Library·Gopalabhatta: Haribhaktivilasa·5
तत्राप्य् आमलकी-तुल्या सूक्ष्मा चातीव या भवेत् । तस्याम् एव सदा ब्रह्मन् श्रिया सह वसाम्य् अहम्
tatrāpy āmalakī-tulyā sūkṣmā cātīva yā bhavet | tasyām eva sadā brahman śriyā saha vasāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ श्री-शालग्राम-शिला-माहात्म्यम् शालग्राम-शिला-स्पर्शात् कोटि-जन्माघ-नाशनम् । किं पुनर् यजनं तत्र हरि-सान्निध्य-कारकम्
atha śrī-śālagrāma-śilā-māhātmyam śālagrāma-śilā-sparśāt koṭi-janmāgha-nāśanam | kiṃ punar yajanaṃ tatra hari-sānnidhya-kārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्मे माघ-माहात्म्ये तत्रैव- यः पूजयेद् धरिं चक्रे शालग्राम-शिलोद्भवे । राजसूय-सहस्रेण तेनेष्टं प्रतिवासरम्
pādme māgha-māhātmye tatraiva- yaḥ pūjayed dhariṃ cakre śālagrāma-śilodbhave | rājasūya-sahasreṇa teneṣṭaṃ prativāsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् आमनन्ति वेदान्ता ब्रह्म निर्गुणम् अच्युतम् । तत्-प्रसादो भवेन् नृणां शालग्राम-शिलार्चनात्
yad āmananti vedāntā brahma nirguṇam acyutam | tat-prasādo bhaven nṛṇāṃ śālagrāma-śilārcanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाकाष्ठ-स्थितो वह्निर् मथ्यमानः प्रकाशते । यथा तथा हरिर् व्यापी शालग्रामे प्रकाशते
mahākāṣṭha-sthito vahnir mathyamānaḥ prakāśate | yathā tathā harir vyāpī śālagrāme prakāśate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि पाप-समाचाराः कर्मण्य् अनधिकारिणः । शालग्रामार्चका वैश्य नैव यान्ति यमालयम्
api pāpa-samācārāḥ karmaṇy anadhikāriṇaḥ | śālagrāmārcakā vaiśya naiva yānti yamālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तथा रमते लक्ष्म्यां न तथा निज-मन्दिरे । शालग्राम्-शिला-चक्रे यथा स रमते सदा
na tathā ramate lakṣmyāṃ na tathā nija-mandire | śālagrām-śilā-cakre yathā sa ramate sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निहोत्रं हुतं तेन दत्ता पृथ्वी स-सागरा । येनार्चितो हरिश् चक्रे शालग्राम-शिलोद्भवे
agnihotraṃ hutaṃ tena dattā pṛthvī sa-sāgarā | yenārcito hariś cakre śālagrāma-śilodbhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामैः क्रोधैः प्रलोभैश् च व्याप्तो यो ऽत्र नराधमः । सो ऽपि याति हरेर् लोकं शालग्राम-शिलार्चनात्
kāmaiḥ krodhaiḥ pralobhaiś ca vyāpto yo 'tra narādhamaḥ | so 'pi yāti harer lokaṃ śālagrāma-śilārcanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पूजयति गोविन्दं शालग्रामे सदा नरः । आहूत-सम्प्लवं यावत् न स प्रच्यवते दिवः
yaḥ pūjayati govindaṃ śālagrāme sadā naraḥ | āhūta-samplavaṃ yāvat na sa pracyavate divaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विना तीर्थैर् विना दानैर् विना यज्ञैर् विना मतिम् । मुक्तिं याति नरो वैश्य शालग्राम-शिलार्चनात्
vinā tīrthair vinā dānair vinā yajñair vinā matim | muktiṃ yāti naro vaiśya śālagrāma-śilārcanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरकं गर्भ-वासं च तिर्यक्त्वं कृमि-योनिताम् । न याति वैश्य पापो ऽपि शालग्रामेऽच्युतार्चकः
narakaṃ garbha-vāsaṃ ca tiryaktvaṃ kṛmi-yonitām | na yāti vaiśya pāpo 'pi śālagrāme'cyutārcakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षा-विधान-मन्त्र-ज्ञश् चक्रे यो बलिम् आहरेत् । स याति वैष्णवं धाम सत्यं सत्यं मयोदितम्
dīkṣā-vidhāna-mantra-jñaś cakre yo balim āharet | sa yāti vaiṣṇavaṃ dhāma satyaṃ satyaṃ mayoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवेद्यैर् विविधैः पुष्पैर् धूपैर् दीपैर् विलेपनैः । गीत-वादित्र-स्तोत्राद्यैः शालग्राम-शिलार्चनम्
naivedyair vividhaiḥ puṣpair dhūpair dīpair vilepanaiḥ | gīta-vāditra-stotrādyaiḥ śālagrāma-śilārcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुरुते मानवो यस् तु कलौ भक्ति-परायणः । कल्प-कोटि-सहस्राणि रमते सन्निधौ हरेः
kurute mānavo yas tu kalau bhakti-parāyaṇaḥ | kalpa-koṭi-sahasrāṇi ramate sannidhau hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिङ्गैस् तु कोटिभिर् दृष्टैर् यत् फलं पूजितैस् तु तैः । शालग्राम-शिलायां तु एकेनापीह तत् फलम्
liṅgais tu koṭibhir dṛṣṭair yat phalaṃ pūjitais tu taiḥ | śālagrāma-śilāyāṃ tu ekenāpīha tat phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिला-रूपी यत्र तिष्ठति केशवः । तत्र देवासुरा यक्षा भुवनानि चतुर्दश
śālagrāma-śilā-rūpī yatra tiṣṭhati keśavaḥ | tatra devāsurā yakṣā bhuvanāni caturdaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिलायां तु यः श्राद्धं कुरुते नरः । पितरस् तस्य तिष्ठन्ति तृप्ताः कल्प-शतं दिवि
śālagrāma-śilāyāṃ tu yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ | pitaras tasya tiṣṭhanti tṛptāḥ kalpa-śataṃ divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिला यत्र तत्-तीर्थं योजन-त्रयम् । यत्र दानं जपो होमः सर्वं कोटि-गुणं भवेत्
śālagrāma-śilā yatra tat-tīrthaṃ yojana-trayam | yatra dānaṃ japo homaḥ sarvaṃ koṭi-guṇaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-समीपे तु क्रोश-मात्रं समन्ततः । कीकटो ऽपि मृतो याति वैकुण्ठ-भवनं नर
śālagrāma-samīpe tu krośa-mātraṃ samantataḥ | kīkaṭo 'pi mṛto yāti vaikuṇṭha-bhavanaṃ nara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिला-चक्रं यो दद्याद् दानम् उत्तमम् । भू-चक्रं तेन दत्तं स्यात् स-शैल-वन-काननम्
śālagrāma-śilā-cakraṃ yo dadyād dānam uttamam | bhū-cakraṃ tena dattaṃ syāt sa-śaila-vana-kānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कान्दे कार्त्तिक-माहात्म्ये [पद्म ५।१२०।४-४३] श्री-शिव-स्कन्द-संवादे- शालग्राम-शिलायां तु त्रैलोक्यं स-चराचरम् । मया सह महासेन लीनं तिष्ठति सर्वदा
skānde kārttika-māhātmye [padma 5.120.4-43] śrī-śiva-skanda-saṃvāde- śālagrāma-śilāyāṃ tu trailokyaṃ sa-carācaram | mayā saha mahāsena līnaṃ tiṣṭhati sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृषा प्रणमिता येन स्नापिता पूजिता तथा । यज्ञ-कोटि-समं पुण्यं गवां कोटि-फलं लभेत्
dṛṣā praṇamitā yena snāpitā pūjitā tathā | yajña-koṭi-samaṃ puṇyaṃ gavāṃ koṭi-phalaṃ labhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामासक्तो ऽपि यो नित्यं भक्ति-भाव-विवर्जितः । शालग्राम-शिलां विप्र सम्पूज्यैवाच्युतो भवेत्
kāmāsakto 'pi yo nityaṃ bhakti-bhāva-vivarjitaḥ | śālagrāma-śilāṃ vipra sampūjyaivācyuto bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिला-बिम्बं हत्या-कोटि-विनाशनम् । स्मृतं सङ्कीर्तितं ध्यातं पूजितं च नमस्कृतम्
śālagrāma-śilā-bimbaṃ hatyā-koṭi-vināśanam | smṛtaṃ saṅkīrtitaṃ dhyātaṃ pūjitaṃ ca namaskṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिलां दृष्ट्वा यान्ति पापान्य् अनेकशः । सिंहं दृष्ट्वा यथा यान्ति वने मृग-गणा भयात्
śālagrāma-śilāṃ dṛṣṭvā yānti pāpāny anekaśaḥ | siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā yānti vane mṛga-gaṇā bhayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्करोति मनुजः शालग्राम-शिलार्चने । पापानि विलयं यान्ति तमः सूर्योदये यथा
namaskaroti manujaḥ śālagrāma-śilārcane | pāpāni vilayaṃ yānti tamaḥ sūryodaye yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामासक्तो ऽथवा क्रुद्धः शालग्राम-शिलार्चनम् । भक्त्या वा यदि वाऽभक्त्या कृत्वा मुक्तिम् अवाप्नुयात्
kāmāsakto 'thavā kruddhaḥ śālagrāma-śilārcanam | bhaktyā vā yadi vā'bhaktyā kṛtvā muktim avāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैवस्वतं भयं नास्ति तथा मरण-जन्मनोः । यः कथां कुरुते विष्णोः शालग्राम-शिलाग्रतः
vaivasvataṃ bhayaṃ nāsti tathā maraṇa-janmanoḥ | yaḥ kathāṃ kurute viṣṇoḥ śālagrāma-śilāgrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गीतैर् वाद्यैस् तथा स्तोत्रैः शालग्राम-शिलार्चनम् । कुरुते मानवो यस् तु कलौ भक्ति-परायणः । कल्प-कोटि-सहस्राणि रमते विष्णु-सद्मनि
gītair vādyais tathā stotraiḥ śālagrāma-śilārcanam | kurute mānavo yas tu kalau bhakti-parāyaṇaḥ | kalpa-koṭi-sahasrāṇi ramate viṣṇu-sadmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-नमस्कारेऽभावेनापि नरैः कृते । भयं नैव करिष्यन्ति मद्-भक्ता ये नरा भुवि
śālagrāma-namaskāre'bhāvenāpi naraiḥ kṛte | bhayaṃ naiva kariṣyanti mad-bhaktā ye narā bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्-भक्ति-बल-दर्पिष्ठा मत्-प्रभुं न नमन्ति ये । वासुदेवं न ते ज्ञेया मद्-भक्ताः पापिनो हि ते
mad-bhakti-bala-darpiṣṭhā mat-prabhuṃ na namanti ye | vāsudevaṃ na te jñeyā mad-bhaktāḥ pāpino hi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिलायां तु सदा पुत्र वसाम्य् अहम् । दत्तं देवेन तुष्टेन स्व-स्थानं मम भक्तितः
śālagrāma-śilāyāṃ tu sadā putra vasāmy aham | dattaṃ devena tuṣṭena sva-sthānaṃ mama bhaktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्म-कोटि-सहस्रैस् तु पूजिते मयि यत् फलम् । तत् फलं कोटि-गुणितं शालग्राम-शिलार्चने
padma-koṭi-sahasrais tu pūjite mayi yat phalam | tat phalaṃ koṭi-guṇitaṃ śālagrāma-śilārcane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजितो æहं न तैर् मर्त्यैर् नमितो ऽहं न तैर् नरैः । न कृतं मर्त्य-लोके यैः शालग्राम-शिलार्चनम्
pūjito æhaṃ na tair martyair namito 'haṃ na tair naraiḥ | na kṛtaṃ martya-loke yaiḥ śālagrāma-śilārcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिलाग्रे तु यः करोति ममार्चनम् । तेनार्चितो ऽहं सततं युगानाम् एकविंशतिम्
śālagrāma-śilāgre tu yaḥ karoti mamārcanam | tenārcito 'haṃ satataṃ yugānām ekaviṃśatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् अर्चितैर् लिङ्ग-शतैर् विष्णु-भक्ति-विवर्जितैः । शालग्राम-शिला-बिम्बं नार्चितं यदि पुत्रक
kim arcitair liṅga-śatair viṣṇu-bhakti-vivarjitaiḥ | śālagrāma-śilā-bimbaṃ nārcitaṃ yadi putraka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनर्हं मम नैवेद्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम् । शालग्राम-शिला-लग्नं सर्वं याति पवित्रताम्
anarhaṃ mama naivedyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam | śālagrāma-śilā-lagnaṃ sarvaṃ yāti pavitratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो हि माहेश्वरो भूत्वा वैष्णव-लिङ्गम् उत्तमम् । द्वेष्टि वै याति नरकं यावद् इन्द्राश् चतुर्दश
yo hi māheśvaro bhūtvā vaiṣṇava-liṅgam uttamam | dveṣṭi vai yāti narakaṃ yāvad indrāś caturdaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृद् अप्य् अर्चिते बिम्बे शालग्राम-शिलोद्भवे । मुक्तिं प्रयान्ति मनुजा नूनं साङ्ख्येन वर्जिताः
sakṛd apy arcite bimbe śālagrāma-śilodbhave | muktiṃ prayānti manujā nūnaṃ sāṅkhyena varjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मल्-लिङ्गैः कोटिभिर् दृष्टैर् यत् फलं पूजितैस् तु तैः । शालग्राम-शिलायां तु एकेनापि हि तद् भवेत्
mal-liṅgaiḥ koṭibhir dṛṣṭair yat phalaṃ pūjitais tu taiḥ | śālagrāma-śilāyāṃ tu ekenāpi hi tad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् भक्त्या च मद्-भक्तैः प्रीत्य्-अर्थे मम पुत्रक । कर्तव्यं सततं भक्त्या शालग्राम-शिलार्चनम्
tasmād bhaktyā ca mad-bhaktaiḥ prīty-arthe mama putraka | kartavyaṃ satataṃ bhaktyā śālagrāma-śilārcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिला-रूपी यत्र तिष्ठति केशवः । तत्र देवासुरा यक्षा भुवनानि चतुर्दश
śālagrāma-śilā-rūpī yatra tiṣṭhati keśavaḥ | tatra devāsurā yakṣā bhuvanāni caturdaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिलाग्रे तु सकृत् पिण्डेन तर्पिताः । वसन्ति पितरस् तस्य न सङ्ख्या तत्र विद्यते
śālagrāma-śilāgre tu sakṛt piṇḍena tarpitāḥ | vasanti pitaras tasya na saṅkhyā tatra vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाणम् अस्ति सर्वस्य सुकृतस्य हि पुत्रक । फलं प्रमाण-हीनं तु शालग्राम-शिलार्चने
pramāṇam asti sarvasya sukṛtasya hi putraka | phalaṃ pramāṇa-hīnaṃ tu śālagrāma-śilārcane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ददाति शिलां विष्णोः शालग्राम-समुद्भवाम् । विप्राय विष्णु-भक्ताय तेनेष्टं बहुभिः मखैः
yo dadāti śilāṃ viṣṇoḥ śālagrāma-samudbhavām | viprāya viṣṇu-bhaktāya teneṣṭaṃ bahubhiḥ makhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुष्ये दुर्लभा लोके शालग्रामोद्भवा शिला । प्राप्यते न विना पुण्यैः कलि-काले विशेषतः
mānuṣye durlabhā loke śālagrāmodbhavā śilā | prāpyate na vinā puṇyaiḥ kali-kāle viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स धन्यः पुरुषो लोके सफलं तस्य जीवितम् । शालग्राम-शिला शुद्धा गृहे यस्य च पूजिता
sa dhanyaḥ puruṣo loke saphalaṃ tasya jīvitam | śālagrāma-śilā śuddhā gṛhe yasya ca pūjitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संनियम्येन्द्रिय-ग्रामं शालग्राम-शिलार्चनम् । यः कुर्यान् मानवो भक्त्या पुष्पे पुष्पेऽश्वमेध-भाक्
saṃniyamyendriya-grāmaṃ śālagrāma-śilārcanam | yaḥ kuryān mānavo bhaktyā puṣpe puṣpe'śvamedha-bhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काले वा यदि वाकाले शालग्राम-शिलार्चनम् । भक्त्या वा यदि वाभक्त्या यः करोति स पुण्य-भाक्
kāle vā yadi vākāle śālagrāma-śilārcanam | bhaktyā vā yadi vābhaktyā yaḥ karoti sa puṇya-bhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वेषेणापि च लोभेन दम्भेन कपटेन वा । शालग्रामोद्भवं देवं दृष्ट्वा पापात् प्रमुच्यते
dveṣeṇāpi ca lobhena dambhena kapaṭena vā | śālagrāmodbhavaṃ devaṃ dṛṣṭvā pāpāt pramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशुचिर् वा दुराचारः सत्य-शौच-विवर्जितः । शालग्राम-शिलां स्पृष्ट्वा सद्य एव शुचिर् भवेत्
aśucir vā durācāraḥ satya-śauca-vivarjitaḥ | śālagrāma-śilāṃ spṛṣṭvā sadya eva śucir bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिल-प्रस्थ-शतं भक्त्या यो ददाति दिने दिने । तत् फलं समवाप्नोति शालग्राम-शिलार्चने
tila-prastha-śataṃ bhaktyā yo dadāti dine dine | tat phalaṃ samavāpnoti śālagrāma-śilārcane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्रं पुष्पं फलं मूलं तोयं दूर्वाक्षतं सुत । जायते मेरुणा तुल्यं शालग्राम-शिलार्पितम्
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ mūlaṃ toyaṃ dūrvākṣataṃ suta | jāyate meruṇā tulyaṃ śālagrāma-śilārpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधि-हीनो ऽपि यः कुर्यात् क्रिया-मन्त्र-विवर्जितः । चक्र-पूजाम् अवाप्नोति सम्यक् शास्त्रोदितं फलम्
vidhi-hīno 'pi yaḥ kuryāt kriyā-mantra-vivarjitaḥ | cakra-pūjām avāpnoti samyak śāstroditaṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैव चान्यत्र- स्कन्धे कृत्वा तु यो ऽध्वानं वहते शैल-नायकम् । तेनोढं तु भवेत् सर्वं त्रैलोक्यं स-चराचरम्
tatraiva cānyatra- skandhe kṛtvā tu yo 'dhvānaṃ vahate śaila-nāyakam | tenoḍhaṃ tu bhavet sarvaṃ trailokyaṃ sa-carācaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म-हत्यादिकं पापं यत् किञ्चित् कुरुते नरः । तत् सर्वं निर्दहत्य् आशु शालग्राम-शिलार्चनम्
brahma-hatyādikaṃ pāpaṃ yat kiñcit kurute naraḥ | tat sarvaṃ nirdahaty āśu śālagrāma-śilārcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पूजनं न मन्त्राश् च न जपो न च भावना । न स्तुतिर् नोपचारश् च शालग्राम-शिलार्चने
na pūjanaṃ na mantrāś ca na japo na ca bhāvanā | na stutir nopacāraś ca śālagrāma-śilārcane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिला यत्र तत् तीर्थं योजन-त्रयम् । तत्र दानं च होमश् च सर्वं कोटि-गुणं भवेत्
śālagrāma-śilā yatra tat tīrthaṃ yojana-trayam | tatra dānaṃ ca homaś ca sarvaṃ koṭi-guṇaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिलायां तु यः श्राद्धं कुरुते नरः । पितरस् तस्य तिष्ठन्ति तृप्ताः कल्प-शतं दिवि
śālagrāma-śilāyāṃ tu yaḥ śrāddhaṃ kurute naraḥ | pitaras tasya tiṣṭhanti tṛptāḥ kalpa-śataṃ divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-समीपे तु क्रोश-मात्रं समन्ततः । कीकटो ऽपि मृतो याति वैकुण्ठ-भुवनं नरः
śālagrāma-samīpe tu krośa-mātraṃ samantataḥ | kīkaṭo 'pi mṛto yāti vaikuṇṭha-bhuvanaṃ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्मे च- शालग्राम-शिला-चक्रं यो दद्याद् दानम् उत्तमम् । भू-चक्रं तेन दत्तं स्यात् स-शैल-वन-काननम्
pādme ca- śālagrāma-śilā-cakraṃ yo dadyād dānam uttamam | bhū-cakraṃ tena dattaṃ syāt sa-śaila-vana-kānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरुड-पुराणे- तिष्ठन्ति नित्यं पितरो मनुष्यास् तीर्थानि गङ्गादिक-पुष्कराणि । यज्ञाश् च मेधा ह्य् अपि पुण्य-शैलाश् चक्राङ्किता यस्य वसन्ति गेहे
garuḍa-purāṇe- tiṣṭhanti nityaṃ pitaro manuṣyās tīrthāni gaṅgādika-puṣkarāṇi | yajñāś ca medhā hy api puṇya-śailāś cakrāṅkitā yasya vasanti gehe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाद्मे कार्त्तिक-माहात्म्ये श्री-यम-धूम्रकेश-संवादे- शालग्राम-शिलायां तु यैर् नरैः पूजितो हरिः । संशोध्य तेषां पापानि मुक्तये बुद्धितो भवेत्
pādme kārttika-māhātmye śrī-yama-dhūmrakeśa-saṃvāde- śālagrāma-śilāyāṃ tu yair naraiḥ pūjito hariḥ | saṃśodhya teṣāṃ pāpāni muktaye buddhito bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्त्तिके मथुरायां तु सारूप्यं दिशते हरिः । शालग्राम-शिलायां वै पितॄण् उद्दिश्य पूजितः । कृष्णः समुद्धरेत् तस्य पितॄन् एतान् स्वलोकताम्
kārttike mathurāyāṃ tu sārūpyaṃ diśate hariḥ | śālagrāma-śilāyāṃ vai pitṝṇ uddiśya pūjitaḥ | kṛṣṇaḥ samuddharet tasya pitṝn etān svalokatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहन्-नारदीये [१।३८।६७-६८] च यज्ञध्वजोपाख्यानान्ते- शालग्राम-शिला-रूपी यत्र तिष्ठति केशवः । न बाधन्तेऽसुरास् तत्र भूत-वेतालकादयः
bṛhan-nāradīye [1.38.67-68] ca yajñadhvajopākhyānānte- śālagrāma-śilā-rūpī yatra tiṣṭhati keśavaḥ | na bādhante'surās tatra bhūta-vetālakādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिला यत्र तत्-तीर्थं तत् तपो-वनम् । यतः सन्निहितस् तत्र भगवान् मधुसूदनः
śālagrāma-śilā yatra tat-tīrthaṃ tat tapo-vanam | yataḥ sannihitas tatra bhagavān madhusūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिलास् ताश् च यदि द्वादश पूजिताः । शतं वा पूजितं भक्त्या तदा स्याद् अधिकं फलम्
śālagrāma-śilās tāś ca yadi dvādaśa pūjitāḥ | śataṃ vā pūjitaṃ bhaktyā tadā syād adhikaṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ बाहुल्ये तासां फल-विशेषः पाद्मे माघ-माहात्म्ये [३।३१।१२४-१२६] देवदूत-विकुण्डल-संवादे- शिला द्वादश भो वैश्य शालग्राम-शिलोद्भवाः । विधिवत् पूजिता येन तस्य पुण्यं वदामि ते
atha bāhulye tāsāṃ phala-viśeṣaḥ pādme māgha-māhātmye [3.31.124-126] devadūta-vikuṇḍala-saṃvāde- śilā dvādaśa bho vaiśya śālagrāma-śilodbhavāḥ | vidhivat pūjitā yena tasya puṇyaṃ vadāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोटि-द्वादश-लिङ्गैस् तु पूजितैः स्वर्ण-पङ्कजैः । यत् स्याद् द्वादश-कालेषु दिनेनैकेन तद् भवेत्
koṭi-dvādaśa-liṅgais tu pūjitaiḥ svarṇa-paṅkajaiḥ | yat syād dvādaśa-kāleṣu dinenaikena tad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पुनः पूजयेद् भक्त्या शालग्राम-शिलाशतम् । उषित्वा स हरेर् लोके चक्रवर्तीह जायते
yaḥ punaḥ pūjayed bhaktyā śālagrāma-śilāśatam | uṣitvā sa harer loke cakravartīha jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कान्दे कार्त्तिक-माहात्म्ये [पद्म ६।१२०।३१-३३] श्री-शिव-स्कन्द-संवादे- द्वादशैव शिला यो वै शालग्राम-समुद्भवाः । अर्चयेद् वैष्णवो नित्यं तस्य पुण्यं निबोध मे
skānde kārttika-māhātmye [padma 6.120.31-33] śrī-śiva-skanda-saṃvāde- dvādaśaiva śilā yo vai śālagrāma-samudbhavāḥ | arcayed vaiṣṇavo nityaṃ tasya puṇyaṃ nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोटि-लिङ्ग-सहस्रैस् तु पूजितैर् जाह्नवी-तटे । काशी-वासे युगान्य् अष्टौ दिनेनैकेन तद् भवेत्
koṭi-liṅga-sahasrais tu pūjitair jāhnavī-taṭe | kāśī-vāse yugāny aṣṭau dinenaikena tad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं पुनर् बहुना यस् तु पुजयेद् वैष्णवो नरः । न हि ब्रह्मादयो देवाः संख्यां कुर्वन्ति पुण्यतः
kiṃ punar bahunā yas tu pujayed vaiṣṇavo naraḥ | na hi brahmādayo devāḥ saṃkhyāṃ kurvanti puṇyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तत्-क्रय-विक्रय-निषेधः तत्रैव [पद्म ३।३१।१४४-१४६]- शालग्राम-शिलायां यो मूल्यम् उद्घातयेन् नरः । विक्रेता चानुमन्ता च यः परीक्षाम् उदीरयेत्
atha tat-kraya-vikraya-niṣedhaḥ tatraiva [padma 3.31.144-146]- śālagrāma-śilāyāṃ yo mūlyam udghātayen naraḥ | vikretā cānumantā ca yaḥ parīkṣām udīrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे ते नरकं यान्ति यावद् आहूत-सम्प्लवम् । अतः संवर्जयेद् विप्र चक्रस्य क्रय-विक्रयम्
sarve te narakaṃ yānti yāvad āhūta-samplavam | ataḥ saṃvarjayed vipra cakrasya kraya-vikrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रतिष्ठा निषेधः तत्रैव- शालग्राम-शिलायां तु प्रतिष्ठा नैव विद्यते । महा-पूजां तु कृत्वादौ पूजयेत् तां ततो बुधः
atha pratiṣṭhā niṣedhaḥ tatraiva- śālagrāma-śilāyāṃ tu pratiṣṭhā naiva vidyate | mahā-pūjāṃ tu kṛtvādau pūjayet tāṃ tato budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । अतो ऽधिष्ठान-वर्गेषु सूर्यादिष्व् इव मूर्तिषु । शालग्राम-शिलैव स्याद् अधिष्ठानोत्तमं हरेः
| iti | ato 'dhiṣṭhāna-vargeṣu sūryādiṣv iva mūrtiṣu | śālagrāma-śilaiva syād adhiṣṭhānottamaṃ hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सर्वाधिष्ठान-श्रैष्ठ्यम् पाद्मे [३।३१।११५-११७] तत्रैव- हृदि सूर्ये जले वाथ प्रतिमा-स्थण्डिलेषु च । समभ्यर्च्य हरिं यान्ति नरास् ते वैष्णवं पदम्
atha sarvādhiṣṭhāna-śraiṣṭhyam pādme [3.31.115-117] tatraiva- hṛdi sūrye jale vātha pratimā-sthaṇḍileṣu ca | samabhyarcya hariṃ yānti narās te vaiṣṇavaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा सर्वदा पूज्यो वासुदेवो मुमुक्षुभिः । शालग्रामे-शिला-चक्रे वज्र-कीट-विनिर्मिते
athavā sarvadā pūjyo vāsudevo mumukṣubhiḥ | śālagrāme-śilā-cakre vajra-kīṭa-vinirmite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिष्ठानं हि तद् विष्णोः सर्व-पाप-प्रणाशनम् । सर्व-पुण्य-प्रदं वैश्य सर्वेषाम् अपि मुक्तिदम्
adhiṣṭhānaṃ hi tad viṣṇoḥ sarva-pāpa-praṇāśanam | sarva-puṇya-pradaṃ vaiśya sarveṣām api muktidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैव कार्त्तिक-माहात्म्ये यम-धूम्रकेश-संवादे- पूजा च विहिता तस्य प्रतिमायां नृपात्मज । शैली दारुमयी लौही लेप्या लेख्या च सैकता । मनोमयी मणिमयी श्री-मूर्तिर् अष्टधा स्मृता
tatraiva kārttika-māhātmye yama-dhūmrakeśa-saṃvāde- pūjā ca vihitā tasya pratimāyāṃ nṛpātmaja | śailī dārumayī lauhī lepyā lekhyā ca saikatā | manomayī maṇimayī śrī-mūrtir aṣṭadhā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिलायां तु साक्षात् श्री-कृष्ण-सेवनम् । नित्यं संनिहितस् तत्र वासुदेवो जगद्-गुरुः
śālagrāma-śilāyāṃ tu sākṣāt śrī-kṛṣṇa-sevanam | nityaṃ saṃnihitas tatra vāsudevo jagad-guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कान्दे कार्त्तिक-माहात्म्ये श्री-शिव-स्कन्द-संवादे- सुवर्णार्चा न रत्नार्चा न शिलार्चा सुरोत्तम । शालग्राम-शिलायां तु सर्वदा वसते हरिः
skānde kārttika-māhātmye śrī-śiva-skanda-saṃvāde- suvarṇārcā na ratnārcā na śilārcā surottama | śālagrāma-śilāyāṃ tu sarvadā vasate hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत एवोक्तम्- हत्यां हन्ति यद्-अङ्घ्रि-सङ्ग-तुलसी स्तेयं च तोयं पदे नैवेद्यं बहु-मद्य-पान-दुरितं गुर्व्-अङ्गना-सङ्गजम् । श्रीशाधीन-मतिः स्थितिर् हरि-जनैस् तत्-सङ्गजं किल्बिषं शालग्राम-शिला-नृसिंह-महिमा को ऽप्य् एष लोकोत्तरः
ata evoktam- hatyāṃ hanti yad-aṅghri-saṅga-tulasī steyaṃ ca toyaṃ pade naivedyaṃ bahu-madya-pāna-duritaṃ gurv-aṅganā-saṅgajam | śrīśādhīna-matiḥ sthitir hari-janais tat-saṅgajaṃ kilbiṣaṃ śālagrāma-śilā-nṛsiṃha-mahimā ko 'py eṣa lokottaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्राम-शिला-रूप-भगवन्-महिमाम्बुधेः । ऊर्मीन् गणयितुं शक्यः श्री-चैतन्याश्रितो ऽपि कः
śālagrāma-śilā-rūpa-bhagavan-mahimāmbudheḥ | ūrmīn gaṇayituṃ śakyaḥ śrī-caitanyāśrito 'pi kaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शालग्राम-शिला-पूजा-नित्यता पाद्मे- शालग्राम-शिला-पूजा विना यो ऽश्नाति किञ्चन । स चण्डालादि-विष्ठायाम् आकल्पं जायते कृमिः
atha śālagrāma-śilā-pūjā-nityatā pādme- śālagrāma-śilā-pūjā vinā yo 'śnāti kiñcana | sa caṇḍālādi-viṣṭhāyām ākalpaṃ jāyate kṛmiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कान्दे च- गौरवाचल-शृङ्गाग्रैर् भिद्यते यस्य वै तनुः । न मतिर् जायते यस्य शालग्राम-शिलार्चने
skānde ca- gauravācala-śṛṅgāgrair bhidyate yasya vai tanuḥ | na matir jāyate yasya śālagrāma-śilārcane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । एवं श्री-भगवान् सर्वैः शालग्राम-शिलात्मकः । द्विजैः स्त्रीभिश् च शूद्रैश् च पूज्यो भगवतः परैः
| iti | evaṃ śrī-bhagavān sarvaiḥ śālagrāma-śilātmakaḥ | dvijaiḥ strībhiś ca śūdraiś ca pūjyo bhagavataḥ paraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा स्कान्दे श्री-ब्रह्म-नारद-संवादे चातुर्मास्य-व्रते शालग्राम-शिलार्चा-प्रसङ्गे- ब्राह्मण-क्षत्रिय-विशां सच्-छूद्राणाम् अथापि वा । शालग्रामेऽधिकारो ऽस्ति न चान्येषां कदाचन
tathā skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde cāturmāsya-vrate śālagrāma-śilārcā-prasaṅge- brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṃ sac-chūdrāṇām athāpi vā | śālagrāme'dhikāro 'sti na cānyeṣāṃ kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैवान्यत्र- स्त्रियो वा यदि वा शूद्रा ब्राह्मणाः क्षत्रियादयः । पूजयित्वा शिला-चक्रं लभन्ते शाश्वतं पदम्
tatraivānyatra- striyo vā yadi vā śūdrā brāhmaṇāḥ kṣatriyādayaḥ | pūjayitvā śilā-cakraṃ labhante śāśvataṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
। इति । अतो निषेधकं यद् यद् वचनं श्रूयते स्फुटम् । अवैष्णव-परं तत् तद् विज्ञेयं तत्त्व-दर्शिभिः
| iti | ato niṣedhakaṃ yad yad vacanaṃ śrūyate sphuṭam | avaiṣṇava-paraṃ tat tad vijñeyaṃ tattva-darśibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा- ब्राह्मणस्यैव पूज्यो ऽहं शुचेर् अप्य् अशुचेर् अपि । स्त्री-शूद्र-कर-संस्पर्शो वज्राद् अपि सुदुःसहः
yathā- brāhmaṇasyaiva pūjyo 'haṃ śucer apy aśucer api | strī-śūdra-kara-saṃsparśo vajrād api suduḥsahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणवोच्चारणार्चैव शालग्राम-शिलार्चनात् । ब्राह्मणी-गमनाच् चैव शूद्रश् चण्डालताम् इयात्
praṇavoccāraṇārcaiva śālagrāma-śilārcanāt | brāhmaṇī-gamanāc caiva śūdraś caṇḍālatām iyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्-आदिकं चाग्रे वैष्णव-माहात्म्ये विस्तरेण व्यक्तं भावि । किं च, भगवद्-दीक्षा-प्रभावेन शूद्रादीनाम् अपि विप्र-साम्यं सिद्धम् एव । तथा च तत्र-यथा काञ्चनतां याति इत्य् आदि । एतच् च प्राग्-दीक्षा-माहात्म्ये लिखितम् एव । अत एव तृतीय-स्कन्धे देवहूति-वाक्यम् [भ्प् ३।३३।६]- यन्-नाम-धेय-श्रवणानुकीर्तनाद् यत्-प्रह्वणाद् यत्-स्मरणाद् अपि क्वचित् । श्वादो ऽपि सद्यः सवनाय कल्पते कुतः पुनस् ते भगवन् नु दर्शनात् ॥ । इति । सवनाय यजनाय कल्पते योग्यो भवतीत्य् अर्थः । अत एव विप्रैः सह वैष्णवानाम् एकत्रैव गणना । तथा च हरि-भक्ति-सुधोदये श्री-भगवद्-ब्रह्म-संवादे- तीर्थान्य् अश्वत्थ-तरवो गावो विप्रास् तथा स्वयम् । मद्-भक्ताश् चेति विज्ञेयाः पञ्च ते तनवो मम ॥ । इति । चतुर्थ-स्कन्धे [भ्प् ४।२१।१२] श्री-पृथु-महाराज-वर्णने- सर्वत्रास्खलितादेशः सप्त-द्वीपैक-दण्ड-धृक् । अन्यत्र ब्राह्मण-कुलाद् अन्यत्राच्युत-गोत्रतः ॥ । इति । ईमहाराजस्योक्तौ [भ्प् ४।२१।३७] मा जातु तेजः प्रभवेन् मह-र्द्धिभिस् तितिक्षया तपसा विद्यया च । देदीप्यमाने ञ्जित-देवतानां कुले स्वयं राज-कुलाद् द्विजानाम् ॥ । इति । अत्र श्री-स्वामि-पादानां टीका-महत्यश् च ता ऋद्धयश् च ताभिर् यद्-राज-कुलस्य तेजस् तत् तस्मात् सकाशाद् द्विजानां विप्राणां कुले अजितो देवता-पूज्यो येषां वैष्णवानां, तेषां कुले मा जातु प्रभवेत् । कदाचिद् अपि प्रभवं न करोतु । कथम्भूते ? समृद्धिभिर् विनापि स्वयम् एव तितिक्षादिभिर् देदीप्यमान इति । पुरञ्जनोक्तौ [भ्प् ३।२६।२४] च- तस्मिन् दधे दमम् अहं तव वीर-पत्नि यो ऽन्यत्र भूसुर-कुलात् कृत-किल्बिषस् तम् । पश्ये न वीत-भयम् उन्मुदितं त्रि-लोक्याम् अन्यत्र वै मुर-रिपोर् इतरत्र दासात् ॥ । इति । तत्रापि सैव टीका-हे वीर-पत्नि ! यस् ते कृतापराधः । तस्मिन्न् अहं ब्राह्मण-कुलाद् अन्यत्र अन्यस्मिन् मुररिपु-दासाद् इतरत्र च दमं दधे, दण्डं करोमीत्य् अदि । ईदृशानि च वचनानि श्री-भागवतादौ बहून्य् एव सन्ति । इत्थं वैष्णवानां ब्राह्मणैः सह साम्यम् एव सिध्यति । किं च-विप्राद् द्विषड्-गुण-युतात् [भ्प् ७।९।१०] इत्य् आदि-वचनैर् वैष्णव-ब्राह्मणेभ्यो नीच-जाति-जातानाम् अपि वैष्णवानां श्रैष्ठ्यं निर्दिश्यतेतराम् । अत एवोक्तं श्री-भगवता श्री-हयग्रीवेण श्री-हयशीर्ष-पञ्चरात्रे श्री-पुरुषोत्तम-प्रतिष्ठान्ते- मूर्तिपानां तु दातव्या देशिकार्धेन दक्षिणा । तद्-अर्धं वैष्णवानां तु तद्-अर्धं तद्-द्विजन्मनाम् ॥ । इति । अतो युक्तम् एव लिखित सर्वैर् भगवतः परैः पूज्य इति । तथा च ब्रह्म-वैवर्ते प्रियव्रतोपाख्याने धर्म-व्याधस्यापि श्री-शालग्राम-शिला-पूजनम् उक्तम्- ततः स विस्मितः श्रुत्वा धर्म-व्याधस्य तद्-वचः । तस्थौ स च समानीय दर्शयामास तव् उभौ ॥ निनिक्त-वसनौ वृद्धावासनस्थौ निजौ गुरू । शालग्राम-शिलां चैव तत्-समीपे सुपूजितम् ॥ । इति । अत्राचारश् च-सतां मध्य-देशेऽस्मिन् विशेषतो दक्षिण-देशे च महत्तमानां श्री-वैष्णवानां प्रमाणम् इति दिक् । एवं श्री-भागवत-पाठआदाव् अप्य् अधिकारो वैष्णवानां द्रष्टव्यः । यतो विधि-निषेधा भगवद्-भक्तानां न भवन्तीति देवर्षि-भूताप्त-नॄणां पितॄणाम् [भ्प् ११।५।४१] इत्य् आदि-वचनैः । तथा कर्म-परित्यागादिनापि न कश्चिद् दोषो घटत इति तावत् कर्माणि कुर्वीत [भ्प् ११।२०।९] इति, यदा यस्यानुगृह्णाति भगवान् [भ्प् ४।२९।४६] इत्य् आदि वचनैश् च व्यक्तं बोधितम् एवास्ति । एतत् सर्वम् अग्रे श्री-वैष्णव-माहात्म्ये विस्तरेण व्यक्तं भावि ** ह्भ्व्च् ५।४५४-४५५ ** श्वादत्वम् अत्र श्व-भक्षक-जाति-विशेषत्वम् एव श्वानम् अत्तीति निरुक्तेर् वर्तमान-प्रयोगात् क्रव्यादवत् तच्-छीलत्व-प्राप्तेः । कादाचित्क-भक्षण-प्रायश्चित्त-विवक्षायां त्व् अतीतः प्रयोगः क्रियेत । रूढिर् योगम् अपहरतीति न्यायेन च तद् विरुध्यते । अतएव श्वपच इति तैर् व्याख्यातम् । सवनं चात्र सोम-याग उच्यते । ततश् चास्य भगवन्-नाम-श्रवणाद्य्-एकतरात् सद्य एव सवन-योग्यता-प्रतिकूल-दुर्जातित्व-प्रारम्भक-प्रारब्ध-पाप-नाशः प्रतिपद्यते । उद्धवं प्रति भगवता च - तस्मात् भक्तिः पुनाति मन्-निष्ठा श्वपाकान् अपि सम्भवात् [भ्प् ११।१४।२०] इति कैमुत्यार्थम् एव प्रोक्तम् इत्य् आयाति । किन्तु योग्यत्वम् अत्र श्वपचत्व-प्रापक-प्रारब्ध-पाप-विच्छिन्नत्व-मात्रम् उच्यते । सवनार्थं तु गुणान्तराधानम् अपेक्षत एव । ब्राह्मण-कुमाराणां शौक्रे जन्मनि योग्यत्वे सत्य् अपि सावित्र-दैक्स्य-जन्मापेक्षावत् । सावित्रादि-जन्मनि तु सद्-आचार-प्राप्तेर् इति सवने प्रवृत्तिर् न युज्यते । तस्मात् पूज्यत्व-मात्रे तात्पर्यम् इत्य् अभिप्रेत्य टीका-कृद्भिर् अप्य् उक्तम् अनेन पूज्यत्वं लक्ष्यत इति । तथापि जाति-दोष-हरत्वेन प्रारब्ध-हारित्वं तु व्यक्तम् एवायातम् । सन्धार्यआ वैष्णवैर् यत्नाच् छालग्राम-शिलाऽसुवत् । सा चार्च्या द्वारका-चक्राङ्कितोपेतैव सर्वदा
etad-ādikaṃ cāgre vaiṣṇava-māhātmye vistareṇa vyaktaṃ bhāvi | kiṃ ca, bhagavad-dīkṣā-prabhāvena śūdrādīnām api vipra-sāmyaṃ siddham eva | tathā ca tatra-yathā kāñcanatāṃ yāti ity ādi | etac ca prāg-dīkṣā-māhātmye likhitam eva | ata eva tṛtīya-skandhe devahūti-vākyam [BhP 3.33.6]- yan-nāma-dheya-śravaṇānukīrtanād yat-prahvaṇād yat-smaraṇād api kvacit | śvādo 'pi sadyaḥ savanāya kalpate kutaḥ punas te bhagavan nu darśanāt || | iti | savanāya yajanāya kalpate yogyo bhavatīty arthaḥ | ata eva vipraiḥ saha vaiṣṇavānām ekatraiva gaṇanā | tathā ca hari-bhakti-sudhodaye śrī-bhagavad-brahma-saṃvāde- tīrthāny aśvattha-taravo gāvo viprās tathā svayam | mad-bhaktāś ceti vijñeyāḥ pañca te tanavo mama || | iti | caturtha-skandhe [BhP 4.21.12] śrī-pṛthu-mahārāja-varṇane- sarvatrāskhalitādeśaḥ sapta-dvīpaika-daṇḍa-dhṛk | anyatra brāhmaṇa-kulād anyatrācyuta-gotrataḥ || | iti | īmahārājasyoktau [BhP 4.21.37] mā jātu tejaḥ prabhaven maha-rddhibhis titikṣayā tapasā vidyayā ca | dedīpyamāne ñjita-devatānāṃ kule svayaṃ rāja-kulād dvijānām || | iti | atra śrī-svāmi-pādānāṃ ṭīkā-mahatyaś ca tā ṛddhayaś ca tābhir yad-rāja-kulasya tejas tat tasmāt sakāśād dvijānāṃ viprāṇāṃ kule ajito devatā-pūjyo yeṣāṃ vaiṣṇavānāṃ, teṣāṃ kule mā jātu prabhavet | kadācid api prabhavaṃ na karotu | kathambhūte ? samṛddhibhir vināpi svayam eva titikṣādibhir dedīpyamāna iti | purañjanoktau [BhP 3.26.24] ca- tasmin dadhe damam ahaṃ tava vīra-patni yo 'nyatra bhūsura-kulāt kṛta-kilbiṣas tam | paśye na vīta-bhayam unmuditaṃ tri-lokyām anyatra vai mura-ripor itaratra dāsāt || | iti | tatrāpi saiva ṭīkā-he vīra-patni ! yas te kṛtāparādhaḥ | tasminn ahaṃ brāhmaṇa-kulād anyatra anyasmin muraripu-dāsād itaratra ca damaṃ dadhe, daṇḍaṃ karomīty adi | īdṛśāni ca vacanāni śrī-bhāgavatādau bahūny eva santi | itthaṃ vaiṣṇavānāṃ brāhmaṇaiḥ saha sāmyam eva sidhyati | kiṃ ca-viprād dviṣaḍ-guṇa-yutāt [BhP 7.9.10] ity ādi-vacanair vaiṣṇava-brāhmaṇebhyo nīca-jāti-jātānām api vaiṣṇavānāṃ śraiṣṭhyaṃ nirdiśyatetarām | ata evoktaṃ śrī-bhagavatā śrī-hayagrīveṇa śrī-hayaśīrṣa-pañcarātre śrī-puruṣottama-pratiṣṭhānte- mūrtipānāṃ tu dātavyā deśikārdhena dakṣiṇā | tad-ardhaṃ vaiṣṇavānāṃ tu tad-ardhaṃ tad-dvijanmanām || | iti | ato yuktam eva likhita sarvair bhagavataḥ paraiḥ pūjya iti | tathā ca brahma-vaivarte priyavratopākhyāne dharma-vyādhasyāpi śrī-śālagrāma-śilā-pūjanam uktam- tataḥ sa vismitaḥ śrutvā dharma-vyādhasya tad-vacaḥ | tasthau sa ca samānīya darśayāmāsa tav ubhau || ninikta-vasanau vṛddhāvāsanasthau nijau gurū | śālagrāma-śilāṃ caiva tat-samīpe supūjitam || | iti | atrācāraś ca-satāṃ madhya-deśe'smin viśeṣato dakṣiṇa-deśe ca mahattamānāṃ śrī-vaiṣṇavānāṃ pramāṇam iti dik | evaṃ śrī-bhāgavata-pāṭhaādāv apy adhikāro vaiṣṇavānāṃ draṣṭavyaḥ | yato vidhi-niṣedhā bhagavad-bhaktānāṃ na bhavantīti devarṣi-bhūtāpta-nṝṇāṃ pitṝṇām [BhP 11.5.41] ity ādi-vacanaiḥ | tathā karma-parityāgādināpi na kaścid doṣo ghaṭata iti tāvat karmāṇi kurvīta [BhP 11.20.9] iti, yadā yasyānugṛhṇāti bhagavān [BhP 4.29.46] ity ādi vacanaiś ca vyaktaṃ bodhitam evāsti | etat sarvam agre śrī-vaiṣṇava-māhātmye vistareṇa vyaktaṃ bhāvi ** HbhvC 5.454-455 ** śvādatvam atra śva-bhakṣaka-jāti-viśeṣatvam eva śvānam attīti nirukter vartamāna-prayogāt kravyādavat tac-chīlatva-prāpteḥ | kādācitka-bhakṣaṇa-prāyaścitta-vivakṣāyāṃ tv atītaḥ prayogaḥ kriyeta | rūḍhir yogam apaharatīti nyāyena ca tad virudhyate | ataeva śvapaca iti tair vyākhyātam | savanaṃ cātra soma-yāga ucyate | tataś cāsya bhagavan-nāma-śravaṇādy-ekatarāt sadya eva savana-yogyatā-pratikūla-durjātitva-prārambhaka-prārabdha-pāpa-nāśaḥ pratipadyate | uddhavaṃ prati bhagavatā ca - tasmāt bhaktiḥ punāti man-niṣṭhā śvapākān api sambhavāt [BhP 11.14.20] iti kaimutyārtham eva proktam ity āyāti | kintu yogyatvam atra śvapacatva-prāpaka-prārabdha-pāpa-vicchinnatva-mātram ucyate | savanārthaṃ tu guṇāntarādhānam apekṣata eva | brāhmaṇa-kumārāṇāṃ śaukre janmani yogyatve saty api sāvitra-daiksya-janmāpekṣāvat | sāvitrādi-janmani tu sad-ācāra-prāpter iti savane pravṛttir na yujyate | tasmāt pūjyatva-mātre tātparyam ity abhipretya ṭīkā-kṛdbhir apy uktam anena pūjyatvaṃ lakṣyata iti | tathāpi jāti-doṣa-haratvena prārabdha-hāritvaṃ tu vyaktam evāyātam | sandhāryaā vaiṣṇavair yatnāc chālagrāma-śilā'suvat | sā cārcyā dvārakā-cakrāṅkitopetaiva sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मे तत्रैव- शालग्रामोद्भवो देवो देवो द्वारवती-भवः । उभयोः सङ्गमो यत्र मुक्तिस् तत्र न संशयः
brāhme tatraiva- śālagrāmodbhavo devo devo dvāravatī-bhavaḥ | ubhayoḥ saṅgamo yatra muktis tatra na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कान्दे श्री-ब्रह्म-नारद-संवादे- चक्राङ्किता शिला यत्र शालग्राम-शिलाग्रतः । तिष्ठते मुनि-शार्दूल वर्धन्ते तत्र सम्पदः
skānde śrī-brahma-nārada-saṃvāde- cakrāṅkitā śilā yatra śālagrāma-śilāgrataḥ | tiṣṭhate muni-śārdūla vardhante tatra sampadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैवान्यत्र- प्रत्यहं द्वादश शिलाः शालग्रामस्य यो ऽर्चयेत् । द्वारवत्याः शिला-युक्ताः स वैकुण्ठे महीयते
tatraivānyatra- pratyahaṃ dvādaśa śilāḥ śālagrāmasya yo 'rcayet | dvāravatyāḥ śilā-yuktāḥ sa vaikuṇṭhe mahīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ श्री-द्वारका-चक्राङ्क-लक्षणानि श्री-प्रह्लाद-संहितायाम्- एकः सुदर्शनो द्वाभ्यां लक्ष्मी-नारायणः स्मृतः । त्रिभिस् त्रिविक्रमो नाम चतुर्भिश् च जनार्दनः
atha śrī-dvārakā-cakrāṅka-lakṣaṇāni śrī-prahlāda-saṃhitāyām- ekaḥ sudarśano dvābhyāṃ lakṣmī-nārāyaṇaḥ smṛtaḥ | tribhis trivikramo nāma caturbhiś ca janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चभिर् वासुदेवस् तु षड्भिः प्रद्युम्न उच्यते । सप्तभिर् बलदेवस् तु अष्टभिः पुरुषोत्तमः
pañcabhir vāsudevas tu ṣaḍbhiḥ pradyumna ucyate | saptabhir baladevas tu aṣṭabhiḥ puruṣottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवभिश् च नव-व्यूहो दशभिर् दश-मूर्तिकः । एकादशैश् चानिरुद्धो द्वादशैर् द्वादशात्मकः । अन्येषू बहु-चक्रेषु अनन्तः परिकीर्तितः
navabhiś ca nava-vyūho daśabhir daśa-mūrtikaḥ | ekādaśaiś cāniruddho dvādaśair dvādaśātmakaḥ | anyeṣū bahu-cakreṣu anantaḥ parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ द्वादश-चक्राङ्क-माहात्म्यम् वाराहे- ये केचिच् चैव पाषाणा विष्णु-चक्रेण मुद्रिताः । तेषां स्पर्शन-मात्रेण मुच्यते सर्व-पातकैः
atha dvādaśa-cakrāṅka-māhātmyam vārāhe- ye kecic caiva pāṣāṇā viṣṇu-cakreṇa mudritāḥ | teṣāṃ sparśana-mātreṇa mucyate sarva-pātakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गारुडे- सुदर्शनाद्यास् तु शिलाः पूजिताः सर्व-कामदाः
gāruḍe- sudarśanādyās tu śilāḥ pūjitāḥ sarva-kāmadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कान्दे च- भक्त्या वा यदि वाभक्त्या चक्राङ्कं पूजयेन् नरः । अपि चेत् सुदुराचारो मुच्यते नात्र संशयः
skānde ca- bhaktyā vā yadi vābhaktyā cakrāṅkaṃ pūjayen naraḥ | api cet sudurācāro mucyate nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारका-माहात्म्ये च द्वारका-गतानां श्री-ब्रह्मादीनाम् उक्तौ- एतद् वै चक्र-तीर्थं तु यच् छिला चक्र-चिह्निता । मुक्तिदा पापिनां लोके म्लेच्छ-देशेऽपि पूजिता
dvārakā-māhātmye ca dvārakā-gatānāṃ śrī-brahmādīnām uktau- etad vai cakra-tīrthaṃ tu yac chilā cakra-cihnitā | muktidā pāpināṃ loke mleccha-deśe'pi pūjitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तेष्व् एव चक्र-भेदेन फल-भेदः कपिल-पञ्चरात्रे- एक-चक्रस् तु पाषाणो द्वारवत्याः सुशोभनः । सुदर्शनाभिधो यो ऽसौ मोक्षैक-फल-दायकः
atha teṣv eva cakra-bhedena phala-bhedaḥ kapila-pañcarātre- eka-cakras tu pāṣāṇo dvāravatyāḥ suśobhanaḥ | sudarśanābhidho yo 'sau mokṣaika-phala-dāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मी-नारायणो द्वाभ्यां भुक्ति-मुक्ति-फल-प्रदः । एभिश् चाच्युत-रूपो ऽसौ फलम् ऐन्द्रं प्रयच्छति
lakṣmī-nārāyaṇo dvābhyāṃ bhukti-mukti-phala-pradaḥ | ebhiś cācyuta-rūpo 'sau phalam aindraṃ prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्-भुजश् चतुश्-चक्रश् चतुर्-वर्ग-फल-प्रदः । पञ्चभिर् वासुदेवश् च जन्म-मृत्यु-भयापहः
catur-bhujaś catuś-cakraś catur-varga-phala-pradaḥ | pañcabhir vāsudevaś ca janma-mṛtyu-bhayāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्भिः प्रद्युम्न एवासौ लक्ष्मीं कान्तिं ददाति सः । सप्तभिर् बलभद्रो ऽसौ गोत्र-कीर्ति-विवर्धनः
ṣaḍbhiḥ pradyumna evāsau lakṣmīṃ kāntiṃ dadāti saḥ | saptabhir balabhadro 'sau gotra-kīrti-vivardhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददाति वाञ्छितं सर्वम् अष्टभिः पुरुषोत्तमः । नव-चक्रो नृसिंहस् तु फलं यच्छत्य् अनुत्तमम्
dadāti vāñchitaṃ sarvam aṣṭabhiḥ puruṣottamaḥ | nava-cakro nṛsiṃhas tu phalaṃ yacchaty anuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्य-प्रदो दशभिस् तु दशावतारकः स्मृतः । एकादशभिर् ऐश्वर्यम् अनिरुद्धः प्रयच्छति
rājya-prado daśabhis tu daśāvatārakaḥ smṛtaḥ | ekādaśabhir aiśvaryam aniruddhaḥ prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वाणं द्वादशात्मासौ सौख्यदश् च सुपूजितः
nirvāṇaṃ dvādaśātmāsau saukhyadaś ca supūjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वर्णादि-भेदेन दोष-गुणाः पूज्यत्वापूज्यत्वे च तत्रैव- कृष्ण मृत्यु-प्रदो नित्यं धूम्रश् चैव भयावहः । अस्वास्थ्यं कर्बुरो दद्यान् नीलस् तु धन-हानिदः
atha varṇādi-bhedena doṣa-guṇāḥ pūjyatvāpūjyatve ca tatraiva- kṛṣṇa mṛtyu-prado nityaṃ dhūmraś caiva bhayāvahaḥ | asvāsthyaṃ karburo dadyān nīlas tu dhana-hānidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिद्रो दारिद्र्य-दुःखानि दद्यात् सम्पूजितो ध्रुवम् । पाण्डरस् तु महद् दुःखं भग्नो भार्या-वियोगदः
chidro dāridrya-duḥkhāni dadyāt sampūjito dhruvam | pāṇḍaras tu mahad duḥkhaṃ bhagno bhāryā-viyogadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्र-पौत्र-धनैश्वर्य-सुखम् अत्यन्तम् उत्तमम् । ददाति शुक्ल-वर्णश् च तस्माद् एनं समर्चयेत्
putra-pautra-dhanaiśvarya-sukham atyantam uttamam | dadāti śukla-varṇaś ca tasmād enaṃ samarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-प्रह्लाद-संहितायाम्- कृष्णा मृत्यु-प्रदा नित्यं कपिला च भयावहा । रोगार्तिं कर्बुरा दद्यात् पीता वित्त-विनाशिनी
śrī-prahlāda-saṃhitāyām- kṛṣṇā mṛtyu-pradā nityaṃ kapilā ca bhayāvahā | rogārtiṃ karburā dadyāt pītā vitta-vināśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूम्राभा वित्त-नाशाय भग्ना भार्या-विनाशिका । सच्-छिद्रा च त्रिकोणा च तथा विषम-चक्रिका । अर्ध-चन्द्राकृतिर् या च पूज्यास् ता न भवन्ति हि
dhūmrābhā vitta-nāśāya bhagnā bhāryā-vināśikā | sac-chidrā ca trikoṇā ca tathā viṣama-cakrikā | ardha-candrākṛtir yā ca pūjyās tā na bhavanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गार्ग्य-गालवयोः- सुखदा सम-चक्रा तु द्वादशी चोत्तमा शुभा । वर्तुला चतुरस्रा च नराणां च सुख-प्रदा
gārgya-gālavayoḥ- sukhadā sama-cakrā tu dvādaśī cottamā śubhā | vartulā caturasrā ca narāṇāṃ ca sukha-pradā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिकोणा विषमा चैव छिद्रा भग्ना तथैव च । अर्ध-चन्द्राकृतिर् या तु पूजार्हा न भवेत् तु सा । फलं नोत्पद्यते तत्र पूजितायां कदाचन
trikoṇā viṣamā caiva chidrā bhagnā tathaiva ca | ardha-candrākṛtir yā tu pūjārhā na bhavet tu sā | phalaṃ notpadyate tatra pūjitāyāṃ kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.