तालशस्यानीति तालफलानि यथा हरीतकीनां शस्यानि इत्यत्र फलमेव शस्यम् उच्यते ॥ ७ सिद्धानि पक्वानि तेन पक्वतालस्य ग्रहणम् ॥ ८ भव्यं कर्मरङ्गफलं केचित् त्वक्संहितमात्रफलं वदन्ति ॥ ९ आरुकं कार्त्तिकेयपुरे प्रसिद्धम् ॥ १० कर्कन्धूः शृगालबदरी कर्कन्धूनिकुचयोर् विच्छिद्य पाठेन नित्यं पित्तश्लेष्मकर्तृत्वं तयोर् दर्शयति ॥ ११ परूषकादीनां तु मधुराम्लभेदेन द्विरूपाणां य एव परूषकादयो ऽम्लास्त एव पित्तश्लेष्मकरा इति ॥ १२ पारावतः कामरूपप्रसिद्धः ॥ १३ अत्र यो मधुरः स शीतः यश्चाम्लः स उष्ण इति ज्ञेयम् ॥ १४ एवं रसनिर्देशेनैव वीर्ये लब्धेऽपि पुनर्वीर्याख्यानमम्लस्यामलकस्य शीततादर्शनाद् बोद्धव्यम् ॥ १५ टङ्कं काश्मीरप्रसिद्धम् ॥ १६ सिद्धम् इति कालवशात् पक्वम् ॥ १७ कपित्थबिल्वाम्राणाम् अवस्थाभेदेन गुणकथनं सर्वावस्थासु तेषामुपयोज्यत्वात् ॥ १८ बदरं मध्यप्रमाणं तद्धि मधुरमेव भवति ॥ १९ गाङ्गेरुकं नागबलाफलम् ॥ २० करीरो मरुजो द्रुमः ॥ २१ तोदनं धन्वनभेदः ॥ २२ राजादनं क्षीरी ॥ २३ अवदंशक्षममिति लवलीफलं प्राश्य द्रव्यान्तरे रुचिर् भवति ॥ २४ नीपं कदम्बकम् ॥ २५ शताह्वकफलं सेह इति ख्यातम् ॥ २६ पीलु औत्तरापथिकम् ॥ २७ तृणशून्यं केतकीफलम् ॥ २८ प्राचीनामलकं पानीयामलकम् ॥ २९ तिन्दुकं केन्दुः ॥ ३० दाडिमगुणे कफपित्ताविरोधीति अम्लदाडिमं पित्ताविरोधि मधुरं तु कफाविरोधि एवं च त्रिदोषहरत्वमस्योपपन्नं यद् उक्तं सुश्रुते द्विविधं तत्तु विज्ञेयं मधुरं चाम्लमेव च ॥ ३१ त्रिदोषघ्नं तु मधुरमम्लं वातकफापहम् इति ॥ ३२ वृक्षाम्लं महार्द्रकम् ॥ ३३ अम्लिका तिन्तिडी ॥ ३४ शेषमिति त्वङ्मांसम् अतोऽन्यथेति गुरु किंवा शूले ऽरुचाव् इत्याद्युक्तकेसरगुणविपरीतम् ॥ ३५ वातामादय औत्तरापथिकाः ॥ ३६ प्रियालोऽयं मगधप्रसिद्धः ॥ ३७ दन्तशठः जम्बीरः केचिद् अम्लोटं वदन्ति ॥ ३८ इहाम्रातकमम्लं ग्राह्यं पूर्वं तु मधुरमाम्रातकम् उक्तम् ॥ ३९ करमर्दं द्विविधं ग्रामजं वनजं च ॥ ४० ऐरावतम् अम्लातकं किंवा नागरङ्गम् ॥ ४१ वार्ताकं दक्षिणापथे फलवत् खाद्यते यद् गोष्ठवार्ताकसंज्ञकं तस्येह गुणः किंवा फलवदसिद्धस्यैव वार्ताकस्योपयोज्यस्यायं गुणः ॥ ४२ आक्षिकी लता तस्याः फलम् आक्षिकम् ॥ ४३ अनुपाकि अनुया इति ख्याता ॥ ४४ अग्निसमम् इति स्फोटादिजनकत्वात् ॥ ४५] रोचनं दीपनं वृष्यम् आर्द्रकं विश्वभेषजम् । वातश्लेष्मविबन्धेषु रसस्तस्योपदिश्यते
tālaśasyānīti tālaphalāni yathā harītakīnāṃ śasyāni ityatra phalameva śasyam ucyate // 7 siddhāni pakvāni tena pakvatālasya grahaṇam // 8 bhavyaṃ karmaraṅgaphalaṃ kecit tvaksaṃhitamātraphalaṃ vadanti // 9 ārukaṃ kārttikeyapure prasiddham // 10 karkandhūḥ śṛgālabadarī karkandhūnikucayor vicchidya pāṭhena nityaṃ pittaśleṣmakartṛtvaṃ tayor darśayati // 11 parūṣakādīnāṃ tu madhurāmlabhedena dvirūpāṇāṃ ya eva parūṣakādayo 'mlāsta eva pittaśleṣmakarā iti // 12 pārāvataḥ kāmarūpaprasiddhaḥ // 13 atra yo madhuraḥ sa śītaḥ yaścāmlaḥ sa uṣṇa iti jñeyam // 14 evaṃ rasanirdeśenaiva vīrye labdhe'pi punarvīryākhyānamamlasyāmalakasya śītatādarśanād boddhavyam // 15 ṭaṅkaṃ kāśmīraprasiddham // 16 siddham iti kālavaśāt pakvam // 17 kapitthabilvāmrāṇām avasthābhedena guṇakathanaṃ sarvāvasthāsu teṣāmupayojyatvāt // 18 badaraṃ madhyapramāṇaṃ taddhi madhurameva bhavati // 19 gāṅgerukaṃ nāgabalāphalam // 20 karīro marujo drumaḥ // 21 todanaṃ dhanvanabhedaḥ // 22 rājādanaṃ kṣīrī // 23 avadaṃśakṣamamiti lavalīphalaṃ prāśya dravyāntare rucir bhavati // 24 nīpaṃ kadambakam // 25 śatāhvakaphalaṃ seha iti khyātam // 26 pīlu auttarāpathikam // 27 tṛṇaśūnyaṃ ketakīphalam // 28 prācīnāmalakaṃ pānīyāmalakam // 29 tindukaṃ kenduḥ // 30 dāḍimaguṇe kaphapittāvirodhīti amladāḍimaṃ pittāvirodhi madhuraṃ tu kaphāvirodhi evaṃ ca tridoṣaharatvamasyopapannaṃ yad uktaṃ suśrute dvividhaṃ tattu vijñeyaṃ madhuraṃ cāmlameva ca // 31 tridoṣaghnaṃ tu madhuramamlaṃ vātakaphāpaham iti // 32 vṛkṣāmlaṃ mahārdrakam // 33 amlikā tintiḍī // 34 śeṣamiti tvaṅmāṃsam ato'nyatheti guru kiṃvā śūle 'rucāv ityādyuktakesaraguṇaviparītam // 35 vātāmādaya auttarāpathikāḥ // 36 priyālo'yaṃ magadhaprasiddhaḥ // 37 dantaśaṭhaḥ jambīraḥ kecid amloṭaṃ vadanti // 38 ihāmrātakamamlaṃ grāhyaṃ pūrvaṃ tu madhuramāmrātakam uktam // 39 karamardaṃ dvividhaṃ grāmajaṃ vanajaṃ ca // 40 airāvatam amlātakaṃ kiṃvā nāgaraṅgam // 41 vārtākaṃ dakṣiṇāpathe phalavat khādyate yad goṣṭhavārtākasaṃjñakaṃ tasyeha guṇaḥ kiṃvā phalavadasiddhasyaiva vārtākasyopayojyasyāyaṃ guṇaḥ // 42 ākṣikī latā tasyāḥ phalam ākṣikam // 43 anupāki anuyā iti khyātā // 44 agnisamam iti sphoṭādijanakatvāt // 45] rocanaṃ dīpanaṃ vṛṣyam ārdrakaṃ viśvabheṣajam / vātaśleṣmavibandheṣu rasastasyopadiśyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.