Library·Gopalabhatta: Haribhaktivilasa·3
मोक्ष-प्रदत्वम् बृहन्-नारदीये कलि-प्रसङ्गे [णार्प् १।४०।५२] - ये मानवा विगत-राग-परावर-ज्ञा नारायणं सुर-गुरुं सततं स्मरन्ति । ध्यानेन तेन हत किल्बिष-चेतनास् ते मातुः पयोधर-रसं न पुनः पिबन्ति
mokṣa-pradatvam bṛhan-nāradīye kali-prasaṅge [ṇārP 1.40.52] - ye mānavā vigata-rāga-parāvara-jñā nārāyaṇaṃ sura-guruṃ satataṃ smaranti | dhyānena tena hata kilbiṣa-cetanās te mātuḥ payodhara-rasaṃ na punaḥ pibanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-वैकुण्ठ-प्रापकत्वम् स्कान्दे श्री-ब्रह्मोक्तौ- मुहूर्तम् अपि यो ध्यायेन् नारायणम् अतन्द्रितः । सो ऽपि सद्-गतिम् आप्नोति किं पुनस् तत्-परायणः
śrī-vaikuṇṭha-prāpakatvam skānde śrī-brahmoktau- muhūrtam api yo dhyāyen nārāyaṇam atandritaḥ | so 'pi sad-gatim āpnoti kiṃ punas tat-parāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्मे वैशाख-माहात्म्ये यम-ब्राह्मण-संवादे [पद्मप् १।९६।७८] ध्यायन्ति पुरुषं दिव्यम् अच्युतं ये स्मरन्ति च । लभन्ते तेऽच्युत-स्थानं श्रुतिर् एषा पुरातनी
pādme vaiśākha-māhātmye yama-brāhmaṇa-saṃvāde [PadmaP 1.96.78] dhyāyanti puruṣaṃ divyam acyutaṃ ye smaranti ca | labhante te'cyuta-sthānaṃ śrutir eṣā purātanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारूप्य-प्रापणम् एकादश-स्कन्धे [भ्प् ११।५।४८] - वैरेण यं नृपतयः शिशुपाल-पौण्ड्र- शाल्वादयो गति-विलास-विलोकनाद्यैः । ध्यायन्त आकृत-धियः शयनासनादौ तत्-साम्यम् आपुर् अनुरक्त-धियां पुनः किम्
sārūpya-prāpaṇam ekādaśa-skandhe [BhP 11.5.48] - vaireṇa yaṃ nṛpatayaḥ śiśupāla-pauṇḍra- śālvādayo gati-vilāsa-vilokanādyaiḥ | dhyāyanta ākṛta-dhiyaḥ śayanāsanādau tat-sāmyam āpur anurakta-dhiyāṃ punaḥ kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वतः परम-फलत्वम् चतुर्थ-स्कन्धे [भ्प् ४।२०।२९] श्री-पृथूक्तौ - भजन्त्य् अथ त्वाम् अत एव साधवो व्युदस्त-माया-गुण-विभ्रमोदयम् । भवत्-पदानुस्मरणाद् ऋते सतां निमित्तम् अन्यद् भगवन् न विद्महे
svataḥ parama-phalatvam caturtha-skandhe [BhP 4.20.29] śrī-pṛthūktau - bhajanty atha tvām ata eva sādhavo vyudasta-māyā-guṇa-vibhramodayam | bhavat-padānusmaraṇād ṛte satāṃ nimittam anyad bhagavan na vidmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कन्द-पुराणे ब्रह्मोक्तौ च - आलोड्य सर्व-शास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । इदमे एव सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा
skanda-purāṇe brahmoktau ca - āloḍya sarva-śāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ | idame eva suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतएवोक्तं हायशीर्ष-पञ्चरात्रे नारायण-व्यूह-स्तवे - ये त्यक्त-लोक-धर्मार्था विष्णु-भक्ति-वशं गताः । ध्यायन्ति परमात्मानं तेभ्यो ऽपीह नमो नमः
ataevoktaṃ hāyaśīrṣa-pañcarātre nārāyaṇa-vyūha-stave - ye tyakta-loka-dharmārthā viṣṇu-bhakti-vaśaṃ gatāḥ | dhyāyanti paramātmānaṃ tebhyo 'pīha namo namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । स्मरणे यत् तन् माहात्म्यं तद्-ध्यानेऽप्य् अखिलं विदुः । भेदः कल्प्येत सामान्य-विशेषाभ्यां तयोः कियान्
| iti | smaraṇe yat tan māhātmyaṃ tad-dhyāne'py akhilaṃ viduḥ | bhedaḥ kalpyeta sāmānya-viśeṣābhyāṃ tayoḥ kiyān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ श्री-भगवत्-प्रबोधनम् ततो देवालये गत्वा घण्टाद्य्-उद्घोष-पूर्वकम् । प्रबोध्य स्तुतिभिः कृष्णं नीराज्यं प्रार्थयेद् इदम्
atha śrī-bhagavat-prabodhanam tato devālaye gatvā ghaṇṭādy-udghoṣa-pūrvakam | prabodhya stutibhiḥ kṛṣṇaṃ nīrājyaṃ prārthayed idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृतीय-स्कन्धे [भ्प् ३।९।२५] - सो ऽसाव् अदभ्र-करुणो भगवान् विवृद्ध- प्रेम-स्मितेन नयनाम्बुरुहं विजृम्भन् । उत्थाय विश्व-विजयाय च नो विषादं माध्व्या गिरापनयतात् पुरुषः पुराणः
tṛtīya-skandhe [BhP 3.9.25] - so 'sāv adabhra-karuṇo bhagavān vivṛddha- prema-smitena nayanāmburuhaṃ vijṛmbhan | utthāya viśva-vijayāya ca no viṣādaṃ mādhvyā girāpanayatāt puruṣaḥ purāṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव-प्रपन्नार्तिहर प्रसादं कुरु केशव । अवलोकन-दानेन भूयो मां पारयाच्युत
deva-prapannārtihara prasādaṃ kuru keśava | avalokana-dānena bhūyo māṃ pārayācyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । देवालयं प्रविश्याथ स्तोत्राणीष्टानि कीर्तयन् । कृष्णस्य तुलसी-वर्जं निर्माल्यम् अपसारयेत्
| iti | devālayaṃ praviśyātha stotrāṇīṣṭāni kīrtayan | kṛṣṇasya tulasī-varjaṃ nirmālyam apasārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ निर्माल्योत्तारणम् अत्रि-स्मृतौ- प्रातः-काले सदा कुर्यान् निर्माल्योत्तारणं बुधः । तृषिताः पशवो बद्धाः कन्यका च रजस्वला । देवता च सनिर्माल्या हन्ति पुण्यं पुराकृतम्
atha nirmālyottāraṇam atri-smṛtau- prātaḥ-kāle sadā kuryān nirmālyottāraṇaṃ budhaḥ | tṛṣitāḥ paśavo baddhāḥ kanyakā ca rajasvalā | devatā ca sanirmālyā hanti puṇyaṃ purākṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारसिंहे श्री-यमोक्तौ- देव-माल्यापनयनं देवागारे समूहनम् । स्नापनं सर्व-देवानां गो-प्रदान-समं स्मृतम्
nārasiṃhe śrī-yamoktau- deva-mālyāpanayanaṃ devāgāre samūhanam | snāpanaṃ sarva-devānāṃ go-pradāna-samaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद-पञ्चरात्रे- यः प्रातर् उत्थाय विधाय नित्यं निर्माल्यम् ईशस्य निराकरोति । न तस्य दुःखं न दरिद्रता च नाकाल-मृत्युर् न च रोग-मात्रम्
nārada-pañcarātre- yaḥ prātar utthāya vidhāya nityaṃ nirmālyam īśasya nirākaroti | na tasya duḥkhaṃ na daridratā ca nākāla-mṛtyur na ca roga-mātram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुणोदय-वेलायां निर्माल्यं शल्यतां व्रजेत् । प्रातस् तु स्यान् महाशल्यं घटिका-मात्र-योगतः
aruṇodaya-velāyāṃ nirmālyaṃ śalyatāṃ vrajet | prātas tu syān mahāśalyaṃ ghaṭikā-mātra-yogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिशल्यं विजानीयात् ततो वज्र-प्रहारवत् । अरुणोदय-वेलायां शल्यं तत् क्षमते हरिः
atiśalyaṃ vijānīyāt tato vajra-prahāravat | aruṇodaya-velāyāṃ śalyaṃ tat kṣamate hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटिकायाम् अतिक्रान्तौ क्षुद्रं पातकम् आवहेत् । मुहूर्ते समतिक्रान्ते पूर्णं पातकम् उच्यते
ghaṭikāyām atikrāntau kṣudraṃ pātakam āvahet | muhūrte samatikrānte pūrṇaṃ pātakam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिपातकम् एव् स्यात् घटिकानां चतुष्टये । मुहूर्त-त्रितये पूर्णे महा-पातकम् उच्यते
atipātakam ev syāt ghaṭikānāṃ catuṣṭaye | muhūrta-tritaye pūrṇe mahā-pātakam ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः परं ब्रह्म-वधो महा-पातक-पञ्चकम् । प्रहरे पूर्णतां याते प्रायश्चित्तं ततो न हि
tataḥ paraṃ brahma-vadho mahā-pātaka-pañcakam | prahare pūrṇatāṃ yāte prāyaścittaṃ tato na hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्माल्यस्य विलम्बे तु प्रायश्चित्तम् अथोच्यते । अतिक्रान्ते मुहूर्तार्धे सहस्रं जपम् आचरेत्
nirmālyasya vilambe tu prāyaścittam athocyate | atikrānte muhūrtārdhe sahasraṃ japam ācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्णे मुहूर्ते सञ्जाते सहस्रं सार्धम् उच्यते । सहस्र-द्वितीयं कुर्यात् घटिकानां चतुष्टये
pūrṇe muhūrte sañjāte sahasraṃ sārdham ucyate | sahasra-dvitīyaṃ kuryāt ghaṭikānāṃ catuṣṭaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्त-त्रितयेऽतीते अयुतं जपम् आचरेत् । प्रहरे पूर्णतां याते पुरश्चरणम् उच्यते । प्रहरे समतिक्रान्ते प्रायश्चित्तं न विद्यते
muhūrta-tritaye'tīte ayutaṃ japam ācaret | prahare pūrṇatāṃ yāte puraścaraṇam ucyate | prahare samatikrānte prāyaścittaṃ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ श्री-मुख-प्रक्षालनम् श्री-हस्ताङ्घ्रि-मुखाम्भोज-क्षालनाय च तद्-गृहे । गण्डूषाणि जलैर् दत्त्वा दन्त-काष्ठं समर्पयेत्
atha śrī-mukha-prakṣālanam śrī-hastāṅghri-mukhāmbhoja-kṣālanāya ca tad-gṛhe | gaṇḍūṣāṇi jalair dattvā danta-kāṣṭhaṃ samarpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वोल्लेखनिकां दत्त्वा पादुके शुद्ध-मृत्तिकाम् । सलिलं च पुनर् दद्याद् वासो ऽपि मुख-मार्जनम्
jihvollekhanikāṃ dattvā pāduke śuddha-mṛttikām | salilaṃ ca punar dadyād vāso 'pi mukha-mārjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः श्री-तुलसीं पुण्याम् अर्पयेत् भगवत्-प्रियाम् । तन्-माहात्म्यं च तन्-मुख्य-प्रसङ्गे लेख्यम् अग्रतः
tataḥ śrī-tulasīṃ puṇyām arpayet bhagavat-priyām | tan-māhātmyaṃ ca tan-mukhya-prasaṅge lekhyam agrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दन्त-काष्ठार्पण-माहात्म्यम् विष्णु-धर्मोत्तरे- दन्त-काष्ठ-प्रदानेन दन्त-सौभाग्यम् ऋच्छति । जिह्वोल्लेखनिकां दत्त्वा विरोगस् त्व् अभिजायते
atha danta-kāṣṭhārpaṇa-māhātmyam viṣṇu-dharmottare- danta-kāṣṭha-pradānena danta-saubhāgyam ṛcchati | jihvollekhanikāṃ dattvā virogas tv abhijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादुकायाः प्रदानेन गतिम् इष्टाम् अवाप्नुयात् । मृद्-भाग-दानाद् देवस्य भूमिम् आप्नोत्य् अनुत्तमाम्
pādukāyāḥ pradānena gatim iṣṭām avāpnuyāt | mṛd-bhāga-dānād devasya bhūmim āpnoty anuttamām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मङ्गल-नीराजनम् पठित्वाथ प्रियान् श्लोकान् महा-वादित्र-निस्वनैः । प्रभोर् नीराजनं कुर्यान् मङ्गलाख्यं जगद्-धितम्
atha maṅgala-nīrājanam paṭhitvātha priyān ślokān mahā-vāditra-nisvanaiḥ | prabhor nīrājanaṃ kuryān maṅgalākhyaṃ jagad-dhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीराजनं त्व् इदं सर्वैः कर्तव्यं शुचि-विग्रहैः । परम-श्रद्धयोत्थाय द्रष्टव्यं च सदा नरैः
nīrājanaṃ tv idaṃ sarvaiḥ kartavyaṃ śuci-vigrahaiḥ | parama-śraddhayotthāya draṣṭavyaṃ ca sadā naraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीणां पुंसां च सर्वेषाम् एतत् सर्वेष्ट-पूरकम् । समस्त-दैन्य-दारिद्र्य-दुरिताद्य्-उपशान्ति-कृत्
strīṇāṃ puṃsāṃ ca sarveṣām etat sarveṣṭa-pūrakam | samasta-dainya-dāridrya-duritādy-upaśānti-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रातः-स्नानार्थोद्यमः ततो ऽरुणोदयस्यान्ते स्नानार्थं निःसरेद् बहिः । कीर्तयन् कृष्ण-नामानि तीर्थं गच्छेद् अनन्तरम्
atha prātaḥ-snānārthodyamaḥ tato 'ruṇodayasyānte snānārthaṃ niḥsared bahiḥ | kīrtayan kṛṣṇa-nāmāni tīrthaṃ gacched anantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च शुक्र-स्मृतौ- ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय शुचिर् भूत्वा समाहितः । स्वस्तिकाद्य्-आसनं बद्ध्वा ध्यात्वा कृष्ण-पादाम्बुजम्
tathā ca śukra-smṛtau- brāhme muhūrte cotthāya śucir bhūtvā samāhitaḥ | svastikādy-āsanaṃ baddhvā dhyātvā kṛṣṇa-pādāmbujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निर्गत्य निलयान्नामानीमानि कीर्तयेत् । श्री-वासुदेवानिरुद्ध-प्रद्युम्नाधोक्षजाच्युत । श्री-कृष्णानन्त गोविन्द सङ्कर्षण नमो ऽस्तु ते
tato nirgatya nilayānnāmānīmāni kīrtayet | śrī-vāsudevāniruddha-pradyumnādhokṣajācyuta | śrī-kṛṣṇānanta govinda saṅkarṣaṇa namo 'stu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा तीर्थादिकं तत्र निक्षिप्य स्नान-साधनम् । विधिनाचर्य मैत्र्य्-आदि-कृत्यं शौचं विधाय च । आचम्य खानि संमार्ज्य स्नानं कुर्यात् यथोचितम्
gatvā tīrthādikaṃ tatra nikṣipya snāna-sādhanam | vidhinācarya maitry-ādi-kṛtyaṃ śaucaṃ vidhāya ca | ācamya khāni saṃmārjya snānaṃ kuryāt yathocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मैत्र्यादि-कृत्य-विधिः श्री-विष्णु-पुराणे [विप् ३।११।८-१५] और्व-सगर-संवादे गृहि-धर्म-कथने- ततः कल्ये समुत्थाय कुर्यान् मूत्रं नरेश्वर । नैरृत्याम् इषु-विक्षेपम् अतीत्याधिकं गृहात्
atha maitryādi-kṛtya-vidhiḥ śrī-viṣṇu-purāṇe [ViP 3.11.8-15] aurva-sagara-saṃvāde gṛhi-dharma-kathane- tataḥ kalye samutthāya kuryān mūtraṃ nareśvara | nairṛtyām iṣu-vikṣepam atītyādhikaṃ gṛhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरादावसथान् मूत्रं पुरीषं च समुत्सृजेत् । पादाव् असेचनोच्छिष्टे प्रक्षिपेन् न गृहाङ्गणे
dūrādāvasathān mūtraṃ purīṣaṃ ca samutsṛjet | pādāv asecanocchiṣṭe prakṣipen na gṛhāṅgaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्म-च्छायां तरोश् छायां गो-सूर्याग्न्य्-अनिलांस् तथा । गुरुं द्विजादींश् च बुधो न मेहेत कदाचन
ātma-cchāyāṃ taroś chāyāṃ go-sūryāgny-anilāṃs tathā | guruṃ dvijādīṃś ca budho na meheta kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कृष्टे शस्य-मध्ये वा गो-व्रजे जन-संसदि । न वर्त्मनि न नद्य्-आदि-तीर्थेषु पुरुषर्षभ
na kṛṣṭe śasya-madhye vā go-vraje jana-saṃsadi | na vartmani na nady-ādi-tīrtheṣu puruṣarṣabha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाप्सु नैवाम्भसस् तीरे न श्मशाने समाचरेत् । उत्सर्गं वै पुरीषस्य मूत्रस्य च विसर्जनम्
nāpsu naivāmbhasas tīre na śmaśāne samācaret | utsargaṃ vai purīṣasya mūtrasya ca visarjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदङ्मुखो दिवोत्सर्गं विपरीत-मुखो निशि । कुर्वीतानापदि प्राज्ञो मूत्रोत्सर्गं च पार्थिव
udaṅmukho divotsargaṃ viparīta-mukho niśi | kurvītānāpadi prājño mūtrotsargaṃ ca pārthiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृणैर् आच्छाद्य वसुधां वस्त्र-प्रावृत-मस्तकः । तिष्ठेन् नातिचिरं तत्र नैव किञ्चिद् उदीरयेत्
tṛṇair ācchādya vasudhāṃ vastra-prāvṛta-mastakaḥ | tiṣṭhen nāticiraṃ tatra naiva kiñcid udīrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा कौर्मे व्यास-गीतायाम्- निधाय दक्षिणे कर्णे ब्रह्म-सूत्रम् उदङ्मुखः । अन्तर्धाप्य महीं काष्ठैः पत्रैर् लोष्ट्रैस् तृणेन वा
tathā kaurme vyāsa-gītāyām- nidhāya dakṣiṇe karṇe brahma-sūtram udaṅmukhaḥ | antardhāpya mahīṃ kāṣṭhaiḥ patrair loṣṭrais tṛṇena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रावृत्य तु शिरः कुर्याद् विन्-मूत्रस्य विसर्जनम् । न चैवाभिमुखः स्त्रीणां गुरु-ब्राह्मणयोर् गवाम् । न देव-देवालयोर् नापाम् अपि कदाचन
prāvṛtya tu śiraḥ kuryād vin-mūtrasya visarjanam | na caivābhimukhaḥ strīṇāṃ guru-brāhmaṇayor gavām | na deva-devālayor nāpām api kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदीं ज्योतींषि वीक्षित्वा न वाय्व्-अग्नि-मुखो ऽपि वा । प्रयादित्यं प्रत्यनलं प्रतिसोमं तथैव च
nadīṃ jyotīṃṣi vīkṣitvā na vāyv-agni-mukho 'pi vā | prayādityaṃ pratyanalaṃ pratisomaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काशी-काण्डे श्री-स्कन्दागस्त्य-संवादे- ततश् चावश्यकं कर्तुं नैरृतीं दिशम् आश्रयेत् । ग्रामाद् धनुः-शतं गच्छेन् नगराच् च चतुर्गुणम्
kāśī-kāṇḍe śrī-skandāgastya-saṃvāde- tataś cāvaśyakaṃ kartuṃ nairṛtīṃ diśam āśrayet | grāmād dhanuḥ-śataṃ gacchen nagarāc ca caturguṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णोपवीत्य्-उदग्-वक्त्रो दिवसे सन्ध्ययोर् अपि । विन्-मूत्रे विसृजेन् मौनी निशायां दक्षिणा-मुखः
karṇopavīty-udag-vaktro divase sandhyayor api | vin-mūtre visṛjen maunī niśāyāṃ dakṣiṇā-mukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नालोकयेद् दिशो भागान् ज्योतिश् चक्रं नभो ऽमलम् । वामेन पाणिना शिश्नं धृत्वोत्तिष्ठेत् प्रयत्नवान्
nālokayed diśo bhāgān jyotiś cakraṃ nabho 'malam | vāmena pāṇinā śiśnaṃ dhṛtvottiṣṭhet prayatnavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैवाग्रे- न मूत्रं गो-व्रजे कुर्यान् न वल्मीके न भस्मनि । न गर्तेषु स-सत्त्वेषु न तिष्ठन् न व्रजन्न् अपि
tatraivāgre- na mūtraṃ go-vraje kuryān na valmīke na bhasmani | na garteṣu sa-sattveṣu na tiṣṭhan na vrajann api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-सुख-मुखो रात्रौ दिवा छायान्धकारयोः । भीतिषु प्राण-बाधायां कुर्यान् मल-विसर्जनम्
yathā-sukha-mukho rātrau divā chāyāndhakārayoḥ | bhītiṣu prāṇa-bādhāyāṃ kuryān mala-visarjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णु-पुराणे [भ्प् ३।११।१६-१८] तत्रैव- वल्मीक-मूषिकोत्खातां मृदं नान्तर्-जलात् तथा । शौचावशिष्टां गेहाच् च न दद्याल् लेप-सम्भवाम्
viṣṇu-purāṇe [BhP 3.11.16-18] tatraiva- valmīka-mūṣikotkhātāṃ mṛdaṃ nāntar-jalāt tathā | śaucāvaśiṣṭāṃ gehāc ca na dadyāl lepa-sambhavām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तःप्राण्यवपन्नां च हलोत्खातां च पार्थिव । परित्यजेन् मृदश् चैताः सकलाः शौच-साधने
antaḥprāṇyavapannāṃ ca halotkhātāṃ ca pārthiva | parityajen mṛdaś caitāḥ sakalāḥ śauca-sādhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एका लिङ्गे गुदे तिस्रस् दश वाम-करे नृप । हस्त-द्वये सप्तान्या मृदः शौचोपपादिकाः
ekā liṅge gude tisras daśa vāma-kare nṛpa | hasta-dvaye saptānyā mṛdaḥ śaucopapādikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यम-स्मृतौ- तिस्रस् तु पादयोर् देयाः शुद्धि-कामेन नित्यशः
yama-smṛtau- tisras tu pādayor deyāḥ śuddhi-kāmena nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च- तिस्रस् तु मृत्तिका देयाः कृत्वा तु नख-शोधनम्
kiṃ ca- tisras tu mṛttikā deyāḥ kṛtvā tu nakha-śodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काशी-खण्डे च तत्रैव- गुह्ये दद्यान् मृदं चैकां पायौ पञ्चाम्बु-सान्तराः । दश वाम-करे चापि सप्त पाणि-द्वये मृदः
kāśī-khaṇḍe ca tatraiva- guhye dadyān mṛdaṃ caikāṃ pāyau pañcāmbu-sāntarāḥ | daśa vāma-kare cāpi sapta pāṇi-dvaye mṛdaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकां पादयोर् दद्यात् तिस्रः पाण्योर् मृदः स्मृताः । इत्थं शौचं गृही कुर्याद् गन्ध-लेप-क्षयावधि
ekaikāṃ pādayor dadyāt tisraḥ pāṇyor mṛdaḥ smṛtāḥ | itthaṃ śaucaṃ gṛhī kuryād gandha-lepa-kṣayāvadhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाद् द्विगुणम् एतत् तु ब्रह्मचर्यादिषु त्रिषु । दिवा विहित-शौचाच् च रात्राव् अर्धं समाचरेत्
kramād dviguṇam etat tu brahmacaryādiṣu triṣu | divā vihita-śaucāc ca rātrāv ardhaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुजार्धं च तद्-अर्धं च पथि चौरादि-पीडिते । तद्-अर्ध-योषितां चापि स्वास्थ्ये न्यूनं न कारयेत् । आर्द्र-धात्री-फलोन्माना मृदः शौचे प्रकीर्तिताः
rujārdhaṃ ca tad-ardhaṃ ca pathi caurādi-pīḍite | tad-ardha-yoṣitāṃ cāpi svāsthye nyūnaṃ na kārayet | ārdra-dhātrī-phalonmānā mṛdaḥ śauce prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्ख-स्मृतौ- मृत्तिका तु समुद्दिष्टा त्रिपर्वी पूर्यते यया
śaṅkha-smṛtau- mṛttikā tu samuddiṣṭā triparvī pūryate yayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्ष-स्मृतौ- अर्ध-प्रसृति-मात्रा तु प्रथमा मृत्तिका स्मृता । द्वितीया च तृतीया च तद्-अर्धं परिकीर्तिता
dakṣa-smṛtau- ardha-prasṛti-mātrā tu prathamā mṛttikā smṛtā | dvitīyā ca tṛtīyā ca tad-ardhaṃ parikīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ केवल-मूत्रोत्सर्गे दक्षः- एका लिङ्गे तु सव्ये त्रिर् उभयोर् मृद्-द्वयं स्मृतम्
atha kevala-mūtrotsarge dakṣaḥ- ekā liṅge tu savye trir ubhayor mṛd-dvayaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मे- पादयोर् द्वे गृहीत्वा च सुप्रक्षालित-पाणिना । आचम्य तु ततः शुद्धः स्मृत्वा विष्णुं सनातनम्
brāhme- pādayor dve gṛhītvā ca suprakṣālita-pāṇinā | ācamya tu tataḥ śuddhaḥ smṛtvā viṣṇuṃ sanātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णु-पुराणे [भ्प् ३।११।१९-२१] तत्रैव- अच्छेनागन्ध-फेनेन जलेनाबुद्बुदेन च । आचामेत मृदं भूयस् तथा दद्यात् समाहितः
viṣṇu-purāṇe [BhP 3.11.19-21] tatraiva- acchenāgandha-phenena jalenābudbudena ca | ācāmeta mṛdaṃ bhūyas tathā dadyāt samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्पादिताङ्घ्रि-शौचस् तु पापाव् अभ्युक्ष्य वै पुनः । त्रिः पिबेत् सलिलं तेन तथा द्विः परिमार्जयेत्
niṣpāditāṅghri-śaucas tu pāpāv abhyukṣya vai punaḥ | triḥ pibet salilaṃ tena tathā dviḥ parimārjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीर्षण्यानि ततः खानि मूर्धानं च मृदा लभेत् । बाहू नाभिं च तोयेन हृदयं चापि संस्पृशेत्
śīrṣaṇyāni tataḥ khāni mūrdhānaṃ ca mṛdā labhet | bāhū nābhiṃ ca toyena hṛdayaṃ cāpi saṃspṛśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र च विशेषो दक्षेणोक्तः- प्रक्षाल्य हस्तौ पादौ च त्रिः पिबेद् अम्बु वीक्षितम् । संवृत्ताङ्गुष्ठ-मूलेन द्विः प्रमृज्यात् ततो मुखम्
atra ca viśeṣo dakṣeṇoktaḥ- prakṣālya hastau pādau ca triḥ pibed ambu vīkṣitam | saṃvṛttāṅguṣṭha-mūlena dviḥ pramṛjyāt tato mukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहत्य तिसृभिः पूर्वम् आस्यम् एवम् उपस्पृशेत् । अङ्गुष्ठेन प्रदेशिन्या घ्राणं पश्चाद् अनन्तरम्
saṃhatya tisṛbhiḥ pūrvam āsyam evam upaspṛśet | aṅguṣṭhena pradeśinyā ghrāṇaṃ paścād anantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां तु चक्षुः-श्रोत्रे पुनः पुनः । कनिष्ठाङ्गुष्ठयोर् नाभिं हृदयं तु तलेन वै । सर्वाभिस् तु शिरः पश्चाद् बाहू चाग्रेण संस्पृशेत्
aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu cakṣuḥ-śrotre punaḥ punaḥ | kaniṣṭhāṅguṣṭhayor nābhiṃ hṛdayaṃ tu talena vai | sarvābhis tu śiraḥ paścād bāhū cāgreṇa saṃspṛśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा काशी-खण्डे तत्रैव- प्राग् आस्य उदगास्यो वा सूपविष्टः शुचौ भुवि । उपस्पृशेद् विहीनायां तुषाङ्गारास्थि-भस्मभिः
tathā kāśī-khaṇḍe tatraiva- prāg āsya udagāsyo vā sūpaviṣṭaḥ śucau bhuvi | upaspṛśed vihīnāyāṃ tuṣāṅgārāsthi-bhasmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुष्णाभिर् अफेनाभिर् अद्भिर् हृद्गाभिर् अत्वरः । ब्राह्मणो ब्रह्म-तीर्थेन दृष्टि-पूतनाभिर् आचमेत्
anuṣṇābhir aphenābhir adbhir hṛdgābhir atvaraḥ | brāhmaṇo brahma-tīrthena dṛṣṭi-pūtanābhir ācamet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्ठ-गाभिर् नृपः शुध्येत् तालुगाभिस् तथोरुजः । स्त्री-शूद्रावास्यसंस्पर्श-मात्रेणापि विसुध्यतः
kaṇṭha-gābhir nṛpaḥ śudhyet tālugābhis tathorujaḥ | strī-śūdrāvāsyasaṃsparśa-mātreṇāpi visudhyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याज्ञवल्क्य-स्मृतौ- पाद-क्षालन-शेषेण नाचामेत् वारिणा द्विजः । यद्य् आचमेत् स्रावयित्वा भूमौ बौधायनो ऽब्रवीत्
yājñavalkya-smṛtau- pāda-kṣālana-śeṣeṇa nācāmet vāriṇā dvijaḥ | yady ācamet srāvayitvā bhūmau baudhāyano 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाज-स्मृतौ- पाणिना दक्षिणेनैव संहताङ्गुलिनाचमेत् । मुक्ताङ्गुष्ठक-निष्ठेन नक-स्पृष्टा अपस् त्यजेत्
bharadvāja-smṛtau- pāṇinā dakṣiṇenaiva saṃhatāṅgulinācamet | muktāṅguṣṭhaka-niṣṭhena naka-spṛṣṭā apas tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौर्मे च व्यास-गीतायाम्- भुक्त्वा पीत्वा च सुप्त्वा च स्नात्वा रथ्योपसर्पणे । औष्ठौ विलोमकौ स्पृष्ट्वा वासो विपरिधाय च
kaurme ca vyāsa-gītāyām- bhuktvā pītvā ca suptvā ca snātvā rathyopasarpaṇe | auṣṭhau vilomakau spṛṣṭvā vāso viparidhāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेतो-मूत्र-पुरीषाणाम् उत्सर्गेऽनृत-भाषणे । ष्थीवित्वाध्ययनारम्भे काश-श्वासागमे तथा
reto-mūtra-purīṣāṇām utsarge'nṛta-bhāṣaṇe | ṣthīvitvādhyayanārambhe kāśa-śvāsāgame tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वरं वा श्मशानं वा समभ्यस्य द्विजोत्तमः । सन्ध्योर् उभयोस् तद्वद् आचान्तो ऽप्य् आचमेत् पुनः
catvaraṃ vā śmaśānaṃ vā samabhyasya dvijottamaḥ | sandhyor ubhayos tadvad ācānto 'py ācamet punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च- शिरः प्रावृत्य कण्ठं वा मुक्तकच्छ-शिखो ऽपि वा । अकृत्वा पादयोः शौचम् आचान्तो ऽप्य् अशुचिर् भवेत्
kiṃ ca- śiraḥ prāvṛtya kaṇṭhaṃ vā muktakaccha-śikho 'pi vā | akṛtvā pādayoḥ śaucam ācānto 'py aśucir bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोपानत्कौ जलस्थो वा नोष्णीषी चाचमेद् बुधः । न चैव वर्ष-धाराभिर् हस्तोच्छिष्टे तथा बुधः
sopānatkau jalastho vā noṣṇīṣī cācamed budhaḥ | na caiva varṣa-dhārābhir hastocchiṣṭe tathā budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैक-हस्तार्पिउत्त-जलैर् विना सूत्रेण वा पुनः । न पादुकासन-स्थो वा बहिर् जानुर् अथापि वा
naika-hastārpiutta-jalair vinā sūtreṇa vā punaḥ | na pādukāsana-stho vā bahir jānur athāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वैष्णवाचमनम् त्रिः-पाने केशवं नारायणं माधवम् अप्य् अथ । प्रक्षालने द्वयोः पाण्योर् गोविन्दं विष्णुम् अप्य् उभौ
atha vaiṣṇavācamanam triḥ-pāne keśavaṃ nārāyaṇaṃ mādhavam apy atha | prakṣālane dvayoḥ pāṇyor govindaṃ viṣṇum apy ubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुसूदनम् एकं च मार्जनेऽन्यं त्रिविक्रमम्
madhusūdanam ekaṃ ca mārjane'nyaṃ trivikramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मार्जनेऽप्य् अधरयोर् वामन-श्रीधराव् उभौ
unmārjane'py adharayor vāmana-śrīdharāv ubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षालने पुनः पाण्योर् हृषीकेशं च पादयोः । पद्मनाभं प्रोक्षणे तु मूर्ध्नो दामोदरं ततः
prakṣālane punaḥ pāṇyor hṛṣīkeśaṃ ca pādayoḥ | padmanābhaṃ prokṣaṇe tu mūrdhno dāmodaraṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवं मुखे सङ्कर्षणं प्रद्युम्नम् इत्य् उभौ । नासयोर् नेत्र-युगलेऽनिरुद्धं पुरुषोत्तमम् । अधोक्षजं नृसिंहं च कर्णयोर् नाभितो ऽच्युतम्
vāsudevaṃ mukhe saṅkarṣaṇaṃ pradyumnam ity ubhau | nāsayor netra-yugale'niruddhaṃ puruṣottamam | adhokṣajaṃ nṛsiṃhaṃ ca karṇayor nābhito 'cyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनार्दनं च हृदये उपेन्द्रं मस्तके ततः । दक्षिणे तु हरिं बाहौ वामे कृष्णं यथाविधि । नमो ऽनन्तं च चतुर्थ्य्-अन्तम् आचामेत् क्रमतो जपन्
janārdanaṃ ca hṛdaye upendraṃ mastake tataḥ | dakṣiṇe tu hariṃ bāhau vāme kṛṣṇaṃ yathāvidhi | namo 'nantaṃ ca caturthy-antam ācāmet kramato japan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशक्तः केवलम् दक्षं स्पृशेत् कर्णं तथा च वाक् । कुर्वीतालभनं वापि दक्षिण-श्रवणस्य वै
aśaktaḥ kevalam dakṣaṃ spṛśet karṇaṃ tathā ca vāk | kurvītālabhanaṃ vāpi dakṣiṇa-śravaṇasya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दन्त-धावन-विधिः तत्र कात्यायनः- उत्थाय नेत्रं प्रक्षाल्य शुचिर् भूत्वा समाहितः । परिजप्य च मन्त्रेण भक्षयेद् दन्त-धावनम्
atha danta-dhāvana-vidhiḥ tatra kātyāyanaḥ- utthāya netraṃ prakṣālya śucir bhūtvā samāhitaḥ | parijapya ca mantreṇa bhakṣayed danta-dhāvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रश् चायम्- आयुर् बलं यशो वर्चः प्रजा पशु-वसूनि च । ब्रह्म प्रज्ञां च मेधां च त्वं नो धेहि वनस्पते
mantraś cāyam- āyur balaṃ yaśo varcaḥ prajā paśu-vasūni ca | brahma prajñāṃ ca medhāṃ ca tvaṃ no dhehi vanaspate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य नित्यता काशी-खण्डे- अथो मुख-विशुद्ध्य्-अर्थं गृह्णीयाद् दन्त-धावनम् । आचान्तो ऽप्य् अशुचिर् यस्माद् अकृत्वा दन्त-धावनम्
tasya nityatā kāśī-khaṇḍe- atho mukha-viśuddhy-arthaṃ gṛhṇīyād danta-dhāvanam | ācānto 'py aśucir yasmād akṛtvā danta-dhāvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाराहे च- दन्त-काष्ठम् अखादित्वा यस् तु माम् उपसर्पति । सर्व-काल-कृतं कर्म तेन चैकेन नश्यति
vārāhe ca- danta-kāṣṭham akhāditvā yas tu mām upasarpati | sarva-kāla-kṛtaṃ karma tena caikena naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दन्त-काष्ठ-निषिद्ध-दिनानि मनुः- चतुर्दश्य्-अष्टमी-दर्श-पौर्णमास्य्-अर्क-सङ्क्रमः । एषु स्त्री-तैल-मांसानि दन्त-काष्ठानि वर्जयेत्
atha danta-kāṣṭha-niṣiddha-dināni manuḥ- caturdaśy-aṣṭamī-darśa-paurṇamāsy-arka-saṅkramaḥ | eṣu strī-taila-māṃsāni danta-kāṣṭhāni varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवर्तकः- आद्ये तिथौ नवम्यां च क्षये चन्द्रमसस् तथा । आदित्य्-वारे शौरे च वर्जयेद् दन्त-धावनम्
saṃvartakaḥ- ādye tithau navamyāṃ ca kṣaye candramasas tathā | ādity-vāre śaure ca varjayed danta-dhāvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कात्यायनः- प्रतिपद्-दर्श-षष्ठीषु नवम्यां च विशेषतः । दन्तानां काष्ठ-संयोगो दहत्य् आसप्तमं कुलम्
kātyāyanaḥ- pratipad-darśa-ṣaṣṭhīṣu navamyāṃ ca viśeṣataḥ | dantānāṃ kāṣṭha-saṃyogo dahaty āsaptamaṃ kulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्ध-वशिष्ठः- उपवासे तथा श्राद्धेन खादेद् दन्त-धावनम् । दन्तानां काष्ठ-संयोगो हन्ति सप्त-कुलानि वै
vṛddha-vaśiṣṭhaḥ- upavāse tathā śrāddhena khāded danta-dhāvanam | dantānāṃ kāṣṭha-saṃyogo hanti sapta-kulāni vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यत्र च- प्रतिपद्-दर-षष्ठीषु नवम्य्-एकादशी-रवौ । दन्तानां काष्ठ-संयोगो हन्ति पुण्यं पुरा-कृतम्
anyatra ca- pratipad-dara-ṣaṣṭhīṣu navamy-ekādaśī-ravau | dantānāṃ kāṣṭha-saṃyogo hanti puṇyaṃ purā-kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तत्र प्रतिनिधिः दिनएष्व् एतेषु काष्ठैर् हि दन्तानां धावनस्य तु । निषिद्धत्वात् तृणैः कुर्यात् तथा काष्ठेतरैश् च तत्
atha tatra pratinidhiḥ dinaeṣv eteṣu kāṣṭhair hi dantānāṃ dhāvanasya tu | niṣiddhatvāt tṛṇaiḥ kuryāt tathā kāṣṭhetaraiś ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च व्यासः- प्रतिपद्-दर्श-षष्ठीषु नवम्यां दन्त-धावनम् । पर्णैर् अन्यत्र काष्ठैश् च जीवोल्लेख्हः सदैव हि
tathā ca vyāsaḥ- pratipad-darśa-ṣaṣṭhīṣu navamyāṃ danta-dhāvanam | parṇair anyatra kāṣṭhaiś ca jīvollekhhaḥ sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पैठीनसिः- अलाभे च निषेधे वा काष्ठानां दन्त-धावनम् । पर्णादिना विशुद्धेन जिह्वोल्लेखः सदैव हि
paiṭhīnasiḥ- alābhe ca niṣedhe vā kāṣṭhānāṃ danta-dhāvanam | parṇādinā viśuddhena jihvollekhaḥ sadaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तत्रैवापवादः काष्ठैः प्रतिपद्-आदौ यन् निषिद्धं दन्त-धावनम् । तृण-पर्णैस् तु तत् कुर्याद् अमाम् एकादशीं विना
atha tatraivāpavādaḥ kāṣṭhaiḥ pratipad-ādau yan niṣiddhaṃ danta-dhāvanam | tṛṇa-parṇais tu tat kuryād amām ekādaśīṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एव व्यासस्य वचनान्तरम्- अलाभे दन्त-काष्ठानां निषिद्धायां तथा तिथौ । अपां द्वादश-गण्डूषैर् विदध्याद् दन्त-धावनम्
ata eva vyāsasya vacanāntaram- alābhe danta-kāṣṭhānāṃ niṣiddhāyāṃ tathā tithau | apāṃ dvādaśa-gaṇḍūṣair vidadhyād danta-dhāvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काशी-खण्डे तत्रैव- मुखे पर्युषिते यस्माद् भवेद् अशुचि-भाग् नरः । ततः कुर्यात् प्रयत्नेन शुद्ध्य्-अर्थं दन्त-धावनम्
kāśī-khaṇḍe tatraiva- mukhe paryuṣite yasmād bhaved aśuci-bhāg naraḥ | tataḥ kuryāt prayatnena śuddhy-arthaṃ danta-dhāvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपवासेऽपि नो दुष्येद् दन्त-धावनम् अञ्जनम् । गन्धालङ्कार-सद्-वस्त्र-पुष्प-मालानुलेपनम्
upavāse'pi no duṣyed danta-dhāvanam añjanam | gandhālaṅkāra-sad-vastra-puṣpa-mālānulepanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दन्त-काष्ठानि स्मृतौ- सर्व कण्टकिनः पुण्याः आयुर्दाः क्षीरिणः स्मृताः । कटु-तिक्त-कषायाश् च बलारोग्य-सुख-प्रदाः
atha danta-kāṣṭhāni smṛtau- sarva kaṇṭakinaḥ puṇyāḥ āyurdāḥ kṣīriṇaḥ smṛtāḥ | kaṭu-tikta-kaṣāyāś ca balārogya-sukha-pradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च- पलाशानां दन्त-काष्ठं पादुके चैव वर्जयेत् । वर्जयेच् च प्रयत्नेन बटं वाश्वत्थम् एव च
kiṃ ca- palāśānāṃ danta-kāṣṭhaṃ pāduke caiva varjayet | varjayec ca prayatnena baṭaṃ vāśvattham eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौर्मे श्री-व्यास-गीतायाम्- मध्याङ्गुलि-समस्थौल्यं द्वादशाङ्गुल-सम्मितम् । स-त्वचं दन्त-काष्ठं यत् तद्-अग्रे न तु धारयेत्
kaurme śrī-vyāsa-gītāyām- madhyāṅguli-samasthaulyaṃ dvādaśāṅgula-sammitam | sa-tvacaṃ danta-kāṣṭhaṃ yat tad-agre na tu dhārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरि-वृक्ष-समुद्भूतं मालती-सम्भवं शुभम् । अपामार्गं च बिल्वं वा कर-वीरं विशेषतह्
kṣīri-vṛkṣa-samudbhūtaṃ mālatī-sambhavaṃ śubham | apāmārgaṃ ca bilvaṃ vā kara-vīraṃ viśeṣatah
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्जयित्वा निनितानि गृहीत्वैकं यथोदितम् । परिहृत्य दिनं पापं भक्षयेद् वै विधानवित्
varjayitvā ninitāni gṛhītvaikaṃ yathoditam | parihṛtya dinaṃ pāpaṃ bhakṣayed vai vidhānavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पाटयेत् दन्त-काष्ठं नाङ्गुल्य्-अग्रेण धारयेत् । प्रक्षाल्य भुक्त्वा तज् जह्यात् शुचौ देशे समाहितः
na pāṭayet danta-kāṣṭhaṃ nāṅguly-agreṇa dhārayet | prakṣālya bhuktvā taj jahyāt śucau deśe samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काशी-खण्डे च तत्रैव- कनिष्ठाग्र-परीणाहं स-त्वचं निर्व्रणं ऋजुम् । द्वादशाङ्गुल-मानं च सार्द्रं स्याद् दन्त-धावनम् । जिह्वोल्लेखनिकाम् वापि कुर्याच् चापाकृतिं शुभाम्
kāśī-khaṇḍe ca tatraiva- kaniṣṭhāgra-parīṇāhaṃ sa-tvacaṃ nirvraṇaṃ ṛjum | dvādaśāṅgula-mānaṃ ca sārdraṃ syād danta-dhāvanam | jihvollekhanikām vāpi kuryāc cāpākṛtiṃ śubhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामार्चन-चन्द्रिकायाम् च- दन्तोल्लेखो वितस्त्या भवति परिमिताद् अन्नम् इत्य् आदि-मन्त्रात् प्रातः क्षीर्य्-आदि-काष्ठाद् वट-खदिर-पलाशैर् विनार्काम्र-बिल्वैः । भुक्त्वा गण्डूष-षट्कं द्विर् अपि कुशम् ऋते देशिनीम् अङ्गुलीभिर् नन्दाभूताष्ट-पर्वण्य् अपि न खलु नवम्य्-अर्क-सङ्क्रान्ति-पाते
rāmārcana-candrikāyām ca- dantollekho vitastyā bhavati parimitād annam ity ādi-mantrāt prātaḥ kṣīry-ādi-kāṣṭhād vaṭa-khadira-palāśair vinārkāmra-bilvaiḥ | bhuktvā gaṇḍūṣa-ṣaṭkaṃ dvir api kuśam ṛte deśinīm aṅgulībhir nandābhūtāṣṭa-parvaṇy api na khalu navamy-arka-saṅkrānti-pāte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ केश-प्रसाधनादिः ततश् चाचम्य विधिवत् कृत्वा केश-प्रसाधनम् । स्मृत्वा प्रणव-गायत्र्यौ निबध्नीयाच् छिखां द्विजः
atha keśa-prasādhanādiḥ tataś cācamya vidhivat kṛtvā keśa-prasādhanam | smṛtvā praṇava-gāyatryau nibadhnīyāc chikhāṃ dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चोक्तं- न दक्षिणा-मुखो नोर्ध्वं कुर्यात् केश-प्रसाधनम् । स्मृत्वोङ्कारं च गायत्रीं निबध्नीयाच् चिखान्ततः
tathā coktaṃ- na dakṣiṇā-mukho nordhvaṃ kuryāt keśa-prasādhanam | smṛtvoṅkāraṃ ca gāyatrīṃ nibadhnīyāc cikhāntataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्नानम् विष्णु-पुराणे [भ्प् ३।११।२५] तत्रैव- नदी-नद-तडागेषु देव-खात-जलेषु च । नित्य-क्रियार्थं स्नायीत गिरि-प्रस्रवणेषु च
atha snānam viṣṇu-purāṇe [BhP 3.11.25] tatraiva- nadī-nada-taḍāgeṣu deva-khāta-jaleṣu ca | nitya-kriyārthaṃ snāyīta giri-prasravaṇeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूपेषूद्धृत-तोयेन स्नानं कुर्वीत वा भुवि । स्नायीतोद्धृत-तोयेन अथवा भुव्य् असम्भवे
kūpeṣūddhṛta-toyena snānaṃ kurvīta vā bhuvi | snāyītoddhṛta-toyena athavā bhuvy asambhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्नान-नित्यता तत्र कात्यायनः- यथाहनि तथा प्रातर् नित्यं स्नायाद् अनातुरः । अत्यन्त-मलिनः कायो नव-च्छिद्र-समन्वितः । स्रवत् एव दिवा-रात्रौ प्रातः-स्नानं विशोधनम्
atha snāna-nityatā tatra kātyāyanaḥ- yathāhani tathā prātar nityaṃ snāyād anāturaḥ | atyanta-malinaḥ kāyo nava-cchidra-samanvitaḥ | sravat eva divā-rātrau prātaḥ-snānaṃ viśodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षः- प्रातर् मध्याह्नयोः स्नानं वानप्रस्थ-गृहस्थयोः । यतेस् त्रि-सवनं स्नानं सकृत् तु ब्रह्मचारिणः
dakṣaḥ- prātar madhyāhnayoḥ snānaṃ vānaprastha-gṛhasthayoḥ | yates tri-savanaṃ snānaṃ sakṛt tu brahmacāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे चापि सकृत् कुर्युर् अशक्तौ चोदकं विना
sarve cāpi sakṛt kuryur aśaktau codakaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च- अशिरस्कं भवेत् स्नानम् अशक्तौ कर्मिणां सदा । आर्द्रेण वाससा वापि पाणिना वापि मार्जनम्
kiṃ ca- aśiraskaṃ bhavet snānam aśaktau karmiṇāṃ sadā | ārdreṇa vāsasā vāpi pāṇinā vāpi mārjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खश् च- अस्नातस् तु पुमान् नार्हो जपादि-हवनादिषु
śaṅkhaś ca- asnātas tu pumān nārho japādi-havanādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.