आपस्तम्बेन सर्वतःशम्याप्रासान्नाधीयीतेत्युक्तम् । तस्मात्तत्समीपे ऽध्ययनं श्मशानाध्ययनम् । अभ्युपसर्गो बुद्धिपूर्वसूचनार्थः । ततो ऽबुद्धिपूर्वे अन्यत्प्रायश्चित्तं लघुतरं द्रष्टव्यम् । तथा चाहोशना- ऽअनभिसन्ध्या श्मशानाभ्यध्ययने ऽधीहि भो इत्युक्त्वाधीयीतऽ; इति । चकारादनन्तरोक्तस्य प्रणायामादेः सर्वस्य प्राप्तौ एवंशब्देन अनन्तरोक्तस्योपसदनस्यैव प्राप्तिः क्रियते । तर्ह्येवंशब्द एव वक्तव्य इति चेत् न, उभयसकाश एवायमर्थो लभ्यते । कथं ? एवंशब्दे चशब्दे वा वक्तव्ये उभयपाठस्य प्रयोजनान्तरं कल्पयितुं न्याय्यं, न ह्येकस्यैवेति । अत उपसदनमेव कर्तव्यम् । तथाच स्मृत्यन्तरं-ऽश्मशानसमीपे ऽधीत्य प्राणान् धारयेत् प्राणोपस्पर्शनमभिवादनं सावित्र्यनुवाचनंऽ; इत्यादि । द्विरुक्तिरध्यायपरिसमाप्त्यर्था । उक्तमिदं सर्वं प्रायश्चित्तं शिष्यस्यैव, तदर्थत्वादध्यनप्रभृतेः । किञ्च-सर्वत्र सोपसदनमेव प्रायश्चित्तं, उपसदनं त्वभिवादनादि, तदभिवादनमाचार्यस्य न सम्भवतीति ॥ इति मस्करीये गौतमभाष्ये प्रथमो ऽध्यायः ॥ द्वितीयो ऽध्यायः द्विजानामुक्तमुपनयनम् । तेषामुपनयनात्प्रागपि कैश्चिद्वर्णधर्मैरधिकार इष्यत इति तदर्थमाह- प्रागुपनयनात्कामचारवादभक्षः
āpastambena sarvataḥśamyāprāsānnādhīyītetyuktam / tasmāttatsamīpe 'dhyayanaṃ śmaśānādhyayanam / abhyupasargo buddhipūrvasūcanārthaḥ / tato 'buddhipūrve anyatprāyaścittaṃ laghutaraṃ draṣṭavyam / tathā cāhośanā- 'anabhisandhyā śmaśānābhyadhyayane 'dhīhi bho ityuktvādhīyīta'; iti / cakārādanantaroktasya praṇāyāmādeḥ sarvasya prāptau evaṃśabdena anantaroktasyopasadanasyaiva prāptiḥ kriyate / tarhyevaṃśabda eva vaktavya iti cet na, ubhayasakāśa evāyamartho labhyate / kathaṃ ? evaṃśabde caśabde vā vaktavye ubhayapāṭhasya prayojanāntaraṃ kalpayituṃ nyāyyaṃ, na hyekasyaiveti / ata upasadanameva kartavyam / tathāca smṛtyantaraṃ-'śmaśānasamīpe 'dhītya prāṇān dhārayet prāṇopasparśanamabhivādanaṃ sāvitryanuvācanaṃ'; ityādi / dviruktiradhyāyaparisamāptyarthā / uktamidaṃ sarvaṃ prāyaścittaṃ śiṣyasyaiva, tadarthatvādadhyanaprabhṛteḥ / kiñca-sarvatra sopasadanameva prāyaścittaṃ, upasadanaṃ tvabhivādanādi, tadabhivādanamācāryasya na sambhavatīti // iti maskarīye gautamabhāṣye prathamo 'dhyāyaḥ // dvitīyo 'dhyāyaḥ dvijānāmuktamupanayanam / teṣāmupanayanātprāgapi kaiścidvarṇadharmairadhikāra iṣyata iti tadarthamāha- prāgupanayanātkāmacāravādabhakṣaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.