सम्प्रति सम्भवति शुक्रं यथा देहे स्थितं यथा च प्रवर्तते तदाह रस इत्यादि ॥ १ इक्ष्वादिदृष्टान्तत्रयेणानतिप्रयत्नाल्पप्रयत्नमहाप्रयत्नवाह्यशुक्रान् पुरुषान् यथाक्रमं दर्शयति ॥ २ संस्पर्शन इति संस्पर्शनवति तेन केशादौ संस्पर्शनाव्याप्तेः शुक्रमपि नास्तीति दर्शयति ॥ ३ स्त्रीपुरुषसंयोगो मिश्रीभावः ॥ ४ चेष्टा व्यवायचेष्टा संकल्पो योषिदनुरागः पीडनं नारीपुरुषयोः परस्परसम्मूर्छनम् अत्र च नारीपुरुषसंयोगः प्रधानं कारणं तत्सहकारीणि चेष्टादीनि ॥ ५ आर्द्रपटदृष्टान्तेनाश्रयानुपघातेन शुक्रस्रवणं दर्शयति ॥ ६ अपरमपि शुक्रप्रवृत्तिहेतुमाह हर्षाद् इत्यादि ॥ ७ हर्षः संकल्पपूर्वकशुक्रोद्रेकध्वजोच्छ्रायादिकरीच्छा ॥ ८ तर्षः वनिताभिलाषः ॥ ९ सरत्वम् अस्थैर्यम् ॥ १० अणुप्रवणभावः अणुत्वे सति बहिर्निर्गमनस्वभावः ॥ ११ द्रुतत्वान् मारुतस्य चेति शुक्रप्रेरकस्य वायोर् अभिद्रवणशीलत्वाद् इत्यर्थः ॥ १२ एते च यद्यपि हेतवस्तथापि प्राधान्यात् प्रथमप्रतिपादितस्त्रीपुरुषसंयोगादिरूपहेतूनां समष्टौ नैवामी गणिताः ॥ १३ चरत इति नानामानुषपश्वादिजातिषु भ्रमतः ॥ १४ विश्वरूपस्येति आत्मनः ॥ १५ तथा ह्य् आत्मपर्यायेषूक्तं विश्वकर्मा स च विश्वरूपः इति ॥ १६ रूपद्रव्यमिति रूपप्राक्तनकारणम् ॥ १७ एतेन अव्यक्तस्यात्मनो व्यक्तशरीरनिर्वृत्तौ शुक्रं हेतुर् इत्युक्तं भवति ॥ १८ शुक्रं चेह प्रकरणागतत्वेनोक्तं तेन आर्तवमप्यात्मनो रूपद्रव्यं ज्ञेयम् ॥ १९] बहलं मधुरं स्निग्धम् अविस्रं गुरु पिच्छिलम् । शुक्लं च यच्छुक्रं फलवत्तदसंशयम्
samprati sambhavati śukraṃ yathā dehe sthitaṃ yathā ca pravartate tadāha rasa ityādi // 1 ikṣvādidṛṣṭāntatrayeṇānatiprayatnālpaprayatnamahāprayatnavāhyaśukrān puruṣān yathākramaṃ darśayati // 2 saṃsparśana iti saṃsparśanavati tena keśādau saṃsparśanāvyāpteḥ śukramapi nāstīti darśayati // 3 strīpuruṣasaṃyogo miśrībhāvaḥ // 4 ceṣṭā vyavāyaceṣṭā saṃkalpo yoṣidanurāgaḥ pīḍanaṃ nārīpuruṣayoḥ parasparasammūrchanam atra ca nārīpuruṣasaṃyogaḥ pradhānaṃ kāraṇaṃ tatsahakārīṇi ceṣṭādīni // 5 ārdrapaṭadṛṣṭāntenāśrayānupaghātena śukrasravaṇaṃ darśayati // 6 aparamapi śukrapravṛttihetumāha harṣād ityādi // 7 harṣaḥ saṃkalpapūrvakaśukrodrekadhvajocchrāyādikarīcchā // 8 tarṣaḥ vanitābhilāṣaḥ // 9 saratvam asthairyam // 10 aṇupravaṇabhāvaḥ aṇutve sati bahirnirgamanasvabhāvaḥ // 11 drutatvān mārutasya ceti śukraprerakasya vāyor abhidravaṇaśīlatvād ityarthaḥ // 12 ete ca yadyapi hetavastathāpi prādhānyāt prathamapratipāditastrīpuruṣasaṃyogādirūpahetūnāṃ samaṣṭau naivāmī gaṇitāḥ // 13 carata iti nānāmānuṣapaśvādijātiṣu bhramataḥ // 14 viśvarūpasyeti ātmanaḥ // 15 tathā hy ātmaparyāyeṣūktaṃ viśvakarmā sa ca viśvarūpaḥ iti // 16 rūpadravyamiti rūpaprāktanakāraṇam // 17 etena avyaktasyātmano vyaktaśarīranirvṛttau śukraṃ hetur ityuktaṃ bhavati // 18 śukraṃ ceha prakaraṇāgatatvenoktaṃ tena ārtavamapyātmano rūpadravyaṃ jñeyam // 19] bahalaṃ madhuraṃ snigdham avisraṃ guru picchilam / śuklaṃ ca yacchukraṃ phalavattadasaṃśayam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.