कतिमात्र इत्यादेस् तिस्रो मात्रा अभ्यादाने हि प्लवते मकारश् चतुर्थीं किं स्थानम् इत्य् उभाव् ओष्ठौ स्थानं नादानुप्रदानकरणौ च द्वयस्थानं संध्यक्षरम् अवर्णलेशः कण्ठ्यो यथोक्तशेषः पूर्वो विवृतकरणस्थितश् च द्वितीयस्पृष्टकरणस्थितश् च न संयोगो विद्यूत आख्यातोपसर्गानुदात्तस्वरितलिङ्गविभक्तिवचनानि च संस्थानाध्यायिन आचार्याः पूर्वे बभूवुः श्रवणाद् एव प्रतिपद्यन्ते नकारणं पृच्छन्त्य् अथापरपक्षीयाणां कविः पञ्चालचण्डः परिपृच्छको बभूवां वु पृथग् उद्गीथदोषान् भवन्तो ब्रुवन्त्व् इति तद् वाप्य् उपलक्षयेद् वर्णाक्षरपदाङ्कशो विभक्त्याम् ऋषिनिषेविताम् इति वाचं स्तुवन्ति तस्मात् कारणं ब्रूमो वर्णानाम् अयम् इदं भविष्यतीति षडङ्गविदस् तत् तथाधीमहे । किं छन्द इति गायत्रं हि छन्दो गायत्री वै देवानाम् एकाक्षरा श्वेतवर्णा च व्याख्याता द्वौ द्वादशकौ वर्गाव् एतद् वै व्याकरणं धात्वर्थवचनं शैक्ष्यं छन्दोवचनं चाथोत्तरौ द्वौ द्वादशकौ वर्गौ वेदरहसिकी व्याख्याता मन्त्रः कल्पो ब्राह्मणम् ऋग् यजुः सामाथर्वाण्य् एषा व्याहृतिश् चतुर्णां वेदानाम् आनुपूर्वेण्ॐ भूर् भुवस्वर् इति व्याहृतयः
katimātra ityādes tisro mātrā abhyādāne hi plavate makāraś caturthīṃ kiṃ sthānam ity ubhāv oṣṭhau sthānaṃ nādānupradānakaraṇau ca dvayasthānaṃ saṃdhyakṣaram avarṇaleśaḥ kaṇṭhyo yathoktaśeṣaḥ pūrvo vivṛtakaraṇasthitaś ca dvitīyaspṛṣṭakaraṇasthitaś ca na saṃyogo vidyūta ākhyātopasargānudāttasvaritaliṅgavibhaktivacanāni ca saṃsthānādhyāyina ācāryāḥ pūrve babhūvuḥ śravaṇād eva pratipadyante nakāraṇaṃ pṛcchanty athāparapakṣīyāṇāṃ kaviḥ pañcālacaṇḍaḥ paripṛcchako babhūvāṃ vu pṛthag udgīthadoṣān bhavanto bruvantv iti tad vāpy upalakṣayed varṇākṣarapadāṅkaśo vibhaktyām ṛṣiniṣevitām iti vācaṃ stuvanti tasmāt kāraṇaṃ brūmo varṇānām ayam idaṃ bhaviṣyatīti ṣaḍaṅgavidas tat tathādhīmahe / kiṃ chanda iti gāyatraṃ hi chando gāyatrī vai devānām ekākṣarā śvetavarṇā ca vyākhyātā dvau dvādaśakau vargāv etad vai vyākaraṇaṃ dhātvarthavacanaṃ śaikṣyaṃ chandovacanaṃ cāthottarau dvau dvādaśakau vargau vedarahasikī vyākhyātā mantraḥ kalpo brāhmaṇam ṛg yajuḥ sāmātharvāṇy eṣā vyāhṛtiś caturṇāṃ vedānām ānupūrveṇoṃ bhūr bhuvasvar iti vyāhṛtayaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.