Library·Harivaṃśa (critical edition)·9
वैशंपायन उवाच मनोर् वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वै नव तत्समाः । इक्ष्वाकुश् चैव नाभागश् च धृष्णुः शर्यातिर् एव च
vaiśaṃpāyana uvāca manor vaivasvatasyāsan putrā vai nava tatsamāḥ / ikṣvākuś caiva nābhāgaś ca dhṛṣṇuḥ śaryātir eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरिष्यन्तस् तथा प्रांशूर् नाभानेदिष्ठसप्तमः । करूषश् च पृषध्रश् च नवैते पुरुषर्षभ
nariṣyantas tathā prāṃśūr nābhānediṣṭhasaptamaḥ / karūṣaś ca pṛṣadhraś ca navaite puruṣarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकरोत् पुत्रकामस् तु मनुर् इष्टिं प्रजापतिः । मित्रावरुणयोस् तात पूर्वम् एव विशां पते । अनुत्पन्नेषु नवसु पुत्रेष्व् एतेषु भारत
akarot putrakāmas tu manur iṣṭiṃ prajāpatiḥ / mitrāvaruṇayos tāta pūrvam eva viśāṃ pate / anutpanneṣu navasu putreṣv eteṣu bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां तु वर्तमानायाम् इष्ट्यां भरतसत्तम । मित्रावरुणयोर् अंशे मनुर् आहुतिम् आजुहोत्
tasyāṃ tu vartamānāyām iṣṭyāṃ bharatasattama / mitrāvaruṇayor aṃśe manur āhutim ājuhot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दिव्याम्बरधरा दिव्याभरणभूषिता । दिव्यसंहनना चैव इडा जज्ञ इति श्रुतिः
tatra divyāmbaradharā divyābharaṇabhūṣitā / divyasaṃhananā caiva iḍā jajña iti śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् इडेत्य् एव होवाच मनुर् दण्डधरस् तदा । अनुगच्छस्व मां भद्रे तम् इडा प्रत्युवाच ह
tām iḍety eva hovāca manur daṇḍadharas tadā / anugacchasva māṃ bhadre tam iḍā pratyuvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रावरुणयोर् अंशे जातास्मि वदतां वर । तयोः सकाशं यास्यामि न मां धर्मो हतो ऽहनत्
mitrāvaruṇayor aṃśe jātāsmi vadatāṃ vara / tayoḥ sakāśaṃ yāsyāmi na māṃ dharmo hato 'hanat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैवम् उक्त्वा मनुं देवं मित्रावरुणयोर् इडा । गत्वान्तिकं वरारोहा प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत् । अंशे ऽस्मि युवयोर् जाता देवौ किं करवाणि वाम्
saivam uktvā manuṃ devaṃ mitrāvaruṇayor iḍā / gatvāntikaṃ varārohā prāñjalir vākyam abravīt / aṃśe 'smi yuvayor jātā devau kiṃ karavāṇi vām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां तथावादिनीं साध्वीम् इडां धर्मपरायणाम् । मित्रश् च वरुणश् चोभाव् ऊचतुर् यन् निबोध तत्
tāṃ tathāvādinīṃ sādhvīm iḍāṃ dharmaparāyaṇām / mitraś ca varuṇaś cobhāv ūcatur yan nibodha tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन तव धर्मेण प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ स्वो वरवर्णिनि
anena tava dharmeṇa praśrayeṇa damena ca / satyena caiva suśroṇi prītau svo varavarṇini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवयोस् त्वं महाभागे ख्यातिं कन्येति यास्यसि । मनोर् वंशकरः पुत्रस् त्वम् एव च भविष्यसि
āvayos tvaṃ mahābhāge khyātiṃ kanyeti yāsyasi / manor vaṃśakaraḥ putras tvam eva ca bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुद्युम्न इति विख्यातस् त्रिषु लोकेषु शोभने । जगत्प्रियो धर्मशीलो मनोर् वंशविवर्धनः
sudyumna iti vikhyātas triṣu lokeṣu śobhane / jagatpriyo dharmaśīlo manor vaṃśavivardhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्ता सा तु तच् छ्रुत्वा गच्छन्ती पितुर् अन्तिकाम् । बुधेनान्तरम् आसाद्य मैथुनायोपवर्तिता
nivṛttā sā tu tac chrutvā gacchantī pitur antikām / budhenāntaram āsādya maithunāyopavartitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमपुत्राद् बुधाद् राजंस् तस्यां जज्ञे पुरूरवाः । जनयित्वा ततः सा तम् इडा सुद्युम्नतां गता
somaputrād budhād rājaṃs tasyāṃ jajñe purūravāḥ / janayitvā tataḥ sā tam iḍā sudyumnatāṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुद्युम्नस्य तु दायादास् त्रयः परमधार्मिकाः । उत्कलश् च गयश् चैव विनताश्वश् च भारत
sudyumnasya tu dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ / utkalaś ca gayaś caiva vinatāśvaś ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्कलस्योत्तरा राजन् विनताश्वस्य पश्चिमा । दिक् पूर्वा भरतश्रेष्ठ गयस्य तु गया स्मृता
utkalasyottarā rājan vinatāśvasya paścimā / dik pūrvā bharataśreṣṭha gayasya tu gayā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविष्टे तु मनौ तात दिवाकरम् अरिंदम । दशधा तद्गतं क्षत्रम् अकरोत् पृथिवीम् इमाम्
praviṣṭe tu manau tāta divākaram ariṃdama / daśadhā tadgataṃ kṣatram akarot pṛthivīm imām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्ष्वाकुर् ज्येष्ठदायादो मध्यदेशम् अवाप्तवान् । कन्याभावाच् च सुद्युम्नो नैनं गुणम् अवाप्तवान्
ikṣvākur jyeṣṭhadāyādo madhyadeśam avāptavān / kanyābhāvāc ca sudyumno nainaṃ guṇam avāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठवचनाच् चासीत् प्रतिष्ठानं महात्मनः । प्रतिष्ठा धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य कुरूद्वह
vasiṣṭhavacanāc cāsīt pratiṣṭhānaṃ mahātmanaḥ / pratiṣṭhā dharmarājasya sudyumnasya kurūdvaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानवेयो महाराज स्त्रीपुंसोर् लक्षणैर् युतः
mānaveyo mahārāja strīpuṃsor lakṣaṇair yutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारिष्यन्ताः शकाः पुत्रा नाभागस्य तु भारत । अम्बरीषो ऽभवत् पुत्रः पार्थिवर्षभसत्तम
nāriṣyantāḥ śakāḥ putrā nābhāgasya tu bhārata / ambarīṣo 'bhavat putraḥ pārthivarṣabhasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्यातेर् मिथुनं चासीद् आनर्तो नाम विश्रुतः । पुत्रः कन्या सुकन्या च या पत्नी च्यवनस्य ह
śaryāter mithunaṃ cāsīd ānarto nāma viśrutaḥ / putraḥ kanyā sukanyā ca yā patnī cyavanasya ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनर्तस्य तु दायादो रेवो नाम महाद्युतिः । आनर्तविषयश् चासीत् पुरी चासीत् कुशस्थली
ānartasya tu dāyādo revo nāma mahādyutiḥ / ānartaviṣayaś cāsīt purī cāsīt kuśasthalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः । ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद् राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम्
revasya raivataḥ putraḥ kakudmī nāma dhārmikaḥ / jyeṣṭhaḥ putraśatasyāsīd rājyaṃ prāpya kuśasthalīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कन्यासहितः श्रुत्वा गान्धर्वं ब्रह्मणो ऽन्तिके । मुहूर्तभूतं देवस्य मर्त्यं बहुयुगं प्रभो
sa kanyāsahitaḥ śrutvā gāndharvaṃ brahmaṇo 'ntike / muhūrtabhūtaṃ devasya martyaṃ bahuyugaṃ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजगाम युवैवाथ स्वां पुरीं यादवैर् वृताम् । कृतां द्वारवतीं नाम्ना बहुद्वारां मनोरमाम् । भोजवृष्ण्यन्धकैर् गुप्तां वासुदेवपुरोगमैः
ājagāma yuvaivātha svāṃ purīṃ yādavair vṛtām / kṛtāṃ dvāravatīṃ nāmnā bahudvārāṃ manoramām / bhojavṛṣṇyandhakair guptāṃ vāsudevapurogamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तद् रैवतो ज्ञात्वा यथातत्त्वम् अरिंदम । कन्यां तां बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम्
tatas tad raivato jñātvā yathātattvam ariṃdama / kanyāṃ tāṃ baladevāya suvratāṃ nāma revatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेमे रामो ऽपि धर्मात्मा रेवत्या सहितः सुखी
reme rāmo 'pi dharmātmā revatyā sahitaḥ sukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनमेजय उवाच कथं बहुयुगे काले समतीते द्विजर्षभ । न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं च ककुद्मिनम्
janamejaya uvāca kathaṃ bahuyuge kāle samatīte dvijarṣabha / na jarā revatīṃ prāptā raivataṃ ca kakudminam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेरुं गतस्य वा तस्य शार्यातेः संततिः कथम् । स्थिता पृथिव्याम् अद्यापि श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः
meruṃ gatasya vā tasya śāryāteḥ saṃtatiḥ katham / sthitā pṛthivyām adyāpi śrotum icchāmi tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच न जरा क्षुत्पिपासे वा न मृत्युर् भरतर्षभ । ऋतुचक्रं प्रभवति ब्रह्मलोके सदानघा
vaiśaṃpāyana uvāca na jarā kṣutpipāse vā na mṛtyur bharatarṣabha / ṛtucakraṃ prabhavati brahmaloke sadānaghā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ककुद्मिनस् तु तं लोकं रैवतस्य गतस्य ह । हता पुण्यजनैस् तात राक्षसैः सा कुशस्थली
kakudminas tu taṃ lokaṃ raivatasya gatasya ha / hatā puṇyajanais tāta rākṣasaiḥ sā kuśasthalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य भ्रातृशतं त्व् आसीद् धार्मिकस्य महात्मनः । तद् वध्यमानं रक्षोभिर् दिशः प्राक्रमद् अच्युता
tasya bhrātṛśataṃ tv āsīd dhārmikasya mahātmanaḥ / tad vadhyamānaṃ rakṣobhir diśaḥ prākramad acyutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ववायस् तु सुमहांस् तत्र तत्र विशां पते । तेषां ये ते महाराज शार्याता इति विश्रुताः
anvavāyas tu sumahāṃs tatra tatra viśāṃ pate / teṣāṃ ye te mahārāja śāryātā iti viśrutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रिया भरतश्रेष्ठ दिक्षु सर्वासु धार्मिकाः । सर्वशः सर्वगहनं प्रविष्टाः कुरुनन्दन
kṣatriyā bharataśreṣṭha dikṣu sarvāsu dhārmikāḥ / sarvaśaḥ sarvagahanaṃ praviṣṭāḥ kurunandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभागस्य तु पुत्रौ द्वौ वैश्यौ ब्राह्मणतां गतौ । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः
nābhāgasya tu putrau dvau vaiśyau brāhmaṇatāṃ gatau / karūṣasya tu kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर् गां जनमेजय । शापाच् छूद्रत्वम् आपन्नो नवैते परिकीर्तिताः
pṛṣadhro hiṃsayitvā tu guror gāṃ janamejaya / śāpāc chūdratvam āpanno navaite parikīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुवतस् तु मनोस् तात इक्ष्वाकुर् अभवत् सुतः । तस्य पुत्रशतं त्व् आसीद् इक्ष्वाकोर् भूरिदक्षिणम्
kṣuvatas tu manos tāta ikṣvākur abhavat sutaḥ / tasya putraśataṃ tv āsīd ikṣvākor bhūridakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां विकुक्षिर् ज्येष्ठस् तु विकुक्षित्वाद् अयोधताम् । प्राप्तः परमधर्मज्ञ सो ऽयोध्याधिपतिः प्रभुः
teṣāṃ vikukṣir jyeṣṭhas tu vikukṣitvād ayodhatām / prāptaḥ paramadharmajña so 'yodhyādhipatiḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शकुनिप्रमुखास् तस्य पुत्राः पञ्चशतं स्मृताः । उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो विशां पते
śakunipramukhās tasya putrāḥ pañcaśataṃ smṛtāḥ / uttarāpathadeśasya rakṣitāro viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारिंशद् अथास्टौ च दक्षिणस्यां तथा दिशि । वसातिप्रमुखाश् चान्ये रक्षितारो विशां पते
catvāriṃśad athāsṭau ca dakṣiṇasyāṃ tathā diśi / vasātipramukhāś cānye rakṣitāro viśāṃ pate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्राद्धकर्मणि चोद्दिष्टे अकृते श्राद्धकर्मणि । भक्षयित्वा शशं तात शशादो मृगयां गतः
śrāddhakarmaṇi coddiṣṭe akṛte śrāddhakarmaṇi / bhakṣayitvā śaśaṃ tāta śaśādo mṛgayāṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्ष्वाकौ संस्थिते तात शशादः पुरम् आवसत्
ikṣvākau saṃsthite tāta śaśādaḥ puram āvasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेनास् तु ककुत्स्थस्य पृथुर् आनेनसः स्मृतः
anenās tu kakutsthasya pṛthur ānenasaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्टराश्वः पृथोः पुत्रस् तस्माद् आर्द्रस् त्व् अजायत । आर्द्रस्य युवनाश्वस् तु श्रावस्तस् तस्य चात्मजस्
viṣṭarāśvaḥ pṛthoḥ putras tasmād ārdras tv ajāyata / ārdrasya yuvanāśvas tu śrāvastas tasya cātmajas
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता । श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महीपतिः
jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā / śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुवलाश्वः सुतस् तस्य ट्राजा परमधार्मिकः । यः स धुन्धुवधाद् राजा धुन्धुमारत्वम् आगतः
kuvalāśvaḥ sutas tasya Ṭrājā paramadhārmikaḥ / yaḥ sa dhundhuvadhād rājā dhundhumāratvam āgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनमेजय उवाच धुन्धोर् वधम् अहं ब्रह्मञ् श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः । यदर्थं कुवलाश्वः सन् धुन्धुमारत्वम् आगतः
janamejaya uvāca dhundhor vadham ahaṃ brahmañ śrotum icchāmi tattvataḥ / yadarthaṃ kuvalāśvaḥ san dhundhumāratvam āgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूवाथ पिता राज्ये कुवलाश्वं न्ययोजयत्
babhūvātha pitā rājye kuvalāśvaṃ nyayojayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्वानो भूरिदक्षिणाः । *ह्व् ९।४९*१८५:१ ।* कुवलाश्वं सुतं राज्ये । *ह्व् ९।४९*१८५:२ ।* पुत्रसंक्रामितश्रीस् तु वनं राजा समाविशत् । तम् उत्तङ्को ऽथ विप्रर्षिः प्रयान्तं प्रत्यवारयत्
yajvāno bhūridakṣiṇāḥ | *HV 9.49*185:1 |* kuvalāśvaṃ sutaṃ rājye | *HV 9.49*185:2 |* putrasaṃkrāmitaśrīs tu vanaṃ rājā samāviśat / tam uttaṅko 'tha viprarṣiḥ prayāntaṃ pratyavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तङ्क उवाच भवता रक्षणं कार्यं तत् तावत् कर्तुम् अर्हसि । निरुद्विग्नस् तपश् चर्तुं न हि शक्नोमि पार्थिव
uttaṅka uvāca bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tat tāvat kartum arhasi / nirudvignas tapaś cartuṃ na hi śaknomi pārthiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममाश्रमसमीपे वै समेषु मरुधन्वसु । समुद्रो वालुकापूर्ण उज्जानक इति स्मृतः
mamāśramasamīpe vai sameṣu marudhanvasu / samudro vālukāpūrṇa ujjānaka iti smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतानाम् अवध्यश् च महाकायो महाबलः । अन्तर्भूमिगतस् तत्र वालुकान्तर्हितो महान्
devatānām avadhyaś ca mahākāyo mahābalaḥ / antarbhūmigatas tatra vālukāntarhito mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर् नाम सुदारुणः । शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्
rākṣasasya madhoḥ putro dhundhur nāma sudāruṇaḥ / śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवत्सरस्य पर्यन्ते स निःश्वासं विमुञ्चति । यदा तदा मही तात चलति स्म सकानना
saṃvatsarasya paryante sa niḥśvāsaṃ vimuñcati / yadā tadā mahī tāta calati sma sakānanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य निःश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् । आदित्यपथम् आवृत्य सप्ताहं भूमिकम्पनम्
tasya niḥśvāsavātena raja uddhūyate mahat / ādityapatham āvṛtya saptāhaṃ bhūmikampanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सविस्फुलिङ्गं साङ्गारं सधूमम् अतिदारुणम् । तेन तात न शक्नोमि तस्मिन् स्थातुं स्व आश्रमे
savisphuliṅgaṃ sāṅgāraṃ sadhūmam atidāruṇam / tena tāta na śaknomi tasmin sthātuṃ sva āśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वारय महाकायं लोकानां हितकाम्यया । लोकाः स्वस्था भवन्त्व् अद्य तस्मिन् विनिहते त्वया
taṃ vāraya mahākāyaṃ lokānāṃ hitakāmyayā / lokāḥ svasthā bhavantv adya tasmin vinihate tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजसा स्वेन ते विष्णुस् तेज आप्याययिष्यति
tejasā svena te viṣṇus teja āpyāyayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि धुन्धुर् महातेजास् तेजसाल्पेन शक्यते । निर्दग्धुं पृथिवीपाल चिरं युगशतैर् अपि । वीर्यं हि सुमहत् तस्य देवैर् अपि दुरासदम्
na hi dhundhur mahātejās tejasālpena śakyate / nirdagdhuṃ pṛthivīpāla ciraṃ yugaśatair api / vīryaṃ hi sumahat tasya devair api durāsadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवम् उक्तो राजर्षिर् उत्तङ्केन महात्मना । कुवलाश्वं सुतं प्रादात् तस्मै धुन्धुनिबर्हणे
sa evam ukto rājarṣir uttaṅkena mahātmanā / kuvalāśvaṃ sutaṃ prādāt tasmai dhundhunibarhaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहदश्व उवाच भगवन् न्यस्तशस्त्रो ऽहम् अयं तु तनयो मम । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः
bṛhadaśva uvāca bhagavan nyastaśastro 'ham ayaṃ tu tanayo mama / bhaviṣyati dvijaśreṣṭha dhundhumāro na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं व्यादिश्य तनयं राजर्षिर् धुन्धुनिग्रहे । जगाम पर्वतायैव तपसे संशितव्रतः
sa taṃ vyādiśya tanayaṃ rājarṣir dhundhunigrahe / jagāma parvatāyaiva tapase saṃśitavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुवलाश्वस् तु पुत्राणां शतेन सह पार्तिवः । प्रायाद् उत्तङ्कसहितो धुन्धोस् तस्य निबर्हणे
kuvalāśvas tu putrāṇāṃ śatena saha pārtivaḥ / prāyād uttaṅkasahito dhundhos tasya nibarhaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आविशत् तदा विष्णुर् भगवांस् तेजसा प्रभुः । उत्तङ्कस्य नियोगाद् वै लोकानां हितकाम्यया
tam āviśat tadā viṣṇur bhagavāṃs tejasā prabhuḥ / uttaṅkasya niyogād vai lokānāṃ hitakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महान् अभूत् । एष श्रीमान् नृपसुतो धुन्धुमारो भविष्यति
tasmin prayāte durdharṣe divi śabdo mahān abhūt / eṣa śrīmān nṛpasuto dhundhumāro bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यैर् माल्यैश् च तं देवाः समन्तात् समवाकिरन् । देवदुन्दुभयश् चैव प्रणेदुर् भरतर्षभ
divyair mālyaiś ca taṃ devāḥ samantāt samavākiran / devadundubhayaś caiva praṇedur bharatarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गत्वा जयतां श्रेष्ठस् तनयैः सह वीर्यवान् । समुद्रं खानयाम् आस वालुकार्णवम् अव्ययम्
sa gatvā jayatāṃ śreṣṭhas tanayaiḥ saha vīryavān / samudraṃ khānayām āsa vālukārṇavam avyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणेन कौरव्य तेजसाप्यायितस् तदा । बभूव स महातेजा भूयो बलसमन्वितः
nārāyaṇena kauravya tejasāpyāyitas tadā / babhūva sa mahātejā bhūyo balasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुत्रैः खनद्भिस् तु वालुकान्तर्हितस् तदा । धुन्धुर् आसादितो राजन् दिशम् आवृत्य पश्चिमाम्
tasya putraiḥ khanadbhis tu vālukāntarhitas tadā / dhundhur āsādito rājan diśam āvṛtya paścimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखजेनाग्निना क्रोधाल् लोकान् उद्वर्तयन्न् इव । वारि सुस्राव वेगेन महोदधिर् इवोदये । सोमस्य भरतश्रेष्ठ धारोर्मिकलिलो महान्
mukhajenāgninā krodhāl lokān udvartayann iva / vāri susrāva vegena mahodadhir ivodaye / somasya bharataśreṣṭha dhārormikalilo mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुत्रशतं दग्धं त्रिभिर् ऊनं तु रक्षसा
tasya putraśataṃ dagdhaṃ tribhir ūnaṃ tu rakṣasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स राजा कौरव्य राक्षसं तं महाबलम् । आससाद महातेजा धुन्धुं धुन्धुविनाशनः
tataḥ sa rājā kauravya rākṣasaṃ taṃ mahābalam / āsasāda mahātejā dhundhuṃ dhundhuvināśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वारिमयं वेगम् आपीय स नराधिपः । योगी योगेन वह्निं च शमयाम् आस वारिणा
tasya vārimayaṃ vegam āpīya sa narādhipaḥ / yogī yogena vahniṃ ca śamayām āsa vāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहत्य तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम् । उत्तङ्कं दर्शयाम् आस कृतकर्मा नराधिपः
nihatya taṃ mahākāyaṃ balenodakarākṣasam / uttaṅkaṃ darśayām āsa kṛtakarmā narādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तङ्कस् तु वरं प्रादात् तस्मै राज्ञे महात्मने । ददतश् चाक्षयं वित्तं शत्रुभिश् चापराजयम्
uttaṅkas tu varaṃ prādāt tasmai rājñe mahātmane / dadataś cākṣayaṃ vittaṃ śatrubhiś cāparājayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम् । पुत्राणां चाक्षयांल् लोकान् स्वर्गे ये रक्षसा हताः
dharme ratiṃ ca satataṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam / putrāṇāṃ cākṣayāṃl lokān svarge ye rakṣasā hatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पुत्रास् त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते । दण्डाश्वकपिलाश्वौ तु कुमारौ तु कनीयसौ
tasya putrās trayaḥ śiṣṭā dṛḍhāśvo jyeṣṭha ucyate / daṇḍāśvakapilāśvau tu kumārau tu kanīyasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धौन्धुमारिर् दृढाश्वस् तु हर्यश्वस् तस्य चात्मजः । हर्यश्वस्य निकुम्भो ऽभूत् क्षत्रधर्मरतः सदा
dhaundhumārir dṛḍhāśvas tu haryaśvas tasya cātmajaḥ / haryaśvasya nikumbho 'bhūt kṣatradharmarataḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहताश्वो निकुम्भस्य सुतो रणविशारदः । अकृशाश्वः कृशाश्वश् च संहताश्वसुतौ नृप
saṃhatāśvo nikumbhasya suto raṇaviśāradaḥ / akṛśāśvaḥ kṛśāśvaś ca saṃhatāśvasutau nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य हैमवती कन्या सतां मता दृषद्वती । विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश् चापि प्रसेनजित्
tasya haimavatī kanyā satāṃ matā dṛṣadvatī / vikhyātā triṣu lokeṣu putraś cāpi prasenajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेभे प्रसेनजिद् भार्यां गौरीं नाम पतिव्रताम् । अभिशप्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता
lebhe prasenajid bhāryāṃ gaurīṃ nāma pativratām / abhiśaptā tu sā bhartrā nadī sā bāhudā kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मान्धाता युवनाश्वस्य त्रिलोकविजयी नृपः
māndhātā yuvanāśvasya trilokavijayī nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत् । साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणासदृशी भुवि । पतिव्रता च ज्येष्ठा च भ्रातॄणाम् अयुतस्य सा
tasya caitrarathī bhāryā śaśabindoḥ sutābhavat / sādhvī bindumatī nāma rūpeṇāsadṛśī bhuvi / pativratā ca jyeṣṭhā ca bhrātṝṇām ayutasya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याम् उत्पादयाम् आस मान्धाता द्वौ सुतौ नृप । पुरुकुत्सं च धर्मज्ञं मुचुकुन्दं च पार्थिवम्
tasyām utpādayām āsa māndhātā dvau sutau nṛpa / purukutsaṃ ca dharmajñaṃ mucukundaṃ ca pārthivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुकुत्ससुतस् त्व् आसीत् त्रसद्दस्युर् महीपतिः । नर्मदायाम् अथोत्पन्नः संभूतस् तस्य चात्मजः
purukutsasutas tv āsīt trasaddasyur mahīpatiḥ / narmadāyām athotpannaḥ saṃbhūtas tasya cātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुधन्वनः सुतश् चापि त्रिधन्वा नाम पार्थिवः
sudhanvanaḥ sutaś cāpi tridhanvā nāma pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञस् त्रिधन्वनस् त्व् आसीद् विद्वांस् त्रय्यारुणः प्रभुः । तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून् महाबलः
rājñas tridhanvanas tv āsīd vidvāṃs trayyāruṇaḥ prabhuḥ / tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūn mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाणिग्रहणमन्त्राणां विघ्नं चक्रे सुदुर्मतिः । येन भार्या हृता पूर्वं कृतोद्वाहा परस्य वै
pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ vighnaṃ cakre sudurmatiḥ / yena bhāryā hṛtā pūrvaṃ kṛtodvāhā parasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाल्यात् कामाच् च मोहाच् च संहर्षाच् चापलेन च । जहार कन्यां कामात् स कस्य चित् पुरवासिनः
bālyāt kāmāc ca mohāc ca saṃharṣāc cāpalena ca / jahāra kanyāṃ kāmāt sa kasya cit puravāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपध्वंसेति बहुशो वदन् क्रोधसमन्वितः
apadhvaṃseti bahuśo vadan krodhasamanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरं सो ऽब्रवीत् त्यक्तः क्व गच्छामीति वै मुहुः । पिता त्व् एनम् अथोवाच श्वपाकैः सह वर्तय । नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन
pitaraṃ so 'bravīt tyaktaḥ kva gacchāmīti vai muhuḥ / pitā tv enam athovāca śvapākaiḥ saha vartaya / nāhaṃ putreṇa putrārthī tvayādya kulapāṃsana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स निराक्रामन् नगराद् वचनात् पितुः । न च तं वारयाम् आस वसिष्ठो भगवान् ऋषिः
ity uktaḥ sa nirākrāman nagarād vacanāt pituḥ / na ca taṃ vārayām āsa vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु सत्यव्रतस् तात श्वपाकावसथान्तिके । पित्रा त्यक्तो ऽवसद् वीरः पिताप्य् अस्य वनं ययौ
sa tu satyavratas tāta śvapākāvasathāntike / pitrā tyakto 'vasad vīraḥ pitāpy asya vanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समा द्वादश राजेन्द्र तेनाधर्मेण वै तदा
samā dvādaśa rājendra tenādharmeṇa vai tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारांस् तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः । संन्यस्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः
dārāṃs tu tasya viṣaye viśvāmitro mahātapāḥ / saṃnyasya sāgarānūpe cacāra vipulaṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमं पुत्रम् औरसम् । शेषस्य भरणार्थाय व्यक्रीणाद् गोशतेन वै
tasya patnī gale baddhvā madhyamaṃ putram aurasam / śeṣasya bharaṇārthāya vyakrīṇād gośatena vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तु बद्धं गले दृष्ट्वा विक्रीयन्तं नृपात्मजः । महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयाम् आस भारत
taṃ tu baddhaṃ gale dṛṣṭvā vikrīyantaṃ nṛpātmajaḥ / maharṣiputraṃ dharmātmā mokṣayām āsa bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यव्रतो महाबाहुर् भरणं तस्य चाकरोत् । विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थम् अनुकम्पार्थम् एव च
satyavrato mahābāhur bharaṇaṃ tasya cākarot / viśvāmitrasya tuṣṭyartham anukampārtham eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽभवद् गालवो नाम गलबन्धान् महातपाः । महर्षिः कौशिकस् तात तेन वीरेण मोक्षितः
so 'bhavad gālavo nāma galabandhān mahātapāḥ / maharṣiḥ kauśikas tāta tena vīreṇa mokṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.