Cāṇakya-nīti (adhyāyas 1–15) 8

अधमा धनमिइच्छन्ति धनं मानं च मध्यमाः । उत्तमा मानमिच्छन्ति मानो हि महतां धनम्

adhamā dhanamiicchanti dhanaṃ mānaṃ ca madhyamāḥ | uttamā mānamicchanti māno hi mahatāṃ dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षुरापः पयो मूलं ताम्बूलं फलमौषधम् । भक्षयित्वाऽपिकर्तव्याःस्नानदानादिकाःक्रियाः

ikṣurāpaḥ payo mūlaṃ tāmbūlaṃ phalamauṣadham | bhakṣayitvā'pikartavyāḥsnānadānādikāḥkriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपो भक्षयते ध्वान्तं कज्जलं च प्रसूयते । यदन्नं भक्ष्यते नित्यं जायते तादृशी प्रजा

dīpo bhakṣayate dhvāntaṃ kajjalaṃ ca prasūyate | yadannaṃ bhakṣyate nityaṃ jāyate tādṛśī prajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वित्तंदेहि गुणान्वितेष मतिमन्नाऽन्यत्रदेहि क्वचित् । प्राप्तं वारिनिधेर्जलं घनमुचां माधुर्ययुक्तं सदा जीवाः स्थावरजड्गमाश्च सकला संजीव्य भूमण्डलं । भूयः पश्यतदेवकोटिगुणितंगच्छस्वमम्भोनिधिम्

vittaṃdehi guṇānviteṣa matimannā'nyatradehi kvacit | prāptaṃ vārinidherjalaṃ ghanamucāṃ mādhuryayuktaṃ sadā jīvāḥ sthāvarajaḍgamāśca sakalā saṃjīvya bhūmaṇḍalaṃ | bhūyaḥ paśyatadevakoṭiguṇitaṃgacchasvamambhonidhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चाण्डालानां सहस्त्रैश्च सूरिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । एको हि यवनः प्रोक्तो न नीचो यवनात्परः

cāṇḍālānāṃ sahastraiśca sūribhistattvadarśibhiḥ | eko hi yavanaḥ prokto na nīco yavanātparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलाभ्यड्गे चिताधूमे मैथुने क्षौरकर्मणि । तावद् भवति चाण्डालो यावत्स्नानं न चाचरेत्

tailābhyaḍge citādhūme maithune kṣaurakarmaṇi | tāvad bhavati cāṇḍālo yāvatsnānaṃ na cācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजीर्णे भेषजं वारि जार्णे वारि बलप्रदम् । भोजने चाऽमृतं वारि भोजनान्ते विषप्रदम्

ajīrṇe bheṣajaṃ vāri jārṇe vāri balapradam | bhojane cā'mṛtaṃ vāri bhojanānte viṣapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतं ज्ञानं क्रियाहीनं हतश्चाऽज्ञानतो नरः । हतं निर्नायकं सैन्यं स्त्रियो नष्टा ह्यभर्तृकाः

hataṃ jñānaṃ kriyāhīnaṃ hataścā'jñānato naraḥ | hataṃ nirnāyakaṃ sainyaṃ striyo naṣṭā hyabhartṛkāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृध्द्काले मृता भार्या बन्धुहस्ते गतं धनम् । भाजनं च पराधीनं स्त्रिः पुँसां विडम्बनाः

vṛdhdkāle mṛtā bhāryā bandhuhaste gataṃ dhanam | bhājanaṃ ca parādhīnaṃ striḥ pu~sāṃ viḍambanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निहोत्रं विना वेदाः न च दानं विना क्रियाः । न भावेनविना सिध्दिस्तस्माद्भावो हि कारणम्

agnihotraṃ vinā vedāḥ na ca dānaṃ vinā kriyāḥ | na bhāvenavinā sidhdistasmādbhāvo hi kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न देवो विद्यते काष्ठे न पाषाणे न मृण्मये । भावे हि विद्यते देवस्तस्माद्भावो हि कारणम्

na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛṇmaye | bhāve hi vidyate devastasmādbhāvo hi kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काष्ठ-पाषाण-धातूनां कृत्वा भावेन सेवनम् । श्रध्दया च तया सिध्दिस्तस्य विष्णोः प्रसादतः

kāṣṭha-pāṣāṇa-dhātūnāṃ kṛtvā bhāvena sevanam | śradhdayā ca tayā sidhdistasya viṣṇoḥ prasādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तितुल्यं तपो नास्ति न सन्तोषात्परं सुखम् । न तृष्णया परो व्याधिर्न च धर्मो दया परः

śāntitulyaṃ tapo nāsti na santoṣātparaṃ sukham | na tṛṣṇayā paro vyādhirna ca dharmo dayā paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोधो वैवस्वतो राहा तृष्णा वैतरणी नदी । विद्या कामदुधा धेनुः सन्तोषो नन्दनंवनम्

krodho vaivasvato rāhā tṛṣṇā vaitaraṇī nadī | vidyā kāmadudhā dhenuḥ santoṣo nandanaṃvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणो भूषयते रूपं शीलं भूषयते कुलम् । सिध्दिर्भूषयते वद्यां भोगी भूषयते धनम्

guṇo bhūṣayate rūpaṃ śīlaṃ bhūṣayate kulam | sidhdirbhūṣayate vadyāṃ bhogī bhūṣayate dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गुणस्य हतं रूपं दुःशीलस्य हतं कुलम् । असिद्धस्य हता विद्या अभोगेन हतं धनम्

nirguṇasya hataṃ rūpaṃ duḥśīlasya hataṃ kulam | asiddhasya hatā vidyā abhogena hataṃ dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धं भूमिगतं तोयं शुद्धा नारी पतिव्रता । शुचिः क्षेमकरो राजा संतोषी ब्राह्मणः शुचिः

śuddhaṃ bhūmigataṃ toyaṃ śuddhā nārī pativratā | śuciḥ kṣemakaro rājā saṃtoṣī brāhmaṇaḥ śuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंतुष्टा द्विजा नष्टाः संतुष्टाश् च महीभृतः । सलज्जा गणिका नष्टाः निर्लज्जाश् च कुलाङ्गनाः

asaṃtuṣṭā dvijā naṣṭāḥ saṃtuṣṭāś ca mahībhṛtaḥ | salajjā gaṇikā naṣṭāḥ nirlajjāś ca kulāṅganāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं कुलेन विशालेन विद्याहीनेन देहिनाम् । दुष्कुलीनो ऽपि विद्वांश् च देवैर् अपि सुपूज्यते

kiṃ kulena viśālena vidyāhīnena dehinām | duṣkulīno 'pi vidvāṃś ca devair api supūjyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्वान् प्रशस्यते लोके विद्वान्सर्वत्र गौरवम् । विद्यया लभते सर्व विद्या सर्वत्र पूज्यते

vidvān praśasyate loke vidvānsarvatra gauravam | vidyayā labhate sarva vidyā sarvatra pūjyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपयौवनसंपन्ना विशालकुलसम्भवाः । विद्याहीना नशोभन्ते निर्गन्धा इवकिंशुकाः

rūpayauvanasaṃpannā viśālakulasambhavāḥ | vidyāhīnā naśobhante nirgandhā ivakiṃśukāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसभक्षैः सुरापानैः मूर्खैश्चाऽक्षरवर्जितैः । पशुभि पुरुषाकारर्भाराक्रान्ताऽस्ति मेदिनी

māṃsabhakṣaiḥ surāpānaiḥ mūrkhaiścā'kṣaravarjitaiḥ | paśubhi puruṣākārarbhārākrāntā'sti medinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नहीना दहेद्राष्ट्रं मंत्रहीनश्च रिषीत्विजः । यजमानं दानहीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः

annahīnā dahedrāṣṭraṃ maṃtrahīnaśca riṣītvijaḥ | yajamānaṃ dānahīno nāsti yajñasamo ripuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.