एनमिति सर्वस्यानुपनीतस्योपसङ्ग्रहार्थम् । अग्नौ यत्क्रियते अग्निहोत्रहोमादि तत् अग्निहवनम् । वैश्वदेवोत्तरकालं दिग्देवताभ्यो यो बलिर्दीर्यते तद्बलिहरणम् । तुशब्दो विशेषवाची, अष्टकादौ ब्राह्मणपादप्रक्षालनादावपि न नियुञ्ज्यात्, विशेषतो ऽग्निहवनबलिहरणयोरिति । कामचारित्वाद्यत्रकुत्रचिन्मन्त्रमधीत्याग्निहोत्रादौ यदि स्वयमेव प्रवर्तते तदा तं दृष्ट्वानुमन्तापि न स्यादित्येवमर्थ एवशब्दः । उपनीतस्य नियोगार्थमिदं वचनं, अन्यत्र प्राप्त्यभावात्प्रतिनिषेधस्य । एवं च ऽविद्वानाग्निहोत्रं जुहुयात्ऽ; इति यद्यपि श्रुत्या बहुश्रुतस्यैवाधिकारः, तथापि तदसम्भवे अल्पविद्यमप्युपनीतं नियुञ्ज्यात् । तथाच मनुः- नैव कन्या न युवतिर्नाल्पविद्यो न बालिशः । होता स्यादग्निहोत्रस्य नार्तो नासंस्कृतस्तथा ॥ इति ॥ तत्राल्पविद्यप्रतिषेधादेव प्रतिषेधे सिद्धे नासंस्कृत इति प्रतिषेधो ऽन्यस्य विदुषो ऽभावेल्पविद्यस्यापि संस्कृतस्याभ्यनुज्ञानार्थमिति प्रतिपादितम् । प्रागुपनयनादित्यादि यदुक्तं तत्स्त्रीणामपि अविवाहाद्द्रष्टव्यम् । कुतः ? ऽवैवाहिको विधिः स्त्रीणामौपनायनिकः स्मृतःऽ; इति स्मृत्यन्तरदर्शनात् । एवं चाग्निहवनबलिर्हरणयोः कन्याया अपि नियोगप्रतिषेधः सिद्धः । अतो विवाहोत्तरकालं नियोगः कर्तव्यः । तत्र ऽन स्त्री जुहुयात्ऽ; इति श्रुत्याग्निहोत्रे प्रतिषिद्धत्वात् औपासनादौ द्रष्टव्यम् । तथा च स्मृत्यन्तरं-ऽपत्न्यौपासनं जुहुयाद्वैश्वदेवं चऽ; इत्यादि । न युवतिरिति प्रतिषेधश्च परदारविषयत्वाददोषः ॥ किञ्च- न ब्रह्माभिव्याहारयेदन्यत्र स्वधानिनयनात्
enamiti sarvasyānupanītasyopasaṅgrahārtham / agnau yatkriyate agnihotrahomādi tat agnihavanam / vaiśvadevottarakālaṃ digdevatābhyo yo balirdīryate tadbaliharaṇam / tuśabdo viśeṣavācī, aṣṭakādau brāhmaṇapādaprakṣālanādāvapi na niyuñjyāt, viśeṣato 'gnihavanabaliharaṇayoriti / kāmacāritvādyatrakutracinmantramadhītyāgnihotrādau yadi svayameva pravartate tadā taṃ dṛṣṭvānumantāpi na syādityevamartha evaśabdaḥ / upanītasya niyogārthamidaṃ vacanaṃ, anyatra prāptyabhāvātpratiniṣedhasya / evaṃ ca 'vidvānāgnihotraṃ juhuyāt'; iti yadyapi śrutyā bahuśrutasyaivādhikāraḥ, tathāpi tadasambhave alpavidyamapyupanītaṃ niyuñjyāt / tathāca manuḥ- naiva kanyā na yuvatirnālpavidyo na bāliśaḥ / hotā syādagnihotrasya nārto nāsaṃskṛtastathā // iti // tatrālpavidyapratiṣedhādeva pratiṣedhe siddhe nāsaṃskṛta iti pratiṣedho 'nyasya viduṣo 'bhāvelpavidyasyāpi saṃskṛtasyābhyanujñānārthamiti pratipāditam / prāgupanayanādityādi yaduktaṃ tatstrīṇāmapi avivāhāddraṣṭavyam / kutaḥ ? 'vaivāhiko vidhiḥ strīṇāmaupanāyanikaḥ smṛtaḥ'; iti smṛtyantaradarśanāt / evaṃ cāgnihavanabalirharaṇayoḥ kanyāyā api niyogapratiṣedhaḥ siddhaḥ / ato vivāhottarakālaṃ niyogaḥ kartavyaḥ / tatra 'na strī juhuyāt'; iti śrutyāgnihotre pratiṣiddhatvāt aupāsanādau draṣṭavyam / tathā ca smṛtyantaraṃ-'patnyaupāsanaṃ juhuyādvaiśvadevaṃ ca'; ityādi / na yuvatiriti pratiṣedhaśca paradāraviṣayatvādadoṣaḥ // kiñca- na brahmābhivyāhārayedanyatra svadhāninayanāt
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.