अथोद्दिष्टम् आयुर्वेदं कथं गृहीतवान् भरद्वाज इत्याह सो ऽनन्तेत्यादि ॥ १ अविद्यमानाव् अन्तपारौ यस्यासाव् अनन्तपारः अत्र पारशब्देन गोबलीवर्दन्यायेनादिर् उच्यते पारशब्दो ह्य् उभयोर् अपि नदीकूलयोर् विवक्षावशाद् वर्तते किंवा अनन्तो मोक्षः पारम् उत्कृष्टं फलं यस्यायुर्वेदस्यासाव् अनन्तपारः ॥ २ वक्ष्यति हि चिकित्सा तु नैष्ठिकी या विनोपधाम् इति ॥ ३ अत्र नैष्ठिकी मोक्षसाधनहेतुः ॥ ४ त्रयो हेत्वादयः स्कन्धरूपा यस्य स त्रिस्कन्धः स्कन्धश्च स्थूलावयवः प्रविभागो वा ॥ ५ तत्रैवायुर्वेदग्रहणे मनो यस्य स तन्मनाः ॥ ६ मननाज्ज्ञानप्रकर्षशालित्वान् मुनिः ॥ ७ एतेन यस्मादयं महामतिस् तन्मनाः मुनिश्च तेनानन्तपारमप्यायुर्वेदं हेत्वादिस्कन्धत्रयमालम्बनं कृत्वा यथावदचिरादेव प्रतिपन्नवान् इत्याशयः ॥ ८ अचिरादिति अचिरेण ॥ ९ अत्र च यथा ब्रह्मा त्रिसूत्रं बुबुधे यथा चेन्द्रो हेतुलिङ्गौषधज्ञानं प्रोवाच तथैव भरद्वाजोऽपि त्रिस्कन्धं तं बुबुधे इत्यनेनायुर्वेदस्याविप्लुतागमत्वम् उपदर्श्यते तेन त्रिसूत्रत्रिस्कन्धयोर् न पुनरुक्तिः ॥ १० तेनेति इन्द्राद् गृहीतेनायुर्वेदेन ॥ ११ अमितमिति अमितमिवामितम् अतिदीर्घत्वात् ॥ १२ आयुःशब्दश्चायुःकारणे रसायनज्ञाने बोद्धव्यः येनोत्तरकालं हि रसायनोपयोगाद् अयं भरद्वाजोऽमितमायुरवाप्स्यति न ऋषिभ्य आयुर्वेदकथनात् पूर्वं रसायनमाचरति स्म किंवा सर्वप्राण्युपकारार्थाधीतायुर्वेदजनितधर्मवशात् तत्कालम् एवामितमायुर् लेभे भरद्वाज इति बोद्धव्यम् ॥ १३ तच्चेति श्रुतं यदा तमिति पाठः तदा तम् आयुर्वेदम् ॥ १४ अनवशेषयन्निति कार्त्स्न्येनेत्यर्थः ॥ १५ आयुर्वेदम् अधीत्यानन्तरम् एवायं तमृषिभ्यो दत्तवान् ॥ १६] ऋषयश्च भरद्वाजाज्जगृहुस् तं प्रजाहितम् । दीर्घमायुश्चिकीर्षन्तो वेदं वर्धनमायुषः
athoddiṣṭam āyurvedaṃ kathaṃ gṛhītavān bharadvāja ityāha so 'nantetyādi // 1 avidyamānāv antapārau yasyāsāv anantapāraḥ atra pāraśabdena gobalīvardanyāyenādir ucyate pāraśabdo hy ubhayor api nadīkūlayor vivakṣāvaśād vartate kiṃvā ananto mokṣaḥ pāram utkṛṣṭaṃ phalaṃ yasyāyurvedasyāsāv anantapāraḥ // 2 vakṣyati hi cikitsā tu naiṣṭhikī yā vinopadhām iti // 3 atra naiṣṭhikī mokṣasādhanahetuḥ // 4 trayo hetvādayaḥ skandharūpā yasya sa triskandhaḥ skandhaśca sthūlāvayavaḥ pravibhāgo vā // 5 tatraivāyurvedagrahaṇe mano yasya sa tanmanāḥ // 6 mananājjñānaprakarṣaśālitvān muniḥ // 7 etena yasmādayaṃ mahāmatis tanmanāḥ muniśca tenānantapāramapyāyurvedaṃ hetvādiskandhatrayamālambanaṃ kṛtvā yathāvadacirādeva pratipannavān ityāśayaḥ // 8 acirāditi acireṇa // 9 atra ca yathā brahmā trisūtraṃ bubudhe yathā cendro hetuliṅgauṣadhajñānaṃ provāca tathaiva bharadvājo'pi triskandhaṃ taṃ bubudhe ityanenāyurvedasyāviplutāgamatvam upadarśyate tena trisūtratriskandhayor na punaruktiḥ // 10 teneti indrād gṛhītenāyurvedena // 11 amitamiti amitamivāmitam atidīrghatvāt // 12 āyuḥśabdaścāyuḥkāraṇe rasāyanajñāne boddhavyaḥ yenottarakālaṃ hi rasāyanopayogād ayaṃ bharadvājo'mitamāyuravāpsyati na ṛṣibhya āyurvedakathanāt pūrvaṃ rasāyanamācarati sma kiṃvā sarvaprāṇyupakārārthādhītāyurvedajanitadharmavaśāt tatkālam evāmitamāyur lebhe bharadvāja iti boddhavyam // 13 tacceti śrutaṃ yadā tamiti pāṭhaḥ tadā tam āyurvedam // 14 anavaśeṣayanniti kārtsnyenetyarthaḥ // 15 āyurvedam adhītyānantaram evāyaṃ tamṛṣibhyo dattavān // 16] ṛṣayaśca bharadvājājjagṛhus taṃ prajāhitam / dīrghamāyuścikīrṣanto vedaṃ vardhanamāyuṣaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.