इति आगमाः पुन रनेकसिद्धान्तरहस्ये साक्षात्कारिणां यथादृष्टवादिनां पुराणकवीनामलङ्कारसंहिताः । तत्र च रस एव सर्वोत्तरतया प्रतिपाद्यते । गोसदृशो गवय इतिवत् तत्त्वसाक्षात्कारसदृशो रस इत्युपमानमपि रससद्भावायानुभावनादात्मसत्तासाफल्यमनुसंधत्ते । अर्थापत्तिरपि निरापत्तिकं समर्थयते रससद्भावम् । यथा दिवा न भुञ्जानस्य देवदत्तस्य पीनत्वानुपपत्त्या कल्पिता नक्तंभुक्तिः । एवं विभावानुभावादेरनुपपत्त्या रस इति । ननु रसाप्रतीतावपि स्वयमेव क्वचिदास्वाद्यतया स्वतन्द्राणां भावादीनां कानुपपत्तिरिति चेत् कदाचित् को ऽपि विभावादिषु स्वतन्त्रव्यवहार उपचारमात्रेण राजपुरुषेषु राजव्यवहारवदिति संभववस्तुसंख्याविषयतया रसमहाराजलक्ष्मीमनालक्षयन् निजदौर्भाग्यमाविर्भावयति । ऐतिह्यमपि निदर्शितप्रमाणसंवादिना बाह्यं, नैव रसनिरूपणे संबाधमवलम्बते । तदित्थमखिलप्रमाणसंसिद्धे रससुधानिष्यन्दे सुमनोभिरनुभूयमाने योग्यानुपलब्धिलक्षणमभावप्रमाणं रसावमानैक दुराग्रहाणां विपरीतसाक्षराणां मनसि वैदग्ध्याभावमेको ऽपि भासयति । तथा चोक्तमस्मदाचार्यैः काशीश्वरमिश्रैः रसमीमांसायाम् "रसलक्ष्मीमनादृत्य वागाडम्बर तोरणम् । पुण्ड्रेक्षो रसविद्वेषादृजीषानुभवो यथा"
iti āgamāḥ puna ranekasiddhāntarahasye sākṣātkāriṇāṃ yathādṛṣṭavādināṃ purāṇakavīnāmalaṅkārasaṃhitāḥ / tatra ca rasa eva sarvottaratayā pratipādyate / gosadṛśo gavaya itivat tattvasākṣātkārasadṛśo rasa ityupamānamapi rasasadbhāvāyānubhāvanādātmasattāsāphalyamanusaṃdhatte / arthāpattirapi nirāpattikaṃ samarthayate rasasadbhāvam / yathā divā na bhuñjānasya devadattasya pīnatvānupapattyā kalpitā naktaṃbhuktiḥ / evaṃ vibhāvānubhāvāderanupapattyā rasa iti / nanu rasāpratītāvapi svayameva kvacidāsvādyatayā svatandrāṇāṃ bhāvādīnāṃ kānupapattiriti cet kadācit ko 'pi vibhāvādiṣu svatantravyavahāra upacāramātreṇa rājapuruṣeṣu rājavyavahāravaditi saṃbhavavastusaṃkhyāviṣayatayā rasamahārājalakṣmīmanālakṣayan nijadaurbhāgyamāvirbhāvayati / aitihyamapi nidarśitapramāṇasaṃvādinā bāhyaṃ, naiva rasanirūpaṇe saṃbādhamavalambate / taditthamakhilapramāṇasaṃsiddhe rasasudhāniṣyande sumanobhiranubhūyamāne yogyānupalabdhilakṣaṇamabhāvapramāṇaṃ rasāvamānaika durāgrahāṇāṃ viparītasākṣarāṇāṃ manasi vaidagdhyābhāvameko 'pi bhāsayati / tathā coktamasmadācāryaiḥ kāśīśvaramiśraiḥ rasamīmāṃsāyām "rasalakṣmīmanādṛtya vāgāḍambara toraṇam / puṇḍrekṣo rasavidveṣādṛjīṣānubhavo yathā"
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.