्रात् पचति वा लघु
paktisthānāttathā doṣairūṣmā kṣipto bahirnṛṇām na pacatyabhyavahṛtaṃ kṛcchrāt pacati vā laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो ऽग्निबलरक्षार्थं लङ्घनादिक्रमो हितः सप्ताहेन हि पच्यन्ते सप्तधातुगता मलाः
ato 'gnibalarakṣārthaṃ laṅghanādikramo hitaḥ saptāhena hi pacyante saptadhātugatā malāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरामश्चाप्यतः प्रोक्तो ज्वरः प्रायो ऽष्टमे ऽहनि उदीर्णदोषस् त्वल्पाग्निर् अश्नन् गुरु विशेषतः
nirāmaścāpyataḥ prokto jvaraḥ prāyo 'ṣṭame 'hani udīrṇadoṣas tvalpāgnir aśnan guru viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुच्यते सहसा प्राणैश्चिरं क्लिश्यति वा नरः एतस्मात्कारणाद्विद्वान् वातिके ऽप्यादितो ज्वरे
mucyate sahasā prāṇaiściraṃ kliśyati vā naraḥ etasmātkāraṇādvidvān vātike 'pyādito jvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाति गुर्वति वा स्निग्धं भोजयेत् सहसा नरम् ज्वरे मारुतजे त्व् आदाव् अनपेक्ष्यापि हि क्रमम्
nāti gurvati vā snigdhaṃ bhojayet sahasā naram jvare mārutaje tv ādāv anapekṣyāpi hi kramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्यान्निरनुबन्धानामभ्यङ्गादीनुपक्रमान् पाययित्वा कषायं च भोजयेद्रसभोजनम्
kuryānniranubandhānāmabhyaṅgādīnupakramān pāyayitvā kaṣāyaṃ ca bhojayedrasabhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णज्वरहरं कुर्यात् सर्वशश्चाप्युपक्रमम् श्लेष्मलानामवातानां ज्वरो ऽनुष्णः कफाधिकः
jīrṇajvaraharaṃ kuryāt sarvaśaścāpyupakramam śleṣmalānāmavātānāṃ jvaro 'nuṣṇaḥ kaphādhikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिपाकं न सप्ताहेनापि याति मृदूष्मणाम् तं क्रमेण यथोक्तेन लङ्घनाल्पाशनादिना
paripākaṃ na saptāhenāpi yāti mṛdūṣmaṇām taṃ krameṇa yathoktena laṅghanālpāśanādinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ दशाहम् उपक्रम्य कषायाद्यैरुपाचरेत् सामा ये ये च कफजाः कफपित्तज्वराश्च ये
ā daśāham upakramya kaṣāyādyairupācaret sāmā ye ye ca kaphajāḥ kaphapittajvarāśca ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लङ्घनं लङ्घनीयोक्तं तेषु कार्यं प्रति प्रति वमनैश्च विरेकैश्च बस्तिभिश्च यथाक्रमम्
laṅghanaṃ laṅghanīyoktaṃ teṣu kāryaṃ prati prati vamanaiśca virekaiśca bastibhiśca yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरानुपचरेद्धीमान् कफपित्तानिलोद्भवान् संसृष्टान् संनिपतितान् बुद्ध्वा तरतमैः समैः
jvarānupacareddhīmān kaphapittānilodbhavān saṃsṛṣṭān saṃnipatitān buddhvā taratamaiḥ samaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरान् दोषक्रमापेक्षी यथोक्तैरौषधैर्जयेत् वर्धनेनैकदोषस्य क्षपणेनोच्छ्रितस्य वा
jvarān doṣakramāpekṣī yathoktairauṣadhairjayet vardhanenaikadoṣasya kṣapaṇenocchritasya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफस्थानानुपूर्व्या वा सन्निपातज्वरं जयेत् सन्निपातज्वरस्यान्ते कर्णमूले सुदारुणः
kaphasthānānupūrvyā vā sannipātajvaraṃ jayet sannipātajvarasyānte karṇamūle sudāruṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोथः संजायते तेन कश्चिदेव प्रमुच्यते रक्तावसेचनैः शीघ्रं सर्पिष्पानैश्च तं जयेत्
śothaḥ saṃjāyate tena kaścideva pramucyate raktāvasecanaiḥ śīghraṃ sarpiṣpānaiśca taṃ jayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदेहैः कफपित्तघ्नैर्नावनैः कवलग्रहैः शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्ज्वरो यस्य न शाम्यति
pradehaiḥ kaphapittaghnairnāvanaiḥ kavalagrahaiḥ śītoṣṇasnigdharūkṣādyairjvaro yasya na śāmyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाखानुसारी रक्तस्य सो ऽवसेकात् प्रशाम्यति विसर्पेणाभिघातेन यश्च विस्फोटकैर्ज्वरः
śākhānusārī raktasya so 'vasekāt praśāmyati visarpeṇābhighātena yaśca visphoṭakairjvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रादौ सर्पिषः पानं कफपित्तोत्तरो न चेत् दौर्बल्याद्देहधातूनां ज्वरो जीर्णो ऽनुवर्तते
tatrādau sarpiṣaḥ pānaṃ kaphapittottaro na cet daurbalyāddehadhātūnāṃ jvaro jīrṇo 'nuvartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बल्यैः संबृंहणैस् तस्माद् आहारैस् तम् उपाचरेत् कर्म साधारणं जह्यात्तृतीयकचतुर्थकौ
balyaiḥ saṃbṛṃhaṇais tasmād āhārais tam upācaret karma sādhāraṇaṃ jahyāttṛtīyakacaturthakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगन्तुरनुबन्धो हि प्रायशो विषमज्वरे वातप्रधानं सर्पिर्भिर्बस्तिभिः सानुवासनैः
āganturanubandho hi prāyaśo viṣamajvare vātapradhānaṃ sarpirbhirbastibhiḥ sānuvāsanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धोष्णैरन्नपानैश्च शमयेद्विषमज्वरम् विरेचनेन पयसा सर्पिषा संस्कृतेन च
snigdhoṣṇairannapānaiśca śamayedviṣamajvaram virecanena payasā sarpiṣā saṃskṛtena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषमं तिक्तशीतैश्च ज्वरं पित्तोत्तरं जयेत् वमनं पाचनं रूक्षमन्नपानं विलङ्घनम्
viṣamaṃ tiktaśītaiśca jvaraṃ pittottaraṃ jayet vamanaṃ pācanaṃ rūkṣamannapānaṃ vilaṅghanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायोष्णं च विषमे ज्वरे शस्तं कफोत्तरे योगाः पराः प्रवक्ष्यन्ते विषमज्वरनाशनाः
kaṣāyoṣṇaṃ ca viṣame jvare śastaṃ kaphottare yogāḥ parāḥ pravakṣyante viṣamajvaranāśanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयोक्तव्या मतिमता दोषादीन् प्रविभज्य ते सुरा समण्डा पानार्थे भक्ष्यार्थे चरणायुधः
prayoktavyā matimatā doṣādīn pravibhajya te surā samaṇḍā pānārthe bhakṣyārthe caraṇāyudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तित्तिरिश्च मयूरश्च प्रयोज्या विषमज्वरे पिबेद्वा षट्पलं सर्पिरभयां वा प्रयोजयेत्
tittiriśca mayūraśca prayojyā viṣamajvare pibedvā ṣaṭpalaṃ sarpirabhayāṃ vā prayojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिफलायाः कषायं वा गुडूच्या रसमेव वा नीलिनीमजगन्धां च त्रिवृतां कटुरोहिणीम्
triphalāyāḥ kaṣāyaṃ vā guḍūcyā rasameva vā nīlinīmajagandhāṃ ca trivṛtāṃ kaṭurohiṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेज्ज्वरागमे युक्त्या स्नेहस्वेदोपपादितः सर्पिषो महतीं मात्रां पीत्वा वा छर्दयेत् पुनः
pibejjvarāgame yuktyā snehasvedopapāditaḥ sarpiṣo mahatīṃ mātrāṃ pītvā vā chardayet punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयुज्यान्नपानं वा प्रभूतं पुनरुल्लिखेत् सान्नं मद्यं प्रभूतं वा पीत्वा स्वप्याज्ज्वरागमे
upayujyānnapānaṃ vā prabhūtaṃ punarullikhet sānnaṃ madyaṃ prabhūtaṃ vā pītvā svapyājjvarāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्थापनं यापनं वा कारयेद्विषमज्वरे पयसा वृषदंशस्य शकृद्वा तदहः पिबेत्
āsthāpanaṃ yāpanaṃ vā kārayedviṣamajvare payasā vṛṣadaṃśasya śakṛdvā tadahaḥ pibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषस्य दधिमण्डेन सुरया वा ससैन्धवम् पिप्पल्यास्त्रिफलायाश्च दध्नस्तक्रस्य सर्पिषः
vṛṣasya dadhimaṇḍena surayā vā sasaindhavam pippalyāstriphalāyāśca dadhnastakrasya sarpiṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चगव्यस्य पयसः प्रयोगो विषमज्वरे रसोनस्य सतैलस्य प्राग्भक्तमुपसेवनम्
pañcagavyasya payasaḥ prayogo viṣamajvare rasonasya satailasya prāgbhaktamupasevanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेद्यानामुष्णवीर्याणामामिषाणां च भक्षणम् हिङ्गुतुल्या तु वैयाघ्री वसा नस्यं ससैन्धवा
medyānāmuṣṇavīryāṇāmāmiṣāṇāṃ ca bhakṣaṇam hiṅgutulyā tu vaiyāghrī vasā nasyaṃ sasaindhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराणसर्पिः सिंहस्य वसा तद्वत् ससैन्धवा सैन्धवं पिप्पलीनां च तण्डुलाः समनःशिलाः
purāṇasarpiḥ siṃhasya vasā tadvat sasaindhavā saindhavaṃ pippalīnāṃ ca taṇḍulāḥ samanaḥśilāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेत्राञ्जनं तैलपिष्टं शस्यते विषमज्वरे पलङ्कषा निम्बपत्रं वचा कुष्ठं हरीतकी
netrāñjanaṃ tailapiṣṭaṃ śasyate viṣamajvare palaṅkaṣā nimbapatraṃ vacā kuṣṭhaṃ harītakī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्षपाः सयवाः सर्पिर्धूपनं ज्वरनाशनम् ये धूमा धूपनं यच्च नावनं चाञ्जनं च यत्
sarṣapāḥ sayavāḥ sarpirdhūpanaṃ jvaranāśanam ye dhūmā dhūpanaṃ yacca nāvanaṃ cāñjanaṃ ca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोविकारे निर्दिष्टं कार्यं तद्विषमज्वरे मणीनामोषधीनां च मङ्गल्यानां विषस्य च
manovikāre nirdiṣṭaṃ kāryaṃ tadviṣamajvare maṇīnāmoṣadhīnāṃ ca maṅgalyānāṃ viṣasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारणादगदानां च सेवनान्न भवेज्ज्वरः सोमं सानुचरं देवं समातृगणमीश्वरम्
dhāraṇādagadānāṃ ca sevanānna bhavejjvaraḥ somaṃ sānucaraṃ devaṃ samātṛgaṇamīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयन् प्रयतः शीघ्रं मुच्यते विषमज्वरात् विष्णुं सहस्रमूर्धानं चराचरपतिं विभुम्
pūjayan prayataḥ śīghraṃ mucyate viṣamajvarāt viṣṇuṃ sahasramūrdhānaṃ carācarapatiṃ vibhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तुवन्नामसहस्रेण ज्वरान् सर्वानपोहति ब्रह्माणमश्विनाविन्द्रं हुतभक्षं हिमाचलम्
stuvannāmasahasreṇa jvarān sarvānapohati brahmāṇamaśvināvindraṃ hutabhakṣaṃ himācalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गां मरुद्गणांश् चेष्ट्या पूजयञ्जयति ज्वरान् भक्त्या मातुः पितुश्चैव गुरूणां पूजनेन च
gaṅgāṃ marudgaṇāṃś ceṣṭyā pūjayañjayati jvarān bhaktyā mātuḥ pituścaiva gurūṇāṃ pūjanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मचर्येण तपसा सत्येन नियमेन च जपहोमप्रदानेन वेदानां श्रवणेन च
brahmacaryeṇa tapasā satyena niyamena ca japahomapradānena vedānāṃ śravaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वराद्विमुच्यते शीघ्रं साधूनां दर्शनेन च ज्वरे रसस्थे वमनमुपवासं च कारयेत्
jvarādvimucyate śīghraṃ sādhūnāṃ darśanena ca jvare rasasthe vamanamupavāsaṃ ca kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेकप्रदेहौ रक्तस्थे तथा संशमनानि च विरेचनं सोपवासं मांसमेदःस्थिते हितम्
sekapradehau raktasthe tathā saṃśamanāni ca virecanaṃ sopavāsaṃ māṃsamedaḥsthite hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थिमज्जगते देया निरूहाः सानुवासनाः शापाभिचाराद्भूतानामभिषङ्गाच्च यो ज्वरः
asthimajjagate deyā nirūhāḥ sānuvāsanāḥ śāpābhicārādbhūtānāmabhiṣaṅgācca yo jvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवव्यपाश्रयं तत्र सर्वमौषधमिष्यते अभिघातज्वरो नश्येत् पानाभ्यङ्गेन सर्पिषः
daivavyapāśrayaṃ tatra sarvamauṣadhamiṣyate abhighātajvaro naśyet pānābhyaṅgena sarpiṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तावसेकैर्मद्यैश्च सात्म्यैर्मांसरसौदनैः सानाहो मद्यसात्म्यानां मदिरारसभोजनैः
raktāvasekairmadyaiśca sātmyairmāṃsarasaudanaiḥ sānāho madyasātmyānāṃ madirārasabhojanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षतानां व्रणितानां च क्षतव्रणचिकित्सया आश्वासेनेष्टलाभेन वायोः प्रशमनेन च
kṣatānāṃ vraṇitānāṃ ca kṣatavraṇacikitsayā āśvāseneṣṭalābhena vāyoḥ praśamanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षणैश्च शमं यान्ति कामशोकभयज्वराः काम्यैरर्थैर्मनोज्ञैश्च पित्तघ्नैश्चाप्युपक्रमैः
harṣaṇaiśca śamaṃ yānti kāmaśokabhayajvarāḥ kāmyairarthairmanojñaiśca pittaghnaiścāpyupakramaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्वाक्यैश्च शमं याति ज्वरः क्रोधसमुत्थितः कामात् क्रोधज्वरो नाशं क्रोधात् कामसमुद्भवः
sadvākyaiśca śamaṃ yāti jvaraḥ krodhasamutthitaḥ kāmāt krodhajvaro nāśaṃ krodhāt kāmasamudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याति ताभ्यामुभाभ्यां च भयशोकसमुत्थितः ज्वरस्य वेगं कालं च चिन्तयञ्ज्वर्यते तु यः
yāti tābhyāmubhābhyāṃ ca bhayaśokasamutthitaḥ jvarasya vegaṃ kālaṃ ca cintayañjvaryate tu yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वरप्रमोक्षे पुरुषः कूजन् वमति चेष्टते श्वसन्विवर्णः स्विन्नाङ्गो वेपते लीयते मुहुः
jvarapramokṣe puruṣaḥ kūjan vamati ceṣṭate śvasanvivarṇaḥ svinnāṅgo vepate līyate muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रलपत्युष्णसर्वाङ्गः शीताङ्गश्च भवत्यपि विसंज्ञो ज्वरवेगार्तः सक्रोध इव वीक्ष्यते
pralapatyuṣṇasarvāṅgaḥ śītāṅgaśca bhavatyapi visaṃjño jvaravegārtaḥ sakrodha iva vīkṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदोषशब्दं च शकृद्द्रवं स्रवति वेगवत् लिङ्गान्येतानि जानीयाज्ज्वरमोक्षे विचक्षणः
sadoṣaśabdaṃ ca śakṛddravaṃ sravati vegavat liṅgānyetāni jānīyājjvaramokṣe vicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुदोषस्य बलवान् प्रायेणाभिनवो ज्वरः सत्क्रियादोषपक्त्या चेद्विमुञ्चति सुदारुणम्
bahudoṣasya balavān prāyeṇābhinavo jvaraḥ satkriyādoṣapaktyā cedvimuñcati sudāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा दोषवशाद्वेगं क्रमादुपरमन्ति ये तेषामदारुणो मोक्षो ज्वराणां चिरकारिणाम्
kṛtvā doṣavaśādvegaṃ kramāduparamanti ye teṣāmadāruṇo mokṣo jvarāṇāṃ cirakāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विगतक्लमसंतापमव्यथं विमलेन्द्रियम् युक्तं प्रकृतिसत्त्वेन विद्यात् पुरुषम् अज्वरम्
vigataklamasaṃtāpamavyathaṃ vimalendriyam yuktaṃ prakṛtisattvena vidyāt puruṣam ajvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सज्वरो ज्वरमुक्तश्च विदाहीनि गुरूणि च असात्म्यान्यन्नपानानि विरुद्धानि च वर्जयेत्
sajvaro jvaramuktaśca vidāhīni gurūṇi ca asātmyānyannapānāni viruddhāni ca varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवायमतिचेष्टाश्च स्नानमत्यशनानि च तथा ज्वरः शमं याति प्रशान्तो जायते न च
vyavāyamaticeṣṭāśca snānamatyaśanāni ca tathā jvaraḥ śamaṃ yāti praśānto jāyate na ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यायामं च व्यवायं च स्नानं चङ्क्रमणानि च ज्वरमुक्तो न सेवेत यावन्न बलवान् भवेत्
vyāyāmaṃ ca vyavāyaṃ ca snānaṃ caṅkramaṇāni ca jvaramukto na seveta yāvanna balavān bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंजातबलो यस्तु ज्वरमुक्तो निषेवते वर्ज्यमेतन्नरस्तस्य पुनरावर्तते ज्वरः
asaṃjātabalo yastu jvaramukto niṣevate varjyametannarastasya punarāvartate jvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्हृतेषु च दोषेषु यस्य वा विनिवर्तते स्वल्पेनाप्यपचारेण तस्य व्यावर्तते पुनः
durhṛteṣu ca doṣeṣu yasya vā vinivartate svalpenāpyapacāreṇa tasya vyāvartate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरकालपरिक्लिष्टं दुर्बलं हीनतेजसम् अचिरेणैव कालेन स हन्ति पुनरागतः
cirakālaparikliṣṭaṃ durbalaṃ hīnatejasam acireṇaiva kālena sa hanti punarāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवापि परीपाकं धातुष्वेव क्रमान्मलाः यान्ति ज्वरमकुर्वन्तस्ते तथाप्यपकुर्वते
athavāpi parīpākaṃ dhātuṣveva kramānmalāḥ yānti jvaramakurvantaste tathāpyapakurvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीनतां श्वयथुं ग्लानिं पाण्डुतां नान्नकामताम् कण्डूरुत्कोठपिडकाः कुर्वन्त्यग्निं च ते मृदुम्
dīnatāṃ śvayathuṃ glāniṃ pāṇḍutāṃ nānnakāmatām kaṇḍūrutkoṭhapiḍakāḥ kurvantyagniṃ ca te mṛdum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमन्ये ऽपि च गदा व्यावर्तन्ते पुनर्गताः अनिर्घातेन दोषाणाम् अल्पैर् अप्यहितैर् नॄणाम्
evamanye 'pi ca gadā vyāvartante punargatāḥ anirghātena doṣāṇām alpair apyahitair nṝṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वृत्ते ऽपि ज्वरे तस्माद्यथावस्थं यथाबलम् यथाप्राणं हरेद्दोषं प्रयोगैर्वा शमं नयेत्
nirvṛtte 'pi jvare tasmādyathāvasthaṃ yathābalam yathāprāṇaṃ hareddoṣaṃ prayogairvā śamaṃ nayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुभिः शोधनैः शुद्धिर्यापना बस्तयो हिताः हिताश्च लघवो यूषा जाङ्गलामिषजा रसाः
mṛdubhiḥ śodhanaiḥ śuddhiryāpanā bastayo hitāḥ hitāśca laghavo yūṣā jāṅgalāmiṣajā rasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानधूपनान्यञ्जनानि च हितानि पुनरावृत्ते ज्वरे तिक्तघृतानि च
abhyaṅgodvartanasnānadhūpanānyañjanāni ca hitāni punarāvṛtte jvare tiktaghṛtāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुर्व्यभिष्यन्द्यसात्म्यानां भोजनात् पुनरागते लङ्घनोष्णोपचारादिः क्रमः कार्यश्च पूर्ववत्
gurvyabhiṣyandyasātmyānāṃ bhojanāt punarāgate laṅghanoṣṇopacārādiḥ kramaḥ kāryaśca pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किराततिक्तकं तिक्ता मुस्तं पर्पटको ऽमृता घ्नन्ति पीतानि चाभ्यासात् पुनरावर्तकं ज्वरम्
kirātatiktakaṃ tiktā mustaṃ parpaṭako 'mṛtā ghnanti pītāni cābhyāsāt punarāvartakaṃ jvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां तस्यामवस्थायां ज्वरितानां विचक्षणः ज्वरक्रियाक्रमापेक्षी कुर्यात्तत्तच्चिकित्सितम्
tasyāṃ tasyāmavasthāyāṃ jvaritānāṃ vicakṣaṇaḥ jvarakriyākramāpekṣī kuryāttattaccikitsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगराट् सर्वभूतानामन्तकृद्दारुणो ज्वरः तस्माद्विशेषतस्तस्य यतेत प्रशमे भिषक्
rogarāṭ sarvabhūtānāmantakṛddāruṇo jvaraḥ tasmādviśeṣatastasya yateta praśame bhiṣak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र श्लोकः यथाक्रमं यथाप्रश्नमुक्तं ज्वरचिकित्सितम् आत्रेयेणाग्निवेशाय भूतानां हितकाम्यया
tatra ślokaḥ yathākramaṃ yathāpraśnamuktaṃ jvaracikitsitam ātreyeṇāgniveśāya bhūtānāṃ hitakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.