Cāṇakya-nīti (adhyāyas 1–15) 4

आयुः कर्म च वित्तञ्च विद्या निधनमेव च । पञ्चैतानि हि सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः

āyuḥ karma ca vittañca vidyā nidhanameva ca | pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधुभ्यस्ते निवर्तन्ते पुत्रामित्राणि बान्धवाः । ये च तैः सह गन्तारस्तध्दर्मात्सुकृतं कुलम्

sādhubhyaste nivartante putrāmitrāṇi bāndhavāḥ | ye ca taiḥ saha gantārastadhdarmātsukṛtaṃ kulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शनाध्यानसंस्पर्शैर्मत्सी कूर्मी च पक्षिणी । शिशुपालयते नित्यं तथा सज्जनसड्गतिः

darśanādhyānasaṃsparśairmatsī kūrmī ca pakṣiṇī | śiśupālayate nityaṃ tathā sajjanasaḍgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्स्वस्थो ह्ययं देहो यावन्मृत्युश्च दूरतः । तावदात्महितं कुर्यात् प्राणान्ते किं करिष्यति

yāvatsvastho hyayaṃ deho yāvanmṛtyuśca dūrataḥ | tāvadātmahitaṃ kuryāt prāṇānte kiṃ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामधेनुगुण विद्या ह्यकाले फलदायिनी । प्रवासे मातृसदृशी विद्या गुप्तं धनं स्मृतम्

kāmadhenuguṇa vidyā hyakāle phaladāyinī | pravāse mātṛsadṛśī vidyā guptaṃ dhanaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एको ऽपि गुणवान् पुत्रो निर्गुणैश् च शतैर् वरः । एकश् चन्द्रस् तमो हन्ति न च ताराः सहस्रशः

eko 'pi guṇavān putro nirguṇaiś ca śatair varaḥ | ekaś candras tamo hanti na ca tārāḥ sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खश्चिरायुर्जातोऽपि तस्माज्जातमृतो वरः । मृतः स चाऽल्पदुःखाय यावज्जीवं जडोदहेत्

mūrkhaścirāyurjāto'pi tasmājjātamṛto varaḥ | mṛtaḥ sa cā'lpaduḥkhāya yāvajjīvaṃ jaḍodahet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रश्च मूर्खो विधवा च कन्या । विनाग्निमेते प्रदहन्ति कायम्

putraśca mūrkho vidhavā ca kanyā | vināgnimete pradahanti kāyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तया क्रियते धेन्वा या न दोग्ध्री न गर्भिणी । कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न विद्वान्न भक्तिमान्

kiṃ tayā kriyate dhenvā yā na dogdhrī na garbhiṇī | ko'rthaḥ putreṇa jātena yo na vidvānna bhaktimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारतापदग्धानां त्रयो विश्रान्तेहेतवः । अपत्यं च कलत्रं च सतां सड्गतिरेव च

saṃsāratāpadagdhānāṃ trayo viśrāntehetavaḥ | apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saḍgatireva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकृज्जल्पन्ति राजानः सकृज्जल्पन्ति पण्डिताः । सकृत्कन्याः प्रदीयन्ते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

sakṛjjalpanti rājānaḥ sakṛjjalpanti paṇḍitāḥ | sakṛtkanyāḥ pradīyante trīṇyetāni sakṛtsakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाकिना तपो द्वाभ्यां पठनं गायनं त्रिभिः । चतुर्भिर्गमनं क्षेत्रं पंचभिर्बहुभी रणम्

ekākinā tapo dvābhyāṃ paṭhanaṃ gāyanaṃ tribhiḥ | caturbhirgamanaṃ kṣetraṃ paṃcabhirbahubhī raṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा भार्या या शुचिर्दक्षा सा भार्या या पतिव्रता । सा भार्या या पतिप्रीता साभार्या सत्यवादिनो

sā bhāryā yā śucirdakṣā sā bhāryā yā pativratā | sā bhāryā yā patiprītā sābhāryā satyavādino

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपुत्रस्य गृहं शून्यं दिशः शुन्यास्त्वबांधवाः । मूर्खस्य हृदयं शून्यं सर्वशून्या दरिद्रता

aputrasya gṛhaṃ śūnyaṃ diśaḥ śunyāstvabāṃdhavāḥ | mūrkhasya hṛdayaṃ śūnyaṃ sarvaśūnyā daridratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनभ्यासे विषं शास्त्रमजीर्णे भोजनं विषम् । दरिद्रस्य विषं गोष्ठी वृध्दस्य तरुणी विषम्

anabhyāse viṣaṃ śāstramajīrṇe bhojanaṃ viṣam | daridrasya viṣaṃ goṣṭhī vṛdhdasya taruṇī viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यजेध्दर्म दयाहीनं विद्याहीनं गुरुं त्यजेत् । त्यजेत्क्रोधमुखीं भार्यान्निः स्नेहानबंधवांस्त्यजेत्

tyajedhdarma dayāhīnaṃ vidyāhīnaṃ guruṃ tyajet | tyajetkrodhamukhīṃ bhāryānniḥ snehānabaṃdhavāṃstyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्वा जरा मनुष्याणां वाजिनां बंधनं जरा । अमैथुनं जरा स्त्रीणां वस्त्राणामातपं जरा

adhvā jarā manuṣyāṇāṃ vājināṃ baṃdhanaṃ jarā | amaithunaṃ jarā strīṇāṃ vastrāṇāmātapaṃ jarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कः कालः कानि मित्राणि को देशः कौ व्ययागमौ । कश् चाहं का च मे शक्तिर् इति चिन्त्यं मुहुर्मुहुः

kaḥ kālaḥ kāni mitrāṇi ko deśaḥ kau vyayāgamau | kaś cāhaṃ kā ca me śaktir iti cintyaṃ muhurmuhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निर्देवो द्विजातीनां मुनीनां हृदि दैवतम् । प्रतिमा त्वल्पबुध्दीनां सर्वत्र समदर्शिनाम्

agnirdevo dvijātīnāṃ munīnāṃ hṛdi daivatam | pratimā tvalpabudhdīnāṃ sarvatra samadarśinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.