इत्य् आचार्यदण्डिनः कृतौ काव्यादर्शे मार्गविभागो नाम प्रथमः परिच्छेदः काव्यशोभाकारान् धर्मान् अलंकारान् प्रचक्षते & ते चाद्यापि विकल्प्यन्ते कस् तान् कार्त्स्न्येन वक्ष्यति
ity ācāryadaṇḍinaḥ kṛtau kāvyādarśe mārgavibhāgo nāma prathamaḥ paricchedaḥ kāvyaśobhākārān dharmān alaṃkārān pracakṣate & te cādyāpi vikalpyante kas tān kārtsnyena vakṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु बीजं विकल्पानां पूर्वाचार्यैः प्रदर्शितम् & तद् एव परिसंस्कर्तुम् अयम् अस्मत्परिश्रमः
kiṃ tu bījaṃ vikalpānāṃ pūrvācāryaiḥ pradarśitam & tad eva parisaṃskartum ayam asmatpariśramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश् चिन् मार्गविभागार्थम् उक्ताः प्राग् अप्य् अलंक्रियाः & साधारणम् अलंकारजातम् अन्यत् प्रदर्श्यते
kāś cin mārgavibhāgārtham uktāḥ prāg apy alaṃkriyāḥ & sādhāraṇam alaṃkārajātam anyat pradarśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावाख्यानम् उपमा रूपकं दीपकावृत्ती & आक्षेपो ऽर्थान्तन्यासो व्यतिरेको विभावना
svabhāvākhyānam upamā rūpakaṃ dīpakāvṛttī & ākṣepo 'rthāntanyāso vyatireko vibhāvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समासातिशयोत्प्रेक्षा हेतुः सूक्ष्मो लवः क्रमः & प्रेयो रसवद् ऊर्जस्वि पर्यायोक्तं समाहितम्
samāsātiśayotprekṣā hetuḥ sūkṣmo lavaḥ kramaḥ & preyo rasavad ūrjasvi paryāyoktaṃ samāhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदात्तापह्नुतिश्लेषविशेषास् तुल्ययोगिता & विरोधाप्रस्तुतस्तोत्रे व्याजस्तुतिनिदर्शने
udāttāpahnutiśleṣaviśeṣās tulyayogitā & virodhāprastutastotre vyājastutinidarśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहोक्तिः परिवृत्त्याशीः संकीर्णम् अथ भाविकम् & इति वाचाम् अलंकारा दर्शिताः पूर्वसूरिभिः
sahoktiḥ parivṛttyāśīḥ saṃkīrṇam atha bhāvikam & iti vācām alaṃkārā darśitāḥ pūrvasūribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानावस्थं पदार्थानां रूपं साक्षाद् विवृण्वती & स्वभावोक्तिश् च जातिश् चेत्याद्या सालंकृतिर् यथा
nānāvasthaṃ padārthānāṃ rūpaṃ sākṣād vivṛṇvatī & svabhāvoktiś ca jātiś cetyādyā sālaṃkṛtir yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुण्डैर् आताम्रकुटिलैः पक्षैर् हरितकोमलैः & त्रिवर्णराजिभिः कण्ठैर् एते मञ्जुगिरः शुकाः
tuṇḍair ātāmrakuṭilaiḥ pakṣair haritakomalaiḥ & trivarṇarājibhiḥ kaṇṭhair ete mañjugiraḥ śukāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलक्वणितगर्भेण कण्ठेनाघूर्णितेक्षणः & पारावतः परिभ्रम्य रिरंसुश् चुम्बति प्रियाम्
kalakvaṇitagarbheṇa kaṇṭhenāghūrṇitekṣaṇaḥ & pārāvataḥ paribhramya riraṃsuś cumbati priyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बध्नन्न् अङ्गेषु रोमाञ्चं कुर्वन् मनसि निर्वृतिम् & नेत्रे चामीलयन्न् एष प्रियास्पर्शः प्रवर्तते
badhnann aṅgeṣu romāñcaṃ kurvan manasi nirvṛtim & netre cāmīlayann eṣa priyāsparśaḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्ठेकालः करस्थेन कपालेनेन्दुशेखरः & जटाभिः स्निग्धताम्राभिर् आविर् आसीद् वृषध्वजः
kaṇṭhekālaḥ karasthena kapālenenduśekharaḥ & jaṭābhiḥ snigdhatāmrābhir āvir āsīd vṛṣadhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिक्रियागुणद्रव्यस्वभावाख्यानम् ईदृशम् & शास्त्रेष्व् अस्यैव साम्राज्यं काव्येष्व् अप्य् एतद् ईप्सितम्
jātikriyāguṇadravyasvabhāvākhyānam īdṛśam & śāstreṣv asyaiva sāmrājyaṃ kāvyeṣv apy etad īpsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाकथंचित् सादृश्यं यत्रोद्भूतं प्रतीयते & उपमा नाम तस्याः प्रपञ्चोदयं प्रदर्श्यते
yathākathaṃcit sādṛśyaṃ yatrodbhūtaṃ pratīyate & upamā nāma tasyāḥ prapañcodayaṃ pradarśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्भोरुहम् इवाताम्रं मुग्धे करतलं तव & इति धर्मोपमा साक्षात् तुल्यधर्मप्रदर्शनात्
ambhoruham ivātāmraṃ mugdhe karatalaṃ tava & iti dharmopamā sākṣāt tulyadharmapradarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजीवम् इव ते वक्त्रं नेत्रे नीलोत्पले इव & इयं प्रतीयमानैकधर्मा वस्तूपमैव सा
rājīvam iva te vaktraṃ netre nīlotpale iva & iyaṃ pratīyamānaikadharmā vastūpamaiva sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदाननम् इवोन्निद्रम् अरविन्दम् अभूद् इति & सा प्रसिद्धिविपर्यासाद् विपर्यासोपमेष्यते
tvadānanam ivonnidram aravindam abhūd iti & sā prasiddhiviparyāsād viparyāsopameṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवाननम् इवाम्भोजम् अम्भोजम् इव ते मुखम् & इत्य् अन्योन्योपमा सेयम् अन्योन्योत्कर्षशंसिनी
tavānanam ivāmbhojam ambhojam iva te mukham & ity anyonyopamā seyam anyonyotkarṣaśaṃsinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वन्मुखं कमलेनैव तुल्यं नान्येन केन चित् & इत्य् अन्यसाम्यव्यावृत्तेर् इयं सा नियमोपमा
tvanmukhaṃ kamalenaiva tulyaṃ nānyena kena cit & ity anyasāmyavyāvṛtter iyaṃ sā niyamopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मं तावत् तवान्वेति मुखम् अन्यच् च तादृशम् & अस्ति चेद् अस्तु तत्कारीत्य् असाव् अनियमोपमा
padmaṃ tāvat tavānveti mukham anyac ca tādṛśam & asti ced astu tatkārīty asāv aniyamopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुच्चयोपमाप्य् अस्ति न कान्त्यैव मुखं तव & ह्लादनाख्येन चान्वेति कर्मणेन्दुम् इतीदृशी
samuccayopamāpy asti na kāntyaiva mukhaṃ tava & hlādanākhyena cānveti karmaṇendum itīdṛśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वय्य् एव त्वन्मुखं दृष्टं दृश्यते दिवि चन्द्रमाः & इयत्य् एव भिदा नान्येत्य् असाव् अतिशयोपमा
tvayy eva tvanmukhaṃ dṛṣṭaṃ dṛśyate divi candramāḥ & iyaty eva bhidā nānyety asāv atiśayopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मय्य् एवास्या मुकह्श्रीर् इत्य् अलम् इन्दोर् विकत्थनैः & पद्मे ऽपि सा यद् अस्त्य् एवेत्य् असाव् उत्प्रेक्षितोपमा
mayy evāsyā mukahśrīr ity alam indor vikatthanaiḥ & padme 'pi sā yad asty evety asāv utprekṣitopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि किं चिद् भवेत् पद्मं सुभ्रु विभ्रान्तलोचनम् & तत् ते मुखश्रियं धत्ताम् इत्य् असाव् अद्भुतोपमा
yadi kiṃ cid bhavet padmaṃ subhru vibhrāntalocanam & tat te mukhaśriyaṃ dhattām ity asāv adbhutopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशीत्य् उत्प्रेक्ष्य तन्वङ्गि त्वन्मुखं त्वन्मुखाशया & इन्दुम् अप्य् अनुधावामीत्य् एषा मोहोपमा स्मृता
śaśīty utprekṣya tanvaṅgi tvanmukhaṃ tvanmukhāśayā & indum apy anudhāvāmīty eṣā mohopamā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं पद्मम् अन्तर्भ्रान्तालि किं ते लोलेक्षणं मुखम् & मम दोलायते चित्तम् इतीयं संशयोपमा
kiṃ padmam antarbhrāntāli kiṃ te lolekṣaṇaṃ mukham & mama dolāyate cittam itīyaṃ saṃśayopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पद्मस्येन्दुनिग्राह्यस्येन्दुलज्जाकरी द्युतिः & अतस् त्वन्मुखम् एवेदम् इत्य् असौ निर्णयोपमा
na padmasyendunigrāhyasyendulajjākarī dyutiḥ & atas tvanmukham evedam ity asau nirṇayopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिशिरांशुप्रत्स्पर्धि श्रीमत् सुरभिगन्धि च & अम्भोजम् इव ते वक्त्रम् इति श्लेषोपमा स्मृता
śiśirāṃśupratspardhi śrīmat surabhigandhi ca & ambhojam iva te vaktram iti śleṣopamā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरूपशब्दवाच्यत्वात् सा समानोपमा यथा & बालेवोद्यानमालेयं सालकाननशोभिनी
sarūpaśabdavācyatvāt sā samānopamā yathā & bālevodyānamāleyaṃ sālakānanaśobhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मं बहुरजश् चन्द्रः क्षयी ताभ्यां तवाननम् & समानम् अपि सोत्सेकम् इति निन्दोपमा स्मृता
padmaṃ bahurajaś candraḥ kṣayī tābhyāṃ tavānanam & samānam api sotsekam iti nindopamā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणो ऽप्य् उद्भवः पद्मश् चन्द्रः शंभुशिरोधृतः & तौ तुल्यौ त्वन्मुखेनेति सा प्रशंसोपमोच्यते
brahmaṇo 'py udbhavaḥ padmaś candraḥ śaṃbhuśirodhṛtaḥ & tau tulyau tvanmukheneti sā praśaṃsopamocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रेण त्वन्मुखं तुल्यम् इत्य् आचिख्यासु मे मनः & स गुणो वास्तु दोषो वेत्य् आचिख्यासोपमां विदुः
candreṇa tvanmukhaṃ tulyam ity ācikhyāsu me manaḥ & sa guṇo vāstu doṣo vety ācikhyāsopamāṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतपत्रं शरच्चन्द्रस् त्वदाननम् इति त्रयम् & परस्परविरोधीति सा विरोधोपमा मता
śatapatraṃ śaraccandras tvadānanam iti trayam & parasparavirodhīti sā virodhopamā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जातु शक्तिर् इन्दोस् ते मुखेन प्रतिगर्जितुम् & कलङ्किनो जडस्येति प्रतिषेधोपमैव सा
na jātu śaktir indos te mukhena pratigarjitum & kalaṅkino jaḍasyeti pratiṣedhopamaiva sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगेक्षणाङ्कं ते वक्त्रं मृगेणैवाङ्कितः शशी & तथापि सम एवासौ नोत्कर्षीति चटूपमा
mṛgekṣaṇāṅkaṃ te vaktraṃ mṛgeṇaivāṅkitaḥ śaśī & tathāpi sama evāsau notkarṣīti caṭūpamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पद्मं मुखम् एवेदं न भृङ्गौ चक्षुषी इमे & इति विस्पष्टसादृश्यात् तत्त्वाख्यानोपमैव सा
na padmaṃ mukham evedaṃ na bhṛṅgau cakṣuṣī ime & iti vispaṣṭasādṛśyāt tattvākhyānopamaiva sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रारविन्दयोः कान्तिम् अतिक्रम्य मुखं तव & आत्मनैवाभवत् तुल्यम् इत्य् असाधारणोपमा
candrāravindayoḥ kāntim atikramya mukhaṃ tava & ātmanaivābhavat tulyam ity asādhāraṇopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वपद्मप्रभासारः समाहृत इव क्वचित् & त्वदाननं विभातीति ताम् अभूतोपमां विदुः
sarvapadmaprabhāsāraḥ samāhṛta iva kvacit & tvadānanaṃ vibhātīti tām abhūtopamāṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रबिम्बाद् इव विषं चन्दनाद् इव पावकः & परुषा वाग् इतो वक्त्राद् इत्य् असंभावितोपमा
candrabimbād iva viṣaṃ candanād iva pāvakaḥ & paruṣā vāg ito vaktrād ity asaṃbhāvitopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्दनोदकचन्द्रांशुचन्द्रकान्तादिशीतलः & स्पर्शस् तवेत्य् अतिशयं बोधयन्ति बहूपमा
candanodakacandrāṃśucandrakāntādiśītalaḥ & sparśas tavety atiśayaṃ bodhayanti bahūpamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रबिम्बाद् इवोत्कीर्णं पद्मगर्भादिवोद्धृतम् & तव तन्वङ्गि वदनम् इत्य् असौ विक्रियोपमा
candrabimbād ivotkīrṇaṃ padmagarbhādivoddhṛtam & tava tanvaṅgi vadanam ity asau vikriyopamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूष्ण्यातप इवाह्णीव पूषा व्योम्नीव वासरः & विक्रमस् त्वय्य् अधाल् लक्ष्मीम् इति मालोपमा मता
pūṣṇyātapa ivāhṇīva pūṣā vyomnīva vāsaraḥ & vikramas tvayy adhāl lakṣmīm iti mālopamā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाक्यर्थेनैव वाक्यार्थः को ऽपि यद्य् उपमीयते & एकानेकेवशब्दत्वात् सा वाक्यार्थोपमा द्विधा
vākyarthenaiva vākyārthaḥ ko 'pi yady upamīyate & ekānekevaśabdatvāt sā vākyārthopamā dvidhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदाननम् अधीराक्षम् आविर् दशनदीधितिः & भ्रमद्भृङ्गम् इवालक्ष्यकेसरं भाति पङ्कजम्
tvadānanam adhīrākṣam āvir daśanadīdhitiḥ & bhramadbhṛṅgam ivālakṣyakesaraṃ bhāti paṅkajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नलिन्या इव तन्वङ्ग्यास् तस्याः पद्मम् इवाननम् & मया मधुव्रतेनेव पायं पायम् अरम्यत
nalinyā iva tanvaṅgyās tasyāḥ padmam ivānanam & mayā madhuvrateneva pāyaṃ pāyam aramyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तु किंचिद् उपन्यस्य न्यसनात् तत्सधर्मणः & साम्यप्रतीतिर् अस्तीति प्रतिवस्तूपमा यथा
vastu kiṃcid upanyasya nyasanāt tatsadharmaṇaḥ & sāmyapratītir astīti prativastūpamā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैको ऽपि त्वादृशो ऽद्यापि जायमानेषु राजसु & ननु द्वितीयो नास्त्य् एव पारिजातस्य पादपः
naiko 'pi tvādṛśo 'dyāpi jāyamāneṣu rājasu & nanu dvitīyo nāsty eva pārijātasya pādapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिकेन समीकृत्य हीनम् एकक्रियाविधौ & यद् ब्रुवन्ति स्मृता सेयं तुल्ययोगोपमा यथा
adhikena samīkṛtya hīnam ekakriyāvidhau & yad bruvanti smṛtā seyaṃ tulyayogopamā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवो जगर्ति रक्षायै पुलोमारिर् भुवो भवान् & असुरास् तेन हन्यन्ते सावलेपास् त्वया नृपाः
divo jagarti rakṣāyai pulomārir bhuvo bhavān & asurās tena hanyante sāvalepās tvayā nṛpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्त्या चन्द्रमसं धाम्ना सूर्यं धैर्येण चार्णवम् & राजन्न् अनुकरोषीति सैषा हेतूपमा मता
kāntyā candramasaṃ dhāmnā sūryaṃ dhairyeṇa cārṇavam & rājann anukaroṣīti saiṣā hetūpamā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लिङ्गवचने भिन्ने न हीनाधिकतापि वा & उपमादूषणायालं यत्रोद्वेगो न धीमताम्
na liṅgavacane bhinne na hīnādhikatāpi vā & upamādūṣaṇāyālaṃ yatrodvego na dhīmatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीव गच्छति षण्ढो ऽयं वक्त्य् एषा स्त्री पुमान् इव & प्राणा इव प्रियो ऽयं मे विद्या धनम् इवार्जिता
strīva gacchati ṣaṇḍho 'yaṃ vakty eṣā strī pumān iva & prāṇā iva priyo 'yaṃ me vidyā dhanam ivārjitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवान् इव महीपाल देवराजो विराजते & अलम् अंशुमतः कक्षाम् आरोढुं तेजसा नृपह्
bhavān iva mahīpāla devarājo virājate & alam aṃśumataḥ kakṣām āroḍhuṃ tejasā nṛpah
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमादौ सौभाग्यं न जहात्य् एव जातु चित् & अस्त्य् एव क्व चिद् उद्वेगः प्रयोगे वाग्विदां यथा
ityevamādau saubhāgyaṃ na jahāty eva jātu cit & asty eva kva cid udvegaḥ prayoge vāgvidāṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसीव धवलश् चन्द्रः सरांसीवामलं नभः & भर्तृभक्तो भटः श्वेव खद्योतो भाति भानुवत्
haṃsīva dhavalaś candraḥ sarāṃsīvāmalaṃ nabhaḥ & bhartṛbhakto bhaṭaḥ śveva khadyoto bhāti bhānuvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईदृशं वर्ज्यते सद्भिः कारणं तत्र चिन्त्यतां & गुणदोषविचाराय स्वयम् एव मनीषिभिः
īdṛśaṃ varjyate sadbhiḥ kāraṇaṃ tatra cintyatāṃ & guṇadoṣavicārāya svayam eva manīṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इववद्वायथाशब्दाः समाननिभसंनिभाः & तुल्यसंकाशनीकाशप्रकाशप्रतिरूपकाः
ivavadvāyathāśabdāḥ samānanibhasaṃnibhāḥ & tulyasaṃkāśanīkāśaprakāśapratirūpakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिपक्षप्रतिद्वन्द्विप्रत्यनीकविरोधिनः & सदृक्सदृशसंवादिसजातीयानुवादिनः
pratipakṣapratidvandvipratyanīkavirodhinaḥ & sadṛksadṛśasaṃvādisajātīyānuvādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिबिम्बप्रतिच्छन्दसरूपसमसंमिताः & सलक्षणसदृक्षाभसपक्षोपमितोपमाः
pratibimbapraticchandasarūpasamasaṃmitāḥ & salakṣaṇasadṛkṣābhasapakṣopamitopamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पदेशीयदेश्यादिः प्रख्यप्रतिनिधी अपि & सवर्णतुलितौ शब्दौ ये चान्यूनार्थवादिनः
kalpadeśīyadeśyādiḥ prakhyapratinidhī api & savarṇatulitau śabdau ye cānyūnārthavādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समासश् च बहुव्रीहिः शशाङ्कवदनादिषु & स्पर्धते जयति द्वेष्टि द्रुह्यति प्रतिगर्जति
samāsaś ca bahuvrīhiḥ śaśāṅkavadanādiṣu & spardhate jayati dveṣṭi druhyati pratigarjati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आक्रोशत्य् अवजानाति कदर्थयति निन्दति & विडम्बयति संधत्ते हसतीर्ष्यत्य् असूयति
ākrośaty avajānāti kadarthayati nindati & viḍambayati saṃdhatte hasatīrṣyaty asūyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य मुष्णाति सौभाग्यं तस्य कान्तिं विलुम्पति & तेन सार्धं विगृह्णाति तुलां तेनाधिरोहति
tasya muṣṇāti saubhāgyaṃ tasya kāntiṃ vilumpati & tena sārdhaṃ vigṛhṇāti tulāṃ tenādhirohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पदव्यां पदं धत्ते तस्य कक्षां विगाहते & तम् अन्वेत्य् अनुबध्नाति तच्छीलं तन् निषेधति
tatpadavyāṃ padaṃ dhatte tasya kakṣāṃ vigāhate & tam anvety anubadhnāti tacchīlaṃ tan niṣedhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चानुकरोतीति शब्दाः सादृश्यसूचकाः & उपमायाम् इमे प्रोक्ताः कवीनां बुद्धिसौख्यदाः ॥इत्य् उपमाचक्रम्॥
tasya cānukarotīti śabdāḥ sādṛśyasūcakāḥ & upamāyām ime proktāḥ kavīnāṃ buddhisaukhyadāḥ //ity upamācakram//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपमैव तिरोभूतभेदा रूपकम् उच्यते & यथा बाहुलता पाणिपद्मं चरणपल्लवः
upamaiva tirobhūtabhedā rūpakam ucyate & yathā bāhulatā pāṇipadmaṃ caraṇapallavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुल्यः पल्लवान्य् आसन् कुसुमानि नखार्चिषः & बाहू लते वसन्तश्रीस् त्वं नः प्रत्यक्षचारिणी
aṅgulyaḥ pallavāny āsan kusumāni nakhārciṣaḥ & bāhū late vasantaśrīs tvaṃ naḥ pratyakṣacāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एतद् असमस्ताख्यं समस्तं पूर्वरूपकम् & स्मितं मुखेन्दोर् ज्योत्स्नेति समस्तव्यस्तरूपकम्
ity etad asamastākhyaṃ samastaṃ pūrvarūpakam & smitaṃ mukhendor jyotsneti samastavyastarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्राङ्गुलिदलश्रेणि नखदीधितिकेसरम् & ध्रियते मूर्ध्नि भूपालैर् भवच्चरणपङ्कजम्
tāmrāṅgulidalaśreṇi nakhadīdhitikesaram & dhriyate mūrdhni bhūpālair bhavaccaraṇapaṅkajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुल्यादौ दलादित्वं पादे चारोप्य पद्मताम् & तद्योग्यस्थानविन्यासाद् एतत् सकलरूपकम्
aṅgulyādau dalāditvaṃ pāde cāropya padmatām & tadyogyasthānavinyāsād etat sakalarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकस्माद् एव ते चण्डि स्फुरिताधरपल्लवम् & मुखं मुक्तारुचो धत्ते धर्माम्भःकणमञ्जरीः
akasmād eva te caṇḍi sphuritādharapallavam & mukhaṃ muktāruco dhatte dharmāmbhaḥkaṇamañjarīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मञ्जरीकृत्यधर्माम्भः पल्लवीकृत्य चाधरम् & नान्यथा कृतम् अत्रास्यम् अतो ऽवयवरूपकम्
mañjarīkṛtyadharmāmbhaḥ pallavīkṛtya cādharam & nānyathā kṛtam atrāsyam ato 'vayavarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्गितभ्रु गलद्धर्मजलम् आलोहितेक्षणम् & विवृणोति मदावस्थाम् इदं वदनपङ्कजम्
valgitabhru galaddharmajalam ālohitekṣaṇam & vivṛṇoti madāvasthām idaṃ vadanapaṅkajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविकृत्य मुखाङ्गानि मुखम् एवारविन्दताम् & आसीद् गमितम् अत्रेदम् अतो ऽवयविरूपकम्
avikṛtya mukhāṅgāni mukham evāravindatām & āsīd gamitam atredam ato 'vayavirūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदपाटलगण्डेन रक्तनेत्रोत्पलेन ते & मुखेन मुग्धः सो ऽप्य् एष जनो रागमयः क्र्तः
madapāṭalagaṇḍena raktanetrotpalena te & mukhena mugdhaḥ so 'py eṣa jano rāgamayaḥ krtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाङ्गरूपकं चैतद् एवं द्विप्रभृतीन्य् अपि & अङ्गानि रूपयन्त्य् अत्र योगायोगौ भिदाकरौ
ekāṅgarūpakaṃ caitad evaṃ dviprabhṛtīny api & aṅgāni rūpayanty atra yogāyogau bhidākarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मितपुष्पोज्ज्वलं लोलनेत्रभृङ्गम् इदं मुखम् & इति पुष्पद्विरेफाणां संगत्या युक्तरूपकम्
smitapuṣpojjvalaṃ lolanetrabhṛṅgam idaṃ mukham & iti puṣpadvirephāṇāṃ saṃgatyā yuktarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् आर्द्रस्मितज्योत्स्नं स्निग्धनेत्रोत्पलं मुखम् & इति ज्योत्स्नोत्पलायोगाद् अयुक्तं नाम रूपकम्
idam ārdrasmitajyotsnaṃ snigdhanetrotpalaṃ mukham & iti jyotsnotpalāyogād ayuktaṃ nāma rūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपणाद् अङ्गिनो ऽङ्गानां रूपणारूपणाश्रयात् & रूपकं विषमं नाम ललितं जायते यथा
rūpaṇād aṅgino 'ṅgānāṃ rūpaṇārūpaṇāśrayāt & rūpakaṃ viṣamaṃ nāma lalitaṃ jāyate yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदरक्तकपोलेन मन्मथस् त्वन् मुखेन्दुना & नर्तितभ्रूलतेनालं मर्दितुं भुवनत्रयम्
madaraktakapolena manmathas tvan mukhendunā & nartitabhrūlatenālaṃ mardituṃ bhuvanatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिपादः शिरोलग्नजह्नुकन्याजलांशुकः & जयत्य् असुरनिःशङ्कसुरानन्दोत्सवध्वजः
haripādaḥ śirolagnajahnukanyājalāṃśukaḥ & jayaty asuraniḥśaṅkasurānandotsavadhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषणसमग्रस्य रूपं केतोर् यदीदृशम् & पादे तदर्पणाद् एतत् सविशेषणरूपकम्
viśeṣaṇasamagrasya rūpaṃ ketor yadīdṛśam & pāde tadarpaṇād etat saviśeṣaṇarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मीलयति पद्मानि न नभो ऽप्य् अवगाहते & त्वन्मुखेन्दुर् ममासूनां हरणायैव कल्पते
na mīlayati padmāni na nabho 'py avagāhate & tvanmukhendur mamāsūnāṃ haraṇāyaiva kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्रिया चन्द्रकार्याणाम् अन्यकार्यस्य च क्रिया & अत्र संदर्श्यते यस्माद् विरुद्धं नाम रूपकम्
akriyā candrakāryāṇām anyakāryasya ca kriyā & atra saṃdarśyate yasmād viruddhaṃ nāma rūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाम्भीर्येण समुद्रो ऽसि गौरवेणासि पर्वतः & कामदत्वाच् च लोकानाम् असि त्वं कल्पपादपः
gāmbhīryeṇa samudro 'si gauraveṇāsi parvataḥ & kāmadatvāc ca lokānām asi tvaṃ kalpapādapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाम्भीर्यप्रमुखैर् अत्र हेतुभिः सागरो गिरिः & कल्पद्रुमश् च क्रियते तद् इदं हेतुरूपकम्
gāmbhīryapramukhair atra hetubhiḥ sāgaro giriḥ & kalpadrumaś ca kriyate tad idaṃ heturūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजहंसोपभोगार्हं भ्रमरप्रार्थ्यसौरभम् & सखि वक्त्राम्बुजम् इदं तवेति श्लिष्टरूपकम्
rājahaṃsopabhogārhaṃ bhramaraprārthyasaurabham & sakhi vaktrāmbujam idaṃ taveti śliṣṭarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टं साधर्म्यवैधर्म्यदर्शनाद् गौणमुख्ययोः & उपमाव्यतिरेकाख्यं रूपकाद्वितयं यथा
iṣṭaṃ sādharmyavaidharmyadarśanād gauṇamukhyayoḥ & upamāvyatirekākhyaṃ rūpakādvitayaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयम् आलोहितच्छायो मदेन मुखचन्द्रमाः & संनद्धोदयरागस्य चन्द्रस्य प्रतिगर्जति
ayam ālohitacchāyo madena mukhacandramāḥ & saṃnaddhodayarāgasya candrasya pratigarjati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रमाः पीयते देवैर् मया त्वन्मुखचन्द्रमाः & असमग्रो ऽप्य् असौ शश्वदापूर्णमण्डलः
candramāḥ pīyate devair mayā tvanmukhacandramāḥ & asamagro 'py asau śaśvadāpūrṇamaṇḍalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखचन्द्रस्य चन्द्रत्वम् इत्थम् अन्योपतापिनः & न ते सुन्दरि संवादीत्य् एतद् आक्षेपरूपकम्
mukhacandrasya candratvam ittham anyopatāpinaḥ & na te sundari saṃvādīty etad ākṣeparūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखेन्दुर् अपि ते चण्डि मां निर्दहति निर्दयम् & भाग्यदोषान् ममैवेति तत् समाधानरूपकम्
mukhendur api te caṇḍi māṃ nirdahati nirdayam & bhāgyadoṣān mamaiveti tat samādhānarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखपङ्कजरङ्गे ऽस्मिन् भ्रूलतानर्तकी तव & लीलानृत्यं करोतीति रम्यं रूपकरूपकम्
mukhapaṅkajaraṅge 'smin bhrūlatānartakī tava & līlānṛtyaṃ karotīti ramyaṃ rūpakarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतन् मुखम् इदं पद्मं त नेत्रे भ्रमराव् इमौ & एतानि केसराण्य् एव नैता दन्तार्चिषस् तव
naitan mukham idaṃ padmaṃ ta netre bhramarāv imau & etāni kesarāṇy eva naitā dantārciṣas tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखादित्वं निवर्त्यैव पद्मादित्वेन रूपणात् & उद्भावितगुणोत्कर्षं तत्त्वापह्नवरूपकम्
mukhāditvaṃ nivartyaiva padmāditvena rūpaṇāt & udbhāvitaguṇotkarṣaṃ tattvāpahnavarūpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पर्यन्तो विकल्पानां रूपकोपमयोर् अतः & दिङ्मात्रं दर्शितं धीरैर् अनुक्तम् अनुमीयताम् ॥इति रूपकचक्रम्॥
na paryanto vikalpānāṃ rūpakopamayor ataḥ & diṅmātraṃ darśitaṃ dhīrair anuktam anumīyatām //iti rūpakacakram//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिक्रियागुणद्रव्यवाचिनैकत्र वर्तिना & सर्ववाक्योपकारश् चेत् तम् आहुर् दीपकं यथा
jātikriyāguṇadravyavācinaikatra vartinā & sarvavākyopakāraś cet tam āhur dīpakaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पवनो दक्षिणः पार्णं जीर्णं हरति वीरुधाम् & स एवावनताङ्गीनां मानभङ्गाय कल्पते
pavano dakṣiṇaḥ pārṇaṃ jīrṇaṃ harati vīrudhām & sa evāvanatāṅgīnāṃ mānabhaṅgāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चरन्ति चतुरम्भोधिवेलोद्यानेषु दन्तिनः & चक्रवालाद्रिकुञ्जेषु कुन्दभासो गुणाश् च ते
caranti caturambhodhivelodyāneṣu dantinaḥ & cakravālādrikuñjeṣu kundabhāso guṇāś ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामलाः प्रावृषेण्याभिर् दिशो जीमूतपङ्क्तिभिः & भुवश् च सुकुमाराभिर् नवशाद्वलराजिभिः
śyāmalāḥ prāvṛṣeṇyābhir diśo jīmūtapaṅktibhiḥ & bhuvaś ca sukumārābhir navaśādvalarājibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुना विक्रमस्थेन दानवानां विभूतयः & क्वापि नीताः कुतो ऽप्य् आसन्न् आनीता देवेतर्द्धयः
viṣṇunā vikramasthena dānavānāṃ vibhūtayaḥ & kvāpi nītāḥ kuto 'py āsann ānītā devetarddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिदीपकान्य् उक्तान्य् एवं मध्यान्तयोर् अपि & वाक्ययोर् दर्शयिष्यामः कानि चित् तानि तद् यथा
ityādidīpakāny uktāny evaṃ madhyāntayor api & vākyayor darśayiṣyāmaḥ kāni cit tāni tad yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्यन्ति निचुलोत्सङ्गे गायन्ति च कलापिनः & बध्नन्ति च पयोदेषु दृशो हर्षाश्रुगर्भिणीः
nṛtyanti niculotsaṅge gāyanti ca kalāpinaḥ & badhnanti ca payodeṣu dṛśo harṣāśrugarbhiṇīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दो गन्धवहः क्षारो वह्निर् इन्दुश् च जायते & चर्चाचन्दनपातश् च शस्त्रपातः प्रवासिनाम्
mando gandhavahaḥ kṣāro vahnir induś ca jāyate & carcācandanapātaś ca śastrapātaḥ pravāsinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलं जलधरोद्गीर्णं कुलं गृहशिखण्डिनाम् & चलं च तडितां दाम बलं कुसुमधन्वनः
jalaṃ jaladharodgīrṇaṃ kulaṃ gṛhaśikhaṇḍinām & calaṃ ca taḍitāṃ dāma balaṃ kusumadhanvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया नीलोत्पलं कर्णे स्मरेणास्त्रं शरासने & मयापि मरणे चेतस् त्रयम् एतत् समं कृतम्
tvayā nīlotpalaṃ karṇe smareṇāstraṃ śarāsane & mayāpi maraṇe cetas trayam etat samaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लः श्वेतार्चिषो वृद्ध्यै पक्षः पञ्चशरस्य सः & स च रागस्य रागो ऽपि यूनां रत्युत्सवश्रियः
śuklaḥ śvetārciṣo vṛddhyai pakṣaḥ pañcaśarasya saḥ & sa ca rāgasya rāgo 'pi yūnāṃ ratyutsavaśriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिदीपकत्वे ऽपि पूर्वपूर्वव्यपेक्षिणी & वाक्यमाला प्रयुक्तेति तन् मालादीपकं मतम्
ityādidīpakatve 'pi pūrvapūrvavyapekṣiṇī & vākyamālā prayukteti tan mālādīpakaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवलेपम् अनङ्गस्य वर्धयन्ति बलाहकाः & कर्शयन्ति तु धर्मस्य मारुतोद्धूतशीकराः
avalepam anaṅgasya vardhayanti balāhakāḥ & karśayanti tu dharmasya mārutoddhūtaśīkarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवलेपपदेनात्र बलाहकपदेन च & क्रिये विरुद्धे संयुक्ते तद्विरुद्धार्थदीपकम्
avalepapadenātra balāhakapadena ca & kriye viruddhe saṃyukte tadviruddhārthadīpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरत्य् आभोगम् आशानां गृह्णाति ज्योतिषां गणम् & आदत्ते चाद्य मे प्राणान् असौ जलधरावली
haraty ābhogam āśānāṃ gṛhṇāti jyotiṣāṃ gaṇam & ādatte cādya me prāṇān asau jaladharāvalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेकशाब्दोपादानात् क्रियैकवात्र दीप्यते & यतो जलधरावल्या तस्माद् एकार्थदीपकम्
anekaśābdopādānāt kriyaikavātra dīpyate & yato jaladharāvalyā tasmād ekārthadīpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृद्यगन्धवहास् तुङ्गास् तमालश्यामलत्विषः & दिवि भ्रमन्ति जीमूता भुवि चैते मतङ्गजाः
hṛdyagandhavahās tuṅgās tamālaśyāmalatviṣaḥ & divi bhramanti jīmūtā bhuvi caite mataṅgajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र धर्मैर् अभिन्नानाम् अभ्राणां दन्तिनां तथा & भ्रमणेनैव संबन्ध इति श्लिष्टार्थदीपकम्
atra dharmair abhinnānām abhrāṇāṃ dantināṃ tathā & bhramaṇenaiva saṃbandha iti śliṣṭārthadīpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेनैव प्रकारेण शेषाणाम् अपि दीपके & विकल्पानाम् अवगतिर् विधातव्या विचक्षणैः ॥इति दीपकचक्रम्॥
anenaiva prakāreṇa śeṣāṇām api dīpake & vikalpānām avagatir vidhātavyā vicakṣaṇaiḥ //iti dīpakacakram//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थावृत्तिः पदावृत्तिर् उभयावृत्तिर् एव च & दीपकस्थान एवेष्टम् अलंकारत्रयं यथा
arthāvṛttiḥ padāvṛttir ubhayāvṛttir eva ca & dīpakasthāna eveṣṭam alaṃkāratrayaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकसन्ति कदम्बानि स्फुटन्ति कुटजद्रुमाः & उन्मीलन्ति च कन्दल्यो दलन्ति ककुभानि च
vikasanti kadambāni sphuṭanti kuṭajadrumāḥ & unmīlanti ca kandalyo dalanti kakubhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्कण्ठयति मेघानां माला वृन्दं कलापिनाम् & यूनां चोत्कण्ठयत्य् एष मानसं मकरध्वजः
utkaṇṭhayati meghānāṃ mālā vṛndaṃ kalāpinām & yūnāṃ cotkaṇṭhayaty eṣa mānasaṃ makaradhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जित्वा विश्वं भवान् अत्र विहरत्य् अवरोधनैः & विहरत्व् अप्सरोभिस् ते रिपुवर्गो दिवं गतः ॥इत्य् आवृत्तिचक्रम्॥
jitvā viśvaṃ bhavān atra viharaty avarodhanaiḥ & viharatv apsarobhis te ripuvargo divaṃ gataḥ //ity āvṛtticakram//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिषेधोक्तिर् आक्षेपस् त्रैकाल्यापेक्षया त्रिधा & अथास्य पुनर् आक्षेप्यभेदानन्त्याद् अनन्तता
pratiṣedhoktir ākṣepas traikālyāpekṣayā tridhā & athāsya punar ākṣepyabhedānantyād anantatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.