Library·Divyāvadāna·105
यथा यथासौ गर्भो वृद्धिं गच्छति, तथा तथा बोधस्य गृहपतेरुत्तरोत्तरातिशयेनानर्थशतान्युत्पद्यन्ते।
yathā yathāsau garbho vṛddhiṃ gacchati, tathā tathā bodhasya gṛhapateruttarottarātiśayenānarthaśatānyutpadyante/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संलक्षयति--क एतानि शृणोति? उद्यानं गत्वा तिष्ठामीति विदित्वा तेन पौरुषेया उक्ताह्--यदि मे कश्चिन्महाननर्थ उत्पद्यते, स श्रावयितव्यो नान्य इत्युक्त्वा उद्यानं गत्वा अवस्थितो यावदस्यासौ पत्नी प्रसूता।
sa saṃlakṣayati--ka etāni śṛṇoti? udyānaṃ gatvā tiṣṭhāmīti viditvā tena pauruṣeyā uktāh--yadi me kaścinmahānanartha utpadyate, sa śrāvayitavyo nānya ityuktvā udyānaṃ gatvā avasthito yāvadasyāsau patnī prasūtā/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारको जातः। अन्यतमः पुरुषस्त्वरितं त्वरितं बोधस्य गृहपतेः सकाशं गतः। तेनासौ दूरत एव दृष्टः।
dārako jātaḥ/ anyatamaḥ puruṣastvaritaṃ tvaritaṃ bodhasya gṛhapateḥ sakāśaṃ gataḥ/ tenāsau dūrata eva dṛṣṭaḥ/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संलक्षयति--यथायं त्वरितत्वरितमागच्छति, नूनं महाननर्थः प्रादुर्भूतः।
sa saṃlakṣayati--yathāyaṃ tvaritatvaritamāgacchati, nūnaṃ mahānanarthaḥ prādurbhūtaḥ/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति विदित्वा ससम्भ्रमः पृच्छति--भोः पुरुष, किं त्वरित्वरितमागच्छसीति? स कथयति--गृहप्ते, दिष्ट्या वर्धसे, पुत्रस्ते जात इति।
iti viditvā sasambhramaḥ pṛcchati--bhoḥ puruṣa, kiṃ tvaritvaritamāgacchasīti? sa kathayati--gṛhapte, diṣṭyā vardhase, putraste jāta iti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कथयति--भोः पुरुष, यद्यपि मे पुत्रो ऽनर्हशतान्युत्पाद्य जातः, तथापि स्वागतमस्येति।
sa kathayati--bhoḥ puruṣa, yadyapi me putro 'narhaśatānyutpādya jātaḥ, tathāpi svāgatamasyeti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदनन्तरमेव द्वितीयपुरुषस्तथैव त्वरितत्वरितमश्रुपर्याकुलेक्षणो बोधस्य गृहपतेः सकाशं गतः।
tadanantarameva dvitīyapuruṣastathaiva tvaritatvaritamaśruparyākulekṣaṇo bodhasya gṛhapateḥ sakāśaṃ gataḥ/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि तेनानर्थतया ससम्भ्रमेण पृष्टह्--भोः पुरुष, किं त्वरितत्वरितमागच्छसीति? स बाष्पोपरुध्यमानगद्गदकण्ठः करुणादीनविलम्बिताक्षरं कथयति--गृहपते, गृहे ऽग्निरुत्थितः।
so 'pi tenānarthatayā sasambhrameṇa pṛṣṭah--bhoḥ puruṣa, kiṃ tvaritatvaritamāgacchasīti? sa bāṣpoparudhyamānagadgadakaṇṭhaḥ karuṇādīnavilambitākṣaraṃ kathayati--gṛhapate, gṛhe 'gnirutthitaḥ/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं स्वापतेयं दग्धमिति। स मुहुर्मुहुरनर्थश्रवणदृढीकृतचित्तसंततिः कथयति--भोः पुरुष, प्राप्तव्यमेतत्।
sarvaṃ svāpateyaṃ dagdhamiti/ sa muhurmuhuranarthaśravaṇadṛḍhīkṛtacittasaṃtatiḥ kathayati--bhoḥ puruṣa, prāptavyametat/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं विषादेन, तूष्णीं तिष्ठेति।
alaṃ viṣādena, tūṣṇīṃ tiṣṭheti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तस्य ज्ञातयो लोकधर्मानुवृत्त्या अवज्ञापूर्वकेन नामधेयं व्यवस्थापयितुमारब्धाह्--किं भवतु दारक्स्य नामेति।
atha tasya jñātayo lokadharmānuvṛttyā avajñāpūrvakena nāmadheyaṃ vyavasthāpayitumārabdhāh--kiṃ bhavatu dāraksya nāmeti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैके कथयन्ति--यत्कुलसदृशं तत्क्रियतामिति। अपरे कथयन्ति--येन बोधस्य गृहपतेः कुक्षिगतेनैवानेकधनसमुदितं गृहं निधनमुपनीतम्, तस्य कीदृशं कुलसदृशं नाम व्यवस्थाप्यते? अपि तु अयं पित्रा जातमात्रः स्वागतवादेन समुदाचरितः, तस्मादस्य स्वागत इति नाम भवतु इति।
tatraike kathayanti--yatkulasadṛśaṃ tatkriyatāmiti/ apare kathayanti--yena bodhasya gṛhapateḥ kukṣigatenaivānekadhanasamuditaṃ gṛhaṃ nidhanamupanītam, tasya kīdṛśaṃ kulasadṛśaṃ nāma vyavasthāpyate? api tu ayaṃ pitrā jātamātraḥ svāgatavādena samudācaritaḥ, tasmādasya svāgata iti nāma bhavatu iti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य स्वागत इति नामधेयं व्यवस्थापितम्। यथा यथा स्वागतो वृद्धिमुपयाति, तथा तथा बोधस्य गृहपतेर्धनधान्यहिरण्यसुवर्णदासीदासकर्मकरपौरुषेयास्तनुत्वं परिक्षयं पर्यादानं गच्छन्ति।
tasya svāgata iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam/ yathā yathā svāgato vṛddhimupayāti, tathā tathā bodhasya gṛhapaterdhanadhānyahiraṇyasuvarṇadāsīdāsakarmakarapauruṣeyāstanutvaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchanti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावदपरेण समयेन बोधो गृहपतिः कालगतः।
yāvadapareṇa samayena bodho gṛhapatiḥ kālagataḥ/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साप्यस्य पत्नी कालगता। तद्गृहं प्रतिसंस्कृतं पुनरग्निना दग्धम्।
sāpyasya patnī kālagatā/ tadgṛhaṃ pratisaṃskṛtaṃ punaragninā dagdham/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ऽप्यस्य पौरुषेयाः पण्यमादाय देशान्तरगता महासमुद्रम् यावत्तीर्णाः, ततः केषांचिद्यानपात्रं विपन्नम्, केषांचित् पण्यमपण्यीजातम्, केचित् तत्रैवानयेन व्यसनमापन्नाः, केषांचित् कान्तारमध्यगतानां चौरैर्द्रव्यमपहृतम्, केषांचिन्नगरसमीपमनुप्राप्तानां शौल्किकशौल्किकैर्द्रव्यं विचारयद्भिः सारो गृहीतः, केषांचित् पत्तनमनुप्राप्तानां राज्ञा विनियुक्तैर्दोषमुत्पाद्य सर्वस्वमपहृतम्।
ye 'pyasya pauruṣeyāḥ paṇyamādāya deśāntaragatā mahāsamudram yāvattīrṇāḥ, tataḥ keṣāṃcidyānapātraṃ vipannam, keṣāṃcit paṇyamapaṇyījātam, kecit tatraivānayena vyasanamāpannāḥ, keṣāṃcit kāntāramadhyagatānāṃ caurairdravyamapahṛtam, keṣāṃcinnagarasamīpamanuprāptānāṃ śaulkikaśaulkikairdravyaṃ vicārayadbhiḥ sāro gṛhītaḥ, keṣāṃcit pattanamanuprāptānāṃ rājñā viniyuktairdoṣamutpādya sarvasvamapahṛtam/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिद्बोधस्य गृहपतेः प्राणवियोगं श्रुत्वा तत्रैव अवस्थिताः।
kecidbodhasya gṛhapateḥ prāṇaviyogaṃ śrutvā tatraiva avasthitāḥ/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञातीनामपि केचित् कालगताः, केचिन्निष्पलायिताः, केचित् तत्रैवावस्थिताः स्वागतस्य वाचमपि न प्रयच्छन्ति।
jñātīnāmapi kecit kālagatāḥ, kecinniṣpalāyitāḥ, kecit tatraivāvasthitāḥ svāgatasya vācamapi na prayacchanti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दासीदासकर्मकरपौरुषेया अपि केचित् कालगताः, केचिन्निष्पलायिताः, केचिदन्याश्रयेण तत्रैवावस्थिताः सन्तः स्वागतस्य नामापि न गृह्णन्ति।
dāsīdāsakarmakarapauruṣeyā api kecit kālagatāḥ, kecinniṣpalāyitāḥ, kecidanyāśrayeṇa tatraivāvasthitāḥ santaḥ svāgatasya nāmāpi na gṛhṇanti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु बोधस्यैका पुराणवृद्धा दासी कृतज्ञतया स्वागतस्योपस्थानं कुर्वन्ती तिष्ठति।
kiṃ tu bodhasyaikā purāṇavṛddhā dāsī kṛtajñatayā svāgatasyopasthānaṃ kurvantī tiṣṭhati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया स लिप्यक्षरचार्यस्याक्षराणि शिक्षयितुमुपन्यस्तः। सा संलक्षयति--बोधस्य गृहपतेर्गृहमनेकधनसमुदितं विस्तीर्णस्वजनबन्धुवर्गं प्रभूतदासीदासकर्मकरपौरुषेयम्<१०६> पर्यादानं गतम्।
tayā sa lipyakṣaracāryasyākṣarāṇi śikṣayitumupanyastaḥ/ sā saṃlakṣayati--bodhasya gṛhapatergṛhamanekadhanasamuditaṃ vistīrṇasvajanabandhuvargaṃ prabhūtadāsīdāsakarmakarapauruṣeyam<106> paryādānaṃ gatam/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.