Library·Agnivesa: Carakasamhita·1·1.26·1.26.59

Agnivesa: Carakasamhita 1.26.59

Car 1.26.59

सम्प्रति विपाकस्यापि रसरूपत्वाल्लक्षणम् आह परमित्यादि ॥ १ प्रायोग्रहणात् पिप्पलीकुलत्थादीनां रसाननुगुणपाकितां दर्शयति ॥ २ कटुकादिशब्देन च तदाधारं द्रव्यमुच्यते यतो न रसाः पच्यन्ते किंतु द्रव्यम् एव ॥ ३ लवणस्तथेति लवणोऽपि मधुरविपाकः प्राय इत्यर्थः ॥ ४ विपाकलक्षणं तु जठराग्नियोगाद् आहारस्य निष्ठाकाले यो गुण उत्पद्यते स विपाकः वचनं हि । जाठरेणाग्निना योगाद् यदुदेति रसान्तरम् । आहारपरिणामान्ते स विपाकः प्रकीर्तितः ॥ ५] मधुरो लवणाम्लौ च स्निग्धभावात् त्रयो रसाः । वातमूत्रपुरीषाणां प्रायो मोक्षे सुखा मताः

samprati vipākasyāpi rasarūpatvāllakṣaṇam āha paramityādi // 1 prāyograhaṇāt pippalīkulatthādīnāṃ rasānanuguṇapākitāṃ darśayati // 2 kaṭukādiśabdena ca tadādhāraṃ dravyamucyate yato na rasāḥ pacyante kiṃtu dravyam eva // 3 lavaṇastatheti lavaṇo'pi madhuravipākaḥ prāya ityarthaḥ // 4 vipākalakṣaṇaṃ tu jaṭharāgniyogād āhārasya niṣṭhākāle yo guṇa utpadyate sa vipākaḥ vacanaṃ hi / jāṭhareṇāgninā yogād yadudeti rasāntaram / āhārapariṇāmānte sa vipākaḥ prakīrtitaḥ // 5] madhuro lavaṇāmlau ca snigdhabhāvāt trayo rasāḥ / vātamūtrapurīṣāṇāṃ prāyo mokṣe sukhā matāḥ

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Car/1.26.59

Cite as: Agnivesa: Carakasamhita 1.26.59, in HREEM (hreem.cc/library/Car/1.26.59), after GRETIL, Agnivesa: Carakasamhita (selected parts; see below) with the Ayurvedadipika Based on the ed.

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/7_ayur/caraka_u.htm — Agnivesa: Carakasamhita (selected parts; see below) with the Ayurvedadipika Based on the ed. by J. Trikamji Varanasi: Chaukhambha Sanskrit Sansthan, 1994 (Kashi Sanskrit Series, 228) Input by Oliver Hellwig This e-text comprises the following parts: 1,1.1 - 1,

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text