एकपाद् द्विपद इति वायुर् एकपात् तस्याकाशं पादः चन्द्रमा द्विपात् तस्य पूर्वपक्षापरपक्षौ पादौ आदित्यस् त्रिपात् तस्येमे लोकाः पादाः अग्निः षट्पादस् तस्य पृथिव्य् अन्तरिक्षं द्यौर् आप ओषधिवनस्पतय इमानि भूतानि पादास् तेषां सर्वेषां वेदा गतिर् आत्मा प्रतिष्ठिताश् चतस्रो ब्रह्मणः शाखाः अथो आहुः षड् इति मूर्तिर् आकाशश् चेति [एद्। अहुः] ऋचा मूर्तिः याजुषी गतिः साममयं तेजः भृग्वङ्गिरसा माया एतद् ब्रह्मैव यज्ञश् चतुष्पाद् द्विः संस्थित इति तस्य भृग्वङ्गिरसः संस्थे अथो आहुर् एकसंस्थित इति यद् धोतर्चां मण्डलैः करोति पृथिवीं तेनाप्याययति एतस्यां ह्य् अग्निश् चरति तद् अप्य् एतद् ऋचोक्तम् <अग्निवासाः पृथिव्य् असितज्ञूः [श्स् १२।१।२१, प्स् १७।३।२]> इति यद् अध्वर्युर् यजुषा करोत्य् अन्तरिक्षं तेनाप्याययति तस्मिन् वायुर् न निविशते कतमच् च नाहर् इति तद् अप्य् एतद् ऋचोक्तम् <अन्तरिक्षे पथिभिर् ह्रीयमाणो न नि विशते कतमच् च नाहः । अपां योनिः प्रथमजा ऋतस्य क्व स्विज् जातः कुत आ बभूव [प्स् १।१०७।४]> इति यद् उद्गाता साम्ना करोति दिवं तेनाप्याययति तत्र ह्य् आदित्यः शुक्रश् चरति तद् अप्य् एतद् ऋचोक्तम् <उच्चा पतन्तम् अरुणं सुपर्णम् [श्स् १३।२।३६, प्स् १८।२४।३]> इति यद् ब्रह्मर्चां काण्डैः करोत्य् अपस् तेनाप्याययति चन्द्रमा ह्य् अप्सु चरति तद् अप्य् एतद् ऋचोक्तं चन्द्रमा अप्स्व् अन्तर् इति तासाम् ओषधिवनस्पतयः काण्डानि ततो मूलकाण्डपर्णपुष्पफलप्ररोहरसगन्धैर् यज्ञो वर्तते अद्भिः कर्णाणि प्रवर्तन्ते अद्भिः सोमो ऽभिषूयते तद् यद् ब्रह्माणां कर्णाणि कर्मण्य् आमन्त्रयत्य् अपस् तेनानुजानाति एषो ह्य् अस्य भागस् तद् यथा भोक्ष्यमाणः अप एव प्रथमम् आचामयेद् अप उपरिष्टाद् एवं यज्ञो ऽद्भिर् एव प्रवर्तते अप्सु संस्थाप्यते तस्माद् ब्रह्मा पुरस्ताद्धोमसंस्थितहोमैर् यज्ञो वर्तते अन्तरा हि पुरस्ताद्धोमसंस्थितहोमैर् यज्ञं परिगृह्णाति अन्तरा हि भृग्वङ्गिरसो वेदान् आदुह्य भृग्वङ्गिरसः सोमपानं मन्यन्ते सोमात्मको ह्य् अयं वेद तद् अप्य् एतद् ऋचोक्तं सोमं मन्यते पपिवान् इति तद् यथेमां पृथिवीम् उदीर्णां ज्योतिषा धूमायमानां वर्षं शमयति एवं ब्रह्मा भृग्वङ्गिरोभिर् व्याहृतिभिर् यज्ञस्य विरिष्टं शमयति अग्निर् आदित्याय शमयति एते ऽङ्गिरसः एत इदं सर्वं समाप्नुवन्ति वायुर् आपश् चन्द्रमा इत्य् एते भृगवः एत इदं सर्वं समाप्याययन्ति एकम् एव संस्थं भवतीति ब्राह्मणम् ॥ ९ ॥
ekapād dvipada iti vāyur ekapāt tasyākāśaṃ pādaḥ candramā dvipāt tasya pūrvapakṣāparapakṣau pādau ādityas tripāt tasyeme lokāḥ pādāḥ agniḥ ṣaṭpādas tasya pṛthivy antarikṣaṃ dyaur āpa oṣadhivanaspataya imāni bhūtāni pādās teṣāṃ sarveṣāṃ vedā gatir ātmā pratiṣṭhitāś catasro brahmaṇaḥ śākhāḥ atho āhuḥ ṣaḍ iti mūrtir ākāśaś ceti [ed. ahuḥ] ṛcā mūrtiḥ yājuṣī gatiḥ sāmamayaṃ tejaḥ bhṛgvaṅgirasā māyā etad brahmaiva yajñaś catuṣpād dviḥ saṃsthita iti tasya bhṛgvaṅgirasaḥ saṃsthe atho āhur ekasaṃsthita iti yad dhotarcāṃ maṇḍalaiḥ karoti pṛthivīṃ tenāpyāyayati etasyāṃ hy agniś carati tad apy etad ṛcoktam <agnivāsāḥ pṛthivy asitajñūḥ [ŚS 12.1.21, PS 17.3.2]> iti yad adhvaryur yajuṣā karoty antarikṣaṃ tenāpyāyayati tasmin vāyur na niviśate katamac ca nāhar iti tad apy etad ṛcoktam <antarikṣe pathibhir hrīyamāṇo na ni viśate katamac ca nāhaḥ | apāṃ yoniḥ prathamajā ṛtasya kva svij jātaḥ kuta ā babhūva [PS 1.107.4]> iti yad udgātā sāmnā karoti divaṃ tenāpyāyayati tatra hy ādityaḥ śukraś carati tad apy etad ṛcoktam <uccā patantam aruṇaṃ suparṇam [ŚS 13.2.36, PS 18.24.3]> iti yad brahmarcāṃ kāṇḍaiḥ karoty apas tenāpyāyayati candramā hy apsu carati tad apy etad ṛcoktaṃ candramā apsv antar iti tāsām oṣadhivanaspatayaḥ kāṇḍāni tato mūlakāṇḍaparṇapuṣpaphalapraroharasagandhair yajño vartate adbhiḥ karṇāṇi pravartante adbhiḥ somo 'bhiṣūyate tad yad brahmāṇāṃ karṇāṇi karmaṇy āmantrayaty apas tenānujānāti eṣo hy asya bhāgas tad yathā bhokṣyamāṇaḥ apa eva prathamam ācāmayed apa upariṣṭād evaṃ yajño 'dbhir eva pravartate apsu saṃsthāpyate tasmād brahmā purastāddhomasaṃsthitahomair yajño vartate antarā hi purastāddhomasaṃsthitahomair yajñaṃ parigṛhṇāti antarā hi bhṛgvaṅgiraso vedān āduhya bhṛgvaṅgirasaḥ somapānaṃ manyante somātmako hy ayaṃ veda tad apy etad ṛcoktaṃ somaṃ manyate papivān iti tad yathemāṃ pṛthivīm udīrṇāṃ jyotiṣā dhūmāyamānāṃ varṣaṃ śamayati evaṃ brahmā bhṛgvaṅgirobhir vyāhṛtibhir yajñasya viriṣṭaṃ śamayati agnir ādityāya śamayati ete 'ṅgirasaḥ eta idaṃ sarvaṃ samāpnuvanti vāyur āpaś candramā ity ete bhṛgavaḥ eta idaṃ sarvaṃ samāpyāyayanti ekam eva saṃsthaṃ bhavatīti brāhmaṇam || 9 ||
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.