हे नीपाभिधान तरुश्र्ष्ठ ! तव सर्वकालम् अहं प्रणता, तत् किम् अद्य मम हृदयं दाहयुक्तं प्रकर्षेण करोषि । अन्ये ऽपि तरवो न एवं मां दहन्ति यथा त्वं सर्वकालम् अभिष्टुतो ऽपि, सर्वथा अयं भागधेयविपर्ययः । अथच तव सदा अहं प्रणता येन ईदृशः उपकारस् त्वत् सम्भाव्यते, त्वदीयपुष्पैर् निरीक्षिता देहं विसृजेयम् । कीदृशम् । अपदे ऽकाण्ड एव ईहा दूतीविसर्जनतत्प्रतिपालनमुधाविनोदनप्रभृतयो यस्य तम् । अहं तावत् तादृगुपकारिभवदीयकुसुमावलोकने ऽपि असमर्था, तानि तु यदि महापुरुषतया एवंविधाम् अवस्थां प्राप्तां माम् अवलोकेयुः, तत् चिरवाञ्छितजीवितत्यागमनोरथेन अपि झगिति युज्येय । अतस् तव सदा नता अस्मि । न च एवं सम्भावनीयम् -- अहितो हृदयदाहकारि कथं प्रणम्यते इति यतः किं त्वं हृदयं सदाहं करोषि, काक्वा न एवम् इत्य् अर्थः । निजेन एव विरहहुतवहेन मम दह्यते हृदयं, तद् इदानीं दाहकेन अपि दग्धस्य किं दह्यते इति सम्बन्धः । यदि तु अहंशब्दपौनरुक्त्यं सहृदयाः क्षमन्ते तदा एवं व्याख्या -- आपदे विषमविपद्वहनार्थम् एव केवलं यो मम देहस् तं त्यजेयम् इति । तथा नीप तरुवर तव नता अस्मि । एवम् उक्त्वा दुःसहतया द्वितीयवाक्यम् आह -- दाहयुक्तं मम हृदयं प्रकरोषि, पुनर् अपि विलापवशात्, विचिनित्य ब्रूते -- किं यथा अद्य, तथा सर्वकालं त्वत्पुष्पेक्षिता अहम् अकाण्ड एव देहं त्यजेयं, काक्वा नैवेत्य् अर्थः
he nīpābhidhāna taruśrṣṭha ! tava sarvakālam ahaṃ praṇatā, tat kim adya mama hṛdayaṃ dāhayuktaṃ prakarṣeṇa karoṣi | anye 'pi taravo na evaṃ māṃ dahanti yathā tvaṃ sarvakālam abhiṣṭuto 'pi, sarvathā ayaṃ bhāgadheyaviparyayaḥ | athaca tava sadā ahaṃ praṇatā yena īdṛśaḥ upakāras tvat sambhāvyate, tvadīyapuṣpair nirīkṣitā dehaṃ visṛjeyam | kīdṛśam | apade 'kāṇḍa eva īhā dūtīvisarjanatatpratipālanamudhāvinodanaprabhṛtayo yasya tam | ahaṃ tāvat tādṛgupakāribhavadīyakusumāvalokane 'pi asamarthā, tāni tu yadi mahāpuruṣatayā evaṃvidhām avasthāṃ prāptāṃ mām avalokeyuḥ, tat ciravāñchitajīvitatyāgamanorathena api jhagiti yujyeya | atas tava sadā natā asmi | na ca evaṃ sambhāvanīyam -- ahito hṛdayadāhakāri kathaṃ praṇamyate iti yataḥ kiṃ tvaṃ hṛdayaṃ sadāhaṃ karoṣi, kākvā na evam ity arthaḥ | nijena eva virahahutavahena mama dahyate hṛdayaṃ, tad idānīṃ dāhakena api dagdhasya kiṃ dahyate iti sambandhaḥ | yadi tu ahaṃśabdapaunaruktyaṃ sahṛdayāḥ kṣamante tadā evaṃ vyākhyā -- āpade viṣamavipadvahanārtham eva kevalaṃ yo mama dehas taṃ tyajeyam iti | tathā nīpa taruvara tava natā asmi | evam uktvā duḥsahatayā dvitīyavākyam āha -- dāhayuktaṃ mama hṛdayaṃ prakaroṣi, punar api vilāpavaśāt, vicinitya brūte -- kiṃ yathā adya, tathā sarvakālaṃ tvatpuṣpekṣitā aham akāṇḍa eva dehaṃ tyajeyaṃ, kākvā naivety arthaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.