Library·Chandogya-Upanisad (Chandogyopanisad) with commentary·6·6.7
अन्नस्य भुक्तस्य यो ऽणिष्ठो धातुः स मनसि शक्तिमधात् सान्नोपचिता मनसः शक्तिः षोडशधा प्रविभज्य पुरुषस्य कलात्वेन निर्दिदिक्षिता ।
annasya bhuktasya yo 'ṇiṣṭho dhātuḥ sa manasi śaktimadhāt sānnopacitā manasaḥ śaktiḥ ṣoḍaśadhā pravibhajya puruṣasya kalātvena nirdidikṣitā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हैवं श्रुत्वा मनसो ऽन्नमयत्वं प्रत्यक्षीकर्तुंमिच्छन्पञ्चदशाहानि नाऽशाशनं न कृतवान् ।
sa haivaṃ śrutvā manaso 'nnamayatvaṃ pratyakṣīkartuṃmicchanpañcadaśāhāni nā'śāśanaṃ na kṛtavān /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तवन्तं पिताऽह-शृणु तत्र कारणं येन ते तान्यृगादीनि न प्रतिभान्तीति (तं होवाच) यथा लोके हे सोम्य महतो महत्परिमाणस्याभ्याहितस्योपचितस्येन्धनैरग्नेरेको ऽङ्गारः खद्योतपरिमाणः शान्तस्य परिशिष्टो ऽवशिष्टः स्याद्भवेत्तेनोङ्गारेण ततो ऽपि तत्परिमाणादीषदपि न बहु दहेदेवमेव खलु सोम्य ते तवान्नोपचितानां षोडशानां कलानामेका कलावयवो ऽतिशिष्टावशिष्टा न बहु दहेदेवमेव खलु सोम्य ते तवान्नोपचितानां षोडशानां कलानामेका कलावयवो ऽतिशिष्टा स्यात्तया त्वं खद्योतमात्राङ्गारतुल्ययैतर्हीदानीं वेदान्नानुभवसि न प्रतिपद्यसे, श्रुत्वा च मे मम वाचमथाशेषं विज्ञास्यस्यशान भुङ्क्ष्व तावत् ॥३ ॥
evamuktavantaṃ pitā'ha-śṛṇu tatra kāraṇaṃ yena te tānyṛgādīni na pratibhāntīti (taṃ hovāca) yathā loke he somya mahato mahatparimāṇasyābhyāhitasyopacitasyendhanairagnereko 'ṅgāraḥ khadyotaparimāṇaḥ śāntasya pariśiṣṭo 'vaśiṣṭaḥ syādbhavettenoṅgāreṇa tato 'pi tatparimāṇādīṣadapi na bahu dahedevameva khalu somya te tavānnopacitānāṃ ṣoḍaśānāṃ kalānāmekā kalāvayavo 'tiśiṣṭāvaśiṣṭā na bahu dahedevameva khalu somya te tavānnopacitānāṃ ṣoḍaśānāṃ kalānāmekā kalāvayavo 'tiśiṣṭā syāttayā tvaṃ khadyotamātrāṅgāratulyayaitarhīdānīṃ vedānnānubhavasi na pratipadyase, śrutvā ca me mama vācamathāśeṣaṃ vijñāsyasyaśāna bhuṅkṣva tāvat //3 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ह तथैवाऽश भुक्तवानथानन्तरं हैनं पितरं शुश्रूषुरुपससाद तं होपगतं पुत्रं यत्किञ्चर्गादिषु पप्रच्छ ग्रन्थरूपमर्थजातं वा पिता स श्वेतकेतुः सर्वं ह तत्प्रतिपेदे ऋगाद्यर्थतो ग्रन्थतश्च ॥४ ॥
sa ha tathaivā'śa bhuktavānathānantaraṃ hainaṃ pitaraṃ śuśrūṣurupasasāda taṃ hopagataṃ putraṃ yatkiñcargādiṣu papraccha grantharūpamarthajātaṃ vā pitā sa śvetaketuḥ sarvaṃ ha tatpratipede ṛgādyarthato granthataśca //4 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं होवाच पुनः पिता यथा सोम्य महतो ऽभ्याहितास्येत्यादि समानमेकमङ्गारं शान्तस्याग्नेः खद्योतमात्रं परिशिष्टं तं तृणैश्चूर्णैश्चोपसमाधाय प्राज्वलयेद्वर्धयेत् ।
taṃ hovāca punaḥ pitā yathā somya mahato 'bhyāhitāsyetyādi samānamekamaṅgāraṃ śāntasyāgneḥ khadyotamātraṃ pariśiṣṭaṃ taṃ tṛṇaiścūrṇaiścopasamādhāya prājvalayedvardhayet /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सोम्य ते षोडशानामन्नकलानां सामर्थ्यरूपाणामेका कलातिशिष्टाभूदतिशिष्टाऽसीत्पञ्चदशाहान्यभुक्तवत एकैकेनाह्नैकैका कला चन्द्रमस इवापरपक्षे क्षीणा सातिशिष्टा कला तवान्नेन भुक्तेनोपसमाहिता वर्धितोपचिता प्राज्वालि ।
evaṃ somya te ṣoḍaśānāmannakalānāṃ sāmarthyarūpāṇāmekā kalātiśiṣṭābhūdatiśiṣṭā'sītpañcadaśāhānyabhuktavata ekaikenāhnaikaikā kalā candramasa ivāparapakṣe kṣīṇā sātiśiṣṭā kalā tavānnena bhuktenopasamāhitā vardhitopacitā prājvāli /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.